Bảo đảm quyền con người và quyền công dân trong bối cảnh đại dịch Covid-19 tại Việt Nam

Bài viết phân tích bảo đảm quyền con người và quyền công dân tại Việt Nam trong bối cảnh đại dịch Covid-19, nêu rõ thách thức và giải pháp.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Quế
• Người hướng dẫn: ThS. Phan Nguyễn Phương Thảo
• Trường học: Trường Đại học Luật TP.HCM
• Chuyên ngành: Luật Hành Chính – Nhà Nước
• Đề tài: Bảo Đảm Quyền Con Người, Quyền Công Dân Trong Bối Cảnh Đại Dịch Covid-19 Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn tốt nghiệp cử nhân luật
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN CON NGƯỜI, QUYỀN CÔNG DÂN VÀ VẤN ĐỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI, QUYỀN CÔNG DÂN
• 1.1. Khái quát về quyền con người, quyền công dân
• 1.2. Khái niệm quyền con người, quyền công dân
• 1.2.1. Khái niệm quyền con người
• 1.2.2. Khái niệm quyền công dân
• 1.3. Mối quan hệ giữa quyền con người và quyền công dân
• 1.4. Các nhóm quyền con người, quyền cơ bản của công dân theo Hiến pháp 2013
• 1.5. Vấn đề bảo đảm quyền con người, quyền công dân
• 1.5.1. Khái niệm bảo đảm quyền con người, quyền công dân
• 1.5.2. Cơ chế bảo đảm quyền con người, quyền công dân
• 1.5.3. Ý nghĩa của việc bảo đảm quyền con người, quyền công dân
• 1.5.4. Vấn đề bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong bối cảnh dịch Covid-19
• 1.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI, QUYỀN CÔNG DÂN TRONG BỐI CẢNH ĐẠI DỊCH COVID-19 TẠI VIỆT NAM, NGUYÊN NHÂN VÀ HƯỚNG HOÀN THIỆN
• 2.1. Thực trạng của vấn đề bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong bối cảnh đại dịch Covid-19 tại Việt Nam
• 2.2. Những kết quả đạt được của vấn đề bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong bối cảnh đại dịch Covid-19 tại Việt Nam
• 2.3. Những hạn chế của vấn đề bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong bối cảnh đại dịch Covid-19 tại Việt Nam
• 2.4. Nguyên nhân của những hạn chế về vấn đề bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong bối cảnh đại dịch Covid-19 tại Việt Nam
• 2.5. Đề xuất hoàn thiện và nâng cao hiệu quả hoạt động bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong bối cảnh đại dịch Covid-19 tại Việt Nam
• 2.5.1. Hoàn thiện quy định pháp luật
• 2.5.2. Các giải pháp khác
• 2.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• KẾT LUẬN CHUNG

Tóm tắt

I. Tổng quan về bảo vệ quyền con người trong đại dịch Covid 19 tại Việt Nam

Trong bối cảnh đại dịch Covid-19, vấn đề bảo vệ quyền con người trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Đại dịch không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn tác động sâu sắc đến các quyền cơ bản của con người. Việt Nam, với những nỗ lực không ngừng trong việc bảo vệ quyền lợi của công dân, đã có những chính sách và biện pháp nhằm đảm bảo quyền con người trong thời kỳ khó khăn này. Việc bảo vệ quyền con người không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là nghĩa vụ của toàn xã hội.

1.1. Khái niệm quyền con người và quyền công dân

Quyền con người được hiểu là những quyền cơ bản mà mọi cá nhân đều có, bao gồm quyền sống, quyền tự do, quyền được bảo vệ và quyền được phát triển. Quyền công dân là những quyền mà mỗi cá nhân có được khi trở thành công dân của một quốc gia, bao gồm quyền bầu cử, quyền tham gia vào các hoạt động chính trị và quyền được bảo vệ bởi pháp luật.

1.2. Tình hình quyền con người tại Việt Nam trước đại dịch

Trước khi đại dịch Covid-19 bùng phát, Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong việc bảo vệ quyền con người. Các chính sách và pháp luật đã được ban hành nhằm đảm bảo quyền lợi cho người dân, tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua, đặc biệt là trong bối cảnh khủng hoảng sức khỏe toàn cầu.

II. Những thách thức trong việc bảo vệ quyền con người trong đại dịch Covid 19

Đại dịch Covid-19 đã tạo ra nhiều thách thức cho việc bảo vệ quyền con người tại Việt Nam. Các biện pháp phòng chống dịch bệnh, như giãn cách xã hội và phong tỏa, đã ảnh hưởng đến quyền tự do đi lại và quyền làm việc của người dân. Nhiều người đã phải đối mặt với tình trạng thất nghiệp và thiếu thốn lương thực. Điều này đặt ra câu hỏi về sự cân bằng giữa việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng và bảo vệ quyền lợi cá nhân.

2.1. Tác động của các biện pháp phòng chống dịch

Các biện pháp như phong tỏa và giãn cách xã hội đã dẫn đến việc nhiều người không thể đi làm, gây ra tình trạng thất nghiệp và khó khăn về tài chính. Điều này đã ảnh hưởng trực tiếp đến quyền sống và quyền được phát triển của người dân.

2.2. Vi phạm quyền con người trong bối cảnh khẩn cấp

Trong một số trường hợp, các biện pháp khẩn cấp đã dẫn đến vi phạm quyền con người, như việc bắt giữ trái phép hoặc xử phạt không công bằng đối với những người vi phạm quy định phòng chống dịch. Điều này đã gây ra sự lo ngại về tính minh bạch và công bằng trong việc thực thi pháp luật.

III. Các chính sách bảo vệ quyền con người trong đại dịch Covid 19

Việt Nam đã triển khai nhiều chính sách nhằm bảo vệ quyền con người trong bối cảnh đại dịch. Các chính sách này không chỉ tập trung vào việc phòng chống dịch bệnh mà còn đảm bảo quyền lợi cho người dân, như hỗ trợ tài chính cho những người bị ảnh hưởng và đảm bảo quyền tiếp cận thông tin. Những nỗ lực này cho thấy sự cam kết của Nhà nước trong việc bảo vệ quyền con người ngay cả trong thời điểm khó khăn.

3.1. Hỗ trợ tài chính cho người dân

Chính phủ đã ban hành nhiều gói hỗ trợ tài chính nhằm giúp đỡ những người bị ảnh hưởng bởi đại dịch. Điều này không chỉ giúp người dân vượt qua khó khăn mà còn thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với quyền lợi của công dân.

3.2. Đảm bảo quyền tiếp cận thông tin

Trong bối cảnh đại dịch, việc cung cấp thông tin chính xác và kịp thời là rất quan trọng. Nhà nước đã nỗ lực trong việc truyền thông về các biện pháp phòng chống dịch và quyền lợi của người dân, giúp họ có thể đưa ra quyết định đúng đắn.

IV. Kết quả và ứng dụng thực tiễn trong bảo vệ quyền con người

Những nỗ lực trong việc bảo vệ quyền con người trong đại dịch Covid-19 đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Người dân đã nhận được sự hỗ trợ cần thiết và quyền lợi của họ được bảo vệ tốt hơn. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết để đảm bảo quyền con người được thực thi đầy đủ và hiệu quả hơn trong tương lai.

4.1. Kết quả đạt được trong bảo vệ quyền con người

Việc triển khai các chính sách hỗ trợ đã giúp nhiều người dân vượt qua khó khăn. Sự quan tâm của Nhà nước đối với quyền lợi của công dân đã được thể hiện rõ ràng trong các hành động cụ thể.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ đại dịch

Đại dịch Covid-19 đã chỉ ra rằng việc bảo vệ quyền con người cần phải được xem xét một cách toàn diện. Các chính sách cần linh hoạt và thích ứng với tình hình thực tế để đảm bảo quyền lợi của người dân không bị xâm phạm.

V. Kết luận và hướng đi tương lai trong bảo vệ quyền con người

Bảo vệ quyền con người trong bối cảnh đại dịch Covid-19 là một thách thức lớn nhưng cũng là cơ hội để cải thiện và hoàn thiện các chính sách. Việt Nam cần tiếp tục nỗ lực trong việc bảo vệ quyền lợi của công dân, đồng thời học hỏi từ những kinh nghiệm trong quá khứ để xây dựng một hệ thống pháp luật vững mạnh hơn. Tương lai của quyền con người tại Việt Nam phụ thuộc vào sự cam kết và hành động của cả xã hội.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo vệ quyền con người

Bảo vệ quyền con người không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là nghĩa vụ của toàn xã hội. Mỗi cá nhân cần nhận thức rõ về quyền lợi của mình và tham gia vào việc bảo vệ những quyền lợi đó.

5.2. Đề xuất cải cách trong chính sách bảo vệ quyền con người

Cần có những cải cách mạnh mẽ trong chính sách bảo vệ quyền con người, nhằm đảm bảo rằng mọi người dân đều được hưởng đầy đủ quyền lợi của mình, đặc biệt trong những thời điểm khó khăn như đại dịch.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đại dịch Covid-19 bùng phát từ cuối năm 2019 và được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chính thức tuyên bố là đại dịch toàn cầu vào ngày 11/3/2020. Đây là bệnh truyền nhiễm nhóm A có khả năng lây lan nhanh, phát tán rộng và đe dọa trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe con người, đồng thời gây ra cuộc khủng hoảng toàn diện về kinh tế - xã hội trên toàn cầu. Trước diễn biến phức tạp của dịch bệnh, việc thực thi các biện pháp y tế khẩn cấp, giãn cách xã hội và hạn chế một số quyền cá nhân để bảo vệ lợi ích cộng đồng đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc cân bằng giữa quản lý nhà nước và nghĩa vụ bảo đảm quyền con người, quyền công dân.

Tại Việt Nam, Đảng và Nhà nước xác định con người vừa là trung tâm vừa là chủ thể của chiến lược phát triển, nhất quán quan điểm đặt sức khỏe và tính mạng của nhân dân lên trên hết. Từ bối cảnh thực tiễn đó, tác giả Nguyễn Thị Thanh Quế đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp cử nhân luật với đề tài "Bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong bối cảnh đại dịch Covid-19 tại Việt Nam" tại Trường Đại học Luật TP.HCM (Khoa Luật Hành chính – Nhà nước, niên khóa 2018 - 2022) dưới sự hướng dẫn khoa học của ThS. Phan Nguyễn Phương Thảo.

Khóa luận xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau:

1. Làm rõ các vấn đề lý luận và cơ sở pháp lý về quyền con người, quyền công dân, cũng như cơ chế bảo đảm các quyền này trong bối cảnh tình huống khẩn cấp y tế do đại dịch.
2. Đánh giá toàn diện thực trạng bảo đảm quyền con người, quyền công dân tại Việt Nam qua các đợt bùng phát dịch (đặc biệt là đợt bùng phát dịch thứ 4), chỉ ra các kết quả đạt được, những điểm hạn chế và phân tích nguyên nhân.
3. Đề xuất các giải pháp và phương hướng hoàn thiện hệ thống quy định pháp luật cùng các biện pháp tổ chức thực thi nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ, bảo đảm quyền con người, quyền công dân tại Việt Nam.

• Đối tượng nghiên cứu: Vấn đề bảo đảm quyền con người, quyền công dân tại Việt Nam.
• Phạm vi nghiên cứu: Khóa luận tập trung nghiên cứu trong phạm vi bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong bối cảnh đại dịch Covid-19 tại Việt Nam, phân tích các chính sách, quy định pháp luật và thực tiễn ứng phó dịch bệnh từ năm 2020 đến đầu năm 2022.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống lập luận dựa trên nền tảng lý luận pháp lý, các chuẩn mực quốc tế và hệ thống pháp luật thực định của Việt Nam:

• Khung lý thuyết và quan điểm tiếp cận:

  • Tiếp cận hai học thuyết nền tảng về nhân quyền: Học thuyết pháp quyền tự nhiên (đại diện bởi Zeno, Thomas Hobbes - coi quyền con người là những đặc quyền tự nhiên, vốn có, bất khả xâm phạm) và Học thuyết các quyền pháp lý (đại diện bởi Edmund Burke, Jeremy Bentham - coi quyền con người do Nhà nước quy định và pháp điển hóa trong các quy phạm pháp luật).
  • Vận dụng quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh về bản chất con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội, quyền con người gắn liền với độc lập dân tộc, tự do và bình đẳng.
  • Các chuẩn mực nhân quyền quốc tế: Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền 1948 (UDHR), Hiến chương Liên Hợp Quốc 1945, Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR), Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa (ICESCR), Công ước về quyền trẻ em (CRC).
  • Khung pháp luật quốc gia: Hiến pháp năm 2013 (trọng tâm là Chương II), Luật Quốc tịch năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014), Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm năm 2007 và hệ thống văn bản chỉ đạo phòng chống dịch.

• Phương pháp nghiên cứu:

  • Phương pháp quan điểm lịch sử cụ thể: Xem xét sự phát triển và biến đổi của chế định quyền con người, quyền công dân qua từng giai đoạn lịch sử và trong bối cảnh cụ thể của đại dịch.
  • Phương pháp biện chứng duy vật: Phân tích mối quan hệ hữu cơ, tác động qua lại giữa nghĩa vụ của Nhà nước và quyền lợi của công dân trong tình trạng xã hội khẩn cấp.
  • Phương pháp phân tích và tổng hợp: Mổ xẻ các quy định pháp luật, văn bản điều hành và số liệu thực tế, sau đó khái quát hóa thành các nhận định khoa học và giải pháp hoàn thiện.
  • Phương pháp so sánh, đối chiếu: Đối chiếu giữa lý luận và thực tiễn áp dụng, so sánh quy định giữa quyền con người và quyền công dân, cũng như đối chiếu biện pháp của Việt Nam với các chuẩn mực và kinh nghiệm quốc tế.

• Nguồn dữ liệu: Các văn bản quy phạm pháp luật, quyết định, chỉ thị, công điện của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Y tế, Bộ Tài chính; số liệu thống kê công bố chính thức từ WHO, Bộ Y tế, Sở Y tế TP.HCM và các công trình nghiên cứu, bài báo khoa học chuyên ngành.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những vấn đề lý luận về quyền con người, quyền công dân và vấn đề bảo đảm quyền con người, quyền công dân

Chương này tập trung xây dựng nền tảng lý luận khoa học pháp lý về quyền con người, quyền công dân và cơ chế bảo đảm quyền trong bối cảnh dịch bệnh:

• Khái quát lịch sử hình thành và phát triển: Tư tưởng quyền con người xuất hiện từ thời cổ đại qua Bộ luật Hammurabi (khoảng năm 1700 TCN), Bộ luật Manu (khoảng năm 200 TCN), phát triển qua Tuyên ngôn Độc lập Mỹ năm 1776, Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền Pháp năm 1789, và được ghi nhận toàn cầu trong Hiến chương LHQ 1945 cùng Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền 1948.
• Phân định khái niệm và mối quan hệ: Quyền con người là những giá trị tự nhiên, vốn có gắn liền với phẩm giá của bất kỳ cá nhân nào với tư cách là con người. Quyền công dân thể hiện địa vị pháp lý của cá nhân gắn với một quốc gia cụ thể xác định qua quốc tịch. Quyền con người là khái niệm rộng hơn, bao hàm cả quyền công dân; hai khái niệm này có mối quan hệ gắn bó hữu cơ nhưng không đồng nhất.
• Phân loại quyền theo Hiến pháp 2013: Khóa luận hệ thống hóa các quyền hiến định tại Chương II thành 3 nhóm cơ bản:

Nhóm quyền	Cơ sở điều luật (Hiến pháp 2013)	Nội dung quyền tiêu biểu
Quyền dân sự	Điều 17, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 30, 31, 36, 42	Quyền sống; bất khả xâm phạm thân thể, đời sống riêng tư; tự do đi lại, cư trú; tự do tín ngưỡng, tôn giáo; tự do ngôn luận.
Quyền chính trị	Điều 27, 28, 29, 30, 45	Quyền bầu cử, ứng cử; tham gia quản lý nhà nước và xã hội; biểu quyết khi trưng cầu ý dân; khiếu nại, tố cáo.
Quyền kinh tế, xã hội và văn hóa	Điều 32, 33, 34, 35, 37, 38, 39, 40, 41, 43	Quyền sở hữu tư nhân; tự do kinh doanh; bảo đảm an sinh xã hội; làm việc; được chăm sóc sức khỏe; học tập; sống trong môi trường trong lành.

• Đặc thù bảo đảm quyền trong bối cảnh Covid-19: Hoạt động bảo đảm quyền có tính cấp bách, "thần tốc", triển khai phương châm "đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng người". Người dân vừa đóng vai trò là chủ thể được bảo vệ, vừa là chủ thể trực tiếp tham gia bảo đảm an toàn cho cộng đồng theo tinh thần "mỗi người dân là một chiến sĩ", phương châm "4 tại chỗ" (chỉ đạo tại chỗ, lực lượng tại chỗ, phương tiện tại chỗ, hậu cần tại chỗ).

Chương 2: Thực trạng vấn đề bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong bối cảnh đại dịch Covid-19 tại Việt Nam, nguyên nhân và hướng hoàn thiện

Chương 2 đi sâu phân tích thực tiễn công tác chống dịch, chỉ ra kết quả, hạn chế và giải pháp:

• Diễn biến dịch bệnh và công tác tổ chức y tế (trọng tâm đợt dịch thứ 4 tại TP.HCM):

  • Tình hình lây nhiễm biến chủng Delta chuyển biến nhanh qua các cấp độ: Đầu tháng 5/2021 ở cấp độ 1 (<20 ca/100.000 dân/tuần); sau 4 tuần lên cấp độ 2 (20 đến <50 ca/100.000 dân/tuần, số ca mắc tăng từ 1.674 lên 3.317 ca/tuần); đến 7/7/2021 lên cấp độ 3 (50 đến <150 ca/100.000 dân/tuần); ngày 16/7/2021 chuyển sang cấp độ 4 (>150 ca/100.000 dân/tuần, số ca nhập viện tăng lên 11.069 ca/tuần). Tuần lễ từ 18/8 đến 24/8/2021 ghi nhận đỉnh điểm với 2.105 ca tử vong/tuần.
  • TP.HCM đã tiến hành các đợt mở rộng quy mô y tế: Từ chỗ thành lập 02 bệnh viện dã chiến (900 giường) và chuyển đổi 9 bệnh viện ban đầu, đến cao điểm đã thiết lập tổng cộng 32 bệnh viện dã chiến (42.798 giường) và chuyển đổi công năng 64 bệnh viện (hơn 17.000 giường); khẩn cấp nâng nguồn oxy từ hơn 2.000 giường lên 13.000 giường oxy. Ngành y tế cả nước đã chi viện gần 14.600 cán bộ y tế, y bác sĩ cùng lực lượng quân y của Bộ Quốc phòng.
  • Các giai đoạn giãn cách xã hội tại TP.HCM: Giai đoạn 1 (31/5 - 18/6/2021 theo Chỉ thị 15, riêng Gò Vấp và phường Thạnh Lộc áp dụng Chỉ thị 16); Giai đoạn 2 (19/6 - 14/8/2021, mở rộng giãn cách 19 tỉnh thành phía Nam); Giai đoạn 3 (15/8 - 30/9/2021, thực hiện Công điện 1099 và 1102, lấy xã phường làm pháo đài); Giai đoạn 4 (sau 01/10/2021, chuyển sang thích ứng an toàn, linh hoạt).

• Kết quả đạt được:

  • Về chính trị: Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Chính phủ chỉ đạo xuyên suốt, quyết liệt với tinh thần "chống dịch như chống giặc". Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã 2 lần ra Lời kêu gọi toàn dân đoàn kết chống dịch (ngày 30/3/2020 và ngày 29/7/2021), củng cố niềm tin và sự đồng thuận xã hội. Khóa luận khẳng định việc áp dụng các biện pháp giãn cách là vì lợi ích tối cao của sức khỏe cộng đồng, đập tan các luận điệu xuyên tạc về nhân quyền.
  • Về pháp lý và thể chế: Ban hành kịp thời các văn bản thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia (Quyết định 170/QĐ-TTg), công bố dịch bệnh (Quyết định 173/QĐ-TTg, Quyết định 447/QĐ-TTg), các chính sách miễn giảm thuế, phí và an sinh xã hội hỗ trợ người dân và doanh nghiệp.

• Hạn chế và nguyên nhân: Các quy định xử phạt vi phạm hành chính và kiểm soát đi lại tại một số địa phương còn thiếu đồng bộ, gây lúng túng trong thực thi; hạ tầng y tế cơ sở còn bộc lộ điểm yếu khi đối mặt với quy mô lây nhiễm lớn; nguồn lực tài chính an sinh xã hội có thời điểm chưa đáp ứng kịp thời.

• Đề xuất hoàn thiện: Tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật về tình trạng khẩn cấp và xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế; tăng cường nguồn lực đầu tư cho y tế cơ sở và y tế dự phòng; hoàn thiện các gói chính sách an sinh xã hội linh hoạt để ứng phó với các cuộc khủng hoảng y tế công cộng trong tương lai.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng kết hệ thống cơ sở pháp lý và văn bản điều hành then chốt được Việt Nam áp dụng trong giai đoạn ứng phó đại dịch Covid-19:

Nhóm văn bản	Số hiệu văn bản tiêu biểu	Nội dung chính
Công bố dịch & Điều hành quốc gia	Quyết định 170/QĐ-TTg; Quyết định 173/QĐ-TTg; Quyết định 447/QĐ-TTg; Quyết định 07/2020/QĐ-TTg	Thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia phòng chống dịch; công bố dịch viêm đường hô hấp cấp do SARS-CoV-2; quy định điều kiện công bố dịch.
Biện pháp cách ly & Giãn cách xã hội	Chỉ thị 15/CT-TTg; Chỉ thị 16/CT-TTg; Chỉ thị 19/CT-TTg; Công văn 2601/VPCP-KGVX	Quy định các đợt cao điểm phòng chống dịch, các biện pháp cấp bách giãn cách xã hội và tiếp tục phòng dịch trong tình hình mới.
Chế tài xử phạt & Hướng dẫn tư pháp	Công văn 45/TANDTC-PC; Nghị định 117/2020/NĐ-CP; Công văn 925/STP-PBGDPL (Hà Nội)	Hướng dẫn xét xử tội phạm liên quan Covid-19; xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế; mức phạt đối với 13 hành vi vi phạm.
Chính sách tài chính & An sinh xã hội	Nghị quyết 406/NQ-UBTVQH15; Nghị định 92/2021/NĐ-CP; Nghị quyết 1148/2020/UBTVQH14; Thông tư 112/2020/TT-BTC; Thông tư 47/2021/TT-BTC; Nghị định 15/2022/NĐ-CP	Giải pháp miễn, giảm thuế thu nhập, thuế môi trường cho nhiên liệu bay, giảm các khoản thu phí, lệ phí hỗ trợ sản xuất kinh doanh và người dân.
Y tế & Thích ứng an toàn	Quyết định 4689/QĐ-BYT; Quyết định 3900/QĐ-UBND (TP.HCM)	Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị Covid-19; quy định tạm thời về thích ứng an toàn, linh hoạt, kiểm soát hiệu quả dịch bệnh.

Công trình đóng góp vào lý luận luật học qua việc phân tích mối quan hệ giữa giới hạn quyền cá nhân và bảo vệ lợi ích công cộng trong tình trạng khẩn cấp y tế; đồng thời cung cấp bức tranh thực tế về các biện pháp hành chính - pháp lý mà Nhà nước Việt Nam đã thực hiện.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Dữ liệu nghiên cứu thực tiễn tập trung phần lớn vào đợt dịch thứ 4 (năm 2021) với trọng tâm là địa bàn TP.HCM; chưa bao quát chi tiết số liệu khảo sát định lượng ở toàn bộ 63 tỉnh, thành phố. Thời điểm hoàn thành khóa luận (năm 2022) là giai đoạn Việt Nam vừa bước vào trạng thái "thích ứng an toàn, linh hoạt", do đó chưa thể đánh giá toàn diện các tác động pháp lý và an sinh xã hội dài hạn thời kỳ hậu đại dịch.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Nghiên cứu hoàn thiện khung pháp lý về tình trạng khẩn cấp y tế công cộng và các trường hợp hạn chế quyền con người theo Điều 14 Hiến pháp năm 2013.
  • Đánh giá hiệu quả thực thi các chính sách phục hồi kinh tế - xã hội, bảo đảm an sinh xã hội và việc làm cho người lao động sau đại dịch dưới góc độ luật hành chính và luật an sinh xã hội.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng:
  • Sinh viên, học viên cao học và giảng viên các chuyên ngành Luật Hành chính, Luật Hiến pháp, Luật Quốc tế và Quản lý Nhà nước.
  • Các nhà nghiên cứu quan tâm đến chủ đề nhân quyền, cơ chế pháp lý trong tình trạng khẩn cấp hoặc đánh giá chính sách công ứng phó khủng hoảng y tế.
• Nội dung giá trị:
  • Phần phân tích lý luận về sự khác biệt và mối liên hệ giữa quyền con người và quyền công dân tại Chương 1.
  • Bảng danh mục văn bản chỉ đạo điều hành và hệ thống số liệu chuyển đổi hạ tầng y tế tại TP.HCM trong đợt bùng phát dịch thứ 4 tại Chương 2.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận phân loại các nhóm quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp 2013 như thế nào?
Khóa luận chia thành 3 nhóm cơ bản: (1) Nhóm quyền dân sự (quyền sống, bất khả xâm phạm thân thể, tự do đi lại, cư trú, tự do ngôn luận...); (2) Nhóm quyền chính trị (quyền bầu cử, ứng cử, tham gia quản lý nhà nước, biểu quyết khi trưng cầu ý dân...); (3) Nhóm quyền về kinh tế, xã hội và văn hóa (quyền tự do kinh doanh, an sinh xã hội, làm việc, chăm sóc sức khỏe, học tập...).

2. Điểm đặc thù của hoạt động bảo đảm quyền con người trong đại dịch Covid-19 được tác giả chỉ ra là gì?
Hoạt động bảo đảm quyền mang tính chất "thần tốc", khẩn cấp với phương châm "đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng người". Đặc biệt, người dân đóng vai trò kép: vừa là đối tượng thụ hưởng sự bảo vệ của Nhà nước, vừa là chủ thể trực tiếp tham gia bảo vệ cộng đồng theo phương châm "4 tại chỗ".

3. Tại TP.HCM trong đợt dịch thứ 4, quy mô chuyển đổi hạ tầng y tế để bảo vệ tính mạng người dân đạt đến mức nào?
Thành phố đã thiết lập tổng cộng 32 bệnh viện dã chiến với quy mô 42.798 giường, chuyển công năng 64 bệnh viện (hơn 17.000 giường điều trị), tăng cường nguồn oxy y tế từ hơn 2.000 giường lên 13.000 giường oxy, và tiếp nhận hỗ trợ từ gần 14.600 cán bộ y tế, quân y chi viện.

4. Khóa luận dẫn chứng các chính sách tài chính - an sinh xã hội tiêu biểu nào của Nhà nước để hỗ trợ người dân trong dịch?
Tác giả dẫn chứng Nghị quyết số 406/NQ-UBTVQH15, Nghị định số 92/2021/NĐ-CP, Nghị quyết 1148/2020/UBTVQH14 (giảm 30% thuế bảo vệ môi trường đối với nhiên liệu bay), Nghị định số 15/2022/NĐ-CP (miễn giảm thuế theo Nghị quyết 43/2022/QH15) và các Thông tư 112/2020/TT-BTC, Thông tư 47/2021/TT-BTC quy định giảm các khoản thu phí, lệ phí.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Thanh Quế đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quyền con người, quyền công dân trong khoa học pháp lý và Hiến pháp năm 2013. Công trình phân tích thực trạng ứng phó đại dịch Covid-19 tại Việt Nam, làm rõ những nỗ lực của hệ thống chính trị trong việc ưu tiên bảo vệ tính mạng, sức khỏe của nhân dân song song với việc ban hành các chính sách hỗ trợ an sinh xã hội. Đây là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn về cơ chế bảo đảm quyền con người trong bối cảnh khủng hoảng y tế công cộng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu Hiến chương Liên hiệp quốc năm 1945 đã ghi nhận “tôn trọng và tuân thủ những giá trị quyền con người toàn cầu và các quyền tự do cơ bản của con người, không phân biệt chủng tộc, giới tính, ngôn ngữ hoặc tôn giáo”. Điều này một lần nữa xác định “quyền con người” đã được ghi nhận và thừa nhận rộng rãi, từ đó nêu lên trách nhiệm phải tuân thủ, phải tôn trọng các giá trị quyền con người, mặt khác còn thể hiện nguyên tắc không phân biệt đối xử khi đảm bảo các quyền này. Bên cạnh đó, tại hai điều khoản đầu tiên của Tuyên ngôn đã ghi nhận: “Mọi người đều 8 Khoa luật đại học quốc gia Hà Nội – Trung tâm nghiên cứu quyền con người, quyền công dân (2011), Tư tưởng về quyền con người, Nxb. Lao động – xã hội, Hà Nội, tr.

9 Khoa luật đại học quốc gia Hà Nội – Trung tâm nghiên cứu quyền con người, quyền công dân (2011), Tư tưởng về quyền con người, Nxb. Lao động – xã hội, Hà Nội, tr. 10 Khoa Luật đại học quốc gia Hà Nội– Trung tâm nghiên cứu quyền con người, quyền công dân (2011), Tư tưởng về quyền con người, Nxb.Lao động – xã hội, Hà Nội, tr. 8 bình đẳng bởi vì họ có bản chất phẩm giá của con người”.

Cho thấy tư tưởng về quyền con người của những năm về sau đã có sự kế thừa tư tưởng của những năm trước đó, ở chỗ họ cho rằng sự bình đẳng này xuất phát từ “phẩm giá con người”. Theo một số nghiên cứu chỉ ra rằng: Tư tưởng về quyền con người bắt nguồn từ hai học thuyết lớn, đó là: học thuyết pháp quyền tự nhiên và học thuyết các quyền pháp lý. Với học thuyết “pháp quyền tự nhiên”, tiêu biểu là các tác giả như Zeno (333 – 264 TCN), Thomas Hobbes (1588 – 1679). Thì quyền con người được sử dụng với ý nghĩa là những đặc quyền tự nhiên, cái vốn có của con người, cái vốn có mà trời đất đã sinh cho con người11.

Từ chỗ xác định bản chất của quyền con người là quyền tự nhiên, các học giả theo trường phái “pháp quyền tự nhiên” đã cho rằng: “Quyền tự nhiên của con người là được sử dụng quyền lực của chính mình để bảo đảm cuộc sống của chính mình, và do đó, được làm bất cứ điều gì mà mình cho là đúng đắn và hợp lý”12. Kết hợp hai ý trên của học thuyết, quyền con người được hiểu là những đặc quyền tự nhiên, vốn có và vì lẽ đó nên con người được sử dụng quyền lực, được dùng mọi cách để bảo vệ cho quyền của họ, không ai có thể chi phối, tác động hay tước bỏ đi quyền này. Học thuyết này có điểm hay ở chỗ là đề cao quyền con người bằng cách cho rằng quyền này là trời đất, tạo hóa đã ban cho chính mỗi con người nên quyền này không ai được chi phối hay tác động. Lý thuyết này làm cho quyền con người được tôn trọng một cách tự nhiên nhất mà không cần khuôn khổ pháp lý cho nó hay đặt ra trách nhiệm phải tôn trọng, đề cao quyền này.

Nó cũng giống như những vị vua thời kì trước - họ được xem là “con trời”, nên việc họ là vua được xem là một điều tất nhiên, không ai chối cãi được. Cũng cần phải hiểu rằng “quyền tự nhiên” này muốn phát huy giá trị thì cần phải đặt trong mối quan hệ với cộng đồng với xã hội, chỉ khi sống trong cộng đồng thì mới có sự tác động, gắn kết giữa những thành viên với nhau. Từ đó mới đặt ra quyền và nghĩa vụ của mỗi cá nhân, mỗi con người trong cộng đồng.