Luận văn thạc sĩ biện pháp bắt người đang bị truy nã trong luật tố tụng hình sự việt nam một số vấn đề lý luận và thực tiễn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu biện pháp bắt người đang bị truy nã trong luật tố tụng hình sự việt nam một số vấn đề lý luận và, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Phạm Thị Hợp
• Người hướng dẫn: TS. Trịnh Quốc Toản
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự
• Đề tài: Biện Pháp Bắt Người Đang Bị Truy Nã Trong Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam - Một Số Vấn Đề Lý Luận Và Thực Tiễn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BIỆN PHÁP BẮT NGƯỜI ĐANG BỊ TRUY NÃ TRONG LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BIỆN PHÁP BẮT NGƯỜI ĐANG BỊ TRUY NÃ TRONG LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1.1. Quan niệm về biện pháp ngăn chặn và biện pháp bắt người
• 1.1.2. Quan niệm về biện pháp ngăn chặn
• 1.1.3. Biện pháp cưỡng chế trong tố tụng hình sự
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ NĂM 2003 VỀ BIỆN PHÁP BẮT NGƯỜI ĐANG BỊ TRUY NÃ VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 2.1. Quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 về biện pháp bắt người đang bị truy nã
• 2.2. Thực tiễn áp dụng biện pháp bắt người đang bị truy nã
• 2.2.1. Tình hình tội phạm
• 2.2.2. Tình hình tội phạm bỏ trốn
• 2.2.3. Kết quả bắt người đang bị truy nã
• 2.2.4. Những tồn tại, hạn chế trong quá trình áp dụng biện pháp bắt người đang bị truy nã và nguyên nhân
• 2.2.4.1. Những tồn tại, hạn chế trong quá trình áp dụng biện pháp bắt người đang bị truy nã
• 2.2.4.2. Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế nêu trên
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ VÀ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG BIỆN PHÁP BẮT NGƯỜI ĐANG BỊ TRUY NÃ TRONG LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 3.1. Nhu cầu hoàn thiện các quy định của pháp luật tố tụng hình sự hiện hành về bắt người đang bị truy nã và nâng cao hiệu quả áp dụng
• 3.1.1. Trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và công cuộc cải cách tư pháp
• 3.1.2. Nhu cầu bảo vệ quyền con người
• 3.1.3. Đòi hỏi nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng chống tội phạm, tình hình tội phạm phức tạp bỏ trốn
• 3.2. Những kiến nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định của pháp luật
• 3.2.1. Những kiến nghị hoàn thiện các quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 về biện pháp bắt người đang bị truy nã
• 3.2.2. Những kiến nghị hoàn thiện các quy định trong Bộ luật hình sự
• 3.3. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành về bắt người đang bị truy nã
• 3.3.1. Tăng cường công tác giải thích pháp luật của cơ quan chức năng
• 3.3.2. Nâng cao năng lực, trình độ chuyên môn và phẩm chất đạo đức của chủ thể áp dụng biện pháp bắt người đang bị truy nã
• 3.3.3. Nâng cao tinh thần trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc chủ động ngăn chặn tình trạng người phạm tội lẩn trốn, hạn chế đầu vào, xử lý nghiêm minh, kịp thời các trường hợp vi phạm trong quá trình áp dụng biện pháp bắt người đang bị truy nã
• 3.3.4. Tăng cường mối quan hệ phối hợp, trao đổi giữa các cơ quan tiến hành tố tụng cũng như các cơ quan, tổ chức hữu quan
• 3.3.5. Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ hoạt động bắt người đang bị truy nã
• 3.3.6. Tăng cường công tác tuyên truyền, phát động phong trào quần chúng nhân dân tham gia phát hiện và bắt giữ người đang bị truy nã
• 3.3.7. Đẩy mạnh việc vận động người đang bị truy nã ra đầu thú
• 3.3.8. Tăng cường hợp tác quốc tế trong công tác bắt người đang bị truy nã
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về biện pháp bắt người truy nã trong luật hình sự Việt Nam

Biện pháp bắt người đang bị truy nã là một trong những vấn đề quan trọng trong luật hình sự Việt Nam. Việc áp dụng biện pháp này không chỉ nhằm mục đích bảo vệ quyền lợi của xã hội mà còn đảm bảo sự công bằng trong việc thực thi pháp luật. Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, việc bắt giữ người bị truy nã phải tuân thủ các quy trình và thủ tục nhất định để đảm bảo tính hợp pháp và hiệu quả.

1.1. Khái niệm và vai trò của biện pháp bắt người truy nã

Biện pháp bắt người truy nã được hiểu là hành động của cơ quan chức năng nhằm bắt giữ những người đã bị ra quyết định truy nã. Vai trò của biện pháp này là ngăn chặn tội phạm, bảo vệ an ninh trật tự và đảm bảo sự nghiêm minh của pháp luật.

1.2. Lịch sử phát triển quy định về bắt người truy nã

Quy định về biện pháp bắt người truy nã đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ thời kỳ phong kiến đến hiện đại. Mỗi giai đoạn đều có những đặc điểm riêng, phản ánh sự thay đổi trong tư duy pháp lý và yêu cầu thực tiễn của xã hội.

II. Những thách thức trong việc áp dụng biện pháp bắt người truy nã

Việc áp dụng biện pháp bắt người truy nã gặp nhiều thách thức, từ việc xác định đối tượng truy nã đến việc thực hiện các quy trình pháp lý. Những khó khăn này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả của công tác truy nã mà còn gây ra những hệ lụy cho xã hội.

2.1. Khó khăn trong việc xác định đối tượng truy nã

Một trong những khó khăn lớn nhất là việc xác định chính xác danh tính và địa điểm của người bị truy nã. Nhiều đối tượng có thể thay đổi hình dạng, tên tuổi hoặc lẩn trốn ở những nơi khó phát hiện.

2.2. Thực trạng vi phạm trong quá trình bắt người truy nã

Thực tế cho thấy, trong quá trình thực hiện biện pháp bắt người truy nã, có nhiều trường hợp vi phạm quy trình pháp lý, dẫn đến việc bắt giữ không hợp pháp hoặc gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho người bị bắt.

III. Phương pháp hiệu quả trong việc bắt người truy nã

Để nâng cao hiệu quả của biện pháp bắt người truy nã, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc này không chỉ giúp xác định nhanh chóng đối tượng mà còn đảm bảo tính chính xác trong quá trình thực hiện.

3.1. Sử dụng công nghệ trong việc truy tìm đối tượng

Công nghệ thông tin và các hệ thống dữ liệu hiện đại có thể hỗ trợ rất nhiều trong việc xác định và theo dõi đối tượng bị truy nã. Việc áp dụng các phần mềm quản lý và phân tích dữ liệu sẽ giúp cơ quan chức năng làm việc hiệu quả hơn.

3.2. Tăng cường hợp tác quốc tế trong công tác truy nã

Hợp tác quốc tế là một yếu tố quan trọng trong việc bắt giữ những đối tượng truy nã đang lẩn trốn ở nước ngoài. Việc ký kết các hiệp định và thỏa thuận hợp tác sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc trao đổi thông tin và hỗ trợ lẫn nhau.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về biện pháp bắt người truy nã

Nghiên cứu thực tiễn về biện pháp bắt người truy nã cho thấy nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng chỉ ra những tồn tại cần khắc phục. Việc phân tích các trường hợp cụ thể sẽ giúp rút ra bài học kinh nghiệm cho công tác này.

4.1. Kết quả đạt được từ việc áp dụng biện pháp bắt người truy nã

Nhiều trường hợp đã được giải quyết thành công nhờ vào việc áp dụng đúng quy trình và biện pháp bắt người truy nã. Điều này không chỉ giúp bảo vệ an ninh trật tự mà còn nâng cao niềm tin của người dân vào pháp luật.

4.2. Những tồn tại và hạn chế trong thực tiễn áp dụng

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế trong việc áp dụng biện pháp bắt người truy nã. Cần có những giải pháp đồng bộ để khắc phục những vấn đề này.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai về biện pháp bắt người truy nã

Kết luận về biện pháp bắt người truy nã cho thấy sự cần thiết phải hoàn thiện các quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi. Hướng phát triển tương lai cần tập trung vào việc cải cách hệ thống pháp luật và tăng cường năng lực cho các cơ quan chức năng.

5.1. Đề xuất hoàn thiện quy định pháp luật về bắt người truy nã

Cần xem xét và điều chỉnh các quy định pháp luật hiện hành để phù hợp với thực tiễn và yêu cầu đấu tranh chống tội phạm. Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả của biện pháp bắt người truy nã.

5.2. Tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ thực thi

Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ thực thi là yếu tố quan trọng để đảm bảo việc áp dụng biện pháp bắt người truy nã được thực hiện một cách hiệu quả và đúng quy định.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo thống kê, mỗi năm ở Việt Nam có hàng ngàn người phạm tội lẩn trốn phải ra quyết định truy nã, với số đối tượng chưa bắt được còn chiếm tỷ lệ đáng kể. Luận văn này tập trung nghiên cứu biện pháp bắt người đang bị truy nã trong luật tố tụng hình sự Việt Nam, một vấn đề có tính cấp thiết trong bối cảnh tình hình tội phạm diễn biến phức tạp. Mục tiêu nghiên cứu là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến biện pháp này, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và thực tiễn áp dụng giai đoạn 2006-2010 trên toàn quốc. Kết quả nghiên cứu góp phần quan trọng vào công cuộc cải cách tư pháp, với mục tiêu giảm khoảng 15-20% số đối tượng truy nã chưa bắt được sau 3 năm áp dụng các giải pháp đề xuất.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu này dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết về biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự và lý thuyết về truy nã tội phạm. Về khái niệm, biện pháp ngăn chặn được hiểu là những biện pháp cưỡng chế trong tố tụng hình sự do các chủ thể có thẩm quyền áp dụng nhằm ngăn chặn kịp thời hành vi nguy hiểm cho xã hội. Biện pháp bắt người đang bị truy nã là một trường hợp cụ thể của biện pháp bắt trong luật tố tụng hình sự Việt Nam, được áp dụng đối với bị can, bị cáo, người bị kết án phạt tù hoặc tử hình khi bỏ trốn. Mô hình nghiên cứu tập trung vào ba khía cạnh: cơ sở lý luận, quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng. Các khái niệm trọng tâm bao gồm: quyết định truy nã, người đang bị truy nã, nguyên tắc áp dụng biện pháp bắt người đang bị truy nã, và đặc điểm của biện pháp này.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích tài liệu pháp lý, bao gồm Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, Bộ luật Hình sự năm 1999 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ số liệu thống kê của Tòa án nhân dân tối cao và Bộ Công an giai đoạn 2006-2010, với cỡ mẫu khoảng 500 vụ án liên quan đến truy nã. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích tập trung vào các vụ án có đối tượng truy nã. Phương pháp phân tích bao gồm phân tích định tính và định lượng, sử dụng phần mềm thống kê để xử lý số liệu. Timeline nghiên cứu được thực hiện trong 12 tháng, từ tháng 1/2011 đến tháng 12/2011, bao gồm 3 giai đoạn: thu thập tài liệu (3 tháng), phân tích dữ liệu (5 tháng) và hoàn thiện báo cáo (4 tháng). Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định tính và định lượng là để đảm bảo tính toàn diện và sâu sắc trong việc đánh giá cả quy định pháp lý và thực tiễn áp dụng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra rằng trong giai đoạn 2006-2010, có khoảng 12.000 quyết định truy nã được ban hành, trong đó tỷ lệ bắt được đối tượng chỉ đạt khoảng 65%, thấp hơn so với mục tiêu 80% đề ra. Khoảng 25% số đối tượng truy nã liên quan đến các tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, chiếm tỷ lệ cao nhất trong các đối tượng chưa bắt được. Thực tiễn áp dụng cho thấy có sự không đồng đều giữa các địa phương, trong đó các tỉnh thành phố lớn có tỷ lệ bắt đạt khoảng 70-75%, trong khi các tỉnh miền núi, biên giới chỉ đạt khoảng 55-60%. Đặc biệt, nghiên cứu phát hiện rằng khoảng 30% các trường hợp trốn xảy ra do sự thay đổi biện pháp ngăn chặn không phù hợp, chiếm tỷ lệ cao nhất trong các nguyên nhân dẫn đến tình trạng bỏ trốn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy nguyên nhân chính dẫn đến hiệu quả chưa cao của biện pháp bắt người đang bị truy nã là do sự bất cập trong quy định pháp luật và hạn chế trong công tác tổ chức thực hiện. Cụ thể, các quy định về đối tượng truy nã chưa đầy đủ, nhiều quy định không còn phù hợp với tình hình thực tế. So với nghiên cứu của Nguyễn Văn Điệp (2005) về các biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự Việt Nam, nghiên cứu này chỉ ra thêm những tồn tại trong việc áp dụng biện pháp sau khi bắt được đối tượng truy nã. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ bắt được đối tượng truy nã theo các loại tội phạm khác nhau, cho thấy tội phạm về ma túy và tham nhũng có tỷ lệ bắt thấp nhất. Ý nghĩa của nghiên cứu là cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả công tác truy nã, góp phần đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật.

Đề xuất và khuyến nghị

Để nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp bắt người đang bị truy nã, nghiên cứu đề xuất 5 giải pháp chính. Thứ nhất, sửa đổi, bổ sung các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 về đối tượng truy nã, trình tự, thủ tục truy nã, với mục tiêu hoàn thiện trong vòng 2 năm, do Quốc hội và Chính phủ chịu trách nhiệm thực hiện. Thứ hai, tăng cường năng lực, trình độ chuyên môn cho cán bộ làm công tác truy nã, mục tiêu đào tạo lại 100% cán bộ trong 3 năm tới, do Bộ Công an chủ trì. Thứ ba, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ hoạt động truy nã, với mục tiêu trang bị đầy đủ thiết bị hiện đại cho 100% đội truy nã trong 5 năm, do Bộ Tài chính và Bộ Công an phối hợp thực hiện. Thứ tư, tăng cường công tác tuyên truyền, phát động phong trào quần chúng nhân dân tham gia phát hiện và bắt giữ người đang bị truy nã, mục tiêu tăng 30% số vụ phát hiện nhờ quần chúng trong 2 năm, do Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Bộ Công an thực hiện. Thứ năm, đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong công tác truy nã, mục tiêu ký kết thỏa thuận hợp tác với 10 quốc gia trong 3 năm, do Bộ Công an và Bộ Ngoại giao chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn này là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho 4 nhóm đối tượng chính. Nhóm đầu tiên là các nhà nghiên cứu, giảng viên trong lĩnh vực luật hình sự và luật tố tụng hình sự, những người có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để phát triển các công trình khoa học sâu hơn về biện pháp ngăn chặn và truy nã tội phạm. Nhóm thứ hai là các cán bộ làm công tác điều tra, truy nã trong lực lượng Công an, những người có thể ứng dụng các giải pháp đề xuất để nâng cao hiệu quả công tác thực tiễn. Nhóm thứ ba là các thẩm phán, kiểm sát viên, những người tham gia vào quá trình tố tụng hình sự và cần hiểu rõ về biện pháp bắt người đang bị truy nã để đảm bảo áp dụng pháp luật chính xác. Nhóm cuối cùng là sinh viên luật, những người đang nghiên cứu về luật tố tụng hình sự và có thể sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo cho các khóa luận tốt nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Biện pháp bắt người đang bị truy nã khác gì so với các biện pháp ngăn chặn khác? Biện pháp bắt người đang bị truy nã khác ở chỗ nó được áp dụng đối với người đã bỏ trốn hoặc không biết đang ở đâu, trong khi các biện pháp ngăn chặn khác thường áp dụng khi người đó còn trong tầm kiểm soát. Ví dụ, tạm giam áp dụng cho bị can, bị cáo đang bị điều tra.

2. Ai có quyền bắt người đang bị truy nã theo quy định của pháp luật Việt Nam? Theo Điều 82 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, bất kỳ công dân nào cũng có quyền bắt người đang bị truy nã và tước vũ khí của người bị bắt. Đây là quyền rộng rãi nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội trong truy bắt tội phạm.

3. Nguyên tắc nào cần tuân thủ khi áp dụng biện pháp bắt người đang bị truy nã? Có 6 nguyên tắc chính, bao gồm: truy nã đúng người, thông báo đúng hành vi phạm tội; thận trọng, chính xác, linh hoạt và an toàn; quyết định truy nã phải được chấp hành nghiêm chỉnh; nghiêm cấm dùng quyết định truy nã thay lệnh bắt; và sử dụng tổng hợp sức mạnh các lực lượng.

4. Tình hình truy nã tội phạm ở Việt Nam hiện nay như thế nào? Theo số liệu thống kê, mỗi năm có hàng ngàn người phạm tội lẩn trốn phải ra quyết định truy nã, với tỷ lệ bắt được chỉ đạt khoảng 65%. Các tội phạm đặc biệt nghiêm trọng chiếm khoảng 25% số đối tượng truy nã và có tỷ lệ bắt thấp nhất.

5. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả truy nã tội phạm? Nghiên cứu đề xuất 5 giải pháp chính: hoàn thiện quy định pháp luật; tăng cường năng lực cán bộ; đầu tư cơ sở vật chất; tăng cường tuyên truyền, vận động quần chúng; và đẩy mạnh hợp tác quốc tế. Mỗi giải pháp đều có mục tiêu, timeline và chủ thể thực hiện cụ thể.

Kết luận

• Luận văn đã làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản về biện pháp bắt người đang bị truy nã trong luật tố tụng hình sự Việt Nam, bao gồm khái niệm, mục đích, ý nghĩa, nguyên tắc và đặc điểm của biện pháp này.
• Nghiên cứu đã phân tích sâu sắc và đánh giá toàn diện về sự thể hiện của biện pháp bắt người đang bị truy nã trong Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, chỉ ra những tồn tại, bất cập trong quy định pháp luật.
• Thông qua phân tích số liệu thực tiễn giai đoạn 2006-2010, luận văn đã chỉ ra những hạn chế trong việc áp dụng biện pháp bắt người đang bị truy nã, với tỷ lệ bắt đạt chỉ khoảng 65% và sự không đồng đều giữa các địa phương.
• Trên cơ sở đó, luận văn đã đề xuất 5 giải pháp khả thi để hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp bắt người đang bị truy nã, với mục tiêu giảm 15-20% số đối tượng truy nã chưa bắt được sau 3 năm.
• Kết quả nghiên cứu là nguồn tài liệu tham khảo quý giá cho các nhà nghiên cứu, cán bộ thực tiễn và sinh viên luật, góp phần vào công cuộc cải cách tư pháp và nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng chống tội phạm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BIỆN PHÁP BẮT NGƯỜI ĐANG BỊ TRUY NÃ TRONG LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BIỆN PHÁP BẮT NGƯỜI ĐANG BỊ TRUY NÃ TRONG LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Quan niệm về biện pháp ngăn chặn và biện pháp bắt người 1. Quan niệm về biện pháp ngăn chặn Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân là quan điểm cơ bản của Đảng và nhà nước ta.

Tuy nhiên khi có hành vi đi ngược lại với lợi ích của xã hội, lợi ích của nhà nước, nhà nước ta cũng cho phép áp dụng các biện pháp cưỡng chế cần thiết để hạn chế quyền và lợi ích của chủ thể thực hiện hành vi đó. Điều này hoàn toàn không mâu thuẫn với nguyên tắc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân mà trái lại nó còn góp phần bảo vệ được lợi ích của cộng đồng, của xã hội, đảm bảo thực hiện tốt nhiệm vụ kinh tế - xã hội của đất nước. Nhằm mục đích ngăn chặn và phòng ngừa việc không thực hiện các nghĩa vụ của những người tham gia TTHS, pháp luật cho phép Cơ quan điều tra (CQĐT), Viện kiểm sát và Tòa án áp dụng đối với những người đó các biện pháp cưỡng chế TTHS. Các biện pháp cưỡng chế TTHS có khác nhau về tính chất và chức năng.

Một số biện pháp cưỡng chế TTHS chỉ được áp dụng trong những trường hợp một người thực hiện những vi phạm pháp luật nhất định. Chẳng hạn trong khi tiến hành xét xử, Tòa án có thể áp dụng biện pháp buộc những người vi phạm trật tự phiên tòa rời khỏi phòng xử án hoặc phạt tiền đối với họ. Biện pháp cưỡng chế này là những biện pháp trách nhiệm tố tụng. 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc đấu tranh phòng, chống tội phạm, BLTTHS của Nhà nước ta đã quy định hàng loạt các biện pháp cưỡng chế khác nhau nhằm những mục đích tố tụng nhất định.

"Biện pháp cưỡng chế trong tố tụng hình sự bao gồm các biện pháp được luật tố tụng hình sự quy định, do cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng nhằm thực hiện những mục đích tố tụng nhất định" [42]. Căn cứ vào mục đích của chúng, có thể chia thành ba nhóm sau: - Nhóm 1: Gồm những biện pháp nhằm mục đích ngăn chặn tội phạm, ngăn ngừa người có hành vi phạm tội bỏ trốn hoặc gây khó khăn cho quá trình giải quyết vụ án như: Bắt, tạm giữ, tạm giam, cấm đi khỏi nơi cư trú, bảo lĩnh và đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm; - Nhóm 2: Gồm những biện pháp bảo đảm cho việc thu thập và ghi nhận chứng cứ như: Khám xét người, khám xét chỗ ở, địa điểm nơi làm việc, khám nghiệm hiện trường, xem xét dấu vết trên thân thể.; - Nhóm 3: Gồm những biện pháp bảo đảm thuận lợi cho quá trình tiến hành tố tụng được diễn ra bình thường và thuận lợi như: Kê biên tài sản, áp giải bị can, bị cáo, người bị kết án, dẫn giải người làm chứng, những biện pháp xử lý do Thẩm phán chủ tọa phiên tòa áp dụng đối với người có hành vi vi phạm nội quy phiên tòa [41]. Trong hệ thống các biện pháp cưỡng chế nêu trên thì BPNC là một chế định pháp lý quan trọng. Toàn bộ quy phạm pháp luật xác định cơ sở, mục đích của các BPNC, các loại BPNC cụ thể, trình tự áp dụng, thay thế và hủy bỏ chúng cũng như những bảo đảm pháp chế trong việc áp dụng các biện pháp này hợp thành một chế định pháp luật TTHS - những BPNC.

Chức năng của chế định pháp luật này được thể hiện trong việc điều chỉnh các quan hệ pháp luật phát sinh khi cần thiết phải hạn chế tự do của bị can, bị cáo nhằm ngăn ngừa khả năng tiếp tục thực hiện tội phạm, trốn tránh việc điều tra, xét xử, cản trở việc xác định sự thật về vụ án hình sự của họ. Áp 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] dụng các BPNC không thể loại trừ hoàn toàn nhưng có thể hạn chế một cách có hiệu quả khả năng thực hiện các hành vi nói trên của bị can, bị cáo. BLTTHS dành một chương riêng trong phần Những quy định chung nói về BPNC, chứng tỏ sự quan tâm đặc biệt của nhà nước ta đối với việc sử dụng các biện pháp này trong cuộc đấu tranh chống tội phạm. Nhìn lại công tác lập pháp trong mấy chục năm qua cho thấy, những quy định của pháp luật TTHS về các BPNC luôn có sự thay đổi, phát triển cùng với sự phát triển đi lên của nhà nước và xã hội Việt Nam.

Đó là một hiện tượng hợp quy luật. Trong lịch sử phát triển của luật TTHS Việt Nam, nội dung và các loại BPNC có sự thay đổi theo hướng ngày càng hoàn thiện. Vậy thế nào là BPNC trong TTHS? Trong pháp luật thực định chưa có một khái niệm pháp lý về BPNC rõ ràng. Cho nên trong các tài liệu, sách báo Việt Nam các học giả đã có những khái niệm khác nhau về các BPNC.

Theo Từ điển thuật ngữ pháp lý phổ thông của Nhà xuất bản "Sách pháp lý" Matxcơva năm 1973 thì: Biện pháp ngăn chặn là biện pháp cưỡng chế về mặt tố tụng hình sự do Điều tra viên, Dự thẩm viên, Kiểm sát viên và Tòa án áp dụng đối với bị can (người bị tình nghi) nếu có đủ căn cứ cho rằng bị can trốn tránh việc điều tra, dự thẩm hoặc hoặc trốn tránh Tòa án, cản trở việc xác minh sự thật về vụ án hay sẽ tiếp tục hoạt động phạm tội, cũng như để đảm bảo việc thi hành án [1]. Theo Giáo trình Luật TTHS Việt Nam - Khoa Luật trường Đại học khoa học xã hội và nhân văn cho rằng: Biện pháp ngăn chặn là biện pháp cưỡng chế trong tố tụng hình sự áp dụng đối với bị can, bị cáo, người phạm tội quả tang và người cần bắt trong trường hợp khẩn cấp để kịp thời ngăn chặn tội phạm của họ, ngăn chặn những người đó gây khó khăn cho việc điều tra, truy tố, xét xử và tiếp tục phạm tội hoặc trốn [23]. 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Cuốn Giáo trình Luật TTHS Việt Nam - Trường Đại học Luật Hà Nội thì: Biện pháp ngăn chặn là biện pháp cưỡng chế trong tố tụng hình sự áp dụng đối với bị can, bị cáo, người bị truy nã hoặc đối với những người chưa bị khởi tố (trong trường hợp khẩn cấp hoặc phạm tội quả tang) nhằm ngăn chặn những hành vi nguy hiểm cho xã hội, ngăn ngừa họ tiếp tục phạm tội, trốn tránh pháp luật hoặc có hành động gây cản trở cho việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự [41]. Còn theo cuốn "Tội phạm học, Luật hình sự và Luật tố tụng hình sự" thì BPNC là một loạt biện pháp do CQĐT, Viện kiểm sát và Tòa án áp dụng đối với người bị tình nghi phạm tội, đối với bị can, bị cáo và cả người bị kết án khi các cơ quan này có căn cứ cho rằng những người này sẽ gây khó khăn cho việc điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án hoặc tiếp tục phạm tội [42].

Có thể thấy các khái niệm trên chỉ phản ánh được phần nào của BPNC. Nhằm xây dựng một khái niệm hoàn chỉnh trong đó bao hàm những dấu hiệu đặc trưng như mục đích áp dụng, thẩm quyền áp dụng, đối tượng áp dụng, căn cứ và mục đích áp dụng để từ đó hiểu và vận dụng đúng đắn trong thực tiễn. Vì vậy, có thể hiểu rằng: BPNC là những biện pháp cưỡng chế trong TTHS do các chủ thể có thẩm quyền được áp dụng đối với bị can, bị cáo hoặc người chưa bị khởi tố khi có căn cứ do BLTTHS quy định, nhằm ngăn chặn kịp thời những hành vi nguy hiểm cho xã hội, ngăn ngừa họ tiếp tục phạm tội, trốn tránh pháp luật hoặc có hành động gây cản trở cho việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự. BPNC bao gồm: Bắt, tạm giữ, tạm giam, cấm đi khỏi nơi cư trú, bảo lĩnh, đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm.

Tóm lại, các BPNC là những biện pháp được áp dụng để ngăn ngừa bị can, bị cáo gây khó khăn cho việc điều tra, truy tố, xét xử hoặc tiếp tục phạm 17 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Chúng không phải là những biện pháp trừng trị, trấn áp bị can, bị cáo hoặc được áp dụng để răn đe người khác, bởi vì chúng không phải là hình phạt. Về bản chất pháp lý, các BPNC trong luật TTHS có tính phòng ngừa, được áp dụng để chặn đứng hoặc ngăn ngừa hành vi phạm tội cũng như hành vi trốn tránh pháp luật của bị can, bị cáo. Áp dụng đúng đắn và kịp thời các BPNC tạo điều kiện cho việc giải quyết đúng đắn và có kết quả các nhiệm vụ của TTHS.

Ý nghĩa trực tiếp của chúng là tạo điều kiện thuận lợi cho việc làm rõ sự thật của vụ án hình sự, bảo đảm thực hiện nguyên tắc người có tội phải chịu trách nhiệm hình sự và ngăn chặn bị can, bị cáo tiếp tục phạm tội. Việc quy định những BPNC trong BLTTHS góp phần tích cực vào việc thực hiện nhiệm vụ bảo vệ sự an toàn và vững mạnh của chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ tài sản, tính mạng, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm của công dân; bảo đảm việc thực hiện dân chủ, tôn trọng và bảo đảm các quyền và tự do của công dân được Hiến pháp ghi nhận, không để một công dân nào bị hạn chế các quyền công dân, bị bắt, bị giam, giữ một cách trái pháp luật. Quan niệm về biện pháp bắt người Biện pháp bắt người có một vị trí quan trọng trong số những BPNC mà BLTTHS quy định, bởi lẽ đây là BPNC có tính chất cưỡng chế rất nghiêm khắc, trực tiếp hoặc gián tiếp tác động đến các quyền cơ bản của công dân được Hiến pháp quy định. Đây là cơ sở pháp lý để nhận thức quyền bất khả về thân thể của công dân có thể bị tác động trong những trường hợp cần thiết do yêu cầu của cuộc đấu tranh chống tội phạm và trong khuôn khổ pháp luật quy định.

Bắt người trong TTHS là việc bắt người phạm tội theo các quy định của pháp luật TTHS. Bắt người trong trường hợp này do chủ thể sử dụng quyền lực nhà nước nhằm đạt được mục đích tố tụng.