Chương 1: Cơ sở lý luận về tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học môn khoa học tự nhiên cho giáo viên ở trường trung học cơ sở. Chương 2: Thực trạng tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học môn khoa học tự nhiên cho giáo viên ở các trường trung học cơ sở thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai. Chương 3: Biện pháp tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học môn khoa học tự nhiên cho giáo viên ở các trường trung học cơ sở thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai. 6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC BỒI DƢỠNG NĂNG LỰC DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN CHO GIÁO VIÊN Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu về bồi dưỡng năng lực dạy học Chương trình giáo dục phổ thông 2018 có nhiều nội dung đổi mới mang tính căn bản như: Dạy học và đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh; dạy học tích hợp để vận dụng giải quyết các vấn đề thực tiễn; giáo dục thông qua tổ chức hoạt động trải nghiệm. Các nội dung đổi mới này đã đặt ra những yêu cầu mới về năng lực của giáo viên, là yếu tố có vai trò then chốt trong việc thực hiện thành công chương trình giáo dục, đồng thời là nhân tố quan trọng nhất trong việc đổi mới giáo dục. Để thực hiện được vai trò này, giáo viên phải được trang bị kiến thức, kĩ năng và thái độ tích cực để sẵn sàng thực hiện tốt nhiệm vụ dạy học.
Do đó, công tác đào tạo và bồi dưỡng giáo viên là việc làm rất cần thiết trong đổi mới giáo dục. Nhiệm vụ này đòi hỏi các nhà nghiên cứu, cán bộ quản lí giáo dục cần xây dựng và phát triển các chương trình đào tạo, bồi dưỡng giáo viên sao cho phù hợp với mục tiêu của chương trình đã đề ra. Thông qua việc tìm hiểu về hoạt động bồi dưỡng đội ngũ giáo viên ở các nước trên thế giới, nhất là ở những nước có nền giáo dục phát triển sẽ giúp các nhà nghiên cứu, cán bộ quản lí giáo dục có thể học tập kinh nghiệm, từ đó đề xuất các ý tưởng để phát triển chương trình bồi dưỡng giáo viên phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội thực tế của Việt Nam. Các công trình nghiên cứu về vấn đề năng lực dạy học và bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên ở các nước trên thế giới có rất nhiều.
Có thể kể đến các tác giả như: Nghiên cứu của Jacques Delors với đề tài “Học tập: Kho báu bên trong”, đã đề cập đến vấn đề bồi dưỡng và phát triển chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo 7 viên trong bối cảnh mới. Công trình của X.Abdullina đó là hệ thống các lý luận và một sô kinh nghiệm trong lĩnh vực đào tạo, bồi dưỡng nghề nghiệp cho giáo viên. Ở Phần Lan, trong nghiên cứu của Hannele Niemi và Ritva Jakku-Sihvonen, các tác giả đã trình bày chi tiết và phân tích cụ thể về những thay đổi trong cấu trúc, nội dung chương trình bồi dưỡng giáo viên để nâng cao chất lượng giáo dục. Ngoài ra còn các công trình nghiên cứu của nhiều tác giả khác trên thế giới về công tác bồi dưỡng giáo viên như Tomlinson, C.
Bảy tri thức tất yếu cho nền giáo dục tương lai; Black - Paul - Wiliam - Dylan (1998). Đánh giá và học trên lớp… đã đề cập đến việc bồi dưỡng các năng lực dạy học cho giáo viên để có thể thích ứng với những thay đổi của giáo dục theo hướng tích cực hóa hoạt động của học sinh. Ở Singapore bồi dưỡng giáo viên dựa trên nghiên cứu hoạt động nhà trường và sự hợp tác. Quốc gia này đã xây dựng một hệ thống toàn diện để tuyển chọn, đào tạo, phát triển giáo viên đại trà và đội ngũ giáo viên cốt cán.
Hằng năm, các giáo viên đều cần phải tham gia ít nhất 100 giờ đào tạo, bồi dưỡng với nhiều hình thức khác nhau. Hoạt động phát triển chuyên môn cho giáo viên tập trung vào giúp các giáo viên cập nhật những kiến thức mới, tiến bộ của môn học; nâng cao năng lực dạy học và các kĩ năng sư phạm như giao tiếp, giải quyết tình huống thực tiễn; giáo viên cũng cần học cách thích nghi với môi trường học tập mới từ đó có thể tạo ra những sự thay đổi phù hợp trong chương trình dạy học cũng như các hoạt động dạy học trong thực tế, đồng thời có thể hỗ trợ trao đổi kinh nghiệm dạy học giữa các giáo viên cùng chuyên môn. Malaysia có chiến lược nhằm nâng cao chất lượng giáo dục. Từ đầu những năm 90 của thế kỉ trước, Bộ Giáo dục Malaysia đã thành lập một hội 8 đồng đặc biệt để nghiên cứu chuyên môn và phát triển nghề nghiệp cho giáo viên.
Hoạt động này được xem như là một công cụ để nâng cao năng lực dạy học cho đội ngũ giáo viên. Từ đó cho thấy, các nước trên thế giới đều coi hoạt động bồi dưỡng, phát triển chuyên môn cho giáo viên là việc làm quan trọng đối với việc đổi mới giáo dục. Các hoạt động bồi dưỡng, phát triển chuyên môn cho giáo viên được thực hiện ngày càng đảm bảo tính thực tiễn, gắn liền với với việc xây dựng thương hiệu và giá trị của nhà trường. Trong các hoạt động bồi dưỡng, phát triển chuyên môn, giáo viên được tạo điều kiện làm việc trực tiếp và tương tác với các chuyên gia, các nhà nghiên cứu giáo dục, những người đào tạo giáo viên.
Trong đó, giáo viên được tham gia vào một cộng đồng học tập chuyên nghiệp giúp họ có những biến chuyển sâu sắc trong nhận thức, thay đổi được phương pháp tổ chức các hoạt động thực hành dạy học ở trên lớp, từ đó dần nâng cao chuyên môn và năng lực nghề nghiệp của bản thân. Tại Việt Nam, việc phát triển đội ngũ giáo viên và công tác bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên có tầm quan trọng chiến lược, là yếu tố quyết định chất lượng giáo dục và đào tạo. Hiện nay, ngành giáo dục đang thực hiện đổi mới chương trình giáo dục phổ thông vì vậy vấn đề nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên là vấn đề cấp thiết. Công tác bồi dưỡng được thực hiện tốt thì chất lượng đội ngũ giáo viên mới được nâng lên.
Những năm gần đây, có nhiều công trình nghiên cứu về bồi dưỡng năng lực cho giáo viên và tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên của các nhà khoa học trong nước. Bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên đã được các nhà nghiên cứu giáo dục và lý luận dạy học quan tâm như: Trương Đại Đức, Nguyễn Tiến Đạt, Trần Khánh Đức, Phạm Minh Hạc, Trần Bá Hoành, các tác giả có nhiều cách tiếp cận khác nhau về năng lực và năng lực dạy học trong hoạt động đào tạo và bồi dưỡng chuyên môn giáo viên; các tác giả Đặng Quốc Bảo, Đỗ Quốc Anh, Đinh Thị Kim Thoa với cuốn sách “Cẩm nang nâng cao 9 năng lực và phẩm chất đội ngũ giáo viên” với nội dung được đề cập là phát triển và nâng cao năng lực nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên. Tác giả Hồng Hà với đề tài „Bồi dưỡng giáo viên đáp ứng yêu cầu dạy học phân hóa ở trường trung học phổ thông”; tác giả Đặng Thị Hồng Đoan (Tạp chí Giáo dục số 268, 8/2011); “Phát triển năng lực nghề nghiệp của giáo viên phổ thông qua nghiên cứu bài học”. Tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học Đối với công tác tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên cũng có nhiều công trình nghiên cứu khoa học đề cập đến như các luận án: “Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên ở trường trung học phổ thông theo chuẩn nghề nghiệp” của tác giả Trần Thị Hải Yến (2015), các tác giả Phạm Văn Sơn, Nguyễn Thị Tuyết (2015), Đổi mới đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lí giáo dục theo tiếp cận năng lực đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.
Công trình nghiên cứu “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng phát triển năng lực dạy học của giáo viên trung học trong bối cảnh đổi mới giáo dục” của tác giả Ngô Thị Phương Thảo (2016). Tổng quan các công trình nghiên cứu về công tác bồi dưỡng, phát triển đội ngũ giáo viên ở nước ngoài và trong nước có liên quan đến đề tài luận án cho thấy: các công trình nghiên cứu, các bài viết đều tập trung làm rõ thực trạng cũng như đề xuất giải pháp để đổi mới công tác bồi dưỡng giáo viên nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong giáo dục. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu liên quan đến bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học cơ sở hạn chế, chưa đi sâu tìm giải pháp cụ thể để bồi dưỡng và tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên. Đặc biệt là các công trình nghiên cứu về bồi dưỡng năng lực dạy học môn khoa học tự nhiên cho giáo viên ở các trường trung học cơ sở có rất ít.
Đó là căn cứ để nghiên cứu đề tài này với mục đích góp phần nâng cao chất lượng của hoạt động tổ chức 10 bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên của Hiệu trưởng các trường trung học cơ sở thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai. Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1. Năng lực, năng lực dạy học 1. Năng lực Hiện nay khái niệm năng lực được phát biểu với nhiều quan điểm khác nhau: Theo quan điểm của các nhà tâm lý học: năng lực là tổng hợp các đặc điểm và thuộc tính tâm lý cá nhân, phù hợp với những yêu cầu đặc trưng của một hoạt động nhất định nhằm đảm bảo hoạt động đó đạt hiệu quả cao.
Theo khái niệm thì năng lực được hình thành trên cơ sở các tố chất tự nhiên của mỗi người. Tuy nhiên, năng lực hoàn toàn không phải từ khi sinh ra mà phải trải qua quá trình học tập, rèn luyện, công tác thì con người mới có được. Xét về bản chất năng lực của con người được tạo nên bởi nhiều yếu tố trong đó có các yếu tố được coi là cốt lõi đó là kiến thức, kĩ năng, thái độ, hành vi của cá nhân. Các yếu tố của năng lực không tồn tại riêng lẻ mà luôn kết hợp, đan xen với nhau trong một chỉnh thể.
Năng lực chia làm 2 loại chính năng lực chung và năng lực chuyên môn.