Chương 1.Cơ sở lí luận về quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học các môn Khoa học xã hội cho giáo viên trung học cơ sở đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018. Thực trạng quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học các môn Khoa học xã hội cho giáo viên trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018. Biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học các môn Khoa học xã hội cho giáo viên trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018. 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LU N VỀ QUẢN LÝ BỒ DƢỠN NĂN LỰC D Y ỌC CÁC MÔN K OA ỌC XÃ Ộ C O ÁO V ÊN TRƢ N TRUN ỌC CƠ SỞ ÁP ỨN C ƢƠN TRÌN ÁO DỤC P Ổ T ÔN 2018 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề Giáo viên đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc quyết định chất lượng và hiệu quả giáo dục. ể đáp ứng yêu cầu đổi mới, giáo viên cần phải thường xuyên được bồi dưỡng và tự bồi dưỡng để cập nhật kiến thức, nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, nâng cao năng lực nghề nghiệp, tu dưỡng đạo đức nghề nghiệp, nhằm đáp ứng yêu cầu của xã hội và nâng cao chất lượng giáo dục. Vì vậy vấn đề bồi dưỡng năng lực nghề nghiệp nói chung và bồi dưỡng năng lực dạy học nói riêng cho đội ngũ giáo viên đã thu hút được sự quan tâm của nhiều tác giả trong và ngoài nước. Những nghiên cứu nước ngoài Trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu về năng lực chuyên môn và các vấn đề phát triển chuyên môn cho giáo viên cũng như các biện pháp quản lý mà lãnh đạo trường học đã tiến hành để phát triển năng lực chuyên môn cho giáo viên.
Chương trình Nâng cao chất lượng đào tạo huấn luyện viên (trainers) của mạng lưới Chính sách ào tạo GV châu Âu (ENTEP) đã nhận định người GV cần được trang bị những năng lực mới. ó là khả năng sử dụng IT có hiệu quả; tăng cường chuyên môn hóa và trách nhiệm cá nhân đối với phát triển chuyên môn. Báo cáo của ENTEP trong hội thảo tổ chức tại Brussels vào tháng 6/2005 đã thông qua bản đề cương Những nguyên tắc về trình độ và năng lực GV ở châu Âu đã tập trung vào các nguyên tắc: GV phải được trang bị nền tảng nghề nghiệp tốt; GV là nghề nghiệp mang tính cơ động và phải được bồi dưỡng để tiếp tục phát triển chuyên môn [dẫn theo 27]. 6 Về phương pháp bồi dưỡng có thể kể đến M.Gonobolin,… Trong “Phương pháp và kỹ thuật lên lớp trong trường phổ thông” của N.
Những phương pháp bồi dưỡng GV mà chương trình PGCE, Vương quốc Anh lựa chọn là: Mô tả lý thuyết; Thực hành trong bối cảnh dàn dựng hoặc bối cảnh lớp học; Phản hồi cấu trúc và phản hồi kết thúc mở về kết quả hoạt động. Các phương pháp trên đã được áp dụng và đạt được những kết quả đáng ghi nhận [6]. Như vậy, về phương pháp bồi dưỡng GV cũng đã có nhiều công trình đề cập. Các nghiên cứu đã đưa ra một số phương pháp nhằm kích thích tư duy sáng tạo của cả GV và HS.
ó là định hướng để các nhà giáo dục tiếp tục nghiên cứu cho công tác bồi dưỡng GV hiện nay. Dự án Việt - Bỉ (hỗ trợ học từ xa), tác giả Michei Develay trong cuốn “Một số vấn đề về đào tạo giáo viên” đã nhấn mạnh việc đào tạo giáo viên bao gồm nhiều vấn đề như: quan niệm, nội dung, phương thức đào tạo, tính chất và bản sắc nghề nghiệp…[8]. Viết về năng lực chuyên môn của giáo viên tác giả Liakopoulou (2011) đã đưa ra khái niệm năng lực chuyên môn và phân loại “năng lực chuyên môn c a giáo viên” bao gồm các thành tố sau đây: 1) Tính cách, thái độ và niềm tin; 2) Kỹ năng sư phạm và kiến thức sư phạm (Kiến thức môn học, Kiến thức và hiểu biết về người học, phương pháp giảng dạy, Kiến thức về chương trình giảng dạy); 3) Hiểu biết về bối cảnh xã hội; 4) Hiểu biết về bản thân và về khoa học nói chung [22]. Theo nghiên cứu của Trần Thị Hải Yến về “Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên c a trường trung học phổ thông theo chuẩn nghề nghiệp"cho thấy tại Nhật Bản việc xây dựng tiêu chuẩn năng lực dạy học cho giáo viên nhất là các đối tượng giáo viên tập sự mới được tuyển dụng trong các trường quốc lập, kể cả trường trẻ em khuyết tật.
Theo đó, tiêu chuẩn để qua 7 chương trình tập luyện tập sự được rải trong một năm học, với tổng số ít nhất 90 ngày, trong đó 60 ngày là thời gian ở trường để giáo viên tập sự, các giáo viên tư vấn chỉ dẫn về giảng dạy và không ít hơn 30 ngày tham dự các buổi giảng bài, hội thảo, thực hành, bao gồm cả 5 ngày tập huấn ở các trung tâm giáo dục hoặc các cơ sở giáo dục khác ngoài nhà trường. Theo nghiên cứu của Phạm Thị Kim Anh [1] về Phát triển năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông mới cho thấy với mô hình hệ thống giáo dục quốc dân khá tương tự với Việt Nam thì những nhà nghiên cứu Pháp cho rằng giáo viên là nghề đòi hỏi có trình độ chuyên sâu và được đào tạo về nghề nghiệp rất cao. Ngành giáo dục của Pháp rất chú trọng đến công tác bồi dưỡng, đào tạo đội ngũ giáo viên. Họ đã tạo ra sự phù hợp của công việc đối với tất cả giáo viên, đặc biệt là đối với giáo viên dạy các môn mà lĩnh vực đó luôn có sự phát triển mạnh mẽ và không để thiết bị trở nên lạc hậu.Vì vậy, họ đã xây dựng các Chuẩn riêng cho giáo viên và định kì xác định những Chuẩn năng lực giáo viên (trong đó có chuẩn về năng lực dạy học) sẽ phải đưa vào chương trình tổng thể bồi dưỡng và tổ chức bồi dưỡng giáo viên những Chuẩn đó.
Như vậy, bồi dưỡng và đào tạo giáo viên là vấn đề được Pháp rất coi trọng và đầu tư ưu tiên; họ có hệ thống tiêu chuẩn cho bồi dưỡng và đào tạo năng lực dạy học cho giáo viên thống nhất từ Trung ương đến các địa phương. Trong công trình của Trần Thị Hải Yến [27] về Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên c a trường trung học phổ thông theo chuẩn nghề nghiệp đã chỉ ra rằng tại ức các bang đều có chuẩn đào tạo giáo viên. Chuẩn gồm 4 lĩnh vực năng lực là dạy học, giáo dục, đánh giá, đổi mới và phát triển, trong đó năng lực dạy học là lĩnh vực được quan tâm hàng đầu vì được xác định là nhiệm vụ trong tâm của nhà trường. Hiện nay, ức cũng như nhiều nước thuộc Liên minh châu Âu như an Mạch, o… đã tăng cường tiến hành bồi dưỡng năng lực dạy học giáo viên theo tiêu chuẩn châu Âu, việc này giao cho các đại học đa ngành với quan niệm gắn công tác dạy học với thực tiễn nền 8 sản xuất của đất nước.
Các tiêu chuẩn về giáo viên nói chung và tiêu chuẩn về năng lực dạy học nói riêng được tuân thủ ngay trong các trường đào tạo giáo viên, Bộ Giáo dục Văn hóa chịu trách nhiệm về việc đảm bảo các giáo viên khi hành nghề phải đạt được Chuẩn nghề nghiệp, chuyên môn, các trường và địa phương chịu trách nhiệm quản lí các điều kiện hỗ trợ bồi dưỡng, đồng thời bồi dưỡng năng dạy học cho giáo viên được thực hiện với nhiều chương trình, nhiều cấp độ bồi dưỡng đa dạng, có hệ thống tư vấn hỗ trợ,. Trong công tác bồi dưỡng và quản lí bồi dưỡng năng lực dạy học cho GV ở các nước trên thế giới đã được quan tâm, coi đó là nhiệm vụ hàng đầu của mô hình phát triển đội ngũ giáo viên, tuy có nhiều điểm khác nhau, nhưng tất cả các nước đều cho rằng “bồi dưỡng theo chuẩn” là hướng đúng đắn. Những điều này để lại những bài học kinh nghiệm trong đào tạo và bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên ở nước ta. Những nghiên cứu trong nước Các nghiên cứu về năng lực dạy học Nguyễn Thanh Thủy trong công trình Một số yêu cầu đối với phát triển năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông đáp ứng dạy học chương trình giáo dục phổ thông mới đã chỉ ra các năng lực gồm: Nhóm năng lực chuyên môn là khả năng hiểu biết kiến thức và chương trình môn học; Nhóm năng lực tổ chức hoạt động dạy học và giáo dục; Nhóm năng lực phát triển phẩm chất cá nhân [23].
Tác giả Phạm Thị Kim Anh - Viện nghiên cứu sư phạm [1] khẳng định năng lực dạy học của GV là chưa đáp ứng với yêu cầu dạy học chương trình giáo dục phổ thông mới thông qua kết quả khảo sát 170 GV giảng dạy các bộ môn phổ thông, tác giả cho biết nguyên nhân vì sao GV thiếu kĩ năng dạy học, đồng thời đề xuất biện pháp nâng cao năng lực dạy học cho GV như biên soạn tài liệu và hướng dẫn GV về dạy học phát triển năng lực, xây dựng chương trình và cử giảng viên các trường đại học tập huấn… tuy nhiên đó chỉ mới là khâu lí thuyết chuẩn bị cho việc phát triển năng lực nghề nghiệp GV. 9 Tác giả Phan Trọng Ngọ - ại học sư phạm Hà Nội [16] thực hiện khảo sát và đánh giá chung về năng lực dạy học của GV phổ thông theo các tham số như về thâm niên dạy học, về trình độ được đào tạo chuyên môn, và về thành tích giảng dạy… đưa ra nhận định các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực dạy học của GV, ông khẳng định đào tạo ban đầu và việc bồi dưỡng chuyên môn thường xuyên là quan trọng hàng đầu trong phát triển năng lực dạy học. ồng thời tác giả đề xuất 3 nhóm biện pháp nâng cao năng lực dạy học cho GV là: Nhóm biện pháp đào tạo ban đầu, nhóm biện pháp tổ chức hoạt động chuyên môn, và nhóm biện pháp về cơ chế và chính sách, tuy nhiên chỉ mang tính chất khái quát chung chưa có từng biện pháp thực hiện cụ thể.