Nghiên cứu bảo tồn các loài cây thuộc ngành thông Pinophyta tại Vườn quốc gia Hoàng Liên, Lào Cai

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu bảo tồn các loài cây thuộc ngành thông pinophyta tại vườn quốc gia hoàng liên lào cai, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Hoàng Xuân Chung
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Văn Sâm
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý bảo vệ tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu bảo tồn các loài cây thuộc ngành Thông (Pinophyta) tại Vườn quốc gia Hoàng Liên, Lào Cai
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Nghiên cứu trên thế giới
• 1.2. Nghiên cứu tại Việt Nam

Tóm tắt

I. Tổng quan về bảo tồn các loài cây thông Pinophyta tại Vườn quốc gia Hoàng Liên

Bảo tồn các loài cây thông Pinophyta tại Vườn quốc gia Hoàng Liên, Lào Cai là một nhiệm vụ quan trọng trong việc duy trì đa dạng sinh học. Vườn quốc gia Hoàng Liên được thành lập nhằm bảo vệ các loài thực vật quý hiếm, trong đó có nhiều loài cây thông đặc hữu. Các loài cây thông không chỉ có giá trị kinh tế mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hệ sinh thái. Việc bảo tồn các loài cây thông tại đây không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của địa phương.

1.1. Đặc điểm sinh thái của Vườn quốc gia Hoàng Liên

Vườn quốc gia Hoàng Liên nằm ở độ cao trên 1.000m, có khí hậu ôn đới núi cao và á nhiệt đới. Đây là nơi sinh sống của nhiều loài cây thông như Kim giao núi đá, Pơ mu, và Thiết sam. Đặc điểm khí hậu và địa hình đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các loài cây thông, đồng thời cũng là nơi bảo tồn nhiều loài thực vật quý hiếm.

1.2. Vai trò của cây thông trong hệ sinh thái

Cây thông đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hệ sinh thái. Chúng cung cấp nơi cư trú cho nhiều loài động vật và thực vật khác. Ngoài ra, cây thông còn giúp cải thiện chất lượng không khí và đất, góp phần vào việc điều hòa khí hậu. Việc bảo tồn các loài cây thông là cần thiết để duy trì sự cân bằng sinh thái trong khu vực.

II. Thách thức trong việc bảo tồn cây thông Pinophyta tại Hoàng Liên

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc bảo tồn, nhưng các loài cây thông tại Vườn quốc gia Hoàng Liên vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Khai thác gỗ trái phép, biến đổi khí hậu và sự phát triển nông nghiệp là những yếu tố chính đe dọa đến sự tồn tại của các loài cây thông. Việc nhận thức và hành động kịp thời là rất cần thiết để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên quý giá này.

2.1. Nguy cơ tuyệt chủng của các loài cây thông

Nhiều loài cây thông tại Vườn quốc gia Hoàng Liên đang bị đe dọa tuyệt chủng do khai thác quá mức và mất môi trường sống. Các loài như Vân sam Phansipăng và Thiết sam đang đứng trước nguy cơ cao. Việc bảo tồn các loài này là rất cấp bách để ngăn chặn sự tuyệt chủng.

2.2. Tác động của biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của các loài cây thông. Thay đổi nhiệt độ và lượng mưa có thể làm giảm khả năng sinh trưởng và phát triển của chúng. Điều này đòi hỏi các biện pháp bảo tồn phải được điều chỉnh để thích ứng với tình hình mới.

III. Phương pháp bảo tồn cây thông Pinophyta hiệu quả tại Hoàng Liên

Để bảo tồn các loài cây thông tại Vườn quốc gia Hoàng Liên, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các biện pháp bảo tồn tại chỗ, giáo dục cộng đồng và hợp tác quốc tế là những giải pháp quan trọng. Việc nâng cao nhận thức của cộng đồng địa phương về giá trị của cây thông cũng là một phần không thể thiếu trong công tác bảo tồn.

3.1. Bảo tồn tại chỗ thông qua các khu bảo tồn

Việc thành lập các khu bảo tồn và vườn quốc gia là một trong những phương pháp hiệu quả nhất để bảo tồn các loài cây thông. Các khu bảo tồn giúp bảo vệ môi trường sống tự nhiên của chúng, đồng thời tạo điều kiện cho các loài cây thông phát triển bền vững.

3.2. Giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của cây thông và các biện pháp bảo tồn là rất cần thiết. Các chương trình giáo dục có thể giúp người dân hiểu rõ hơn về giá trị của tài nguyên thiên nhiên và khuyến khích họ tham gia vào các hoạt động bảo tồn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu bảo tồn cây thông

Các nghiên cứu về bảo tồn cây thông tại Vườn quốc gia Hoàng Liên đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Việc áp dụng các phương pháp bảo tồn hiện đại đã giúp tăng cường số lượng và chất lượng của các loài cây thông. Các chương trình nhân giống và phục hồi rừng cũng đã được triển khai thành công, góp phần bảo vệ đa dạng sinh học.

4.1. Kết quả từ các chương trình nhân giống

Nhiều chương trình nhân giống cây thông đã được thực hiện, giúp tăng cường số lượng cây giống và phục hồi các quần thể cây thông. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc nhân giống bằng hom có thể đạt hiệu quả cao trong việc bảo tồn các loài cây thông quý hiếm.

4.2. Tác động tích cực đến đa dạng sinh học

Các biện pháp bảo tồn đã giúp cải thiện tình trạng đa dạng sinh học tại Vườn quốc gia Hoàng Liên. Sự phục hồi của các quần thể cây thông không chỉ mang lại lợi ích cho hệ sinh thái mà còn tạo ra môi trường sống tốt hơn cho các loài động vật khác.

V. Kết luận và tương lai của bảo tồn cây thông tại Hoàng Liên

Bảo tồn các loài cây thông Pinophyta tại Vườn quốc gia Hoàng Liên là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Các biện pháp bảo tồn hiện tại đã mang lại nhiều kết quả tích cực, nhưng vẫn cần tiếp tục nỗ lực để đảm bảo sự tồn tại của các loài cây thông trong tương lai. Sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng, cộng đồng và các tổ chức quốc tế sẽ là chìa khóa cho thành công trong công tác bảo tồn.

5.1. Tầm quan trọng của sự hợp tác trong bảo tồn

Sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng, tổ chức phi chính phủ và cộng đồng địa phương là rất quan trọng trong việc bảo tồn cây thông. Các chương trình hợp tác có thể giúp chia sẻ kinh nghiệm và nguồn lực, từ đó nâng cao hiệu quả bảo tồn.

5.2. Định hướng phát triển bền vững cho tương lai

Định hướng phát triển bền vững cho Vườn quốc gia Hoàng Liên cần được xây dựng dựa trên các nghiên cứu khoa học và thực tiễn. Việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển kinh tế sẽ giúp đảm bảo sự tồn tại lâu dài của các loài cây thông và bảo vệ đa dạng sinh học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thế giới thực vật bậc cao ghi nhận khoảng 250.000 loài, trong đó ngành Thông (Pinophyta) chỉ chiếm hơn 600 loài nhưng đóng vai trò cốt lõi trong việc điều hòa khí hậu toàn cầu và cung cấp nguồn gen cổ sinh học vô giá. Tại Việt Nam, tuy số loài thực vật ngành Thông chỉ chiếm dưới 5% so với thế giới (khoảng 29 đến 30 loài), nhưng lại chiếm tới 27% tổng số chi và 5 trong tổng số 8 họ đã biết trên toàn cầu. Vườn quốc gia Hoàng Liên thuộc tỉnh Lào Cai, với diện tích vùng lõi 29.845 ha và tổng diện tích quản lý 51.000 ha trải rộng trên các dải núi cao từ 300m đến 3.143m của đỉnh Fansipan, được xác định là trung tâm đa dạng sinh học núi cao đặc sắc nhất cả nước.

Mặc dù có giá trị sinh thái và kinh tế vượt trội, quần thể các loài cây lá kim tại đây đang suy thoái nghiêm trọng do nạn khai thác gỗ quý trái phép, tập quán phát đốt nương rẫy với 987,1 ha đất canh tác nương rẫy trong vùng phục hồi sinh thái, và sự phát triển của các nương trồng Thảo quả dưới tán rừng. Nhằm giải quyết thách thức này, nghiên cứu được thực hiện với mục tiêu xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu định lượng về đặc tính phân bố, cấu trúc quần thể, sinh thái học và khả năng tái sinh tự nhiên của các loài ngành Thông, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp bảo tồn toàn diện. Nghiên cứu triển khai tại 6 xã thuộc huyện Sa Pa và huyện Than Uyên trong năm 2011, mang ý nghĩa chiến lược đối với việc bảo tồn nguồn gen 10 loài lá kim quý hiếm, góp phần duy trì độ che phủ cho 14.896 ha đất có rừng của phân khu bảo vệ nghiêm ngặt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng dựa trên lý thuyết bảo tồn sinh học và sinh thái học quần thể, vận dụng song song nguyên lý bảo tồn tại chỗ (in-situ) và bảo tồn chuyển vị (ex-situ) để phân tích động thái sinh thái rừng nhiệt đới và ôn đới núi cao. Khung đánh giá hiện trạng bảo tồn tích hợp tiêu chuẩn phân hạng mức độ đe dọa của Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN 2000/2009), Sách Đỏ Việt Nam năm 2007 và danh mục quản lý thực vật rừng nguy cấp theo Nghị định 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ.

Các khái niệm chuyên ngành cốt lõi được áp dụng xuyên suốt gồm:

• Phân bố sinh thái theo đai cao: Quy luật biến đổi thành phần loài và cấu trúc tổ thành lâm phần theo gradient độ cao từ 300m đến 3.143m.
• Khả năng tái sinh tự nhiên: Đánh giá mật độ cá thể kế cận, nguồn gốc phát sinh (tái sinh hạt hoặc tái sinh chồi) và phân loại theo 3 cấp chiều cao (dưới 50cm, 50-100cm, trên 100cm).
• Chỉ số cạnh tranh Hegyi (CI): Mô hình toán sinh thái lượng hóa mức độ cạnh tranh không gian sinh trưởng và ánh sáng giữa cây trung tâm với các cây lân cận.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu và thiết kế tuyến: Dữ liệu thực địa thu thập từ 12 tuyến điều tra cắt ngang qua các trạng thái rừng chính (như tuyến Núi Xẻ - Fansipan, Cát Cát - Fansipan, Tả Van - Bản Hồ, Séo Mí Tỷ - Suối Thâu). Cứ cách 200m dọc theo tuyến, tiến hành khảo sát mở rộng bán kính 50m sang hai bên.
• Cỡ mẫu và kỹ thuật chọn mẫu: Thiết lập các ô tiêu chuẩn điển hình (OTC) diện tích 2.500 m2 tại các khu vực phân bố tập trung của quần thể (đảm bảo tỷ lệ rút mẫu lớn hơn 2%). Trong mỗi OTC, bố trí 5 ô dạng bản 4 m2 (2m x 2m) tại tâm và 4 góc để thống kê cây tái sinh có chiều cao từ 0,5m đến 2m. Đào 1 phẫu diện đất điển hình theo 3 tầng phát sinh (0-30cm, 30-60cm, 60-100cm) để phân tích lý tính và hóa tính. Khảo sát tái sinh quanh gốc cây mẹ được tiến hành qua 48 ô dạng bản 4 m2 xung quanh 6 cây mẹ Pơ mu (24 ô trong tán và 24 ô ngoài tán).
• Phương pháp phân tích: Dữ liệu đường kính ngang ngực (D1.3), chiều cao vút ngọn (Hvn), đường kính tán (Dt) được đo đếm bằng thước kẹp kính, thước đo cao Blume-Leiss và thước dây, sau đó xử lý bằng phần mềm Excel kết hợp phương pháp so sánh cặp đôi. Ứng dụng máy định vị GPS và hệ thống thông tin địa lý GIS để số hóa bản đồ phân bố không gian. Phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA) và phỏng vấn bán cấu trúc (RRA) được thực hiện với 100% cán bộ kiểm lâm và cộng đồng dân cư sinh sống ven rừng trong năm 2011 nhằm làm rõ các xung đột kinh tế - xã hội.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Thành phần loài và mật độ phân bố: Nghiên cứu đã điều tra và định danh được 10 loài thuộc ngành Thông thuộc 5 họ thực vật. Tuyến số 7 (Tả Van – Bản Hồ) có độ phong phú cao nhất với 6 loài (chiếm 60,0% tổng số loài điều tra) với 34 cá thể; tuyến số 2 (Bản Cát Cát – Fansipan) có số lượng lớn nhất với 176 cá thể thuộc 4 loài (chiếm 40,0%). Có 5 tuyến chỉ ghi nhận 1 loài đơn lẻ (chiếm 10,0% tổng số loài với 30 cá thể). Loài Dây gắm ghi nhận số lượng đặc biệt thấp, chỉ có 2 cá thể trên toàn bộ 12 tuyến khảo sát.
• Quy luật phân bố đai cao: Có 9 loài (chiếm 90,0% tổng số loài) phân bố tập trung tại đai cao từ 1.000m đến 2.000m trên đất feralit mùn vàng nhạt. Đai cao từ 2.000m đến 2.600m và đai đỉnh núi từ 2.600m đến 3.143m chỉ ghi nhận 2 loài (chiếm 20,0%), trong đó Vân sam Fansipan và Thiết sam là hai loài chiếm ưu thế tuyệt đối ở đai lạnh núi cao.
• Hiện trạng bảo tồn báo động: Theo Sách Đỏ Việt Nam 2007, có 9/10 loài thuộc diện đe dọa (chiếm 90,0%), gồm 5 loài Sắp nguy cấp (VU) chiếm 50,0%, 1 loài Nguy cấp (EN) là Pơ mu, và 3 loài Chưa đánh giá (NE). Theo Nghị định 32/2006/NĐ-CP, có 4 loài được bảo vệ nghiêm ngặt (2 loài Nhóm IA gồm Thông đỏ, Vân sam; 2 loài Nhóm IIA gồm Pơ mu, Đỉnh tùng). Theo tiêu chuẩn IUCN 2009, có 2 loài ở mức Sắp bị tuyệt chủng A1c (Pơ mu, Dẻ tùng sọc trắng).
• Đặc tính tái sinh và cấu trúc tầng cây kế cận: Mật độ tái sinh tự nhiên theo tuyến đạt 1.385 cây/ha đối với Thông tre, 1.285 cây/ha đối với Pơ mu và 1.044 cây/ha đối với Vân sam Fansipan. Tỷ lệ cây mạ (chiều cao dưới 50cm) chiếm ưu thế áp đảo: Pơ mu đạt 54,1% (26 cây), Thông tre đạt 56,7% (42 cây), Vân sam đạt 66,6% (26 cây). Tuy nhiên, tỷ lệ cây tái sinh có triển vọng (chiều cao trên 100cm) suy giảm nghiêm trọng, chỉ đạt 6,3% ở Pơ mu và 12,9% ở Vân sam Fansipan.

Thảo luận kết quả

Nghiên cứu chỉ ra nghịch lý sinh thái: mật độ nảy mầm ban đầu của các loài ngành Thông khá dồi dào nhưng tỷ lệ sống sót chuyển tiếp thành cây con thành thục lại cực kỳ thấp. Nguyên nhân sinh học chủ yếu là do đặc tính ưa sáng mạnh của cây tái sinh Pơ mu và Vân sam, trong khi dưới tán rừng nguyên sinh độ tàn che quá cao, kết hợp lớp thảm mục và thảm sặt dày từ 50cm đến 100cm ngăn cản hạt tiếp xúc với tầng đất khoáng. Khảo sát 48 ô dạng bản quanh 6 cây mẹ Pơ mu chứng minh có tới 80,8% cây tái sinh mọc ngoài tán (21 cây) so với chỉ 19,2% mọc trong tán (5 cây).

Về mặt tương tác sinh thái, chỉ số Hegyi xác định loài Sơn liễu faber gây áp lực cạnh tranh mạnh nhất lên Pơ mu với chỉ số cạnh tranh CI đạt 2,79, tiếp đến là cạnh tranh nội loài với CI đạt 1,59. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu của các chuyên gia thực vật học trong nước và quốc tế về tính nhạy cảm của thực vật lá kim trước biến đổi vi khí hậu và chia cắt sinh cảnh. Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ hình cột phân tầng đai cao kết hợp bảng ma trận tương quan giữa chỉ số cạnh tranh CI và cấp đường kính cây mẹ để mô tả chính xác áp lực đào thải tự nhiên trong quần xã.

Đề xuất và khuyến nghị

• Tăng cường bảo tồn nguyên vị nghiêm ngặt: Thiết lập hệ thống tuần tra định kỳ hàng tuần tại 16.963 ha thuộc phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, tập trung giám sát chặt chẽ các tiểu khu trọng điểm 255, 259, 292, 301 và 302. Target duy trì tỷ lệ xâm hại quần thể Pơ mu và Vân sam Fansipan ở mức 0% trong giai đoạn 2012–2015, do Ban Quản lý Vườn quốc gia Hoàng Liên và Hạt Kiểm lâm Sa Pa chủ trì thực hiện.
• Áp dụng các biện pháp kỹ thuật lâm sinh xúc tiến tái sinh: Tiến hành dọn thảm mục cục bộ, điều tiết độ tàn che xuống 0,5 - 0,6 quanh gốc các cây mẹ có đường kính trên 50cm tại khu vực Cát Cát và Sín Chải. Target nâng tỷ lệ cây tái sinh triển vọng (chiều cao trên 100cm) từ 6,3% lên tối thiểu 25% trong vòng 3 năm (2012–2014), do Phòng Khoa học Kỹ thuật Vườn quốc gia Hoàng Liên triển khai.
• Đẩy mạnh bảo tồn chuyển vị và thử nghiệm nhân giống sinh dưỡng: Xây dựng vườn thực vật bảo tồn nguồn gen quy mô 5 ha tại trạm nghiên cứu và áp dụng kỹ thuật giâm hom có xử lý chất điều hòa sinh trưởng đối với Thông đỏ, Pơ mu và Bách xanh. Target sản xuất 15.000 cây giống lá kim đạt tiêu chuẩn phục vụ trồng làm giàu rừng trong giai đoạn 2013–2016, do Viện Khoa học Lâm nghiệp phối hợp Trường Đại học Lâm nghiệp thực hiện.
• Phát triển sinh kế bền vững và củng cố hương ước bản địa: Ký kết hợp đồng khoán bảo vệ rừng với 4.600 hộ dân vùng đệm thuộc 6 xã, kết hợp duy trì hội ăn thề bảo vệ rừng truyền thống của đồng bào H'Mông và Dao. Target giảm 80% số vụ phá rừng làm nương rẫy và chuyển đổi phương thức trồng Thảo quả bền vững trong giai đoạn 2012–2020, do Ủy ban nhân dân huyện Sa Pa và Than Uyên phối hợp chỉ đạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Ban Quản lý Vườn quốc gia và lực lượng Kiểm lâm: Nắm bắt bản đồ phân bố tọa độ của 10 loài thực vật ngành Thông cùng hiện trạng các tiểu khu bị đe dọa để xây dựng kế hoạch tuần tra, ngăn chặn hiệu quả hoạt động khai thác trộm Pơ mu và buôn bán vỏ cây Thông đỏ.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành Lâm nghiệp: Khai thác phương pháp nghiên cứu định lượng chuẩn mực, số liệu thực nghiệm về chỉ số cạnh tranh Hegyi (CI), trắc lượng phẫu diện đất 3 tầng và cấu trúc tái sinh làm tài liệu giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu.
• Các cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường: Cung cấp cơ sở khoa học định lượng cho Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Lào Cai và Lai Châu trong việc xây dựng đề án phân khu bảo tồn đa dạng sinh học theo Nghị định 32/2006/NĐ-CP.
• Các tổ chức phi chính phủ và mạng lưới bảo tồn quốc tế: Sử dụng bộ chỉ thị sinh thái về các loài nguy cấp toàn cầu (Vân sam Fansipan, Dẻ tùng sọc trắng, Pơ mu) để xây dựng hồ sơ tài trợ và dự án phục hồi cảnh quan rừng vùng núi cao Đông Nam Á.

Câu hỏi thường gặp

• Vườn quốc gia Hoàng Liên ghi nhận bao nhiêu loài thực vật thuộc ngành Thông? Khảo sát thực địa trên 12 tuyến điều tra đã xác định chính xác 10 loài thuộc ngành Thông thuộc 5 họ thực vật. Tuyến Tả Van – Bản Hồ có mức độ đa dạng cao nhất với 6 loài (chiếm 60,0%), trong khi tuyến Cát Cát – Fansipan sở hữu mật độ cá thể lớn nhất với 176 cây được đo đếm.

• Tại sao tỷ lệ cây tái sinh Pơ mu có triển vọng phát triển thành cây con lại rất thấp? Mặc dù mật độ cây mạ Pơ mu đạt 1.285 cây/ha (cây dưới 50cm chiếm 54,1%), nhưng cây cao trên 100cm chỉ đạt 6,3%. Nguyên nhân là cây non ưa sáng mạnh nhưng bị tán rừng che phủ kín và lớp thảm mục dày tới 100cm cản trở, kèm theo sự cạnh tranh gay gắt từ loài Sơn liễu faber với chỉ số cạnh tranh CI = 2,79.

• Vân sam Fansipan có giá trị sinh học và mức độ nguy cấp như thế nào? Vân sam Fansipan là phân loài đặc hữu cực kỳ quý hiếm, chỉ phân bố ở sườn dốc 35 đến 40 độ tại đai cao trên 2.600m đến 3.143m của đỉnh Fansipan. Loài này được xếp vào Nhóm IA theo Nghị định 32/2006/NĐ-CP với mật độ tái sinh tự nhiên thấp đạt 1.044 cây/ha.

• Thông tre có khả năng tái sinh tự nhiên qua những hình thức nào? Thông tre có khả năng tái sinh tự nhiên tốt bằng cả hạt và chồi với mật độ đạt 1.385 cây/ha. Đặc biệt, loài này có sức tái sinh chồi rất mạnh mẽ quanh các gốc cây mẹ đã bị khai thác, tạo tiền đề thuận lợi cho việc ứng dụng các biện pháp khoanh nuôi phục hồi lâm sinh.

• Luận văn áp dụng những khung pháp lý và tiêu chuẩn nào để đánh giá bảo tồn? Nghiên cứu áp dụng đồng bộ 3 hệ thống tiêu chuẩn: Tiêu chuẩn phân hạng Sách Đỏ Việt Nam 2007 (9/10 loài bị đe dọa), Tiêu chuẩn quốc tế IUCN 2009 (2 loài thuộc mức Sắp bị tuyệt chủng A1c), và phân nhóm thực vật rừng nguy cấp theo Nghị định 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ.

Kết luận

• Xác lập danh lục và tọa độ thực địa của 10 loài cây thuộc ngành Thông tại Vườn quốc gia Hoàng Liên, trong đó có 9/10 loài nằm trong Sách Đỏ Việt Nam và 4 loài thuộc danh mục quản lý của Nghị định 32/2006/NĐ-CP.
• Khám phá quy luật phân bố không gian với 90% số loài tập trung tại đai cao 1.000m - 2.000m, đồng thời xác nhận đỉnh Fansipan trên 2.600m là sinh cảnh duy nhất của loài đặc hữu Vân sam Fansipan.
• Định lượng hóa rào cản tái sinh tự nhiên do thiếu hụt ánh sáng và áp lực cạnh tranh sinh thái của loài Sơn liễu faber (CI = 2,79), làm rõ nguyên nhân suy giảm tỷ lệ cây kế cận triển vọng xuống dưới 13%.
• Hoàn thiện hệ thống 4 nhóm giải pháp toàn diện kết hợp bảo tồn nguyên vị 16.963 ha, kỹ thuật lâm sinh mở tán, nhân giống chuyển vị 15.000 cây giống và chi trả dịch vụ môi trường rừng cho 4.600 hộ dân.
• Thiết lập lộ trình hành động ưu tiên giai đoạn 2012–2020; kêu gọi các nhà khoa học, cơ quan quản lý và cộng đồng địa phương phối hợp chặt chẽ để bảo tồn vẹn nguyên nguồn gen thực vật cổ sinh quý giá của dãy Hoàng Liên Sơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu một giai đoạn mới. Nhóm nghiên cứu trên tiếp tục các cuộc khám phá của mình trên các hướng khác nhau đến năm 1995. Các kết quả nghiên cứu từ 1992 đến 1994 đã được Nguyễn Nghĩa Thìn cùng Nguyễn Thị Thời tổng kết và công bố vào năm 1998. Đây là tài liệu đầu tiên có tính hệ thống và được công bố chính thức.

Tiếp theo một số tác giả như Trần Đình Lý, Đỗ Hữu Thư, Lê Đồng Tấn, Trịnh Minh Quang thuộc Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật đã nghiên cứu thảm thực vật núi cao Sa Pa (1992 – 1994), năm 1994, Kemp, Lê Mộng Chân, Đin Jơ thuộc tổ chức Frontier đã cùng tập thể tiến hành nghiên cứu và công bố kết quả thành phần thực vật và lớp phủ của nó. Năm 1999, Anđơru, Xtivan, Mak và Hana thuộc tổ chức Frontier công bố cuốn sách thứ hai về thảm thực vật Hoàng Liên. Nguyễn Quốc Trị (2007), Tính đa dạng thực vật và sự biến đổi của thực vật theo đai cao ở Vườn Quốc gia Hoàng Liên, tỉnh Lào Cai. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 13 Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.

Đối tượng nghiên cứu Các loài thuộc ngành Thông hiện có tại Vườn quốc gia Hoàng Liên, Lào Cai. Mục tiêu nghiên cứu  Xây dựng được cơ sở dữ liệu về đặc điểm sinh học, sinh thái học, phân bố và hiện trạng bảo tồn của một số loài cây thuộc ngành Thông tại Vườn quốc gia Hoàng Liên.  Đề xuất được các giải pháp bảo tồn và phát triển các loài thuộc ngành Thông hiện có tại đây. Nội dung nghiên cứu  Nghiên cứu thành phần và xác định sự phân bố của các loài thuộc ngành Thông (Pinophyta) theo đai cao tại VQG Hoàng Liên.

 Nghiên cứu hiện trạng bảo tồn các loài cây thuộc ngành Thông ở khu vực nghiên cứu.  Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái học một số loài thực vật thuộc ngành Thông ở khu vực nghiên cứu.  Đề xuất các giải pháp bảo tồn các loài thuộc ngành Thông. Phương pháp nghiên cứu 2.

Phương pháp lý thuyết  Những thông tin, tư liệu về điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế - xã hội khu vực nghiên cứu.  Những kết quả nghiên cứu, những văn bản có liên quan của các nhà khoa học đã nghiên cứu về các loài cây thuộc ngành Thông tại Vườn quốc gia Hoàng Liên và ở Việt Nam trong những năm trước đây. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phương pháp thực nghiệm 2.

Điều tra thu thập số liệu theo tuyến.  Tuyến điều tra được thiết kế vạch sẵn trên bản đồ địa hình để kiểm tra các thông tin đã được thảo luận với các chuyên gia địa phương như tình trạng phân bố, bảo tồn.  Các tuyến được bố trí điển hình trên các kiểu sinh cảnh được dự đoán có khả năng xuất hiện các loài có mặt trong khu vực.Tuyến điều tra có chiều dài không giống nhau được xác định đảm bảo đi qua tất cả các trạng thái rừng. Tuyến điều tra được đánh dấu trên bản đồ và đánh dấu trên thực địa bằng sơn, phấn hoặc dây có màu dễ nhận biết.

 Cùng với chuyên gia địa phương và cán bộ Kiểm Lâm của VQG Hoàng Liên tiến hành kiểm tra các thông tin về sự xuất hiện của các loài thuộc ngành Thông trên tuyến điều tra.  Dùng máy định vị GPS để xác định phân bố của các loài trên các tuyến điều tra vào bản đồ thảm thực vật rừng của VQG Hoàng Liên.  Các tuyến điều tra: - Tuyến số 1: Núi Xẻ - Phansipăng - Tuyến số 2: Bản Cát Cát – Phansipăng - Tuyến số 3: Bản Cát Cát – Xã San Sả Hồ - Tuyến số 4: Bản Sín Chải – Phansipăng - Tuyến số 5: Bản Tả Van Mông – Lao Chải - Tuyến số 6: Tả Van – Séo Mí Tỷ - Tuyến số 7: Tả Van – Bản Hồ - Tuyến số 8: Bãi rác Bản Khoang – Bản Can Hồ A - Tuyến số 9: Thác Bạc – Cầu Mười - Tuyến số 10: Sín Chải – Trạm Tôn - Tuyến số 11: Bản Hồ - Séo Trung Hồ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 15 - Tuyến số 12: Séo Mí Tỷ - Suối Thâu Trên các tuyến, cứ 200m tiến hành khảo sát ra 4 bên, bán kính khảo sát khoảng 50m. + Khoanh vẽ diện tích của quần thể, xác định số lượng cá thể trong quần thể.

Đặt OTC điển hình 2.500m2 trong vùng diện tích phân bố của quần thể (tỉ lệ rút mẫu > 2%). Trong ÔTC tiến hành xác định các cấu trúc của loài cây nghiên cứu, xác định các loài cây cùng tầng thứ với loài nghiên cứu để tính toán mối quan hệ giữa các loài này với loài nghiên cứu. + Trong mỗi ÔTC tiến hành đặt 5 ô dạng bản 4 m2 (2m x 2m) ở giữa và 4 góc để điều tra tái sinh. Chỉ đo đếm, đánh giá các cây tái sinh của các loài nghiên cứu có 0,5 m ≤ H ≤ 2m, đánh giá phẩm chất tốt, trung bình, xấu làm cơ sở xác định cây tái sinh triển vọng, thống kê theo ha.

+ Tiến hành điều tra phẫu diện đất trong các ÔTC bằng cách đào 01 phẫu diện điển hình trong ÔTC có cây tái sinh và cây trưởng thành của các loài nghiên cứu mọc tương đối tập trung và nhiều. Tiến hành mô tả các phẫu diện (loại đất, độ dày, tỉ lệ đá lẫn). Lấy mẫu đất 03 tầng: từ 0-30cm, 30-60cm và 60- 100cm cho phân tích tại phòng thí nghiệm. Điều tra thu thập số liệu a.

Điều tra cá thể tầng cây cao.  Điều tra, thu thập tiêu bản, đo tính tất cả các cá thể loài Thông được tìm thấy có đường kính ngang ngực (D1.3) lớn hơn hoặc bằng 6cm  Đo D1.3 bằng thước kẹp kính  Đo chiều cao vút ngọn (Hvn) và chiều cao dưới cành (Hdc) bằng thước đo cao Blummleiss.  Đo đường kính tán (Dt) bằng thước dây theo hai chiều Đông Tây - Nam Bắc.  Đối với những cây khó tới gần (do địa hình hiểm trở) sử dụng phương pháp mục trắc theo kinh nghiệm từ những cây đã đo.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 16 Mẫu biểu 01: Biểu điều tra các cây theo tuyến Tuyến số:…………………………………………………………………… Kiểu rừng chính:…………………………………………………………… Độ cao:……………….…… Ngày điều tra:……………….Người điều tra:…………….3 Hvn Ht TT Tên loài Độ cao Sinh trưởng Ghi chú (cm) (m) (m) b. Điều tra, đo đếm cây tái sinh  Điều tra các loài Thông tái sinh tự nhiên theo tuyến. Quan sát tình trạng tái sinh trên tuyến điều tra. Bình quân quan sát kỹ lưỡng khoảng 1/3 chiều dài tuyến, đặc biệt chú ý xung quanh gốc cây mẹ.

Mẫu biểu 02: Biểu điều tra cây tái sinh tự nhiên theo tuyến Tuyến số:…………………………………………………………………… Trạng thái rừng:……………………………………………………………. Người đo đếm:………………………….Ngày đo đếm:…………………… Nguồn gốc Cấp chiều cao (cm) Sinh trưởng TT Loài cây tái sinh <50 50-100 >100 Hạt Chồi Tốt TB Xấu  Điều tra các loài Thông tái sinh tự nhiên quanh gốc cây mẹ. Thiết lập các ô dạng bản kích thước 4m2 (2m x 2m) quanh gốc cây mẹ theo bốn hướng, 04 ô trong tán, 04 ô ngoài tán. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 17 Xác định mật độ cây tái sinh: Mật độ cây (N) được tính theo công thức: N =(N/S)×10.

Xác định sự phân bố theo đai cao  Sử dụng định vị toàn cầu (GPS) để xác định độ cao phân bố của từng cá thể thuộc ngành Thông. Căn cứ vào kết quả điều tra sự phân bố của các loài và bản đồ địa hình đã được số hoá theo các độ cao khác nhau để phân chia theo các đai cao phù hợp và chính xác. Xác định loài cạnh tranh  Sử dụng công thức của Hegyi (1974) áp dụng để tính chỉ số cạnh trạnh cho cây trung tâm: Trong đó: CI là chỉ số cạnh tranh của loài cây j đối với cây trung tâm, CI càng lớn cạnh tranh với cây trung tâm càng mạnh Dj là các đường kính ngang ngực của cây cạnh tranh j Di là đường kính ngang ngực của cây trung tâm Lij là khoảng cách từ cây trung tâm đến cây cạnh tranh j Bán kính của ô = đường kính tán lớn nhất có thể của cây trung tâm 2. Phương pháp phi thực nghiệm 2.

Xử lý số liệu  Số liệu được xử lý trên phần mềm Excel.  Tính trị số trung bình của các loài: D1.  Dùng phương pháp so sánh cặp đôi để đánh giá kết quả  Sử dụng các cấp đánh giá của Sách đỏ Việt Nam, 2007 (Phần II-Thực vật), các tiêu chuẩn đánh giá của IUCN (2000), quy định của pháp luật Việt Nam tại Nghị định 32/2006/NĐ-CP ngày 30/3/2006 của Chính Phủ và Quyết LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 18 định 74/2008/QĐ-BNN ngày 20/6/2008 của Bộ NN & PTNT ban hành Danh mục các loài động vật, thực vật hoang dã quy định trong các Phụ lục của Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp; của Quốc tế tại Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp (CITES). Phỏng vấn chuyên gia địa phương - Làm việc với các chuyên gia lâm nghiệp, bảo tồn thiên nhiên, tài nguyên và môi trường ở địa phương, đặc biệt là các cán bộ chuyên môn của VQG Hoàng Liên để thảo luận về: + Thành phần loài có mặt trong VQG Hoàng Liên từ đó sơ bộ xác định phân bố các loài trên bản đồ (bản đồ phân bố lý thuyết).

+ Phân bố của một số loài trong VQG Hoàng Liên và những điểm quan trọng khác. - Tiến hành phỏng vấn người dân để thu thập thông tin về phân bố quần thể của các loài cây cần nghiên cứu. Nghiên cứu có sự tham gia của cộng đồng và đánh giá nhanh nông thôn thông qua phiếu điều tra và phỏng vấn trực tiếp người dân địa phương. PRA (Đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân), sử dụng nhiều công cụ (cách) tiếp cận cho phép người dân cùng chia sẻ, nâng cao và phân tích kiến thức của họ về đời sống và điều kiện nông thôn để lập kế hoạch và hành động.

Cần phải kết hợp cả phương pháp này để phát huy tối đa năng lực của cộng đồng thông qua sự tham gia tích cực của họ vào hoạt động điều tra trên thực địa, đồng thời phân tích những áp lực lên tài nguyên rừng và tìm các giải pháp bảo tồn và phát triển. RRA (Đánh giá nhanh nông thôn): là quá trình nghiên cứu được coi như là điểm bắt đầu cho sự hiểu biết tình hình địa phương. Sử dụng phương LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.