phần mở đầu, kết luận, mục lục, danh mục tài liệu tham khảo; luận văn gồm 02 chƣơng và 06 tiết. 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1: TỔNG QUAN VỀ NGHI LỄ CÔNG GIÁO VÀ GIÁO XỨ ĐẠI ƠN 1.1 Tổng quan về nghi lễ Công giáo 1.1 Một số khái niệm cần làm rõ Khái niệm nghi lễ Trên thực tế, nghi lễ rất đa dạng và phát triển theo nhiều con đƣờng khác nhau nên có nhiề u quan điể m khác nhau của các nhà nghiên cƣ́u về khái niệm nghi lễ. Tác giả Đặng Nghiêm Vạn : “Nghi lễ là hành vi tôn giáo , bấ t cƣ́ tôn giáo nào muốn tồn tại cần có những hành vi thờ cúng liên quan đến niềm tin, giáo lý (nội dung) tôn giáo, đƣợc thƣ̣c hiê ̣n bởi các chƣ́c sắ c , nhƣ̃ng ngƣời làm nghề tôn giáo chuyên nghiê ̣p hoặc tƣ̣ thƣ̣c hiê ̣n, đƣợc sƣ̣ chỉ dẫn của một nguyên lý và nội dung nhất định”.8] Tu si ̃ Thić h Viên Hải: “nghi là dáng, mẫu bên ngoài, là nghi thức, nghi lễ, khuôn mẫu để mọi ngƣời cùng làm theo, là hình thức bên ngoài, cách sắp xếp theo một trật tƣ̣ nhấ t đi ̣nh, là cách bài trí trong một ngôi chùa , nghi dụng biểu đạt của một vi ̣ tu si, ̃ công phu tu tập thể hiê ̣n qua hình tƣớng. Còn lễ là lễ giáo , thể hiê ̣n bên tro ng, lễ nhạc , lễ bái, lễ tụng, lễ ký , lễ nghi, lễ phục, lễ đƣờng, cúng tế, tôn thờ, cung kính”.8,9] Bên ca ̣nh đó, cũng có nhiều định nghĩa khác đƣợc trong các từ điển nhƣ đinh ̣ nghiã nghi lễ trong tƣ̀ điể n bách khoa Viê ̣t Nam.
Theo đó , “nghi lễ là nhƣ̃ng hoạt động mang tính truyề n thố ng đƣợc thƣ̣c hiê ̣n tại nhƣ̃ng thời điểm quan trọng trong đời số ng và trong hoạt động sản xuấ t của con ngƣời”.109] Trong luận văn, học viên sƣ̉ du ̣ng đinh ̣ nghĩa khái niệm nghi lễ , thờ cúng, nghi lễ thờ cúng của tác giả Tạ Văn Tác trong công trình luận văn Nghi lễ thờ cúng của Phật giáo ở đồ ng bằ ng Bắ c Bộ hiê ̣n nay bởi theo 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com tác giả , dƣới góc đô ̣ tôn giáo ho ̣c , tác giả Tạ Văn Tác đã định nghĩa một cách rõ ràng, ngắ n go ̣n nhấ t. Trong công triǹ h này, tác giả Tạ Văn Tác định nghĩa khái niệm nghi lễ nhƣ sau : “Nghi lễ có ý nghiã rấ t rộng , bao trùm hành vi, thái độ, tín ngƣỡng, văn hóa, ngôn ngƣ̃, phong cách của con ngƣời trong xã hội. Trong nghiã he ̣p thì nghi lễ là hình thƣ́c hành lễ tụng niê ̣m mang tính thờ phụng của một tôn giáo”.9] Khái niệm Công giáo, nghi lễ Công giáo Công giáo là một trong bốn dòng chính của Kitô giáo, là dòng gốc của Kitô giáo có trung tâm ở Rôma. Ở Việt Nam, Công giáo còn có những tên gọi khác nhƣ: đạo Gia tô, đạo Cơ Đốc vì khi dịch qua tiếng Hán tên của Đấng Cứu Thế Jesus Christ là Gia tô Cơ Đốc.
Công giáo còn đƣợc gọi bởi cái tên đạo Thiên Chúa hay Thiên Chúa giáo vì tôn giáo này thờ phƣợng Thiên Chúa. Hiện nay, trong các văn tự chính thức đều gọi là Công giáo, những tên gọi nhƣ đạo Gia tô, đạo Cơ Đốc hay Thiên Chúa giáo rất ít khi dùng. Để hiểu về nghi lễ Công giáo trƣớc tiên cần phải hiểu thế nào là Phụng vụ. Danh từ Phụng vụ có nguồn gốc tiếng Hy Lap: Leiturgia, đƣợc ghép bởi hai chữ: Laos nghĩa là dân chúng và Ergon là công việc.
Theo nghĩa đó, phụng vụ chỉ công việc của dân chúng có tính công ích. Phụng vụ không những để chỉ nghi lễ tôn thờ Thiên Chúa, mà còn là việc rao giảng Tin Mừng và thực thi bác ái. Vì thế, Phụng vụ có hai mục tiêu rõ rệt : vừa phục vụ Thiên Chúa, vừa phục vụ con ngƣời. Công đồng Vatican II xác định: “Phụng vụ là việc thi hành chức năng tƣ tế của Chúa Kitô và Giáo Hội” [15, PV7].
Chính vì vậy, Phụng vụ là việc thờ phƣợng chính thức của Hội Thánh đƣợc thừa tác viên hợp pháp cử hành đúng nghi thức và cử hành nhân danh toàn thể Hội Thánh. Nhƣ vậy, nghi lễ Công giáo là biểu hiện của Phụng vụ Kitô giáo. 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Nghi lễ Công giáo hay nghi lễ Roma “là thể thức cử hành thánh lễ, cử hành bí tích và á bí tích, đọc kinh thần vụ và làm các việc khác của Hội Thánh nhƣ đã đƣợc phép làm ở thành phố và các giáo phận Roma" [27, tr. Gọi là nghi lễ Roma nhằm phân biệt với các nghi lễ khác của Kitô giáo nhƣ nghi lễ Byzantin (Hội thánh Côngxtantinốp), nghi lễ Syria (đƣợc ngƣời Công giáo và Kitô hữu Đông phƣơng ly khai sử dụng).
Khái niệm Biến đổi, biến đổi nghi lễ Công giáo Khái niệm biến đổi : Từ điển các nền văn minh Tôn giáo định nghĩa“Biế n đổ i là hình thƣ́c tồ n tại phổ biế n nhấ t của tấ t cả các sƣ̣ vật và hiê ̣n tƣợng. Biế n đổ i bao hàm mọi sƣ̣ vận động và sƣ̣ tác động qua lại , sƣ̣ chuyển hóa tƣ̀ trạng thái này sang trạng thái khác. Trong triế t học, biến đổi luôn luôn đố i lập với sƣ̣ ổ n đi ̣nh tƣơng đố i của nhƣ̃ng đặc tính , của cơ cấu hoặc nhƣ̃ng quy luật tồ n tại của các vật thể. Tuy nhiên, bản thân cơ cấu , nhƣ̃ng đặc tính và quy luật là kế t quả của nhƣ̃ng tác động qua lạ i, bị chi phố i bởi nhƣ̃ng mố i liên hê ̣ khác nhau của các vật thể và do đó , đƣợc sản sinh ra bởi sƣ̣ biế n đổ i của vật chấ t”.47] Nhƣ vậy, từ sự lý giải về các khái niệm trên có thể thấy biến đổi nghi lễ Công giáo là điều tất yếu.
Đó không chỉ là sự biến đổi bên trong nội bộ Giáo hội Công giáo thông qua các thời kỳ lịch sử, qua các công đồng, văn kiện mà sự biến đổi còn tiếp diễn khi đƣợc truyền bá và phát triển ở mỗi quốc gia, mỗi châu lục. Bởi một trong chức năng quan trọng nhất của tôn giáo là “đền bù hƣ ảo”, vì thế tôn giáo phải thực sự gần với tín đồ, gần với cuộc sống của họ nhƣ vậy tôn giáo mới thực hiện tốt đƣợc chức năng của mình. Trong thời gian đầu lập đạo, nghi lễ Công giáo chƣa đƣợc hình thành dầy đủ, chủ yếu các tín đồ thực hành bẻ bánh tại tƣ gia và đền thờ. Đây cũng là giai đoạn chƣa có bản văn nhất định và thống nhất nên 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com những vị chủ tế tự do ứng khẩu trong buổi lễ nhƣng vẫn phải giữ đƣợc những ý tƣởng chính yếu và lời Chúa Giêsu đã đọc.
Chính vì thế hình thành nhiều nghi lễ khác nhau nhất là ở Phƣơng Đông và Phƣơng Tây và đƣợc gọi là các gia đình Phụng vụ. Gia đình Phụng vụ Phƣơng Đông đƣợc phân làm hai nhóm chính là Syri hay Antiochia và Alexandria. Gia đình Phụng vụ Tây Phƣơng gồm những nghi lễ chính nhƣ nghi lễ Roma, nghi lễ Ambrosiano, nghi lễ Mozarable hay Wisigothique và nghi lễ Callacan. Nghi lễ Roma hình thành trong 3 thế kỉ đầu lập đạo và phát triển vào thời Giáo hoàng Grêgôriô giai đoạn 590 – 604.
Từ đó, nghi lễ Roma phát triển theo 4 giai đoạn chính: “thế kỷ XII, nghi lễ Roma đƣợc dùng nơi nào sử dụng tiếng Latinh. Thời Trung cổ, nghi lễ Roma chia ra nhiều nghi lễ khác nhƣng khác nhau không đáng kể. Đáng lƣu ý là năm 1474 cuốn Sách Lễ đầu tiên đã đƣợc phát hành. Đến thế kỷ XVI, Giáo hoàng Piô V bãi bỏ hầu hết các nghi lễ phụ bằng việc in cuốn Sách lễ thứ hai.
Tuy nhiên, nghi lễ Roma lúc ấy đã chịu ảnh hƣởng sâu đậm cũng nhƣ đƣợc bổ sung nhiều bởi nghi lễ Pháp và nghi lễ Tây Ban Nha. Thể kỷ XX Công đồng Vatican II đã thúc đẩy Giáo hội Công giáo La Mã duyệt, xét lại nghi lễ Roma một cách cơ bản. Song những nghi lễ đƣợc duyệt, xét ấy không đi ngƣợc lại nghi lễ Roma”[39,tr.2 Nội dung nghi lễ Công giáo 1.1 Thánh lễ và cơ cấu tổng quát của Thánh lễ Nghi lễ Công giáo là thể thức cử hành Thánh lễ nên trƣớc tiên cần phải hiểu về Thánh lễ. Có nhiều cách lý giải khác nhau về Thánh lễ.
Công đồng Trentô định nghĩa về Thánh lễ nhƣ sau: “Ngày xƣa Đức Kitô đã tự hiến mình trên Thập giá, một bàn thờ nhuốm máu. Ngày nay Ngƣời cũng 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com còn hiện diện và tự hiến nhƣng không còn đổ máu nữa. Bởi thế Thánh lễ là một hy tế đền tội thực sự, nghĩa là qua lễ tiến dâng hiến này Thiên Chúa nguôi giận ban ơn, đặc biệt hoán cải và đồng thời tha thứ những lầm lạc, tội lỗi, kể cả tội nặng vì trong cả hai trƣờng hợp chỉ có một tế phẩm duy nhất và nhƣ nhau. Ngày nay ngƣời đang làm lễ hiến dâng qua tác vụ của các Linh mục; còn ngày xƣa Ngƣời hiến dâng chính bản thân mình trên Thập giá.
Chỉ khác nhau ở chỗ cách thức dâng hiến”[39,tr. Theo quan niệm của Công giáo, Thánh lễ là hy tế Thánh thể, một hành vi thờ phƣợng chủ yếu của Giáo hội Công giáo. Hay Thánh lễ là Hy lễ Tạ ơn. Cử hành Thánh lễ là cử hành Hy lễ Tạ ơn.
Thánh lễ gồm hai phần: Phụng vụ lời Chúa - đọc sách thánh, những bài ca vịnh và bài giảng - và Phụng vụ Thánh thể - hiến tế và thực hiện các bí tích. Cả hai phần liên kết chặt chẽ với nhau đến nỗi làm nên một hành vi phụng tự duy nhất. Có 4 hình thức cử hành Thánh lễ: Thánh lễ do Giám mục cử hành giữa hàng linh mục và giáo dân; Thánh lễ do linh mục chủ sự giữa cộng đồng giáo xứ ngày chủ nhật; Thánh lể cử hành ở tu viện, Thánh lễ trong việc tấn phong Giám mục, linh mục, dịp họp công đồng hay còn gọi là Thánh lễ đồng tế và Thánh lễ không có giáo dân tham dự thƣởng chỉ có một mình linh mục cử hành với một ngƣời giúp lễ và thƣa kinh. Bốn hình thức trên về cơ bản giống nhau về kết cấu đều có các nghi thức đầu lễ, nghi thức Phụng vụ lời Chúa, nghi thức Phụng vụ Thánh thể và nghi thức kết thúc, chỉ khác biệt do hình thức Thánh lễ khác nhau.2 Lịch Phụng vụ Lịch là một hệ thống đo thời gian cần thiết cho cuộc sống con ngƣời đƣợc phân chia thành năm, tháng, tuần, ngày.