Nghiên cứu sự biến đổi địa giới hành chính Hà Nội thời cận hiện đại

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu sự biến đổi địa giới hành chính hà nội thời kỳ cận hiện đại, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Nguyễn Hữu Sơn
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Xanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Sự Biến Đổi Địa Giới Hành Chính Hà Nội Thời Kì Cận Hiện Đại
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: SỰ BIẾN ĐỔI ĐỊA GIỚI HÀNH CHÍNH THĂNG LONG - HÀ NỘI THỜI PHONG KIẾN (Đầu thế kỉ XI đến giữa thế kỉ XIX)
• 1.1. Vài nét về sự biến đổi địa giới hành chính Thăng Long thời Đại Việt (đầu thế kỉ XI đến cuối thế kỉ XVIII)
• 2. CHƯƠNG 2: SỰ BIẾN ĐỔI ĐỊA GIỚI HÀNH CHÍNH HÀ NỘI DƯỚI THỜI THUỘC PHÁP (1888 - 1945)
• 3. CHƯƠNG 3: SỰ BIẾN ĐỔI ĐỊA GIỚI HÀNH CHÍNH HÀ NỘI THỜI HIỆN ĐẠI (1945 ĐẾN NAY)
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về biến đổi địa giới hành chính Hà Nội cận hiện đại

Biến đổi địa giới hành chính Hà Nội là một chủ đề quan trọng trong nghiên cứu lịch sử và phát triển đô thị. Từ năm 1858 đến nay, Hà Nội đã trải qua nhiều giai đoạn biến đổi, từ thời kỳ thuộc Pháp đến thời kỳ hiện đại. Những thay đổi này không chỉ phản ánh sự phát triển của thành phố mà còn ảnh hưởng đến đời sống của người dân. Việc tìm hiểu về sự biến đổi này giúp hiểu rõ hơn về lịch sử và văn hóa của thủ đô.

1.1. Lịch sử hình thành địa giới hành chính Hà Nội

Hà Nội, với lịch sử hơn 1000 năm, đã trải qua nhiều lần thay đổi địa giới hành chính. Từ thời kỳ Thăng Long, địa giới đã được xác định và mở rộng qua các triều đại. Những thay đổi này không chỉ liên quan đến chính trị mà còn đến kinh tế và xã hội.

1.2. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu địa giới hành chính

Nghiên cứu địa giới hành chính Hà Nội giúp cung cấp cái nhìn sâu sắc về sự phát triển của thành phố. Nó cũng giúp nhận diện các vấn đề trong quy hoạch và quản lý đô thị, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp.

II. Những thách thức trong biến đổi địa giới hành chính Hà Nội

Sự biến đổi địa giới hành chính Hà Nội không chỉ đơn thuần là thay đổi về mặt địa lý mà còn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như quy hoạch không đồng bộ, thiếu tầm nhìn chiến lược và sự phát triển không bền vững đã ảnh hưởng đến quá trình này.

2.1. Quy hoạch địa giới hành chính chưa đồng bộ

Quy hoạch địa giới hành chính Hà Nội thường gặp khó khăn do sự thiếu đồng bộ giữa các cấp chính quyền. Điều này dẫn đến việc quản lý và phát triển đô thị gặp nhiều trở ngại.

2.2. Thiếu tầm nhìn chiến lược trong quy hoạch

Việc thiếu tầm nhìn chiến lược trong quy hoạch địa giới hành chính đã dẫn đến nhiều hệ lụy. Các quyết định không dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn đã gây ra sự lãng phí tài nguyên và không phát huy được tiềm năng của thành phố.

III. Phương pháp nghiên cứu biến đổi địa giới hành chính Hà Nội

Để nghiên cứu sự biến đổi địa giới hành chính Hà Nội, nhiều phương pháp đã được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm phân tích lịch sử, so sánh và đối chiếu tài liệu, cũng như nghiên cứu bản đồ.

3.1. Phân tích lịch sử và tài liệu

Phân tích lịch sử giúp hiểu rõ hơn về bối cảnh và nguyên nhân của sự biến đổi địa giới hành chính. Tài liệu lịch sử cung cấp thông tin quý giá về các giai đoạn khác nhau trong quá trình phát triển của Hà Nội.

3.2. Nghiên cứu bản đồ và lược đồ

Nghiên cứu bản đồ giúp xác định các thay đổi về địa giới hành chính qua các thời kỳ. Bản đồ cổ và hiện đại cung cấp cái nhìn trực quan về sự phát triển của thành phố.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu địa giới hành chính Hà Nội

Nghiên cứu về biến đổi địa giới hành chính Hà Nội không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn. Những kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong quy hoạch đô thị, quản lý tài nguyên và phát triển bền vững.

4.1. Quy hoạch đô thị bền vững

Kết quả nghiên cứu có thể giúp xây dựng các kế hoạch quy hoạch đô thị bền vững, đảm bảo sự phát triển hài hòa giữa kinh tế và môi trường.

4.2. Quản lý tài nguyên hiệu quả

Nghiên cứu cũng giúp cải thiện quản lý tài nguyên, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và phát triển kinh tế địa phương.

V. Kết luận và tương lai của địa giới hành chính Hà Nội

Sự biến đổi địa giới hành chính Hà Nội là một quá trình phức tạp và liên tục. Tương lai của địa giới hành chính sẽ phụ thuộc vào các chính sách quy hoạch và quản lý hiệu quả. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và cộng đồng để đảm bảo sự phát triển bền vững.

5.1. Định hướng phát triển địa giới hành chính

Cần có định hướng rõ ràng trong việc phát triển địa giới hành chính, đảm bảo sự phát triển đồng bộ và bền vững cho Hà Nội.

5.2. Vai trò của cộng đồng trong quản lý địa giới

Cộng đồng cần được tham gia vào quá trình quản lý địa giới hành chính, từ đó tạo ra sự đồng thuận và nâng cao hiệu quả quản lý.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hà Nội, thủ đô ngàn năm văn hiến của Việt Nam, đã trải qua nhiều biến đổi địa giới hành chính quan trọng trong thời kỳ cận hiện đại, từ năm 1858 đến nay. Với diện tích ban đầu khoảng 30 km² năm 1888, Hà Nội đã mở rộng lên gần 586 km² vào năm 1961 và tiếp tục phát triển về quy mô và tổ chức hành chính trong các thập kỷ tiếp theo. Sự biến đổi này không chỉ phản ánh quá trình đô thị hóa, phát triển kinh tế - xã hội mà còn là kết quả của các chính sách cai trị, chiến tranh và cải cách hành chính qua các thời kỳ phong kiến, thực dân Pháp, và chính quyền cách mạng.

Mục tiêu nghiên cứu là phân tích chi tiết sự biến đổi địa giới hành chính Hà Nội trong thời kỳ cận hiện đại, làm rõ nguyên nhân, diễn biến, đặc điểm và tác động của các thay đổi này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào địa giới hành chính tỉnh Hà Nội từ năm 1858 đến 1888 và thành phố Hà Nội từ năm 1888 đến năm 2008, với trọng tâm là các cấp hành chính tỉnh, thành phố, huyện và quận. Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung hệ thống kiến thức về lịch sử địa giới hành chính, đồng thời cung cấp cơ sở thực tiễn cho công tác quy hoạch, quản lý đô thị và phát triển bền vững thủ đô.

Theo ước tính, dân số Hà Nội tăng từ khoảng 30.000 người năm 1897 lên hơn 1,35 triệu người năm 1974, đồng thời diện tích hành chính cũng mở rộng gấp gần 20 lần. Những biến đổi này phản ánh sự phát triển nhanh chóng của đô thị, sự thay đổi trong tổ chức bộ máy hành chính và ảnh hưởng của các yếu tố chính trị - xã hội trong từng giai đoạn lịch sử.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về địa giới hành chính và quản lý đô thị, bao gồm:

• Lý thuyết biến đổi địa giới hành chính: Giải thích các yếu tố thúc đẩy sự thay đổi địa giới như chính trị, kinh tế, xã hội và quân sự.
• Mô hình phát triển đô thị đa trung tâm: Phân tích sự mở rộng không gian đô thị và sự hình thành các khu vực nội thành, ngoại thành.
• Khái niệm về tổ chức hành chính cấp tỉnh, thành phố, huyện, quận: Giúp hiểu rõ cấu trúc và chức năng của các đơn vị hành chính trong quá trình biến đổi.
• Phương pháp duy vật biện chứng và lịch sử: Áp dụng để phân tích sự phát triển liên tục và mâu thuẫn trong quá trình biến đổi địa giới hành chính.

Các khái niệm chính bao gồm: địa giới hành chính, thành phố cấp 1, khu nhượng địa, ngoại thành, nội thành, sáp nhập và tách nhập đơn vị hành chính.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp lịch sử kết hợp phân tích, so sánh và đối chiếu các nguồn tài liệu đa dạng. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm hàng trăm bản đồ, lược đồ, văn bản hành chính, sắc lệnh, nghị định từ các thời kỳ khác nhau, được thu thập từ Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I, các thư viện và kho lưu trữ trong và ngoài nước.

Phương pháp chọn mẫu tập trung vào các tài liệu có giá trị lịch sử và pháp lý liên quan trực tiếp đến địa giới hành chính Hà Nội từ năm 1858 đến 2008. Phân tích dữ liệu dựa trên phương pháp định tính và định lượng, kết hợp nghiên cứu bản đồ học để xác định sự thay đổi không gian địa giới.

Timeline nghiên cứu trải dài từ thời kỳ phong kiến đầu thế kỷ XIX, qua thời kỳ Pháp thuộc, đến thời kỳ hiện đại sau năm 1945, với các mốc quan trọng như năm 1888 (thành lập thành phố Hà Nội), năm 1961 (mở rộng địa giới lớn), và các giai đoạn cải cách hành chính sau đó.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sự hình thành và mở rộng thành phố Hà Nội dưới thời Pháp thuộc (1888 - 1945)
   Thành phố Hà Nội được thành lập năm 1888 với diện tích ban đầu 30 km², bao gồm phần lớn thành Thăng Long cũ và các huyện Thọ Xương, Vĩnh Thuận. Đến năm 1904, diện tích mở rộng lên 95 km², và năm 1937 đạt 123,59 km². Dân số tăng từ khoảng 30.000 người năm 1897 lên hàng trăm nghìn người. Pháp chia thành phố thành 8 quận nội thành và thiết lập khu vực ngoại thành rộng lớn, bao gồm các xã thuộc tỉnh Hà Nội và tỉnh Bắc Ninh.

2. Biến động địa giới hành chính trong thời kỳ cách mạng và kháng chiến (1945 - 1960)
   Sau Cách mạng tháng Tám, Hà Nội giữ nguyên diện tích gần 150 km² nhưng tổ chức hành chính thay đổi liên tục, từ 8 quận nội thành và 9 tổng ngoại thành đến 4 quận nội thành và 4 quận ngoại thành. Năm 1954, dân số đạt 530.000 người, đến năm 1960 là 643.576 người. Năm 1954, Hà Nội sáp nhập thêm khu vực Gia Lâm với 4 xã, mở rộng về phía đông.

3. Mở rộng địa giới lớn năm 1961
   Năm 1961, Hà Nội mở rộng diện tích lên 586,13 km², dân số tăng lên 910.000 người, gấp gần 4 lần diện tích năm 1960. Sáp nhập nhiều xã, huyện từ các tỉnh Hà Đông, Bắc Ninh, Vĩnh Phúc và Hưng Yên. Thành phố được chia thành 4 khu nội thành và 4 huyện ngoại thành, tạo điều kiện phát triển kinh tế xã hội và quốc phòng.

4. Biến đổi địa giới từ 1961 đến 1991
   Hà Nội tiếp tục mở rộng về phía bắc và tây, sáp nhập các vùng đất có địa thế cao, thuận lợi cho quốc phòng và phòng chống lũ lụt. Dân số và diện tích tăng nhanh, đến năm 1974 dân số đạt 1,35 triệu người. Tổ chức hành chính được phân chia chi tiết với nhiều khu, quận, huyện, tiểu khu nhằm quản lý hiệu quả đô thị ngày càng phát triển.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự biến đổi địa giới hành chính Hà Nội là do nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, chính trị và quốc phòng trong từng giai đoạn lịch sử. Thời kỳ Pháp thuộc, sự mở rộng nhằm phục vụ ách thống trị và phát triển đô thị theo mô hình phương Tây. Sau năm 1945, chính quyền cách mạng và Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tiếp tục duy trì và mở rộng địa giới để đáp ứng yêu cầu kháng chiến và kiến quốc.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, luận văn cung cấp cái nhìn hệ thống và chi tiết hơn về quá trình biến đổi địa giới, đặc biệt là các giai đoạn chuyển tiếp quan trọng như năm 1888, 1961 và sau 1975. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng diện tích và dân số, bảng phân chia hành chính qua các thời kỳ, cũng như bản đồ minh họa sự mở rộng địa giới.

Ý nghĩa của nghiên cứu nằm ở việc cung cấp cơ sở khoa học cho công tác quy hoạch đô thị hiện đại, giúp hiểu rõ lịch sử phát triển không gian thủ đô, từ đó hỗ trợ quản lý và phát triển bền vững Hà Nội trong tương lai.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nghiên cứu lịch sử địa giới hành chính
   Đẩy mạnh công tác sưu tầm, số hóa và phân tích các tài liệu lịch sử, bản đồ cổ để bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử địa giới Hà Nội, phục vụ cho nghiên cứu và giáo dục.

2. Xây dựng quy hoạch đô thị dựa trên lịch sử phát triển
   Áp dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các kế hoạch quy hoạch đô thị phù hợp với đặc điểm lịch sử, văn hóa và địa lý, đảm bảo phát triển bền vững và hài hòa giữa các khu vực nội thành và ngoại thành.

3. Cải thiện quản lý hành chính đa cấp
   Tinh giản bộ máy hành chính, nâng cao hiệu quả quản lý các đơn vị hành chính cấp quận, huyện, xã, phường, đặc biệt trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và mở rộng địa giới.

4. Phát triển hạ tầng giao thông và dịch vụ công
   Đầu tư phát triển hệ thống giao thông kết nối các khu vực mới sáp nhập, đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ công để đáp ứng nhu cầu dân cư ngày càng tăng.

5. Thúc đẩy hợp tác liên tỉnh, liên vùng
   Tăng cường phối hợp giữa Hà Nội và các tỉnh lân cận trong quản lý phát triển không gian, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế xã hội, tránh tình trạng phân mảnh và chồng chéo trong quản lý.

Các giải pháp trên cần được thực hiện trong vòng 5-10 năm tới, với sự phối hợp của các cơ quan quản lý thành phố, các sở ngành liên quan và sự tham gia của cộng đồng dân cư.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý đô thị và quy hoạch
   Giúp hiểu rõ lịch sử biến đổi địa giới để xây dựng các chính sách phát triển đô thị phù hợp, đồng thời quản lý hiệu quả các đơn vị hành chính.

2. Các nhà nghiên cứu lịch sử và địa lý
   Cung cấp nguồn tư liệu phong phú và phân tích hệ thống về sự biến đổi địa giới hành chính Hà Nội, hỗ trợ các nghiên cứu chuyên sâu về lịch sử đô thị và địa lý hành chính.

3. Sinh viên và học viên cao học ngành lịch sử, địa lý, quản lý đô thị
   Là tài liệu tham khảo quan trọng giúp nâng cao kiến thức chuyên môn và kỹ năng nghiên cứu về lịch sử hành chính và phát triển đô thị.

4. Cơ quan lập pháp và hoạch định chính sách
   Hỗ trợ xây dựng các chính sách phát triển đô thị, cải cách hành chính và quản lý đất đai dựa trên cơ sở lịch sử và thực tiễn phát triển của Hà Nội.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao Hà Nội lại có nhiều lần thay đổi địa giới hành chính?
   Hà Nội thay đổi địa giới do nhiều nguyên nhân như phát triển kinh tế - xã hội, chiến tranh, chính sách cai trị của các triều đại và thực dân, cũng như nhu cầu mở rộng đô thị để đáp ứng dân số tăng nhanh.

2. Diện tích Hà Nội đã thay đổi như thế nào trong thời kỳ cận hiện đại?
   Diện tích Hà Nội tăng từ khoảng 30 km² năm 1888 lên gần 586 km² năm 1961, và tiếp tục mở rộng trong các thập kỷ sau, phản ánh quá trình đô thị hóa và sáp nhập các vùng phụ cận.

3. Các đơn vị hành chính của Hà Nội được tổ chức ra sao qua các thời kỳ?
   Ban đầu gồm các huyện, phủ theo mô hình phong kiến, sau đó được chia thành các quận, khu phố theo mô hình Pháp thuộc, rồi tiếp tục điều chỉnh thành các khu, huyện, xã, phường phù hợp với yêu cầu quản lý hiện đại.

4. Ảnh hưởng của thực dân Pháp đến địa giới hành chính Hà Nội như thế nào?
   Thực dân Pháp thành lập thành phố Hà Nội năm 1888, mở rộng địa giới hành chính, thiết lập khu nhượng địa và ngoại thành, xây dựng hệ thống hành chính theo kiểu phương Tây, tạo nền tảng cho sự phát triển đô thị hiện đại.

5. Nghiên cứu này có ứng dụng thực tiễn gì cho Hà Nội hiện nay?
   Giúp các nhà quản lý và quy hoạch hiểu rõ lịch sử phát triển không gian, từ đó xây dựng các chính sách phát triển bền vững, cải thiện quản lý hành chính và bảo tồn giá trị văn hóa lịch sử của thủ đô.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và phân tích chi tiết sự biến đổi địa giới hành chính Hà Nội từ năm 1858 đến nay, làm rõ các giai đoạn quan trọng và nguyên nhân biến đổi.
• Đã xác định được sự mở rộng diện tích và dân số đáng kể, cùng với sự thay đổi tổ chức hành chính phù hợp với từng thời kỳ lịch sử.
• Nghiên cứu góp phần bổ sung kiến thức về lịch sử địa giới hành chính, hỗ trợ công tác quy hoạch và quản lý đô thị hiện đại.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển bền vững thủ đô Hà Nội trong tương lai.
• Khuyến nghị tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các cấp hành chính nhỏ hơn và tác động xã hội của sự biến đổi địa giới để hoàn thiện bức tranh lịch sử và phát triển đô thị.

Hành trình tiếp theo là triển khai các đề xuất nghiên cứu và ứng dụng kết quả vào thực tiễn quản lý đô thị Hà Nội, đồng thời mở rộng nghiên cứu sang các lĩnh vực liên quan. Đề nghị các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng cùng phối hợp để phát huy giá trị của luận văn trong phát triển thủ đô.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. SỰ BIẾN ĐỔI ĐỊA GIỚI HÀNH CHÍNH THĂNG LONG - HÀ NỘI THỜI PHONG KIẾN (Đầu thế kỉ XI đến giữa thế kỉ XIX) 1. Vài nét về sự biến đổi địa giới hành chính Thăng Long thời Đại Việt (đầu thế kỉ XI đến cuối thế kỉ XVIII). Thời kì tiền Thăng Long.

Khoảng 4 triệu năm trước, vùng đất Hà Nội đã được hình thành. Con người đã xuất hiện ở khu vực này cách đây 2 vạn năm. Sau đó biển lấn, khoảng 4 hoặc 5 ngàn năm trước Công nguyên, con người mới quay lại đây sinh sống. Theo sách Tây hồ kí, “làng Hà Nội gốc nằm hai bên bờ sông Tô, nơi tiếp giáp với sông Hồng.

Làng có một cầu tre bắc qua sông Tô, nối hai nửa làng, gọi là cầu Giát (nay ở phố Cửa Bắc). Tre ngà mọc thành rừng ở quãng Yên Ninh - Yên Quang sau này. Bên ngoài, cây cối um tùm tỏa lan tới mép nước sông Hồng. Xế bên kia cầu, có một gò đất cao là núi Nùng, là nấm mồ của thủ lĩnh hay mộ chung của cả làng.

Cấu trúc của làng bao gồm một số xóm. Bên rừng tre ngà là xóm Rừng (Tân Lâm Ấp), phía tây xóm Rừng là xóm Già La (nay là Quán La), phía đông là xóm Rừng Ngà (động Nha Lâm), phía nam là xóm Bãi (động Bình Sa, khoảng đất bãi ngoài đê sông Hồng). Cũng ở phía đông cạnh cầu Tre Ngà gần cửa sông Tô có xóm trại Cá Tươi (trại Tiên Ngư)” [48; tr. Đây là vị trí thuận lợi, dân đông, vật thịnh, địa giới của làng không ngừng được mở rộng.

Theo sách Giao Châu kí, thủ lĩnh của làng Hà Nội gốc là Tô Lịch. Thời Tấn (265 - 420), chính quyền đô hộ phương Bắc có lệ đề cử người hiếu hạnh làm huyện lệnh, Tô Lịch được đề cử làm huyện lệnh ở Long Đỗ. Năm mất mùa, ông cho cả làng vay thóc. Vì thế mà tên của ông được đặt làm tên làng Hà Nội gốc - làng Tô Lịch [48; tr.

Đến thế kỉ thứ V, làng Tô Lịch trở thành huyện Tống Bình, rồi được nâng thành quận gồm 3 huyện: Nghĩa Hoài, Tuy Ninh ở nam sông Hồng (Từ Liêm và Hoài Đức ngày nay) và Xương Quốc ở bắc sông Hống vươn tới tận Cổ Loa, Đông Anh ngày 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Năm 542 - 544, Lí Bí khởi nghĩa thắng lợi, lập nước Vạn Xuân, đóng đô ở cửa sông Tô Lịch, quận Tống Bình. Nơi đây nằm giữa đồng bằng sông Hồng, trung tâm đất nước, dân đông, vật thịnh, giao thông thủy bộ dễ dàng nên thuận lợi cho việc xây dựng và phát triển đất nước. Sự kiện này mở đường cho truyền thống định đô ở Thăng Long về sau.

Trước sự phát triển kinh tế xã hội của Tống Bình, năm 603, sau khi đàn áp xong cuộc kháng chiến của Lí Phật Tử, nhà Tùy đã chuyển trung tâm cai trị nước ta từ Long Biên (Bắc Ninh) về Tống Bình. Từ đây đến đầu thế kỉ X, Tống Bình thường là thủ phủ của chính quyền đô hộ phương Bắc. Đến đầu thế kỉ X, Tống Bình chiếm 11 trong số 55 hương của Giao Châu với 15 vạn dân. Nhiều thành luỹ đồng tâm được xây dựng, bắt đầu bằng Tử Thành (thành con) của viên tổng quản Khâu Hòa xây năm 621 bên bờ sông Tô Lịch với chu vi 900 bộ (khoảng 1.674 mét) và kết thúc bằng Đại La Thành của viên Tiết độ sứ Cao Biền đắp năm 865 - 866 với chu vi 3.

Đại La Thành là khu vực từ Cửa Đông đến gần Bách Thảo, từ Cửa Nam đến đường Quán Thánh ngày nay [48; tr. Tuy chỉ là phủ thành hành chính, chưa có dân ở nhưng thành Đại La đã xác lập địa giới hành chính Hà Nội thời kì tiền Thăng Long. Thời kì Thăng Long. Năm 905, họ Khúc dựng nền tự chủ, đóng đô ở Đại La - Thủ phủ của Tiết độ sứ nhà Đường.

Năm 938, Ngô Quyền khôi phục độc lập hoàn toàn cho dân tộc và lập ra nhà Ngô, đóng đô tại Cổ Loa. Tiếp đó, nhà Đinh và Tiền Lê đóng đô ở Hoa Lư (Ninh Bình). Cổ Loa và Hoa Lư phù hợp với thủ hiểm trong thời chiến nhưng không thuận lợi cho phát triển kinh tế xã hội trong thời bình. Mùa thu năm 1010, vua Lí Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư về Đại La và đổi tên Đại La là Thăng Long.

Chiếu dời đô khẳng định nơi đây “ở giữa trời đất, có thế rồng cuộn, hổ chầu, ở giữa nam, bắc, tây, đông, tiện hình thể núi sông sau trước, đất rộng mà bằng phẳng, chỗ cao mà sáng sủa, dân cư không khổ vì ngập lụt, muôn vật thịnh đạt, phồn vinh, xem khắp nước Việt, chỗ ấy là hơn cả. Thực là chỗ hội họp của bốn phương, nơi thượng đô của kinh sư muôn đời” [27; tr. 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Nhà Lí xây dựng thành Thăng Long có 2 vòng thành: Vòng thành trong để nhà nước trung ương làm việc, nay thuộc quận Ba Đình. La Thành là nơi dân ở có tên gọi là Phủ Ứng Thiên gồm 61 phường [48; tr.

Dấu tích địa giới La Thành thời Lí: “phía đông là đoạn đê sông Hồng lên Hồ Tây, tiếp là đoạn đường Hoàng Hoa Thám rồi chạy theo bờ tả ngạn sông Tô Lịch từ Bưởi đến Ô Cầu Giấy lại tiếp qua Giảng Võ đến Ô Chợ Dừa, Kim Liên rồi thẳng đường Đại Cồ Việt và đường Trần Khát Chân cho đến Ô Đông Mác lại gặp đê sông Hồng” [44; tr. Năm 1230, nhà Trần tu sửa thành Đại La, có mở rộng thêm ít nhiều, gồm ba vòng là Cấm Thành, Hoàng Thành và La Thành. Dân cư ở ngoài Hoàng Thành đến hết La Thành. Tại khu dân ở, nhà Trần đổi giai ra phường và đổi tên một số phường như Hồng Tâm thành Yên Thái, Yên Hoa thành Yên Phụ; đồng thời chia thành 61 phường, có lẽ là 61 đơn vị hành chính của nhà nước [44; tr.

Từ năm 1397, Hồ Quý Li dời đô vào Tây Đô (Thanh Hoá), Thăng Long đổi tên thành Đông Đô. Năm 1406 - 1427, nhà Minh thống trị Đại Việt, Đông Đô bị đổi tên thành Đông Quan và là sào huyệt trung tâm của giặc Minh. Năm 1427, khởi nghĩa Lam Sơn thắng lợi, Lê Lợi lên ngôi hoàng đế, định đô ở Đông Đô. Năm 1430, nhà Lê đổi Đông Đô làm Đông Kinh.

Năm 1466, vùng kinh sư đặt thành phủ Trung Đô gồm hai huyện Quảng Đức và Vĩnh Xương. Năm 1469, phủ Trung Đô đổi tên thành phủ Phụng Thiên gồm Thăng Long thành, huyện Quảng Đức và huyện Vĩnh Xương. Vòng thành ngoài cùng của Đông Kinh được gọi là Cung Thành hay Phượng Thành. Do kinh tế xã hội phát triển, Phượng Thành được mở rộng đắp thêm ra ngoài trường đấu võ, dài rộng 8 dặm (1490).

Khu dân cư của hai huyện Quảng Đức và Vĩnh Xương chia làm 36 phường, mỗi huyện 18 phường. Quy hoạch 36 phố phường của Thăng Long - Hà Nội bắt đầu từ đó (1430). Năm 1527, nhà Mạc được thành lập, Đông Kinh là kinh đô và trở lại tên Thăng Long. Đề phòng những cuộc tiến công của quân Trịnh, năm 1588, nhà Mạc đắp thêm ba lần lũy ngoài thành Đại La.

Trên bản đồ Hà Nội ngày nay, “lũy thành này bắt đầu từ Nhật Tân, chạy theo phía tây Hồ Tây, qua Bưởi, Ô Cầu Giấy, theo đường Giảng Võ - La Thành qua Ô Chợ Dừa, Kim Liên, rồi theo đường Đại Cồ Việt - Trần Khát Chân qua Ô Cầu Dền, Ô Đông Mác, ra tới đê sông Hồng. Lũy thành này rộng hơn 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thành Đại La và đưa toàn bộ khu Hồ Tây vào trong phạm vi thành Thăng Long thời Mạc” [56; tr. Năm 1592, quân Trịnh đánh bại quân Mạc, phá hủy hoàn toàn hệ thống thành lũy phòng vệ của nhà Mạc ở Thăng Long. Trong thế kỉ XVII - XVIII, thành Thăng Long, huyện Thọ Xương, huyện Quảng Đức vẫn thuộc phủ Phụng Thiên do Phủ Doãn đứng đầu.

Thời Tây Sơn, Quang Trung đóng đô ở Phú Xuân (Huế), Thăng Long là thủ phủ của Bắc Thành (Bắc Bộ ngày nay). Như vậy, sau năm 1010, Thăng Long là kinh đô của Đại Việt (trừ thời Hồ, Tây Sơn). Nó nhiều lần đổi tên nhưng vẫn thuộc phủ Ứng Thiên (thời Lí, Trần), phủ Trung Đô rồi phủ Phụng Thiên (thời Lê, Mạc). Kinh thành Thăng Long cùng với huyện Thọ Xương và huyện Quảng Đức tạo thành phủ Phụng Thiên do Phủ Doãn đứng đầu.

Kinh thành được coi như nội thành, hai huyện được coi như ngoại thành. Ngoại thành Thăng Long được chia ra 61 phường, rồi lại 36 phường. Địa giới hành chính Thăng Long được mở rộng dần do nhu cầu xây dựng kinh đô của quốc gia phong kiến độc lập đang trên đà phát triển, do yêu cầu chiến tranh Nam - Bắc triều và do sự phát triển kinh tế hàng hóa thế kỉ XVI - XVIII. Sự biến đổi địa giới hành chính Thăng Long - Hà Nội từ năm 1802 - 1858.

Sự biến đổi địa giới hành chính Thăng Long từ năm 1802 - 1830. Năm 1802, nhà Nguyễn được thành lập và đóng đô ở Phú Xuân (Huế), Thăng Long vẫn là thủ phủ của Bắc Thành gồm 11 trấn. Năm 1803, Gia Long cho phá bỏ Hoàng thành Thăng Long và xây lại một tòa thành mới theo kiểu Vôbăng trên nền cũ nhưng quy mô nhỏ hơn. Thành hình vuông mỗi bề chừng một cây số, tương ứng với bốn con phố hiện nay là: phố Phan Đình Phùng ở phía bắc, phố Lý Nam Đế ở phía đông, phố Trần Phú ở phía nam, đường Hùng Vương ở phía tây.

Nhiệm sở Tổng trấn Bắc thành ở phía đông trong thành (nay là phố Lí Nam Đế và phố Cửa Đông) [73; cập nhật ngày 18 - 10 - 2009]. Năm 1805, vua Gia Long đổi tên phủ Phụng Thiên thành phủ Hoài Đức, huyện Quảng Đức đổi thành huyện Vĩnh Thuận. Năm Minh Mệnh thứ 11 (1830), huyện Từ Liêm quản lãnh 13 tổng, 80 xã, thôn, trang, trại, sở từ phủ Quốc Oai, trấn Sơn Tây được sáp nhập vào phủ Hoài Đức [23; tr. 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Địa giới phủ Hoài Đức năm 1830, phía đông giáp sông Nhĩ Hà (đoạn sông Hồng chảy qua Hà Nội uốn cong hình vành tai), bờ đối diện là các xã Bắc Cầu, Gia Thuỵ, Ái Mộ, Phú Du, Thạch Cầu thuộc huyện Gia Lâm, phủ Thuận An, trấn Kinh Bắc.

Phía tây giáp sông Hát Giang (sông Đáy), bờ đối diện là các xã Cù Sơn, Quảng Động, Cộng Xá, Sơn Lộ, Bất Lạm, Tĩnh Lam, Cử Nghĩa thuộc huyện Yên Sơn, phủ Quốc Oai, trấn Sơn Tây cùng các xã Hương Lang, Địch Vị, Cổ Ngoã, Đại Phùng, Tu Hoàng, Lai Xá, Di Ái, Lại Yên, Hương Bảng thuộc huyện Đan Phượng, phủ Quốc Oai, trấn Sơn Tây.