Chương 1: Cơ sở lý luận. Thực trạng việc làm của người cai nghiện ma túy bằng methadone tham gia chương trình hỗ trợ điều trị phục hồi. Biện pháp hỗ trợ việc làm của người cai nghiện ma túy bằng methadone tham gia chương trình hỗ trợ điều trị phục hồi và kết quả khảo nghiệm.CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỖ TRỢ VIỆC LÀM CHO BỆNH NHÂN CAI NGHIỆN MA TÚY BẰNG METHADONE THAM GIA CHƯƠNG TRÌNH ĐIỀU TRỊ PHỤC HỒI 1. Bệnh nhân cai nghiện ma túy bằng Methadone Bệnh nhân cai nghiện ma túy là khái niệm còn khá mới mẻ ở Việt Nam.
Trước đây người cai nghiện ma túy thường được gọi là đối tượng. Trong những năm gần đây, với định hướng của WHO, những người cai nghiện ma túy bị tổn thương nặng, mắc các bệnh về não bộ nên người cai nghiện ma túy phải được xem như người bệnh để được chữa trị để hướng đến mục tiêu an sinh xã hội. Trong các văn bản Luật, người nghiện ma túy được định nghĩa: là người sử dụng chất ma túy, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần và bị lệ thuộc vào các chất này [8]. Văn bản quy phạm của nhà nước về công tác cai nghiện cũng đã nói rõ nghiện ma túy là bệnh não bộ: Nghiện ma túy là bệnh mãn tính do rối loạn của não bộ, điều trị nghiện ma túy (gọi tắt à điều trị nghiện) là một quá trình lâu dài bao gồm tổng thể các can thiệp hỗ trợ về y tế, tâm lý, xã hội làm thay đổi nhận thức, hành vi nhằm giảm tác hại cảu nghiện ma túy giảm tình trạng sử dựng ma túy trái phép” [7] Trong một tài liệu đánh giá về người nghiện đã đưa ra các đặc trưng: Có sự ham muốn không kìm chế được và phải sử dụng nó bất kỳ giá nào; Có khuynh hướng tăng dần liều dùng (liều dùng lần sau cao hơn liều dùng trước mới có tác dụng); Tâm sinh lý bị lệ thuộc vào tác dụng của chất đó; Thiếu thuốc sẽ xuất hiện các triệu chứng như: uể oải, hạ huyết áp, lên cơn co giật, đau đớn và có thể làm bất cứ điều gì miễn là có chất ma tuý để dùng [].
Một số tác giả khi bàn đến người cai nghiện ma túy bằng methadone đã giới thiệu khái niệm bệnh nhân cai nghiện ma túy bằng methadone: Là những người nghiện cai nghiện ma túy bằng cách uống thuốc thay thế methadone, được sử dụng theo đường ống, dưới dạng siro. Điều trị thay thế bằng thuốc methadone có thể giúp người nghiện ma túy: giảm cảm giác thèm ma túy, giảm tần suất sử dụng ma túy và giảm các hành vi nguy cơ lây nhiễm HIV, cải thiện tình trạng sức khỏe, dinh dưỡng, dừng các hành vi phạm pháp để kiếm tiền mua ma túy (giảm tội phạm). Thực tế cho thấy người nghiện ma túy bị tổn thương nặng, trí nhớ, thần kinh bị suy giảm…, nhiều chuyên gia cho rằng họ mắc bệnh về não bộ. Cùng với đó là những 10 tổn hại về sức khỏe thể chất và tâm thần.
Khi người nghiện được cai nghiện bằng methadone đúng liều, theo chỉ dẫn của y tế đảm bảo họ sẽ cắt cơn và dần được phục hồi. Người nghiện khi cai nghiện được xem như bệnh nhân để được điều trị đảm bảo phục hồi mà không tái sử dụng ma túy. Từ những giới thiệu và phân tích nói trên, chúng tôi cho rằng bệnh nhân cai nghiện ma túy bằng methadone là những người mắc một số bệnh về não bộ do lệ thuộc vào ma túy thực hiện từ bỏ ma túy bằng methadone với sự tuân thủ quy trình uống thuốc tại cơ sở y tế. Chương trình hỗ trợ điều trị phục hồi Chương trình điều trị phục hồi cho bệnh nhân cai nghiện ma túy bằng uống Methadone được thí điểm thực hiện tại Hải Phòng từ năm 2015.
Chương trình nhằm hỗ trợ bệnh nhân đã cắt cơn phục hồi toàn diện. Những hoạt động hỗ trợ của chương trình cụ thể như: hỗ trợ bệnh nhân phục hồi về tâm lý và kỹ năng xã hội; phục hồi các giá trị sống đã bị mất; hỗ trợ bệnh nhân nâng cao sức khỏe bản thân; hỗ trợ bệnh nhân hiểu biết về pháp luật… Trên thực tế, những bệnh nhân sau một thời gian uống Methadone nếu quyết tâm từ bỏ ma túy có những dấu hiệu phục hồi: sức khỏe dần cải thiện, muốn được gia đình, cộng đồng chấp nhận để thay đổi bản thân. Tuy nhiên, do những hạn chế trước đây đã sử dụng ma túy bệnh nhân đã đánh mất tình cảm gia đình, tài sản, đạo đức, nhân cách…Vì lẽ đó, bệnh nhân thường gặp những rào cản trong cuộc sống như bị cộng đồng kì thị, không có việc làm, sức khỏa giảm sút,có nền bệnh lý như viêm gan, có HIV, các bệnh về đường hô hấp, tiêu hóa; các mối quan hệ xã hội bị hạn chế… Đặc biệt, bệnh nhân có rào cản lớn nhất là tự kì thị bản thân, không tự tin, ngại giao tiếp…Những hoạt động hỗ trợ hướng đến giúp bệnh nhân nhận diện những nguồn lực của bản thân, gia đình, cộng để xác nhận các mong muốn bản thân nhằm được hỗ trợ để phục hồi. Với mong muốn được thay đổi bản thân và sống có ý nghĩa hơn, các bệnh nhân đã tham gia nhóm Tự lực xây dựng niềm tin vượt lên chính mình để nhận được sự trợ giúp và cố gắng phục hồi.
Chương trình hỗ trợ điều trị phục hồi được thực hiện với các chuyên gia trong nhiều lĩnh vực y tế, giáo dục, pháp luật,… đã thực hiện các hoạt động trợ giúp cho bệnh nhân dưới hình thức cung cấp dịch vụ. Theo đó, các dịch vụ từ cơ bản đến chuyên sâu được triển khai cho các nhóm bệnh nhân tham gia nhóm Tự Lực. Mục đích của các dịch vụ trợ giúp cho bệnh nhân được cụ thể hóa: từ cung cấp, nâng cao kiến 11 thức đến hình thành lại những kỹ năng sống, giá trị sống mà bệnh nhân đã đánh mất. Trên cơ sở đó, tiếp nối các dịch vụ giúp bệnh nhân thực hành các hành vi đúng chuẩn mực xã hội như tham gia hoạt động tập thể, văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao, hoạt động công ích, nhân đạo từ thiện… Từ những mô tả và phân tích trên đây, chúng tôi xin khái quát chương trình hỗ trợ điều trị phục hồi là quá trình tiến hành các hoạt động trợ giúp cho bệnh nhân cai nghiện ma túy bằng uống Methadone sinh hoạt trong nhóm Tự Lực từ các chuyên gia được đơn vị chủ trì mời thamm gia nhằm giúp bệnh nhân phục hồi toàn diện (thể chất, tâm lý, hành vi xã hội…).
Hỗ trợ việc làm cho bệnh nhân cai nghiện ma tý bằng Methadone tham gia chương trình hỗ trợ điều trị phục hồi Một trong những khó khăn của bệnh nhân cai nghiên ma túy bằng Methadone nói chung và bệnh nhân tham gia chương trình hỗ trợ phục hồi nói riêng là không có việc làm với thu nhập ổn định. Những rào cản đối với bệnh nhân để tìm kiếm việc làm và làm việc trong môi trường xã hội hiện nay là rất lớn. Cùng với các dịch vụ về tâm lý và kỹ năng, dịch vụ pháp lý, việc hỗ trợ cho bệnh nhân về việc làm là rất cần thiết. Các hoạt động hỗ trợ việc làm cho bệnh nhân được cụ thể như: Giúp bệnh nhân nhận diện những khó khăn, rào cản sẽ gặp phải trong quá trình tìm kiếm việc làm và lựa chọn việc làm phù hợp với bản thân để có điều kiện duy trì uống Methadone; Giới thiệu bệnh nhân đến những địa chỉ có nhu cầu tuyển lao động mà bệnh nhân có thể đáp ứng được; Gây dựng quỹ giúp bệnh nhân khởi nghiệp từ chính nội lực của bệnh nhân, của nhóm Tự Lực và của các nhà hảo tâm quan tâm đến sự phục hồi toàn diện của bệnh nhân; Hỗ trợ bệnh nhân học nghề phù hợp nếu có nhu cầu và tìm kiếm các nguồn trợ giúp.
Hỗ trợ bệnh nhân vay vốn ưu đãi (nếu tìm được nguồn) đối với những bệnh nhân đã có tay nghề có thể làm ra sản phẩm đáp ứng nhu cầu xã hội. Việc tiến hành các hoạt động trợ giúp dựa trên khảo sát nhu cầu bệnh nhân, những điểm mạnh, điểm yếu của họ để quyết định hoạt động trợ giúp nào cho phù hợp. Trong đó, tự nhận thức và mong muốn thay đổi bản thân của bệnh nhân là yếu tố quyết định hoạt động trợ giúp. Khi bệnh nhân quyết định lựa chọn sự hỗ trợ để có việc làm 12 đồng nghĩa với việc bệnh nhân phải tự lực khắc phục khó khăn và thường xuyên trao đổi với chuyên gia về những rào cản cùng hướng giải quyết của họ để được tháo gỡ.
Với đặc điểm chung của bệnh nhân uống Methadone có sức khỏe bị giảm sút, thời gian một ngày làm việc của bệnh nhân còn phụ thuộc vào việc uống thuốc đều đặn hàng ngày, ngay cả bệnh nhân có trình độ cũng không còn phù hợp với lao động trí óc; bệnh nhân có phản ứng phụ khi uống thuốc như buồn ngủ, lời nói và hành động đôi lúc không chuẩn mực… Do đó, việc làm đối với bệnh nhân uống Methadone ngay cả khi đã phục hồi là có giới hạn chứ không được phong phú. Theo các chuyên gia hỗ trợ phục hồi, những việc làm được cho là phù hợp đối với bệnh nhân thường có những đặc điểm sau: Không gò bó về thời gian làm việc và công việc không nặng nhọc, không đòi hỏi sự gắng sức trong suốt thời gian làm việc; Môi trường làm việc của bệnh nhân không hoặc ít có sự kì thị của những người xung quanh, cần có những người thấu cảm để đồng hành và trợ giúp nhất định; Công việc cần hạn chế tối đa việc di chuyển ra ngoại tỉnh và đi lại nhiều vì bệnh nhân cần đảm bảo chế độ uống thuốc đúng giờ hàng ngày và có thể những phản ứng phụ của thuốc sẽ có trong khi bệnh nhân di chuyển; Công việc không có liên quan đến các thao tác với máy móc đòi hỏi độ chính xác và tập trung chú ý cao. Từ những phản ánh những đánh giá về việc làm và hỗ trợ việc làm cho bệnh nhân uống Methadone, chúng tôi khái quát: Hỗ trợ việc làm cho bệnh nhân tham gia chương trình điều trị phục hồi là những hoạt động chuyên môn từ các chuyên gia, trợ giúp bệnh nhân nhóm Tự Lực về vật chất, tinh thần để bệnh nhân nhận diện những rào cản của bản thân, có kỹ năng ứng phó trong tìm kiếm việc làm và lựa chọn công việc phù hợp với sức khỏe, tâm lý, điều kiện của bệnh nhân nhằm giúp họ ổn định cuộc sống.