phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn được trình bày trong 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận quản lý hoạt động dạy học THPT theo chương trình phân ban. Chƣơng 2: Thực trạng dạy học, quản lý hoạt động dạy học các trường THPT huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học các trường THPT huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên đáp ứng yêu cầu phân ban. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO CHƢƠNG TRÌNH PHÂN BAN 1.
Lịch sử nghiên cứu Trước đây đã có nhiều đề tài nghiên cứu (chủ yếu các luận văn Thạc sĩ quản lý giáo dục) về quản lý hoạt động dạy học ở các trường thuộc các cấp học nói chung, trường THPT nói riêng ở các địa bàn khác nhau. Tuy nhiên với thời gian có hạn, chúng tôi tập trung nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học các trường THPT huyện Văn lâm, tỉnh Hưng Yên đáp ứng yêu cầu phân ban. Các khái niệm cơ bản của đề tài 1. Dạy học Theo từ điển Tiếng Việt “Dạy là truyền đạt, bày nhủ cho người khác biết kiến thức văn hoá, kỹ thuật, đạo đức.
Còn học là thu nhận kiến thức, luyện tập kỹ năng được truyền giảng hoặc từ sách vở”. Lịch sử phát triển của giáo dục và nhà trường, dạy học tồn tại như một hoạt động xã hội. Nó gắn liền với hoạt động của con người, hoạt động dạy và hoạt động học của Thầy-Trò nhằm thực hiện mục đích và nhiệm vụ giáo dục của nhà trường. Dạy học là một con đường cơ bản nhằm phát triển trí tuệ nói riêng hình thành và phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ nói chung.
Dạy học là quá trình nhận thức độc đáo của học sinh dưới vai trò chủ đạo của giáo viên nhằm thực hiện tốt mục đích, nhiệm vụ dạy học. Với những nghĩa đó chúng ta có thể hiểu: Dạy học là hoạt động tương tác giữa giáo viên và học sinh. Giáo viên tổ chức, truyền đạt hệ thống những tri thức khoa học mà loài người đã tích luỹ được. Học sinh tự tổ chức, tự điều khiển, tự giác, tích cực, chủ động chiếm lĩnh một cách sáng tạo các kiến thức do giáo viên truyền thụ.
7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Quá trình dạy học + Quá trình được xem xét như một hệ thống toàn vẹn. Hệ thống toàn vẹn là một hệ thống bao gồm những thành tố liên hệ, tương tác với nhau tạo nên chất lượng mới. + Quá trình dạy học là sự thống nhất biện chứng của hai thành tố cơ bản trong quá trình dạy học-hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh.
+ Quá trình dạy học là một quá trình dưới sự lãnh đạo, tổ chức điều khiển của người giáo viên, người học tự giác tích cực chủ động, tự tổ chức tự điều khiển hoạt động nhận thức-học tập của mình nhằm thực hiện những nhiệm vụ dạy học. Hoạt động dạy học 1. Hoạt động + Theo quan điểm Mác-Anghen: “Hoạt động của con người là quá trình diễn ra giữa con người với tự nhiên. Một quá trình trong đó bằng hoạt động của chính mình, con người làm trung gian điều tiết và kiểm tra sự trao đổi chất giữa họ và tự nhiên”.
+ Khi hoạt động là đối tượng của tâm lý học thì “Hoạt động là một quá trình thực hiện sự chuyển hoá lẫn nhau giữa hai cực chủ thể-khách thể. Theo nghĩa rộng nó là đơn vị phân tử chứ không phải đơn vị cộng thành của đời sống chủ thể. Đời sống của con người là một đơn vị thống nhất các hoạt động thay thế nhau. Hoạt động theo nghĩa hẹp hơn tức là ở cấp độ tâm lý học, là đơn vị của đời sống mà khâu trung gian là phản ánh tâm lý, có chức năng hướng dẫn chủ thể trong thế giới đối tượng”.
Hoạt động dạy học bao gồm hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh diễn ra liên tiếp, thâm nhập vào nhau sinh thành ra nhau. Kết quả của hoạt động dạy học chính là hướng đến sự chiếm lĩnh tri thức phát triển trí tuệ và hình thành nhân cách cho người học. Hoạt động dạy của giáo viên 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hoạt động dạy của giáo viên là “Sự tổ chức điều khiển tối ưu quá trình học lĩnh hội tri thức, hình thành và phát triển nhân cách của mình”. Giáo viên là chủ thể của hoạt động dạy học, thực hiện hai chức năng truyền đạt hệ thống tri thức, kĩ năng, kĩ xảo kể cả phương pháp nhận thức cho học sinh và điều khiển hoạt động học của học sinh nhằm phát triển trí tuệ, phát triển năng lực, yếu tố cơ bản, trực tiếp hình thành nhân cách phát triển toàn diện ở học sinh.
Nội dung của hoạt động dạy học được quy định trong chương trình, bằng hình thức nhà trường. Để thực hiện được hoạt động dạy giáo viên phải xây dựng kế hoạch dạy học, chuẩn bị bài lên lớp, tổ chức lên lớp, phụ đạo học sinh yếu kém, bồi dưỡng học sinh giỏi, thực hiện đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh. Hoạt động học của học sinh Hoạt động học là “Hoạt động đặc thù của con người được điều khiển bởi mục đích tự giác là lĩnh hội những tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, những hình thức hành vi và những hoạt động nhất định”. Học sinh là chủ thể hoạt động học, thực hiện hai chức năng lĩnh hội và tự điều khiển quá trình chiếm lĩnh hệ thống tri thức, kĩ năng kĩ xảo, phát triển năng lực, hình thành nhân cách theo mục tiêu giáo dục một cách tích cực, chủ động và sáng tạo nhằm chuyển văn hoá nhân loại thành năng lực của bản thân, học để hành, để vận dụng kiến thức giải quyết những vấn đề thực tiễn.
Nội dung của hoạt động học bao gồm toàn bộ hệ thống khái niệm của môn học, phương pháp đặc trưng của môn học, của khoa học đó với phương pháp nhận thức độc đáo, phương pháp chiếm lĩnh khoa học để biến kiến thức của nhân loại thành học vấn của bản thân. Để thực hiện hoạt động học, học sinh phải tiến hành học tập ở trường với sự hướng dẫn của thầy và tự học. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Sự thống nhất biện chứng giữa hoạt động dạy và hoạt động học Hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh là hai hoạt động không tách rời nhau, luôn gắn bó hữu cơ, bổ sung hỗ trợ nhau để cùng phát triển và cùng đạt mục đích dạy học.
Thiếu một trong hai hoạt động này hoạt động dạy học không diễn ra. Chất lượng học tập của học sinh phụ thuộc vào trình độ tổ chức và điều khiển hoạt động học của giáo viên. Bởi lẽ, trong hoạt động dạy, giáo viên là chủ thể giữ vai trò tổ chức, điều khiển hướng dẫn, trọng tài hoạt động nhận thức của học sinh, trong hoạt động học học sinh là chủ thể giữ vai trò tự giác, chủ động tích cực phối hợp với hoạt động dạy của giáo viên, tự tổ chức tự điều khiển hoạt động nhận thức-học tập của mình nhằm thực hiện nhiệm vụ dạy học. Bản chất của quá trình dạy học Bản chất của quá trình dạy học là quá trình nhận thức độc đáo của học sinh dưới vai trò chủ đạo của giáo viên.
Quá trình dạy học cần phải chú ý tới tính độc đáo đó trong quá trình nhận thức của học sinh để tránh sự đồng nhất quá trình nhận thức chung của loài người với quá trình nhận thức của người học sinh. Song không vì quá coi trọng tính độc đáo mà thiếu quan tâm đến việc tổ chức cho học sinh dần dần tìm hiểu và tập tham gia các hoạt động tìm tòi, khám phá khoa học vừa sức, nâng cao dần để chuẩn bị cho họ tự khai thác tri thức, tham gia nghiên cứu khoa học trong tương lai. Quản lý Có nhiều định nghĩa về quản lý. Quan điểm của K.Marx khi nói về quản lý là hoạt động quản lý xuất phát từ lợi ích và hiệu quả của hoạt động lao động sản xuất: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn thì ít nhiều cũng cần có sự chỉ đạo, điều hoà những hoạt động cá nhân nhằm thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất khác với vận động của những khí 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quan độc lập của nó.
Một nghệ sỹ vĩ cầm thì tự điều khiển mình, còn dàn nhạc thì cần nhạc trưởng”. Henri Fayol (1841-1925), một người cũng có những đóng góp rất lớn cho quản trị học hiện đại đã mô tả việc quản lý bao gồm năm chức năng chính: 1. Lập kế hoạch; 2. Peter Drucker, người được cả cộng đồng kinh doanh và học thuật coi là cha đẻ của lý thuyết quản trị hiện đại nêu: quản lý là một chức năng của xã hội chuyên trách đảm bảo các nguồn lực được sử dụng hiệu quả.
Quản lý là nghệ thuật và khoa học quan tâm tới việc sử dụng các nguồn lực để sinh lời, có hệ thống, và thích hợp với mọi khía cạnh của nền kinh tế quốc gia. Jonh Marsh, cựu giám đốc Viện quản trị Anh quốc (British Institute of Management). Koontz và O’Donnel phát biểu trong cuốn “Principles of Management” cho rằng “Quản lý là việc hoàn thành các mục tiêu mong muốn bằng cách xây dựng một môi trường thuận lợi để làm việc trong đó các cá nhân vận hành trong từng nhóm được tổ chức”. Quản lý thường được coi là một hoạt động thực tiễn.
Tuy nhiên hoạt động quản lý cần có sự gắn kết giữa lý luận và thực tiễn. Điều này rất khó thực hiện không chỉ trong quản lý giáo dục nói riêng mà quản lý xã hội, quản lý sản xuất nói chung. Thực ra chúng ta đều biết rằng không thể thực hành mà không có dẫn đường của lý luận. Nhưng chúng ta cũng biết rằng lý luận phải gắn với thực tiễn, xuất phát từ thực tiễn và đáp ứng đòi hỏi của thực tiễn.
Một định nghĩa về quản lý: Chức năng và hoạt động của hệ thống có tổ chức thuộc các giới khác nhau (sinh học, kĩ thuật, xã hội), bảo đảm giữ gìn một cơ cấu ổn 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com định nhất định, duy trì sự hoạt động tối ưu và bảo đảm thực hiện những chương trình và mục tiêu của hệ thống đó.