Chương I: Tổng quan về bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu chuyên chở bằng đường biển; - Chương II: Các tranh chấp thường phát sinh trong quá trình thực hiện hợp đồng bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu chuyên chở bằng đường biển; - Chương III: Một số kiến nghị nhằm hạn chế tranh chấp và giải quyết tranh chấp trong quá trình thực hiện hợp đồng bảo hiểm hàng hóa chuyên chở bằng đường biển. Phạm Thị Thanh Hà – A19 K42E KTNT 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tranh chấp và giải quyết tranh chấp phát sinh trong hợp đồng bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu chuyên chở bằng đƣờng biển Chƣơng I TỔNG QUAN VỀ BẢO HIỂM HÀNG HOÁ XUẤT NHẬP KHẨU CHUYÊN CHỞ BẰNG ĐƢỜNG BIỂN I. KHÁI QUÁT VỀ BẢO HIỂM HÀNG HOÁ XUẤT NHẬP KHẨU CHUYÊN CHỞ BẰNG ĐƢỜNG BIỂN 1. Lịch sử ra đời và phát triển của bảo hiểm hàng hoá xuất nhập khẩu chuyên chở bằng đƣờng biển 1.
Lịch sử bảo hiểm hàng hoá xuất nhập khẩu chuyên chở bằng đƣờng biển Bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển đã có lịch sử rất lâu đời. Nó ra đời và phát triển cùng với hàng hóa và hoạt động ngoại thương. Đầu tiên là vào khoảng thế kỷ thứ V trước Công nguyên, người ta đã tìm cách giảm nhẹ tổn thất toàn bộ một lô hàng bằng cách san nhỏ lô hàng ra làm nhiều chuyến hàng. Đây là cách phân tán rủi ro, phân tán tổn thất và có thể coi đó là hình thức nguyên khai của bảo hiểm.
Sau đó, để đối phó với những tổn thất nặng nề, hình thức “cho vay mạo hiểm” đã xuất hiện, theo đó trong trường hợp xảy ra tổn thất đối với hàng hoá trong quá trình vận chuyển, người vay sẽ được miễn không phải trả khoản tiền vay cả vốn lẫn lãi. Ngược lại, họ sẽ phải trả một khoản lãi suất rất cao khi hàng hoá đến bến an toàn. Như vậy có thể hiểu lãi suất cao này là hình thức sơ khai của phí bảo hiểm. Song, số vụ tổn thất xảy ra ngày càng nhiều làm cho các nhà kinh doanh cho vay vốn cũng lâm vào thế nguy hiểm.
Và từ đó thay thế nó là hình thức bảo hiểm ra đời. Vào thế kỷ XIV, ở Floren, Genoa, nước Ý, đã xuất hiện các hợp đồng bảo hiểm hàng hải đầu tiên mà theo đó một người bảo hiểm cam kết với người được bảo hiểm sẽ bồi thường những thiệt hại về tài sản mà người được bảo hiểm phải gánh chịu khi có thiệt hại xảy ra trên biển, đổi lại họ sẽ được nhận một khoản phí [24]. Hợp đồng bảo hiểm cổ xưa nhất mà người ta tìm được có ghi ngày 22/04/1329 hiện còn được lưu giữ tại Floren. Sau đó, cùng với việc phát hiện ra Ấn Độ Dương và tìm ra Châu Mỹ, ngành hàng hải nói chung và bảo hiểm hàng hải nói riêng đã phát triển rất nhanh.
Phạm Thị Thanh Hà – A19 K42E KTNT 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tranh chấp và giải quyết tranh chấp phát sinh trong hợp đồng bảo hiểm hàng hoá xuất nhập khẩu chuyên chở bằng đƣờng biển Đến thế kỷ XVII, nước Anh đã chiếm vị trí hàng đầu trong buôn bán và hàng hải quốc tế với London là trung tâm phồn thịnh nhất. Tàu của các nước đi từ Châu Á, Châu Âu, Châu Mỹ, Châu Phi đều về cập bến hai bờ sông Thame của thành phố London. Các tiệm cà phê là nơi gặp gỡ của các nhà buôn, chủ ngân hàng, người chuyên chở, người bảo hiểm để giao dịch, trao đổi tin tức, bàn luận trực tiếp với nhau. Edward Lloyd’s là một thuyền trưởng về hưu bắt đầu mở quán cà phê ở phố Great Tower, London vào khoảng năm 1692.
Các nhà buôn, chủ ngân hàng, người chuyên chở, người bảo hiểm thường đến đó để trao đổi thông tin về các con tàu viễn dương, về hàng hoá chuyên chở trên tàu, về sự an toàn và tình hình tai nạn của các chuyến tàu. Ngoài việc quản lý quán cà phê, năm 1696 Edward Lloyd’s còn cho ra một tờ báo tổng hợp tình hình tàu bè và các vấn đề khác nhau nhằm cung cấp thông tin cho các khách hàng của ông. Sau khi Edward Lloyd’s qua đời, người ta thấy rằng cần phải có một nơi tương tự như vậy để các nhà khai thác bảo hiểm hàng hải tập trung đến giao dịch bảo hiểm và năm 1770, “Society of Llyod’s” với tư cách là một tổ chức tự nguyện đã thành lập và thu xếp một địa điểm ở Pope’s Head Alley cho các thành viên của họ. Sau đó tổ chức này rời địa điểm đến trung tâm hối đoái của Hoàng gia và ở đó đến năm 1828 thì rời đến toà nhà của riêng họ tại phố Leaden Hall.
Tổ chức này hoạt động với tư cách là tổ chức tư nhân đến năm 1871 thì hợp nhất lại theo luật Quốc hội và trở thành “Hội đồng Lloyd’s” và sau này đã trở thành nơi giao dịch kinh doanh bảo hiểm và là hãng bảo hiểm lớn nhất thế giới. Chưa có một tài liệu nào chỉ ra một cách chính xác bảo hiểm xuất hiện ở Việt Nam từ khi nào. Người ta chỉ phỏng đoán là vào năm 1880, các Hội bảo hiểm ngoại quốc như Hội bảo hiểm Anh, Pháp, Thuỵ Sĩ, Hoa Kỳ, đã để ý đến Đông Dương. Các Hội bảo hiểm ngoại quốc đại diện tại Việt Nam bởi các Công ty thương mại lớn, ngoài việc buôn bán, các Công ty này mở thêm một Trụ sở để làm đại diện bảo hiểm.
Vào năm 1926, chi nhánh đầu tiên là của Công ty Franco-Asietique. Đến năm 1929 mới có Công ty Việt Nam đặt trụ sở tại Sài Gòn, đó là Việt Nam Bảo hiểm Công ty, nhưng chỉ hoạt động về bảo hiểm xe ô tô. Từ sau năm 1952, hoạt động bảo Phạm Thị Thanh Hà – A19 K42E KTNT 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tranh chấp và giải quyết tranh chấp phát sinh trong hợp đồng bảo hiểm hàng hoá xuất nhập khẩu chuyên chở bằng đƣờng biển hiểm mới được mở rộng dưới những hình thức phong phú với sự hoạt động của nhiều công ty bảo hiểm trong và ngoài nước. Ở Miền Bắc, ngày 15/01/1965 Công ty Bảo hiểm Việt Nam (gọi tắt là Bảo Việt) mới chính thức đi vào hoạt động.
Trong những năm đầu, Bảo Việt chỉ tiến hành các nghiệp vụ về hàng hải như bảo hiểm hàng hoá xuất nhập khẩu, bảo hiểm tàu viễn dương,. Một số thuật ngữ cơ bản trong bảo hiểm 1. Bảo hiểm (Insurance) Cho đến nay vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất về bảo hiểm mà người ta chỉ đưa ra các quan điểm khác nhau về bảo hiểm theo các góc độ tiếp cận khác nhau. Nhìn nhận bảo hiểm như một cơ chế chuyển giao rủi ro, các chuyên gia của tập đoàn bảo hiểm AIG - môt tập đoàn lớn nhất nước Mỹ cho rằng “Bảo hiểm là một cơ chế, theo cơ chế này thì một người, một doanh nghiệp hoặc một tổ chức chuyển nhượng rủi ro cho công ty bảo hiểm.
Công ty đó sẽ bồi thường cho người được bảo hiểm các tổn thất trong phạm vi bảo hiểm và phân chia giá trị thiệt hại giữa tất cả những người được bảo hiểm” [3;6]. Như vậy, bảo hiểm là sự cam kết bồi thường của người bảo hiểm đối với người được bảo hiểm về những tổn thất của đối tượng bảo hiểm do những rủi ro đã được thoả thuận gây ra với điều kiện người được bảo hiểm đã mua bảo hiểm cho đối tượng đó và nộp một khoản tiền gọi là phí bảo hiểm. Người bảo hiểm (Insurer) là người ký kết hợp đồng bảo hiểm với người được bảo hiểm, nhận rủi ro tổn thất về phía mình và được hưởng một khoản phí bảo hiểm. Người bảo hiểm là các công ty bảo hiểm, ví dụ như: Bảo Việt, Bảo Minh, AIA,.
Người được bảo hiểm (Insured) là người có quyền lợi bảo hiểm được một công ty bảo hiểm đảm bảo. Ví dụ như các doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu, các công ty xây dựng,. Đối tƣợng bảo hiểm (Subject-Matter Insured) Phạm Thị Thanh Hà – A19 K42E KTNT 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tranh chấp và giải quyết tranh chấp phát sinh trong hợp đồng bảo hiểm hàng hoá xuất nhập khẩu chuyên chở bằng đƣờng biển Đối tượng bảo hiểm là đối tượng mà vì nó người ta phải ký kết hợp đồng bảo hiểm. Đối tượng bảo hiểm gồm ba nhóm chính là tài sản, con người và trách nhiệm dân sự.
- Bảo hiểm tài sản là bảo hiểm của cải vật chất, trang thiết bị, các vật dụng của tất cả các thành phần kinh tế trong xã hội. Đặc điểm của bảo hiểm tài sản là khi tham gia bảo hiểm chúng ta xác định được ngay giá trị bảo hiểm của tài sản. Do vậy, khi xảy ra tổn thất, người bảo hiểm sẽ căn cứ mức độ tổn thất để bồi thường. - Bảo hiểm con người bao gồm bảo hiểm sinh mạng, tình trạng sức khoẻ, hay khả năng lao động của con người.
Khác với bảo hiểm tài sản, khi tham gia bảo hiểm, chúng ta không xác định được giá trị của đối tượng bảo hiểm. Người ta chỉ đưa ra hạn mức trách nhiệm (hạn mức này do hai bên thoả thuận và được quy định trong hợp đồng bảo hiểm). - Bảo hiểm trách nhiệm dân sự có đối tượng bảo hiểm là phần trách nhiệm và nghĩa vụ của chủ tài sản với người thứ ba trong quá trình kinh doanh và khai thác tài sản. Bảo hiểm trách nhiệm dân sự còn được gọi là bảo hiểm theo luật định.
Khác với bảo hiểm tài sản, khi tham gia bảo hiểm trách nhiệm dân sự, chúng ta không xác định được trách nhiệm dân sự đến đâu. Vì vậy người ta chỉ đưa ra hạn mức trách nhiệm (hạn mức này phụ thuộc cam kết của các bên trong hợp đồng bảo hiểm). Trị giá bảo hiểm (Insured Value - V) Trị giá bảo hiểm là trị giá của tài sản và các chi phí hợp lý khác có liên quan như phí bảo hiểm, cước phí vận tải, lãi dự tính,… Trị giá bảo hiểm là khái niệm thường chỉ được dùng với bảo hiểm tài sản. Trong bảo hiểm hàng hoá chuyên chở bằng đường biển, trị giá bảo hiểm (V) thường gồm giá hàng (cost) + phí bảo hiểm (insurance) + cước chuyên chở (freight).
Suy ra V = FOB cảng đi + I + F = CIF. Ngưòi bảo hiểm có thể bảo hiểm cho phần lãi ước tính: V = CIF + lãi ước tính. Tuy nhiên, cần lưu ý: - Nếu trong hợp đồng bảo hiểm nói: “bảo hiểm theo giá trị CIF Incoterms 2000” thì suy ra V = 110% CIF. Phạm Thị Thanh Hà – A19 K42E KTNT 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.