CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ NHÂN SỰ TRONG CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái quát về nhân sự trong NHTM 1. Khái niệm nhân sự trong NHTM Có nhiều cách hiểu khác nhau về nhân sự trong tổ chức nói chung và trong NHTM nói riêng. Nhưng dù là DN hay NHTM thì nhân sự cũng đều được nhìn nhận là thành phần đội ngũ quan trọng của tổ chức.
Theo Nguyễn Hữu Thân thì nhân sự được hiểu là toàn bộ mọi cá nhân của một tổ chức tham gia bất cứ vào hoạt động sẽ không đòi hỏi vai trò của họ phải là gì. TS Trần Kim Dung thì nhân sự trong một tổ chức xã hội hay DN là bao gồm tất cả các tiềm năng của con người trong DN. Đội ngũ nhân sự của tổ chức sẽ có hành vi ứng xử, sử dụng kiến thức, khả năng và giá trị đạo đức để duy trì và phát triển DN. [10] Trong NHTM có rất nhiều nguồn lực khác nhau nhưng nhân sự là nguồn lực được đánh giá quan trọng nhất và không thể thiếu trong bất kỳ một tổ chức nào.
Nếu không có đội ngũ nhân sự thì tổ chức không thể hoạt động. Nhân sự vì thế mà khác với các nguồn lực khác trong NHTM. Các máy móc, thiết bị sẽ không thể vận hành nếu thiếu đội ngũ nhân viên. Vì vậy, nguồn nhân sự được coi là yếu tố then chốt trong chiến lược phát triển của DN.
Có thể nói, nhân sự của NHTM là tất cả những thành viên trong NHTM, bao gồm cả những cán bộ quản lý của NH và các cán bộ, nhân viên thực thi các nghiệp vụ NH, cũng như những nhân viên ở các bộ phận khác trong NHTM như lễ tân, phục vụ… [15] 1. Đặc điểm nhân sự trong NHTM - Về mặt bằng kiến thức: CBNV làm việc tại các NHTM phải am hiểu và có kiến thức tổng hợp của nhiều chuyên ngành SXKD do hoạt động NHTM là cấp tín dụng và đầu tư cho nền kinh tế nên đòi hỏi. 6 - Về năng lực: Do đặc điểm của các NHTM là kinh doanh hàng hóa đặc thù là tiền tệ nên nhân sự của NHTM cần nhạy bén, năng động, sáng tạo với những biến đổi của nền kinh tế. - Về phong cách: CBNV làm việc tại NHTM cần phải có đạo đức tốt, tạo được niềm tin tưởng cho khách hàng, phong cách chững chạc, tự tin, quyết đoán do NHTM thực hiện chức năng “đi vay để cho vay” kinh doanh dựa trên sự “tín nhiệm”.
Vai trò nhân sự đối với NHTM Vai trò của nhân sự đối với các NHTM có thể tổng hợp như sau: [14] Thứ nhất, nhân sự là nhân tố trực tiếp tham gia vào quá trình thiết lập các kế hoạch của NHTM, chương trình, dự án, hoạch định chiến lược, các quy tắc ứng xử, xây dựng các quy trình nghiệp vụ là nền tảng định hướng cho toàn bộ các hoạt động trong NHTM. Thứ hai, nhân sự là chủ thể vận hành hệ thống, thực thi các kế hoạch theo quy trình đã định, điều khiển hạ tầng công nghệ; làm việc với cơ quan nhà nước, tương tác với đồng nghiệp, với đối tác và các khách hàng, kiểm soát các dòng luân chuyển tiền tệ và các nguồn lực khác thuộc trách nhiệm quản lý của NHTM. Thứ ba, nhân sự là nguồn sản sinh các ý tưởng mới, các sáng kiến giúp ngày càng hoàn thiện quy trình nghiệp vụ, từ đó nâng cao hiệu suất hệ thống, tiết kiệm chi phí, giảm thiểu rủi ro cho NHTM. Thứ tư, nhân sự là năng lượng để từng bước kết tinh các giá trị văn hóa DN, xây dựng và gìn giữ thương hiệu, bản sắc của NHTM.
Thứ năm, với khả năng của mình, nhân sự cần vận động tự thân kết hợp với chính sách phát triển nguồn nhân sự của đơn vị, nhân sự trong các NHTM cần phải liên tục thay đổi để thích nghi với công nghệ mới, môi trường mới; đặc biệt thông qua đó bồi dưỡng lên những chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực tài chính, những cá nhân ưu tú, là kế cận cho sự phát triển bền vững của NHTM. Quản lý nhân sự trong NHTM 1. Đặc điểm hoạt động của các NHTM Lĩnh vực kinh doanh của NH là tiền tệ, tín dụng và dịch vụ NH. Đây được xem là lĩnh vực kinh doanh đặc thù đặc biệt vì nó liên quan mọi mặt của đời sống KTXH.
Chính vì đặc điểm này của hoạt động NHTM mà nó đòi hỏi các NHTM cần thận trọng trong điều hành tránh những thiệt hại cho nền KTXH. Trong kinh doanh của NHTM thì nguồn vốn chủ yếu mà NH sử dụng là vốn huy động từ bên ngoài. Cùng với đó, trong tổng nguồn vốn kinh doanh của NHTM thì vốn riêng của NH lại chiếm tỷ trọng rất thấp. Không chỉ vậy, một đặc điểm khác của NHTM đó là NHTM có tài sản chủ yếu là tài sản vô hình.
Nó tồn tại dưới hình thức các tài sản tài chính, chẳng hạn như các loại kỳ phiếu, khế ước nhận nợ, hợp đồng tín dụng, cổ phiếu và các loại giấy tờ có giá trị khác. Hoạt động kinh doanh của NHTM hiện nay đang chịu sự chi phối rất lớn bởi chính sách tiền tệ của NHTW. Các chính sách của NHTW ảnh hưởng trực tiếp đến mọi chiến lược hoạt động kinh doanh của NHTM. NHTM là một trung gian tín dụng, đứng ra tập trung, huy động các nguồn vốn tiền tệ tạm thời nhàn rỗi trong nền kinh tế, biến nó thành nguồn vốn tín dụng để cho vay đáp ứng nhu cầu vốn kinh doanh và vốn đầu tư cho các ngành kinh tế, nhu cầu vốn tiêu dùng của toàn xã hội.
Khái niệm quản lý nhân sự trong NHTM Một trong các khái niệm phổ biến về QLNS là: “QLNS là tất cả các hoạt động của tổ chức sử dụng, đánh giá, bảo toàn, xây dựng, phát triển và giữ gìn lực lượng lao động của tổ chức phù hợp với yêu cầu công việc cả về mặt số lượng và chất lượng” [9]. Hay “QLNS là hệ thống các triết lý, chính sách và hoạt động chức năng về duy trì con người của một tổ chức, thu hút, đào tạo - phát triển nhằm đạt được kết quả tối ưu cho cả tổ chức lẫn nhân viên” [11]. 8 Theo nghĩa hẹp: “QLNS là cơ quan quản lý làm những việc cụ thể như: tuyển dụng, đào tạo, giao việc, giải quyết tiền lương, đánh giá chất lượng nhân viên nhằm thực hiện tốt mục tiêu, kế hoạch của đơn vị đề ra” [10]. Theo nghĩa rộng: “QLNS là việc khai thác, quản lý, lấy giá trị con người làm trọng tâm.
Vận dụng hoạt động quản lý, khai thác sử dụng nhằm giải quyết những mối quan hệ giữa người - công việc, giữa người - người trong công việc, giữa người - DN, sao cho DN vận hành một cách hiệu quả nhất” [10]. Như vậy, có thể hiểu công tác QLNS tại các NHTM là các hoạt động nhằm phát triển, sử dụng, thu hút, xây dựng, đánh giá, bảo toàn và giữ gìn NLĐ sao cho phù hợp với tính chất, yêu cầu công việc về cả mặt số lượng và chất lượng trong NHTM. Nội dung quản lý nhân sự trong NHTM 1. Hoạch định nhân sự Theo TS.Nguyễn Hữu Thân: “Hoạch định nhân sự là một tiến trình triển khai thực hiện các kế hoạch và các chương trình nhằm đảm bảo rằng cơ quan sẽ có đúng số lượng, đúng số người được bố trí đúng nơi, đúng lúc và đúng chỗ” [17].
Công tác hoạch định nhân sự tại NHTM hay tổ chức đơn vị sẽ được tiến hành theo các bước sau: * Bước 1: Xác định nhu cầu và dự báo nhu cầu Tùy thuộc vào nhu cầu của HĐKD, chiến lược phát triển về quy mô, chất lượng. mà các nhà quản trị cần phải xem xét nhu cầu về nhân sự tại đơn vị và đưa ra dự báo số người cần có để đáp ứng được công việc tại cơ quan thông qua kế hoạch cung cấp sản phẩm dịch vụ, doanh thu cần đạt được. Để đánh giá hiện trạng nhân sự, NHTM dựa vào việc thống kê, đánh giá đội ngũ lao động về số lượng và chất lượng: - Dự báo nhu cầu về nhân sự. - Dự báo về khả năng sẵn có về nhân sự.
9 * Bước 2: Đề ra chính sách Sau khi các chuyên viên tách và đối chiếu giữa nhu cầu và khả năng của NHTM nhờ vào hệ thống thông tin, phòng nhân sự sẽ đề xuất các chính sách, thủ tục và các kế hoạch cụ thể. Nếu đáp ứng đủ nhu cầu, NHTM nên áp dụng chính sách cũ không hay cần sắp xếp lại. Nếu trong NHTM có xảy ra tình trạng dư thừa nhân viên thì lãnh đạo NHTM cần xây dựng các chính sách và kế hoạch cụ thể cân nhắc, tính toán sao cho phù hợp với ngân sách của NHTM. * Bước 3: Thực hiện các kế hoạch Khi có các chính sách và kế hoạch, bộ phận nhân sự của NHTM sẽ phối hợp với trưởng các bộ phận trong cơ quan liên hệ để thực hiện chương trình và kế hoạch nhân sự theo nhu cầu của đơn vị.
* Bước 4: Kiểm tra và đánh giá Trong mọi giai đoạn, lãnh đạo các NHTM phải thường xuyên kiểm soát xem các kế hoạch và các chương trình mức độ phù hợp với mục tiêu đã đề ra. Sau đó tiến hành đánh giá các kế hoạch để rút kinh nghiệm. Tuyển dụng nhân sự Theo Nguyễn Hữu Thân: “Tuyển dụng là quá trình thu hút những người lao động có nguyện vọng và có khả năng làm việc trong tổ chức từ nhiều nguồn khác nhau, xuất phát từ nhu cầu mở rộng, bổ sung hoặc thay thế mà các giải pháp khác không thể đáp ứng được” [17]. Để có được đội ngũ nhân sự đòi hỏi các NHTM phải tiến hành tuyển dụng.
Việc tuyển dụng hàng năm căn cứ vào nhu cầu, dự báo số người cần có để đáp ứng yêu cầu công việc. Công tác tuyển dụng nhân sự có tốt, có đảm bảo khách hàng, công bằng, minh bạch, chất lượng tốt thì mới giúp cho NHTM có được đội ngũ NLĐ chất lượng cao. Muốn vậy thì NHTM tiến hành tuyển dụng nhân sự với các nguồn sẵn có hoặc nguồn tuyển dụng bên ngoài. Đối với một số vị trí nhân sự, thay vì tuyển dụng nguồn nhân sự là những người mới, từ nơi khác đến thì NHTM có thể thực hiện tuyển dụng thông qua 10 thi kiểm tra kiến thức kỹ năng của chính những nhân viên đã và đang làm tại NHTM.
Nguồn tuyển dụng này sẽ có một số ưu điểm so với các ứng viên tuyển dụng từ ngoài vào bởi họ được quen với công việc tại đơn vị.