Tổng quan nghiên cứu

Quận 6 là một trong những trung tâm thương mại dịch vụ sầm uất tại phía Tây Nam Thành phố Hồ Chí Minh, có diện tích tự nhiên 7,14 km2 (chiếm khoảng 0,34% diện tích toàn thành phố) và dân số ghi nhận 236.468 người tính đến tháng 6/2020. Cơ cấu hành chính của quận gồm 14 phường trực thuộc, trong đó có 12 phường loại I và 2 phường loại II (Phường 2 và Phường 3). Bộ máy hành chính cấp cơ sở tại đây đang chịu áp lực rất lớn trong công tác quản lý đô thị và phục vụ người dân, trong khi quy mô đội ngũ công chức phường thực tế đến cuối năm 2019 chỉ đạt 151 người, thấp hơn định biên quy định 47 người do yêu cầu tinh giản biên chế theo Nghị định 108/2014/NĐ-CP.

Vấn đề cốt lõi được đặt ra là làm thế nào để nâng cao chất lượng thực thi công vụ và tối ưu hóa hiệu suất làm việc của 151 công chức phường trong bối cảnh khối lượng hồ sơ hành chính ngày càng tăng cao. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của đề tài là phân tích, đánh giá toàn diện thực trạng công tác bồi dưỡng công chức phường trên địa bàn Quận 6 giai đoạn 2015 - 2019, từ đó chỉ rõ những kết quả đạt được, những điểm nghẽn tồn tại và xác lập hệ thống giải pháp đồng bộ đến năm 2025.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện quy trình bồi dưỡng, tối ưu hóa nguồn ngân sách bồi dưỡng bình quân trên 1 tỷ đồng mỗi năm của quận. Kết quả nghiên cứu trực tiếp hỗ trợ chính quyền địa phương hoàn thành mục tiêu chuẩn hóa 100% trình độ chuyên môn đại học trở lên, góp phần nâng cao chỉ số cải cách hành chính và mức độ hài lòng của hơn 236.000 người dân trên địa bàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết phát triển nguồn nhân lực trong khu vực công và lý thuyết bồi dưỡng theo vị trí việc làm. Trọng tâm của khung lý thuyết là bồi dưỡng dựa trên năng lực thực thi, nhấn mạnh rằng mỗi vị trí chức danh công chức đòi hỏi một hệ thống kiến thức, kỹ năng và thái độ chuyên biệt để hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.

Mô hình nghiên cứu vận dụng quy trình quản lý bồi dưỡng 4 giai đoạn khép kín bao gồm: (1) Xác định nhu cầu bồi dưỡng; (2) Xây dựng kế hoạch và chương trình bồi dưỡng; (3) Tổ chức thực hiện bồi dưỡng; (4) Kiểm tra, theo dõi và đánh giá kết quả sau bồi dưỡng. Bên cạnh đó, nghiên cứu hệ thống hóa các khái niệm nền tảng: công chức cấp phường, bồi dưỡng công chức, vị trí việc làm và năng lực thực thi công vụ theo quy định tại Nghị định số 101/2017/NĐ-CP của Chính phủ và các văn bản chỉ đạo của Bộ Nội vụ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp nhằm đảm bảo tính khách quan và chiều sâu khoa học. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo thống kê chính thức của Phòng Nội vụ Quận 6, Ban Tổ chức Quận ủy và các văn bản chỉ đạo của Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2015 - 2019. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực tế vào năm 2020.

Cỡ mẫu khảo sát gồm 40 cán bộ lãnh đạo, nhà quản lý và công chức trực tiếp đang công tác tại 14 phường thuộc Quận 6. Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng kết hợp phỏng vấn sâu chuyên gia nhằm đại diện đầy đủ cho các khối chức danh chuyên môn như Tư pháp - Hộ tịch, Địa chính - Xây dựng, Văn phòng - Thống kê, Tài chính - Kế toán và Văn hóa - Xã hội.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm kết hợp phân tích tổng hợp định tính là nhằm đối chiếu chính xác giữa các chỉ tiêu lý thuyết với năng lực giải quyết công việc trên thực tế. Phương pháp này cho phép nhận diện rõ ràng các khoảng trống kỹ năng của 151 công chức trên địa bàn sau khi hoàn thành các khóa bồi dưỡng định kỳ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phát hiện đầu tiên ghi nhận sự chuyển biến tích cực vượt bậc về trình độ học vấn của công chức phường Quận 6. Tỷ lệ công chức có trình độ đại học tăng liên tục từ mức 72,6% (114 người năm 2015) lên 84,1% (127 người năm 2019). Đáng chú ý, trình độ sau đại học tăng từ 0,64% (1 người năm 2015) lên 3,3% (5 người năm 2019), trong khi trình độ trung cấp giảm mạnh từ 24,2% xuống còn 9,3%. Toàn bộ 100% công chức đều đạt chuẩn tốt nghiệp trung học phổ thông.

Phát hiện thứ hai cho thấy công tác chuẩn hóa kiến thức quản lý nhà nước có bước đột phá mạnh mẽ. Năm 2015, tỷ lệ công chức phường chưa qua bồi dưỡng quản lý nhà nước chiếm tới 73,9%, là một hạn chế nghiêm trọng. Tuy nhiên, thông qua các lớp đào tạo tập trung, con số này đã giảm xuống chỉ còn 16,6% vào năm 2019 (tương đương 25 người).

Phát hiện thứ ba chỉ ra sự bất cập lớn giữa văn bằng chứng chỉ và năng lực thực tế. Mặc dù tỷ lệ công chức có chứng chỉ tin học đạt 91,39% (138 người) và chứng chỉ ngoại ngữ đạt 90,1% (136 người năm 2019), nhưng phần lớn công chức vẫn còn lúng túng khi vận hành hệ thống phần mềm một cửa điện tử và yếu kém ở kỹ năng nghe, nói ngoại ngữ.

Phát hiện thứ tư là sự thiếu hụt hoàn toàn về đào tạo tiếng dân tộc thiểu số. Địa bàn Quận 6 có cộng đồng người Hoa chiếm tới 24,78% tổng dân số cùng một bộ phận người Chăm và Khmer. Dù vậy, trong suốt giai đoạn 2015 - 2019, số lượt công chức phường tham gia các khóa bồi dưỡng tiếng dân tộc ghi nhận ở mức 0%.

Thảo luận kết quả

Sự gia tăng về tỷ lệ bằng cấp đại học và lý luận chính trị là kết quả của việc Quận ủy và Ủy ban nhân dân Quận 6 chỉ đạo quyết liệt theo Kế hoạch số 73-KH/QU và phân bổ nguồn ngân sách trên 1 tỷ đồng mỗi năm cho hoạt động đào tạo. Tuy nhiên, nguyên nhân cốt lõi khiến chất lượng phục vụ chưa tương xứng với bằng cấp nằm ở việc thiếu khâu đánh giá sau bồi dưỡng. Kết quả điều tra xã hội học với cỡ mẫu 40 người cho thấy có tới 87,5% ý kiến phản ánh đơn vị hoàn toàn không kiểm tra kết quả công việc sau bồi dưỡng, 12,5% thỉnh thoảng kiểm tra và 0% thực hiện kiểm tra thường xuyên.

Dữ liệu này khi được trực quan hóa qua biểu đồ hình tròn về tỷ lệ kiểm tra sau bồi dưỡng và bảng ma trận đối sánh giữa chứng chỉ tin học với năng lực xử lý văn bản điện tử sẽ thể hiện rõ sự mất cân đối trong chu trình quản trị nhân sự. Việc cử công chức đi học hiện vẫn mang tính hình thức nhằm hợp thức hóa tiêu chuẩn ngạch, thay vì xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của từng vị trí việc làm. So sánh với các nghiên cứu hành chính công tại các đô thị loại I, Quận 6 đang đối mặt với nguy cơ lãng phí nguồn lực đào tạo nếu không sớm gắn kết quả học tập với công tác quy hoạch, bổ nhiệm và đánh giá hiệu quả thi hành công vụ.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đổi mới quy trình xác định nhu cầu bồi dưỡng dựa trên khung năng lực vị trí việc làm. Ủy ban nhân dân 14 phường cần phối hợp với Phòng Nội vụ Quận 6 chấm dứt việc đăng ký chỉ tiêu thụ động. Mục tiêu đến năm 2022 đạt 100% kế hoạch bồi dưỡng được xây dựng dựa trên bảng đánh giá khoảng trống kỹ năng của từng chức danh công chức, phân loại rõ các nhóm thâm niên công tác dưới 5 năm, từ 5 đến 10 năm và trên 10 năm.

Thứ hai, thiết lập cơ chế kiểm tra và đánh giá tác động sau bồi dưỡng. Phòng Nội vụ Quận 6 chủ trì xây dựng bộ tiêu chí đánh giá năng lực thực thi công vụ sau 3 tháng hoàn thành khóa học. Chỉ tiêu đặt ra là 100% công chức sau đào tạo phải được thủ trưởng đơn vị nhận xét về mức độ cải thiện hiệu suất xử lý hồ sơ hành chính, lấy đó làm căn cứ bình xét thi đua cuối năm.

Thứ ba, cơ cấu lại nội dung chương trình bồi dưỡng theo hướng thực chiến. Trung tâm Bồi dưỡng chính trị Quận 6 và các đơn vị chuyên môn cần xây dựng các chuyên đề bồi dưỡng kỹ năng số, xử lý vi phạm trật tự xây dựng, nghiệp vụ giải quyết khiếu nại đất đai. Đặc biệt, mở ngay các lớp đào tạo tiếng Hoa giao tiếp cho 100% công chức bộ phận một cửa và công chức Văn phòng - Thống kê phụ trách công tác dân tộc, hoàn thành trước năm 2023.

Thứ tư, hoàn thiện chính sách đãi ngộ và tạo động lực học tập. Ủy ban nhân dân Quận 6 cần điều chỉnh mức khen thưởng học viên xuất sắc vượt mức trần 200.000 đồng hiện nay theo quy định tại Thông tư 36/2018/TT-BTC bằng nguồn kinh phí hợp pháp của địa phương. Đồng thời, liên kết kết quả bồi dưỡng với quyền lợi chi thu nhập tăng thêm theo Nghị quyết số 03/2018/NQ-HĐND của Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các nhà quản lý công, cán bộ lãnh đạo tại Phòng Nội vụ và Ban Tổ chức Quận ủy các quận, huyện đô thị. Luận văn cung cấp mô hình thực tiễn giúp tái cấu trúc quy trình bồi dưỡng 4 giai đoạn, tối ưu hóa ngân sách đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cấp cơ sở.

Nhóm thứ hai là lãnh đạo Ủy ban nhân dân và công chức 14 phường thuộc Quận 6. Nhóm này có thể ứng dụng các phát hiện của đề tài để tự rà soát khoảng trống kỹ năng chuyên môn, chủ động đề xuất nguyện vọng đào tạo sát với vị trí việc làm và cân đối thời gian công tác hợp lý.

Nhóm thứ ba là đội ngũ giảng viên, báo cáo viên tại các Trung tâm Chính trị cấp huyện và các cơ sở bồi dưỡng cán bộ. Đề tài gợi mở phương pháp đổi mới giáo trình, lồng ghép tình huống xử lý hồ sơ thực tế và nâng cấp cơ sở vật chất giảng dạy hiện có gồm 1 hội trường 280 chỗ cùng hệ thống phòng lab máy tính.

Nhóm thứ tư là học viên cao học, nghiên cứu sinh ngành Quản lý công và Hành chính học. Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp phân tích thứ cấp 5 năm với khảo sát sơ cấp tại địa bàn đô thị đặc thù.

Câu hỏi thường gặp

Thực trạng trình độ chuyên môn của công chức phường tại Quận 6 có đáp ứng yêu cầu hiện nay không?

Tính đến cuối năm 2019, trình độ chuyên môn của đội ngũ công chức đạt tỷ lệ chuẩn hóa rất cao với 84,1% có bằng đại học và 3,3% có trình độ thạc sĩ trên tổng số 151 công chức. Tuy nhiên, để đáp ứng quản trị đô thị thông minh, công chức vẫn cần được bồi dưỡng sâu về kỹ năng thực hành công vụ và công nghệ thông tin.

Khâu nào đang là mắt xích yếu nhất trong chu trình bồi dưỡng tại địa phương?

Khâu kiểm tra và đánh giá kết quả sau bồi dưỡng là điểm yếu nghiêm trọng nhất. Số liệu khảo sát thực tế chỉ ra rằng 87,5% đơn vị không hề tiến hành kiểm tra hay đánh giá chất lượng công việc của công chức sau khi hoàn thành các khóa bồi dưỡng, khiến hiệu quả đào tạo chưa được lượng hóa rõ ràng.

Vì sao việc bồi dưỡng tiếng dân tộc tại Quận 6 là yêu cầu cấp thiết?

Địa bàn Quận 6 có tỷ lệ đồng bào người Hoa sinh sống chiếm tới 24,78% tổng dân số. Việc 0% công chức được bồi dưỡng tiếng dân tộc trong giai đoạn 2015 - 2019 đã tạo ra rào cản lớn trong giao tiếp, tuyên truyền pháp luật và xử lý thủ tục hành chính trực tiếp cho người dân tại cơ sở.

Nguồn kinh phí và chế độ hỗ trợ cho hoạt động bồi dưỡng của quận được phân bổ ra sao?

Hàng năm, ngân sách quận dành trên 1 tỷ đồng cho hoạt động đào tạo, bồi dưỡng. Mức chi khen thưởng học viên xuất sắc áp dụng mức tối đa không quá 200.000 đồng mỗi người theo Thông tư 36/2018/TT-BTC của Bộ Tài chính, ngoài ra công chức được hưởng nguyên lương và phụ cấp theo quy định hiện hành.

Giải pháp trọng tâm nào giúp khắc phục tính hình thức trong công tác bồi dưỡng?

Giải pháp then chốt là chuyển dịch mạnh mẽ sang bồi dưỡng theo chức danh và khung năng lực vị trí việc làm. Cần gắn kết quả hoàn thành khóa học với việc đánh giá phân loại công chức hàng năm và xét duyệt chi thu nhập tăng thêm theo Nghị quyết 03/2018/NQ-HĐND của Thành phố Hồ Chí Minh.

Kết luận

  • Công tác bồi dưỡng giai đoạn 2015 - 2019 tại Quận 6 đã chuẩn hóa thành công 84,1% công chức đạt trình độ đại học trở lên và giảm tỷ lệ chưa qua bồi dưỡng quản lý nhà nước từ 73,9% xuống 16,6%.
  • Nghiên cứu nhận diện lỗ hổng lớn nhất là khâu đánh giá sau đào tạo khi có tới 87,5% trường hợp không được kiểm tra năng lực thực tế sau khóa học.
  • Hệ thống hóa hoàn chỉnh khung lý thuyết và quy trình quản trị bồi dưỡng 4 giai đoạn khép kín gắn liền với đặc thù quản lý hành chính đô thị.
  • Xác lập lộ trình bồi dưỡng kỹ năng số và tiếng dân tộc cho 100% công chức tiếp dân đến năm 2023 nhằm phục vụ tốt cộng đồng 24,78% người Hoa tại địa phương.
  • Đề xuất cơ chế liên kết kết quả đào tạo với đánh giá hiệu quả công việc và chế độ chi thu nhập tăng thêm nhằm tạo động lực học tập thực chất.

Lộ trình tiếp theo đòi hỏi Ủy ban nhân dân Quận 6 và 14 phường hoàn thiện ban hành quy chế đánh giá tác động sau bồi dưỡng trước quý 4/2021 và số hóa cơ sở dữ liệu hồ sơ công chức giai đoạn 2021 - 2025. Các cấp quản lý cần nhanh chóng áp dụng các khuyến nghị này nhằm xây dựng nền hành chính phục vụ chuyên nghiệp, hiệu lực và hiện đại.