BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH ------------ TRẦN THỊ MINH PHƯƠNG BIẾN ĐỘNG GIÁ DẦU THẾ GIỚI VÀ THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ TPHCM, NĂM 2013 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH ------------ TRẦN THỊ MINH PHƯƠNG BIẾN ĐỘNG GIÁ DẦU THẾ GIỚI VÀ THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số : 60340201 LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC TS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn “Biến động giá dầu thế giới và Thị trường chứng khoán Việt Nam” là công trình nghiên cứu của tôi. Ngoài những tài liệu tham khảo đã được trích dẫn trong luận văn, tôi cam đoan rằng mọi số liệu và kết quả nghiên cứu của luận văn này chưa từng được công bố hoặc được sử dụng dưới bất cứ hình thức nào. Hồ Chí Minh, ngày 22 tháng 10 năm 2013 Tác giả Trần Thị Minh Phương TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG BIỂU DANH MỤC HÌNH VẼ TÓM LƯỢC 1.
GIỚI THIỆU CHUNG. TỔNG QUAN CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY. PHƯƠNG PHÁP, MÔ HÌNH VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU. Phương pháp, mô hình nghiên cứu.
Giới thiệu về mô hình tự hồi quy - VAR. Phương pháp ước lượng mô hình VAR. Một số vấn đề trong xây dựng mô hình VAR. Mô hình VAR kiểm định mối quan hệ giữa các nhân tố.
Cơ sở dữ liệu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Kiểm định nghiệm đơn vị. Xác định độ trễ tối ưu của mô hình.
Phân tích đồng liên kết đa biến Johansen. Kết quả mô hình VAR. Kiểm định nhân quả Granger. Kiểm định sự ổn định của mô hình.
Phân tích phân rã phương sai. Hàm phản ứng đẩy tổng quát. 45 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT BP: Công ty gas và xăng dầu quốc tế. DF-GLS (Modified Dickey – Fuller): Kiểm định ADF hiệu chỉnh Eview (Econometric Views): Phần mềm thống kê EIA (U.
Energy information administration): Cơ quan quản lý thông tin năng lượng Mỹ PP: Kiểm định nghiệm đơn vị Phillips Perron R (Interest rate): Lãi suất Stata (Statistics and data): Phần mềm thống kê TTCK: Thị trường chứng khoán VAR (Vector autoregressions): Phương pháp vectơ tự hồi quy VECM (Vector error correction model): Mô hình vectơ hiệu chỉnh sai số VN-INDEX (Việt Nam Stock Index): Chỉ số giá chứng khoán Việt Nam JJ: phương pháp kiểm định đồng liên kết Johansen và Juselius TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1.Tình hình tiêu thụ và nhập khẩu xăng dầu của Việt Nam từ năm 2005 đến 2013 Bảng 2. Bảng tóm tắt kỳ vọng tương quan giữa các nhân tố với TTCK Bảng 3. Thống kê quy mô các sàn chứng khoán Bảng 4. Bảng tóm tắt dữ liệu nghiên cứu Bảng 5.
Kết quả kiểm định nghiệm đơn vị Bảng 6. Kết quả xác định độ trễ tối đa của mô hình Bảng 7. Kết quả xác định độ trễ tối ưu bằng kiểm định loại trừ Wald Bảng 8. Kết quả kiểm định đồng liên kết Johansen Bảng 9.
Kết quả mô hình VAR Bảng 10. Kết quả mô hình VAR giai đoạn thứ nhất Bảng 11. Kết quả mô hình VAR giai đoạn thứ hai Bảng 12. Kết quả kiểm định nhân quả Granger Bảng 13.
Kết quả kiểm định tính ổn định của mô hình Bảng 14. Kết quả phân tích phân rã phương sai Bảng 15. Kết quả phân tích phản ứng đẩy TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC HÌNH VẼ Đồ thị 1: Diễn biến chỉ số VN Index và giá dầu từ năm 2005 đến năm 2013 Đồ thị 2: Đồ thị biểu diễn dữ liệu chuỗi thời gian của các biến Đồ thị 3: Kết quả phân tích phản ứng đẩy Biểu đồ 1: Biểu đồ vòng tròn đơn vị TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com TÓM LƯỢC Nghiên cứu này nhằm mục đích phân tích tác động của các cú sốc giá dầu thế giới đến thị trường chứng khoán Việt Nam với dữ liệu lãi suất và tỷ giá hối đoái được xem như các nhân tố thêm vào. Giá cổ phiếu, giá dầu thế giới, tỷ giá hối đoái và lãi suất hàng ngày được lấy từ ngày 26/07/2005 đến ngày 25/09/2013.
Kết quả kiểm định đồng liên kết JJ cho thấy không có mối quan hệ trong dài hạn giữa giá chứng khoán, giá dầu và tỷ giá hối đoái. Ngược với kỳ vọng lý thuyết, kết quả mô hình VAR cho thấy giá chứng khoán biến động cùng chiều với giá dầu thế giới, tuy nhiên mức biến động này là khá nhỏ. Phân tích phân rã phương sai và hàm phản ứng xung thể hiện các cú sốc của giá chứng khoán chịu tác động chủ yếu bởi giá trị quá khứ của chính nó. Nghiên cứu ở giai đoạn trước và sau năm 2010 cho thấy việc giảm nhập khẩu dầu của Việt Nam đã làm giảm tác động của giá dầu thế giới đến thị trường chứng khoán trong nước, kết quả này có ý nghĩa trong việc đưa ra những gợi ý chính sách nhằm ổn định và phát triển TTCK trong nước.
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 1 PHẦN I: GIỚI THIỆU CHUNG 1. Lý do chọn đề tài: Kể từ những cú sốc về giá dầu những năm 1973-1974, trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu tìm hiểu về mối quan hệ giữa các cú sốc giá dầu và các biến kinh tế vĩ mô. Nghiên cứu của James Hamilton (1983), Chaudhuri và Daniel (1998), Greene, Jones và Leiby (1998), Sadorsky (1999) về tác động của biến động giá dầu đến nền kinh tế Mỹ đều cho thấy giá dầu có những ảnh hưởng không giống nhau đến các biến kinh tế vĩ mô. Nghiên cứu của Sadorsky (2001) trên nền kinh tế Canada, nghiên cứu của Faff và Brailsford (1999) trên nền kinh tế Úc đều cho thấy có sự tác động đáng kể của giá dầu đến các biến kinh tế vĩ mô.
Ngược lại, nghiên cứu của Huang và đồng sự (1996) không tìm thấy mối liên hệ đáng kể nào giữa giá dầu tương lai hàng ngày với tỷ suất sinh lời TTCK tại Mỹ. Trong khi đó nghiên cứu của Shigeki Ono (2011) ở các quốc gia mới nổi lại cho thấy tỷ suất sinh lợi TTCK có phản ứng cùng chiều với giá dầu ở Trung Quốc, Ấn Độ và Nga nhưng không có phản ứng ở Brazil. Hầu hết các nghiên cứu đều cho thấy tác động của những cú sốc giá dầu dường như lớn hơn đáng kể ở những quốc gia nhập khẩu dầu, đặc biệt là những nước có khung chính sách yếu, nguồn dự trữ ngoại tệ yếu, và quá trình thị vốn quốc tế bị hạn chế. Việt Nam là một nước đang phát triển, nguồn dữ trữ ngoại tệ nhìn chung còn yếu do cán cân thương mại thường xuyên ở tình trạng thâm hụt, mặt khác nhu cầu sử dụng các sản phẩm từ dầu mỏ ngày càng tăng, không chỉ trong ngắn hạn mà cả trong dài hạn do sự bùng nổ dân số, các ngành công nghiệp tiếp tục phát triển, đặc biệt là sự tăng tốc của ngành giao thông do nhu cầu đi lại ngày càng nhiều…vì vậy xăng dầu đóng một vai trò hết sức quan trọng đối với nền kinh tế.
Là nước xuất khẩu dầu thô, nhập khẩu dầu tinh để phục vụ cho các hoạt động trong nước. Trước năm 2009 Việt Nam nhập khẩu 100% lượng xăng dầu cho nhu cầu tiêu thụ trong nước. Năm 2009 một số nhà máy lọc dầu được xây dựng và đi vào hoạt động như TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 2 nhà máy lọc dầu Dung Quất, nhà máy lọc dầu Nghi Sơn góp phần giảm lượng xăng dầu nhập khẩu của Việt Nam. Tuy nhiên các nhà máy lọc dầu này chỉ mới cung cấp được khoảng trên 30% nhu cầu sử dụng trong nước.
Để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế, hiện nay Việt Nam vẫn phải nhập khẩu khoảng 70% lượng xăng dầu cho nhu cầu tiêu thụ nên giá xăng dầu nội địa phụ thuộc rất lớn vào thị trường xăng dầu thế giới.Tình hình tiêu thụ và nhập khẩu xăng dầu của Việt Nam từ năm 2005 đến 2012 Năm 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 Khối lượng tiêu dùng 258 254 283 300 304 329 358 361 (ngàn thùng/ngày) Khối lượng tiêu dùng 12,2 12 13,3 14,1 14,1 15,1 16,5 16,6 (triệu tấn) Khối lượng nhập khẩu 250 254 268 296,4 291,8 236,7 227 (ngàn thùng/ngày) Khối lượng nhập khẩu 11,3 11 12,55 12,85 13 9,85 10,67 9,2 (triệu tấn) Nguồn: Tổng Cục Thống kê, U.Energy Information Admination, BP Statistic. Mặc dù lượng nhập khẩu xăng dầu cho tiêu dùng trong nước của Việt Nam trong những năm gần đây đã giảm nhưng theo thống kê của tổ chức BP, nhu cầu tiêu thụ xăng dầu của Việt Nam tăng trung bình 5%/năm từ năm 2005 đến năm 2012. Đây là một mức cao so với thế giới khi mức tăng trưởng tiêu thụ xăng dầu của thế giới trung bình từ năm 2005 đến 2012 chỉ là 0,92%/năm, trong đó khối các nước Châu Á Thái Bình Dương là 2,8%/năm. Với việc tiêu thụ xăng dầu ngày càng nhiều và tăng cao nên giá xăng dầu thế giới biến động sẽ dễ gây ra những bất lợi cho các quốc gia có lượng nhập khẩu xăng dầu lớn nói chung và Việt Nam nói riêng.
Tuy nhiên, do Việt Nam cũng có nguồn thu ngoại tệ từ việc xuất khẩu dầu thô nên giá xăng dầu thế giới biến động sẽ có tác động tích cực cho các khoản thu này. Vì vậy sự biến động của giá xăng dầu thế giới sẽ tác động như thế nào đến nền kinh tế Việt Nam, các tác động này là nhiều hay ít và tác động tích cực hay tiêu cực? Mặt TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 3 khác việc giảm lượng nhập khẩu xăng dầu trong những năm gần đây có làm giảm tác động của giá dầu thế giới đến nền kinh tế của quốc gia đang phát triển như Việt Nam hay không? TTCK vốn được xem là phong vũ biểu của một nền kinh tế. Vì vậy, cũng như nhiều nghiên cứu trước đây, để có cái nhìn tổng quát về tác động của giá dầu đến nền kinh tế Việt Nam, tác giả đã chọn đề tài “Biến động giá dầu thế giới và Thị trường chứng khoán Việt Nam” để phân tích về mặt định lượng tác động của giá dầu thế giới đến TTCK Việt Nam trong nghiên cứu này. Mục tiêu nghiên cứu Bài nghiên cứu này nhằm mục đích trả lời cho các câu hỏi sau: Có mối quan hệ trong ngắn hạn và dài hạn giữa giá dầu thế giới và TTCK trong thị trường đang phát triển như Việt Nam không? Khuynh hướng quan hệ giữa các biến này trong giai đoạn từ năm 2005 đến 2013?