phần mở đầu, kết luận, các bài viết của tác giả liên quan đến luận án, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án gồm 4 chương, 11 tiết. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Tham nhũng, PCTN và báo chí tham gia PCTN là vấn đề được các nhà khoa học trong và ngoài nước quan tâm, nghiên cứu. Cho đến nay, đã có khá nhiều công trình khoa học, đề tài, sách báo, bài viết ở trong và ngoài nước nghiên cứu, bàn về báo chí tham gia PCTN dưới nhiều góc độ khác nhau. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN THAM NHŨNG VÀ PHÕNG, CHỐNG THAM NHŨNG Tham nhũng là vấn đề nhức nhối, diễn ra nghiêm trọng ở nhiều ngành, nhiều cấp, nhiều lĩnh vực với phạm vi rộng, tính chất phức tạp, đã và đang tác động tiêu cực tới nhiều mặt của xã hội.
PCTN là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân, của cả HTCT. Báo chí với chức năng, nhiệm vụ của mình có vai trò quan trọng trong PCTN. Viết về tham nhũng và PCTN nói chung có rất nhiều công trình, tài liệu nghiên cứu: Sách “Kinh nghiệm phòng, chống tham nhũng của một số nước trên thế giới” (2005) [94] của tác giả Nguyễn Văn Quyên đã trình bày tổng quan về PCTN của một số nước trên thế giới; mô hình tổ chức và hoạt động PCTN của một số nước trên thế giới; văn bản pháp luật về PCTN của một số nước trên thế giới. Trong quá trình PCTN, Việt Nam có thể tham khảo những kinh nghiệm của các quốc gia này.
Sách “Phát huy dân chủ trong đấu tranh chống tham nhũng ở nước ta hiện nay” (2005) [79] của tác giả Phạm Thành Nam, Đỗ Thị Thạch đã hệ thống hóa những quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về đấu tranh chống tham nhũng, về vai trò của phát huy dân chủ trong đấu tranh chống tham nhũng. Đồng thời tác giả cũng đưa ra một số giải pháp nâng cao hiệu quả PCTN ở nước ta hiện nay. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Cuốn sách “Thực hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí, chống bệnh quan liêu” (2005) [72] trình bày những bài nói, bài viết… của Bác Hồ về vấn đề tiết kiệm, chống tham ô lãng phí và quan liêu được trích từ “Hồ Chí Minh toàn tập” do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia xuất bản. Sách “Khó khăn giải quyết bài toán phòng và chống tham nhũng” (2010) [110] của tác giả Đặng Đức Thành góp phần làm rõ khái niệm, nguồn gốc tham nhũng, nguyên nhân cơ bản của tham những; đặc điểm, thực trạng tham nhũng và các giải pháp đấu tranh nhằm hạn chế, đẩy lùi tham những ở nước ta hiện nay.
Cuốn sách “Nhận diện tham nhũng và các giải pháp phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay” (2010) [102] do tác giả Phan Xuân Sơn và Phạm Thế lực đồng chủ biên đã tập trung nghiên cứu, đổi mới, xác định, nhận diện và và đưa ra các biện pháp chống tham nhũng có hiệu quả ở Việt Nam hiện nay. Sách “Đương đầu với tham nhũng ở Châu Á: Những bài học thực tế và khuôn khổ hành động” (2006) [118] của Viện khoa học thanh tra, thuộc Thanh tra Chính phủ đã trình bày những vấn đề tham nhũng ở châu Á ảnh hưởng tới sự phát triển kinh tế; làm rõ việc triển khai chiến lược chống tham nhũng hiệu quả, phù hợp với các dạng tham nhũng và thực trạng quản lý của mỗi quốc gia về vấn đề tham nhũng. Đồng thời cuốn sách cũng chỉ rõ những bài học và thách thức của tham nhũng ở châu Á. Sách “Lựa chọn công cộng, một tiếp cận nghiên cứu chính sách công” (2006) [116] của tác giả J.
Patrick Gunning, Viện Chính trị học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh dịch đã làm sáng tỏ lý thuyết lựa chọn công cộng trong việc lý giải sự tương tác giữa các cá nhân để đi đến quyết định tập thể trong quá trình hoạch định và triển khai chính sách công. Lý thuyết này cho rằng, các nhà chính trị, các công chức đều có mục đích riêng tư của mình và hành động của họ bị quy định bởi việc đạt được mục đích đó một cách tốt nhất. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Tài liệu “Thực trạng công tác PCTN ở Việt Nam hiện nay” (2016) [114] của Ủy ban thường vụ Quốc hội khẳng định công tác PCTN mà Đảng, Nhà nước ta phát động đã đạt được những thành tựu, kết quả bước đầu rất quan trọng, tuy nhiên cũng bộc lộ những hạn chế, bất cập nhất định. Chuyên đề này đã tập trung tổng hợp lại thực trạng công tác đấu tranh PCTN thông qua việc phân tích, đánh giá thành tựu, kết quả đạt được và chỉ ra những hạn chế, bất cập của công tác PCTN.
Cuốn sách “Bàn về giải pháp phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay” (2013) [107] là tập hợp những bài viết được chọn lọc, biên soạn trong từ các tham luận trong Hội thảo cùng tên do Tạp chí Cộng sản và Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp tổ chức đầu năm 2013. Tác giả của những bài viết trong cuốn sách “Bàn về giải pháp PCTN ở Việt Nam hiện nay” là các nhà khoa học, nhà quản lý, lãnh đạo, chỉ đạo thực tiễn. Cuốn sách được xem như là sự tổng kết bước đầu về thực hiện PCTN trên nhiều lĩnh vực, đồng thời, cung cấp thêm một góc nhìn đa diện và nêu lên những đề xuất, giải pháp trong việc PCTN, góp phần tham mưu cho Đảng và Nhà nước nghiên cứu, vận dụng trong triển khai thực hiện, bảo đảm công tác PCTN đạt hiệu quả. Bài viết “Trung Quốc chống tham nhũng bằng ứng dụng” (2015) [7] của tác giả Huệ Bình cho biết Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương Trung Quốc và Bộ Giám sát ngày 18/6 đã ban hành một ứng dụng di động có chức năng giúp người sử dụng gửi hình ảnh, video và văn bản làm bằng chứng cho hành vi sai phạm của quan chức mà không yêu cầu người dùng cung cấp tên thật, qua đó cho thấy Bắc Kinh muốn bảo vệ danh tính người tố cáo cũng như khuyến khích người dân tích cực giám sát quan chức.
Bài viết “Vì sao tham nhũng “không có đất sống” ở Singapore?” (2017) [75] do tác giả Tuệ Minh (lược dịch) khẳng định năm 2016, Singapore – quốc gia châu Á – đã vươn lên vị trí thứ 7 trong danh sách những nước có tỷ lệ tham nhũng thấp nhất thế giới. Sự vượt trội của Singapore trên bảng chỉ số LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 tham nhũng có thể nói là nhờ vào các quy định pháp luật chặt chẽ, như Luật PCTN và cách thức hành pháp nghiêm ngặt của những cơ quan thi hành luật như Cục Điều tra các hành động tham nhũng. Bài viết “Nhận diện một số nguy cơ tham nhũng từ quá trình hoạch định chính sách ở nước ta hiện nay” (2017) [89] của tác giả Lưu Văn Quảng nhấn mạnh vấn đề tham nhũng và tham nhũng từ hoạch định chính sách đã được Đảng, Nhà nước ta đặt ra và nghiên cứu, tìm cách giải quyết từ lâu. Bài viết tập trung vào một khía cạnh cụ thể là nhận diện các nguy cơ dẫn đến tham nhũng từ quá trình hoạch định chính sách ở nước ta hiện nay bao gồm: nguy cơ các “nhóm lợi ích” vận động các nhà hoạch định chính sách đưa ra các chính sách thiên vị cho họ; nguy cơ một số bộ, ngành “cài cắm” lợi ích cục bộ của mình khi soạn thảo luật, chính sách và nguy cơ các chính sách được thiết kế với nhiều “lỗ hổng”, tạo điều kiện cho tham nhũng.
Và rất nhiều công trình khác đề cập đến vấn đề tham nhũng và chống tham nhũng như: “Sách tham khảo Nhận diện và giảm thiểu các rủi ro dẫn đến tham nhũng trong quản lý đất đai ở Việt Nam” do nhà xuất bản Chính trị quốc gia ấn hành, năm 2013; hay thông tin chuyên đề “Tham nhũng và chống tham nhũng ở một số nước trên thế giới” do Viện Thông tin - Khoa học thuộc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh xuất bản, lưu hành nội bộ tháng 1/2006. Bên cạnh các công trình nghiên cứu về tham nhũng và PCTN của các tác giả trong nước, có khá nhiều công trình của các tác giả nước ngoài viết về vấn đề này: Cuốn sách “Kiềm chế tham nhũng - Hướng tới một mô hình xây dựng sự trong sạch quốc gia” (2002) [95] của tác giả Rich Stapenhurst và Sahr J.Kpundeh chủ biên, Trần Thị Thái Hà dịch đã cung cấp cho bạn đọc Việt Nam quan tâm đến vấn đề tham nhũng tài liệu để tham khảo, nghiên cứu đồng thời góp phần vào cuộc đấu tranh chống tham nhũng ở nước ta. Bằng những phân tích cụ thể, thông qua những nghiên cứu tình huống về đấu tranh chống LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 tham nhũng thành công và chưa thành công ở một số nước và lãnh thổ trên thế giới, các tác giả của cuốn sách đã nêu bật tầm quan trọng của cuộc đấu tranh chống tham nhũng, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm và đề xuất những giải pháp hữu hiệu nhất để khắc phục và kiểm soát được nạn tham nhũng đang hoành hành trên thế giới ngày nay. Cuốn sách “Hủ bại: Sự thật về những vụ án tham nhũng ở Trung Quốc” (2002) [6] của tác giả Lưu Bân, dịch giả Nguyễn Khắc Khoái đã tập hợp sự thật về những vụ án tham nhũng ở Trung Quốc như vụ án Âu Dương Đức (nguyên bí thư thành ủy thành phố Đông Hoàn, tỉnh Quảng Châu), vụ án Trần Hy Đồng (nguyên bí thư thành ủy Bắc Kinh, Trung Quốc)… Sách “Vai trò của Nghị viện trong hạn chế tham nhũng” (2006) [96] của tác giả Rich Stapenhurst, Niall Jonhston và Riccardo Pelizzo đã xây dựng bức tranh tổng quan về những phát hiện và khuyến nghị chính sách về vai trò của các đại biểu quốc hội trong việc chống tham nhũng.
Đây cũng là mối quan tâm của các nhà tài trợ và những người làm công tác thực tiễn đang tìm kiếm những nguyên tắc hướng dẫn về việc làm thế nào để chống tham nhũng có hiệu quả. Công trình “Corruption, corruption and governance” (Tham nhũng, chống tham nhũng và quản trị) (2013) [133] của tác giả Dan Hough thuộc các công trình Tham nhũng và quản trị chính trị. Bằng cách khám phá các chiến lược chống tham nhũng ở sáu quốc gia, cuốn sách này là phân tích chi tiết, xuyên quốc gia đầu tiên về các kỹ thuật để giải quyết tham nhũng.