Chương 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢO HIỂM BẮT BUỘC TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ CỦA CHỦ XE CƠ GIỚI ĐỐI VỚI NGƯỜI THỨ BA 1. SỰ CẦN THIẾT CỦA BẢO HIỂM BẮT BUỘC TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ CỦA CHỦ XE CƠ GIỚI ĐỐI VỚI NGƯỜI THỨ BA 1. Tình hình tai nạn giao thông đường bộ và hậu quả Trong nền kinh tế của mỗi quốc gia, giao thông đường bộ có vai trò vô cùng quan trọng cho sự phát triển. Các phương tiện cơ giới đem lại cho con người một hình thức vận chuyển thuận tiện, nhanh chóng, kịp thời, giá rẻ và phù hợp với đại đa số cư dân Việt Nam hiện nay.
Việc đẩy mạnh xây dựng cơ sở hạ tầng, đưa các phương tiện cơ giới vào tham gia giao thông tạo điều kiện cho quá trình vận chuyển nguyên nhiên vật liệu phục vụ cho xây dựng, sản xuất cũng như vận chuyển hàng hóa trong nước được lưu thông thuận tiện là một trong những nhân tố chính quyết định đến sự phát triển kinh tế xã hội. Tình hình phát triển phương tiện cơ giới Bảng 1: Số lượng xe cơ giới tham gia giao thông từ năm 2006-2010 Tổng số xe cơ Năm Mô tô (chiếc) Ô tô (chiếc) giới (chiếc) 2006 19.595 (Nguồn: Tạp chí Giao Thông Vận Tải tháng 12/2010) Những năm gần đây, giao thông đường bộ ở nước ta có những bước phát triển mạnh, đặc biệt là các phương tiện cơ giới. Theo số liệu thống kê trong 5 năm SVTH: Mạnh Thị Linh 2 Lớp: CQ45/03.01 Luan van Chuyên đề cuối khóa GVHD: Ths Võ Thị Pha qua, số lượng xe cơ giới tham gia giao thông năm 2006 là 20.738 chiếc, đến năm 2010 là 35. Trong đó mô tô tăng từ 19.
Ô tô tăng từ 1. Với ưu điểm vượt trội của xe cơ giới là tính linh hoạt và cơ động cao, có thể di chuyển trên những địa hình phức tạp, tốc độ cao với chi phí tương đối thấp phù hợp với tình hình phát triển kinh tế xã hội nước ta hiện nay. Dự báo trong những năm tới, xe cơ giới vẫn là phương tiện giao thông chính của đa số người dân, đồng nghĩa với nó là số lượng xe cơ giới vẫn tiếp tục tăng mạnh trong những năm tiếp theo. Thực trạng tai nạn giao thông và nguyên nhân Xe cơ giới được biết đến là một nguồn nguy hiểm cao độ không chỉ cho riêng người điều khiển xe cơ giới mà còn có thể gây ra những thiệt hại về người và tài sản cho người thứ ba.
Song song với lượng xe cơ giới tăng lên rất nhanh là tình trạng tai nạn giao thông ngày một nghiêm trọng, đặc biệt là tai nạn giao thông đường bộ. Theo thống kê của tổ chức y tế thế giới (WHO), mỗi năm trên thế giới có 1,2 triệu người chết vì tại nạn giao thông, ngoài ra còn có 50 triệu người khác bị thương. Hiện nay tai nạn giao thông đường bộ đang xếp thứ 9 trong số các nguyên nhân gây ra tử vong và tàn phế và có khả năng vươn lên đứng thứ 3 vào năm 2020. Tai nạn giao thông đã trở thành một vấn đề mang tính xã hội, các nước trên thế giới đang phải đối mặt với tình trạng tai nạn giao thông và hậu quả của nó như đối mặt với các vấn đề xã hội khác.
Theo số liệu mới nhất của Ủy ban An toàn giao thông quốc gia, tại Việt Nam, tai nạn giao thông đường bộ thuộc vào tốp những nước có tai nạn giao thông cao nhất thế giới. Từ năm 2006 đến 2010, nhìn chung số vụ tai nạn vẫn đang tăng lên (từ mức 14.700 vụ trong năm 2006 lên 15.000 vụ năm 2010, tăng 300 SVTH: Mạnh Thị Linh 3 Lớp: CQ45/03.01 Luan van Chuyên đề cuối khóa GVHD: Ths Võ Thị Pha vụ). Tuy số người chết và bị thương giảm xuống (năm 2006 số người chết là 12.800 người, năm 2010 chỉ còn 11.000 người, giảm 1.800 người; số người bị thương năm 2006 là 11.300 tới 2010 chỉ là 10.500 người, giảm 800 người), ta thấy mức giảm là không đáng kể. Mức độ nghiêm trọng của các vụ tai nạn giảm đi không nhiều bởi số người chết và bị thương do tai nạn vẫn ngang ngửa nhau qua các năm, thậm chí còn tăng lên qua một số năm.
Trong năm 2010, cả nước xảy ra 15.000 vụ tai nạn giao thông, làm chết 11.000 người, bị thương 10. So với năm 2009 tăng 2.500 vụ, giảm 500 người chết và tăng 2.600 người bị thương. Tính trung bình mỗi ngày có khoảng trên 31 người chết vì tai nạn giao thông. Số vụ tai nạn giao thông do xe máy gây ra chiếm trên 75%, ôtô chiếm 17%, xe đạp 4%, các tai nạn nghiêm trọng chiếm khoảng 70% tổng số vụ tai nạn giao thông, tỷ lệ các vụ tai nạn nghiêm trọng đang có xu hướng gia tăng.
Bảng 2: Tình hình tai nạn giao thông đường bộ ở Việt Nam (từ năm 2006-2010) Số vụ tai nạn xảy Số người bị Năm Số vụ tai nạn Số người chết ra bình quân một thương ngày 2006 14.500 41,09 (Nguồn: Tạp chí Giao Thông Vận Tải tháng 12/2010) Ở nước ta, hiện nay, có những nguyên nhân chủ yếu gây nên tai nạn giao thông như: SVTH: Mạnh Thị Linh 4 Lớp: CQ45/03.01 Luan van Chuyên đề cuối khóa GVHD: Ths Võ Thị Pha - Ý thức của người điều khiển phượng tiện tham gia giao thông còn kém, nhiều người dân tham gia giao thông trong tình trạng say rượu không thể kiểm soát tốc độ, phóng nhanh, vượt ẩu, không chấp hành luật lệ giao thông. - Hệ thống giao thông đường bộ ở Việt Nam còn rất kém, không đảm bảo an toàn cho người tham gia giao thông. - Chất lượng của nhiều phương tiện tham gia giao thông còn kém và không được kiểm định thường xuyên, do đó rất dễ xảy ra những sự cố bất ngờ khi tham gia giao thông. Số lượng xe cơ giới ở nước ta tăng lên rất nhanh nhưng về mức độ cơ giới hóa thì vẫn còn thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực.
Số lượng xe cũ nát có điều kiện an toàn thấp vẫn chiếm tỷ lệ cao. Tổng số xe được kiểm định thấp hơn rất nhiều so với số xe tổng số xe hiện đang lưu hành. Theo đánh giá của các chuyên gia thì lượng xe cơ giới ở nước ta sẽ còn tiếp tục tăng mạnh trong những năm tiếp theo, đặc biệt là xe ô tô. Tuy nhiên, tốc độ phát triển cơ sở hạ tầng giao thông vẫn còn chậm hơn rất nhiều so với tốc độ phát triển của xe cơ giới, đây là một trong những nguyên nhân chính gây nên tai nạn giao thông ở nước ta.
Sự cần thiết triển khai nghiệp vụ bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với người thứ ba Sự phát triển của giao thông vận tải đã đem lại sự phồn vinh cho toàn xã hội nhưng nó lại cũng chính là nguyên nhân gây ra tai nạn, làm thiệt hại đến tính mạng, sức khỏe, tinh thần và tài sản của cá nhân và xã hội, hậu quả khó khăn về kinh tế, tổn thương tình cảm cho người bị nạn. Tại nạn giao thông để lại hậu quả vô cùng nghiêm trọng cho cả chủ xe cơ giới và người bị tai nạn do mình gây ra. Thường thì khi tai nạn xảy ra, chính cả chủ xe cơ giới cũng phải nhập viện hoặc có thể tử vong. Mà chủ xe cơ giới thường lại là trụ cột trong gia đình, khi phải nhập viện hoặc tử vong, không SVTH: Mạnh Thị Linh 5 Lớp: CQ45/03.01 Luan van Chuyên đề cuối khóa GVHD: Ths Võ Thị Pha thể tiếp tục làm ăn để lo cho gia đình thì thực tế là cả gia đình lâm vào hoàn cảnh vô cùng khó khăn.
Trong khi đó gia đình chủ xe cơ giới còn phải bồi thường tiền cho người bị tai nạn, khắc phục hậu qủa sau tai nạn. Có những trường hợp, chủ xe cơ giới không có điều kiện để bồi thường cho người bị nạn do mình gây ra thì người bị nạn lại phải tự bỏ tiền túi ra để sửa chửa phương tiện của mình và chữa trị chấn thương do tai nạn. Như vậy, tai nạn giao thông là mối đe dọa từng ngày từng giờ đối với các chủ phương tiện và xã hội. Mặc dù Nhà nước đã có nhiều biện pháp ngăn ngừa, hạn chế tai nạn một cách tích cực nhưng vẫn không thể tránh khỏi và khi tai nạn xảy ra thì việc giải quyết hậu qủa thường phức tạp, kéo dài.
Phần lớn các vụ tai nạn xảy ra đều bồi thường theo thỏa thuận giữa chủ phương tiện và người bị hại nên dẫn đến nhiều khúc mắc trong việc bồi thường (bồi thường không đúng thiệt hại thực tế). Có những vụ tai nạn chủ xe không có điều kiện để giải quyết bồi thường, nhiều trường hợp chủ xe bị chết trong vụ tai nạn đó nên việc giải quyết tai nạn trở nên khó khăn hơn. Tất cả những nguyên nhân gây ra tai nạn giao thông đều không thể khắc phục trong một thời gian ngắn và tai nạn giao thông còn do những yếu tố khách quan mang lại. Do đó, chúng ta cần phải có những biện pháp khắc phục hậu quả cho người bị nạn, làm giảm gánh nặng chi phí cho chủ phương tiện.
Phần lớn trong các vụ tai nạn nghiêm trọng chủ xe không đủ khả năng tài chính để bồi thường, nhiều trường hợp chủ xe, lái xe bị chết khi tai nạn xảy ra hoặc bỏ trốn nên việc giải quyết hậu quả gặp nhiều khó khăn. Vấn đề đặt ra là phải có một nguồn tài chính sẵn sàng cho việc giải quyết hậu quả của các vụ tai nạn giao thông, đảm bảo lợi ích, ổn định cuộc sống cho người bị hại và giảm bớt ghánh nặng cho chủ xe. Đáp ứng yêu cầu đó, bảo hiểm TNDS của chủ xe cơ giới đối với người thứ ba ra đời là một tất yếu khách quan và được phát triển từ loại hình bảo hiểm tự nguyện sang bắt buộc. SVTH: Mạnh Thị Linh 6 Lớp: CQ45/03.01 Luan van Chuyên đề cuối khóa GVHD: Ths Võ Thị Pha Như vậy, bảo hiểm bắt buộc TNDS của chủ xe cơ giới đối với người thứ ba đã đáp ứng nhu cầu của toàn xã hội và cũng là điều mong muốn thiết tha của các chủ phương tiện.
Sự ra đời và phát triển nghiệp vụ bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với người thứ ba Kinh tế phát triển kéo theo sự bùng nổ các phương tiện giao thông và tai nạn giao thông do các phương tiện này gây ra. Hậu quả của những vụ tai nạn này có ảnh hưởng rất xấu tới chủ phương tiện, người bị nạn nói riêng và đối với toàn xã hội nói chung.