Chương 1 Một số vấn đề lý luận về bản lĩnh chính trị 1. Bản lĩnh chính trị 1. Khái niệm, bản chất và cơ sở hình thành của bản lĩnh chính trị Đất nước ta đang chuyển sang thời kỳ phát triển mới - thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá - hiện đại hoá. Thời kỳ này xuất hiện những thời cơ mới và vận hội mới, đồng thời cũng có nhiều khó khăn và thử thách.
Mục tiêu và phương hướng tổng quát của 5 năm 2006-2010 là: "Nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, phát huy sức mạnh toàn dân tộc, đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới, huy động và sử dụng tốt mọi nguồn lực cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; phát triển văn hoá; thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội; tăng cường quốc phòng và an ninh, mở rộng quan hệ đối ngoại; chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế; giữ vững ổn định chính trị - xã hội; sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển; tạo nền tảng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại” [21, tr. Phấn đấu để đạt được mục tiêu trên là sự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam mà nòng cốt là đội ngũ cán bộ lãnh đạo, đảng viên của Đảng. Nếu có đội ngũ cán bộ lãnh đạo đủ trình độ, năng lực, đầy nhiệt huyết, nói chung là đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng thì từ việc xây dựng đường lối, chính sách đến việc lãnh đạo, tổ chức, thực hiện đường lối chính sách, biến đường lối, chính sách thành hiện thực sẽ là một khả năng thực tế. Thật vậy, cán bộ lãnh đạo là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng, người lãnh đạo có đủ đức và tài mới đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ mà cách mạng đề ra.
Sự thống nhất giữa đức và tài sẽ tạo nên bản lĩnh của người lãnh đạo. Trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN lại bị 9 các thế lực thù địch luôn tìm cách chống phá thì yêu cầu về bản lĩnh chính trị của người lãnh đạo lại càng phải được quan tâm, trau dồi, rèn luyện. Vậy bản lĩnh chính trị là gì và cơ sở nào để hình thành nên bản lĩnh chính trị của người lãnh đạo. Đã có nhiều cách hiểu khác nhau về bản lĩnh chính trị, trong những quan điểm đó, có cả những khuynh hướng muốn tuyệt đối hoá phẩm chất này của người cộng sản, có cả khuynh hướng muốn hạ thấp vai trò của bản lĩnh chính trị trong phẩm chất của người lãnh đạo.
Theo đó, khuynh hướng thứ hai muốn hoà lẫn bản lĩnh chính trị vào trong công việc, vào những hoạt động cụ thể của người lãnh đạo, chỉ có biểu hiện qua công việc mới có thước đo bản lĩnh chính trị. Đương nhiên, đây là quan điểm đúng nhưng chưa thật đầy đủ, ngược lại khuynh hướng thứ nhất coi bản lĩnh chính trị là sản phẩm chỉ riêng có ở người cán bộ đảng viên, không có trong những người thuộc tầng lớp khác. Quan niệm chung, thông thường trong các sách báo, trong các bài viết dành cho đảng viên đều diễn giải bản lĩnh chính trị dưới khía cạnh nổi bật như sau: Đó chính là tính kiên định mục tiêu, lý tưởng đã lựa chọn, trong bất kỳ khó khăn nào cũng không dao động, không giảm sút niềm tin và ý chí phấn đấu. Quan niệm này còn rất trừu tượng, chưa được phân tích, mổ xẻ dưới các lớp cắt khác nhau để nhận diện nó trong thực tiễn đời sống.
Các đặc trưng như sự kiên định, mục tiêu, lý tưởng đã lựa chọn chưa trả lời được một cách thấu đáo câu hỏi: “Mục tiêu, lý tưởng ta đã chọn lựa đó là mục tiêu lý tưởng gì?”. Phải biết được mục tiêu lý tưởng đó là gì, có tốt đẹp hay không, có phù hợp với tiến bộ xã hội hay không chúng ta mới xác định xem nên trung thành hay kiên định với nó hay không. Điều này cho thấy khái niệm bản lĩnh chính trị cần phải được phân tích và nhận thức nó ở mức độ sâu sắc hơn. 10 Theo từ điển tiếng Việt Tường giải và liên tưởng, do Nhà xuất bản Văn hoá - Thông tin phát hành năm 1993, bản lĩnh là khả năng độc lập tự giải quyết và phân biệt mọi vấn đề theo năng lực của mình [60].
Trong cuốn Đại từ điển tiếng Việt do nhà xuất bản Văn hoá - Thông tin phát hành năm 1998, có viết: Bản lĩnh là khả năng và ý chí kiên định trước mọi hoàn cảnh [22]. Trong tâm lý học, bản lĩnh được hiểu là ý chí vượt khó để đạt mục tiêu. Các cách tiếp cận bản lĩnh như trên là có khác nhau nhưng nhìn chung đều bao hàm ở mức độ nhất định là tính kiên định đạt mục tiêu, hay kiên định mục tiêu trước mọi hoàn cảnh. Đã kiên định được mục tiêu hay kiên định trước mọi hoàn cảnh thì chủ thể phải có khả năng và ý chí.
Bản lĩnh trong con người nói chung có thể được xem xét trên nhiều góc độ khác nhau. Do đó, cũng có thể phân bản lĩnh thành những dạng cụ thể khác nhau như: Bản lĩnh chính trị, bản lĩnh khoa học, bản lĩnh đạo đức, bản lĩnh sống, bản lĩnh trong lao động, bản lĩnh chiến đấu. Kế thừa những quan niệm về bản lĩnh trên, chúng ta có thể đi đến khái niệm bản lĩnh chính trị của người cán bộ nói chung, người lãnh đạo chủ chốt trong hệ thống chính trị ở nước ta nói riêng, đó là: khả năng, ý chí, nghị lực vượt qua mọi thách thức hiện nay để kiên định, giữ vững mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, nhằm xây dựng thành công một nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Bản lĩnh chính trị của người lãnh đạo trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay được thể hiện ở những yếu tố cơ bản như sau: - Đó là tính nguyên tắc định hướng xã hội chủ nghĩa trong hoạt động lãnh đạo, quản lý.
Cán bộ chủ chốt trong hệ thống chính trị ở nước ta là những cán bộ lãnh đạo quản lý. Do đó, họ là những người đề ra chủ trương, đường lối, nghị quyết để lãnh đạo quá trình phát triển kinh tế - xã hội ở từng ngành, từng địa phương và trên phạm vi cả nước. Chủ trương, đường lối, nghị quyết sẽ trở thành quan điểm, tư tưởng chỉ đạo hoạt động thực tiễn của các cấp, các ngành và toàn xã hội. Do đó chủ trương, đường lối, nghị quyết phải đảm bảo tính chính trị 11 đúng đắn - vì độc lập dân tộc và sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta, mang lại cuộc sống ấm lo, tự do, hạnh phúc, công bằng, dân chủ, văn minh cho nhân dân lao động.
Thực tế sự sụp đổ ở Liên Xô cũ và các nước XHCN ở Đông Âu đã cho chúng ta thấy rõ rằng, sự kiên định mục tiêu của CNXH và sự quyết tâm xây dựng CNXH trong đời sống hiện thực là sứ mệnh trọng đại của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động, dưới sự lãnh đạo của một Đảng Cộng sản chân chính, đủ năng lực bản lĩnh. Trong bất kỳ điều kiện, hoàn cảnh nào người lãnh đạo chủ chốt cũng phải kiên trì mục tiêu độc lập và chủ nghĩa xã hội trên nền tảng chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh. Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng khẳng định: “kiên định chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, mục tiêu độc lập và chủ nghĩa xã hội. Vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác- Lênin tư tưởng Hồ Chí Minh trong hoạt động của Đảng.
Thường xuyên tổng kết thực tiễn, bổ sung, phát triển lý luận, giải quyết đúng đắn những vấn đề do cuộc sống đặt ra” [21, tr. Trước hết, tính nguyên tắc của bản lĩnh chính trị thể hiện tính kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội của người lãnh đạo trước Đảng, trước nhân dân. Tính nguyên tắc này đối lập với sự vô nguyên tắc, bảo thủ, trì trệ, cơ hội. Bởi lẽ, vô nguyên tắc thường xuất phát từ sự thiếu hiểu biết, hoặc do phẩm chất đạo đức yếu kém, như vụ lợi cá nhân, hiếu danh, ích kỷ,.
Nước ta đi lên xã hội chủ nghĩa từ một nước nông nghiệp lạc hậu lại bị chiến tranh tàn phá nặng nề, cơ sở vật chất - kỹ thuật còn nghèo nàn, lạc hậu. Trong khi đó kẻ thù luôn tìm ra cách phá hoại không từ một thủ đoạn nào. Hơn thế nữa, chủ nghĩa xã hội lại đang lâm vào thoái trào. Thực tế cho thấy, đã có không ít người trước tình hình khó khăn của đất nước đã dao động, hoang mang, mất lập trường, thậm chí quay lưng lại với dân tộc, đi ngược lại lợi ích của tổ quốc, của Đảng.
Văn kiên Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng đã thắng thắn chỉ ra rằng: “Năng lực và phẩm chất của nhiều cán bộ, công chức còn 12 yếu, một bộ phận không nhỏ thoái hoá, biến chất. Dân chủ ở nhiều nơi bị vi phạm, kỷ cương phép nước chưa nghiêm. Quan liêu, tham nhũng, lãng phí còn nghiêm trọng, đặc biệt là tình trạng nhũng nhiễu, cửa quyền, thiếu trách nhiệm của một bộ phận không nhỏ cán bộ, công chức, nhất là ở các cơ quan giải quyết công việc cho dân và doanh nghiệp. Bộ máy chính quyền cơ sở nhiều nơi yếu kém” [21, tr.
Bối cảnh đó đòi hỏi người cán bộ nói chung, cán bộ lãnh đạo chủ chốt nói riêng trong hệ thống chính trị phải có bản lĩnh chính trị vững vàng. Nghĩa là người lãnh dạo chủ chốt phải kiên trì, dũng cảm, gương mẫu thực hiện mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, không hoang mang, dao động, tin tưởng tuyệt đối vào sự nghiệp đổi mới vì chủ nghĩa xã hội, tin tưởng và kiên trì trên lập trường chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh. Bởi lẽ, chỉ có trên lập trường chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chúng ta mới có được những chủ trương, chính sách, quyết định đúng đắn, khách quan để xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, chúng ta mới có cơ sở vững chắc để đảm bảo độc lập dân tộc. Độc lập dân tộc lại là điều kiện để chúng ta xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội.