Đề cương bài giảng Tiếng Việt thực hành tại Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên

Bài giảng Tiếng Việt thực hành tại Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên hướng dẫn rèn luyện kĩ năng về chính âm, chuẩn ngữ âm và khắc phục lỗi chính tả.

• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ
• Đề tài: Đề cương bài giảng Tiếng Việt thực hành
• Loại tài liệu: Đề cương bài giảng
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan về bài giảng Tiếng Việt thực hành Sư phạm Thái Nguyên

Học phần Tiếng Việt thực hành mã số VIU 121N do Bộ môn Ngôn ngữ Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên biên soạn năm 2018. Giáo trình đóng vai trò nền tảng trong chương trình đào tạo cử nhân sư phạm. Nội dung tài liệu trang bị kiến thức ngôn ngữ học ứng dụng cho sinh viên. Mục tiêu trọng tâm là rèn luyện kỹ năng sử dụng tiếng Việt chính xác và linh hoạt. Sinh viên cần làm chủ các quy tắc chính âm và chính tả. Sinh viên cũng phải nắm vững cấu trúc ngữ pháp và quy chuẩn diễn đạt văn bản. Học phần kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết ngôn ngữ hiện đại và bài tập thực hành phong phú. Người học được củng cố kỹ năng qua các tình huống giao tiếp sư phạm thực tế. Giáo trình gồm nhiều chương mục rõ ràng từ cấp độ âm vị, từ vựng đến ngữ pháp câu và văn bản. Đây là công cụ đắc lực giúp sinh viên nâng cao năng lực sư phạm. Văn bản chuẩn mực là yêu cầu bắt buộc đối với giáo viên tương lai. Học phần này định hình tư duy ngôn ngữ khoa học cho người học trong suốt quá trình công tác giảng dạy.

1.1. Mục tiêu đào tạo của học phần VIU 121N

Học phần VIU 121N hướng tới việc xây dựng chuẩn mực giao tiếp cho giáo viên tương lai. Sinh viên cần nhận thức sâu sắc về tầm quan trọng của ngôn ngữ sư phạm. Khóa học giúp sinh viên sửa đổi các thói quen phát âm sai lệch do tiếng địa phương. Người học rèn luyện khả năng lựa chọn từ ngữ phù hợp với từng ngữ cảnh lớp học. Giáo trình cung cấp quy chuẩn tạo lập câu rõ ràng và chặt chẽ về ngữ pháp. Người học có thể viết giáo án, soạn thảo đề kiểm tra và nhận xét học sinh một cách mạch lạc. Năng lực ngôn ngữ chuẩn mực giúp thầy cô truyền tải tri thức hiệu quả nhất. Môn học đóng vai trò tiền đề cho các học phần nghiệp vụ sư phạm tiếp theo.

1.2. Cấu trúc nội dung đề cương môn học năm 2018

Đề cương bài giảng năm 2018 được Bộ môn Ngôn ngữ xây dựng rất khoa học. Tài liệu chia thành các chương chuyên biệt theo từng bình diện ngôn ngữ. Chương mở đầu tập trung vào kỹ năng phát âm chuẩn mực và viết đúng quy tắc chính tả. Nội dung tiếp theo phân tích kỹ thuật sử dụng từ ngữ chính xác, phong phú và gợi cảm. Phần ngữ pháp đi sâu vào cấu trúc câu, trật tự cú pháp và dấu câu. Các phần sau hướng dẫn kỹ năng liên kết câu, triển khai đoạn văn và văn bản hoàn chỉnh. Mỗi nội dung đều có ví dụ minh họa và bài tập thực hành đi kèm. Sinh viên dễ dàng tiếp thu kiến thức và tự đánh giá năng lực cá nhân.

II. Phân tích lỗi ngữ âm bài giảng Tiếng Việt thực hành Thái Nguyên

Thực tế sử dụng ngôn ngữ thường bộc lộ nhiều điểm chưa chuẩn xác. Giáo trình dành dung lượng lớn để phân tích các vấn đề ngữ âm và ngữ pháp. Về ngữ âm, sự đa dạng của các vùng phương ngữ tạo ra nhiều khác biệt. Người nói thường nhầm lẫn giữa các âm đầu uốn lưỡi và âm không uốn lưỡi. Sự phân biệt giữa phụ âm d và gi cũng gây nhiều tranh cãi trong thực tế phát âm. Ngoài ra, việc phát âm sai dẫn đến viết sai chính tả diễn ra khá phổ biến. Ở bình diện cú pháp, người học hay mắc lỗi thiếu thành phần nòng cốt câu. Nhiều câu văn thiếu chủ ngữ hoặc vị ngữ khiến nội dung mơ hồ. Việc lạm dụng trạng ngữ hoặc khởi ngữ ở đầu câu dễ làm sai lệch cấu trúc ngữ pháp. Đoản ngữ có thể bị thiếu bổ tố hoặc định tố cần thiết để làm rõ nghĩa. Những lỗi diễn đạt này làm giảm giá trị biểu đạt của văn bản. Nghiên cứu sâu các sai sót này giúp nâng cao ý thức giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt.

2.1. Tranh luận về chính âm và phát âm chuẩn

Các nhà ngôn ngữ học đưa ra nhiều quan điểm khác nhau về chính âm. Học giả Nguyễn Lân đề nghị lấy thanh điệu và phụ âm cuối Bắc Bộ làm chuẩn. Ông cũng chủ trương giữ ba phụ âm quặt lưỡi theo giọng Trung Bộ và phân biệt d với gi. Trái lại, tác giả Hồng Giao ủng hộ hoàn toàn hệ thống âm Hà Nội với mười lăm âm vị. Nhà nghiên cứu Hoàng Tuệ cho rằng cần lấy ngữ âm vùng Vinh làm cơ sở phát âm. Trong khi đó, học giả Hoàng Phê đề xuất kết hợp âm Hà Nội với ba phụ âm quặt lưỡi. Nhìn chung, giới nghiên cứu thống nhất lấy phương ngữ Bắc làm nền tảng. Hệ thống chữ viết giúp thống nhất các sai biệt trong ý thức cộng đồng.

2.2. Lỗi cấu trúc cú pháp và đoản ngữ thường gặp

Người viết thường gặp rắc rối khi phân định thành phần nòng cốt và thành phần phụ. Khởi ngữ thường bị đặt sai vị trí hoặc thiếu liên kết với phần còn lại của câu. Nhiều người nhầm trạng ngữ chỉ cảnh huống với chủ ngữ chính trong câu. Hiện tượng này dẫn đến việc câu văn hoàn toàn vắng bóng chủ ngữ thực sự. Trong đoản ngữ, việc thiếu hụt bổ tố làm vị ngữ trở nên hụt hẫng và tối nghĩa. Danh từ thiếu định tố bổ trợ sẽ không truyền tải trọn vẹn thông tin đối tượng. Ngoài ra, việc dùng sai quan hệ từ cũng khiến logic câu văn bị phá vỡ. Nhận diện các lỗi này giúp người học tự chỉnh sửa bài viết của bản thân.

III. Giải pháp rèn luyện từ bài giảng Tiếng Việt thực hành Thái Nguyên

Để khắc phục triệt để các sai sót ngôn ngữ, giáo trình đưa ra hệ thống phương pháp rèn luyện toàn diện. Trước hết, người học cần luyện tập phát âm dựa trên hệ thống âm chuẩn đã quy ước. Việc luyện tập cần phân biệt rõ ràng các âm đầu uốn lưỡi như tr, s, r. Đối với chữ viết, người học phải ghi nhớ các nguyên tắc chính tả cố định. Trong phương diện đặt câu, người học áp dụng quy trình kiểm tra nòng cốt câu. Mỗi câu văn phải có đầy đủ thành phần chủ vị và diễn đạt một ý trọn vẹn. Sinh viên cần rèn luyện cách sử dụng chính xác các trạng ngữ chỉ thời gian, địa điểm, nguyên nhân và mục đích. Khởi ngữ cần được phân định rõ với nòng cốt qua quãng ngắt hoặc từ nối thích hợp. Khi tạo lập đoạn văn, người viết phải xác định câu chủ đề rõ ràng. Kỹ thuật loại bỏ các câu lạc đề giúp đoạn văn duy trì tính thống nhất. Việc thực hành thường xuyên với các bài tập phân tích văn bản mang lại kết quả bền vững.

3.1. Phương pháp chuẩn hóa chính âm và chính tả

Quá trình chuẩn hóa chính âm đòi hỏi sự kết hợp giữa lý thuyết và thói quen hằng ngày. Người học lấy hệ thống sáu thanh điệu của thổ âm Hà Nội làm chuẩn phát âm. Các phụ âm quặt lưỡi cần được rèn luyện để phát âm phân biệt với âm không quặt lưỡi. Trên chữ viết, người học phải phân biệt chính xác cách dùng con chữ d và gi theo từ nguyên. Sinh viên thực hiện các bài tập so sánh ngữ âm để tự phát hiện lỗi sai. Phương pháp đọc thành tiếng văn bản mẫu giúp điều chỉnh ngữ điệu tự nhiên. Thói quen tra cứu từ điển chính tả tiếng Việt là giải pháp hữu hiệu. Việc sửa lỗi phát âm cần được tiến hành liên tục để tạo phản xạ tự nhiên.

3.2. Kỹ thuật biên soạn câu và liên kết văn bản

Kỹ thuật dựng câu đòi hỏi người viết xác lập rõ ràng mô hình ngữ pháp chủ vị. Khi viết câu có thành phần phụ, cần sử dụng dấu phẩy để phân tách mạch lạc. Người viết cần phân định rõ chức năng cảnh huống của trạng ngữ và chủ đề của khởi ngữ. Trong đoản ngữ, các định tố và bổ tố phải được bổ sung đúng vị trí nhằm làm rõ nghĩa trung tâm. Đối với đoạn văn, người viết phải xác định câu chủ đề mang thông tin bao quát. Các câu phát triển phải làm rõ nội dung chính thông qua lập luận chặt chẽ. Việc rà soát và loại bỏ câu lạc đề là bước kiểm tra quan trọng. Những thao tác này giúp văn bản đạt chuẩn mực logic và tính liên kết cao.

IV. Ứng dụng thực tiễn của bài giảng Tiếng Việt thực hành Thái Nguyên

Bài giảng Tiếng Việt thực hành mang giá trị ứng dụng to lớn trong môi trường giáo dục. Kiến thức từ học phần này giúp sinh viên sư phạm hình thành kỹ năng nghề nghiệp vững chắc. Khi đứng trên bục giảng, giáo viên cần truyền đạt thông tin chuẩn xác và rõ ràng. Lời nói chuẩn mực của thầy cô là tấm gương trực quan cho học sinh noi theo. Ngoài ra, kỹ năng hành văn chuẩn xác giúp giáo viên soạn giáo án mạch lạc. Việc biên soạn đề cương, phiếu bài tập hay đề thi đòi hỏi câu từ ngắn gọn và không gây hiểu nhầm. Sinh viên cũng có thể vận dụng kiến thức để viết báo cáo nghiên cứu khoa học chuyên nghiệp. Khả năng phát hiện và sửa lỗi ngôn ngữ giúp nâng cao chất lượng biên tập tài liệu giáo khoa. Học phần còn giúp người học thấu hiểu văn hóa giao tiếp trong môi trường đa văn hóa. Năng lực sử dụng tiếng Việt điêu luyện chính là chìa khóa mở ra sự tự tin trong sự nghiệp trồng người.

4.1. Vận dụng trong giảng dạy và soạn thảo giáo án

Trong thực tế giảng dạy, giáo viên vận dụng bài học để xây dựng bài giảng logic. Giáo án cần sử dụng từ ngữ chuẩn xác, khoa học và tránh biểu cảm thái quá. Việc dùng từ ngữ đúng chuẩn mực giúp bài giảng có tính thuyết phục cao. Thầy cô biết cách đặt câu hỏi định hướng ngắn gọn để kích thích tư duy học sinh. Các đoạn văn trong phiếu bài tập được tổ chức chặt chẽ với câu chủ đề rõ ràng. Kỹ năng diễn đạt lưu loát trên bục giảng tạo nên phong thái sư phạm mẫu mực. Nhờ vậy, học sinh dễ dàng tiếp thu kiến thức trọng tâm của bài học. Sự chuẩn mực trong ngôn từ góp phần xây dựng môi trường học đường văn minh.

4.2. Ý nghĩa đối với kỹ năng giao tiếp và nghiên cứu

Kỹ năng tạo lập văn bản chuẩn mực đóng vai trò cốt lõi trong nghiên cứu học thuật. Sinh viên nắm vững phương pháp bố cục văn bản để thực hiện khóa luận tốt nghiệp. Các luận điểm nghiên cứu được trình bày mạch lạc, không mắc lỗi câu què hay câu cụt. Sinh viên biết cách liên kết đoạn văn chặt chẽ và sử dụng phép quy nạp hoặc diễn dịch. Bên cạnh đó, môn học trang bị khả năng thích ứng linh hoạt trong giao tiếp hàng ngày. Người học hiểu rõ sự khác biệt giữa các yếu tố văn hóa khi giao tiếp xã hội. Sự tinh tế trong dùng từ giúp người học tránh các hiểu lầm không đáng có. Đây là tiền đề quan trọng giúp người học phát triển sự nghiệp lâu dài.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 RÈN LUYỆN KĨ NĂNG VỀ CHÍNH ÂM, CHÍNH TẢ, DÙNG TỪ, ĐẶT CÂU 1. Rèn kĩ năng về chính âm, chính tả 1. Rèn kĩ năng về chính âm 1. Một số quan điểm về chính âm tiếng Việt Hiểu theo nghĩa hẹp, chính âm là cách phát âm phù hợp với chuẩn phát âm đã được thừa nhận trong một ngôn ngữ, là hệ thống các chuẩn mực phát âm của ngôn ngữ đó.

Theo quan điểm của Nguyễn Lân (Tạp chí Văn Sử Địa - số 19, năm 1956): Tiếng Việt phải lấy thanh điệu vùng đồng bằng Bắc Bộ làm chuẩn. Hệ thống phụ âm cuối lấy vùng đồng bằng Bắc Bộ làm chuẩn. Trong hệ thống âm đầu, ba phụ âm quặt lưỡi phải phát âm giống Trung Bộ, đồng thời phải giữ sự phân biệt giữa d và gi theo cách phát âm của Hà Tĩnh và Quảng Bình. Hồng Giao trong bài viết Vài ý kiến về tiếng Việt hiện thời (1957) chủ trương lấy âm Hà Nội làm cơ sở và hoàn toàn theo hệ thống này.

Cụ thể là không phân biệt ba phụ âm quặt lưỡi với các phụ âm không quặt lưỡi tương ứng. Như vậy, theo Hồng Giao, hệ thống âm đầu của tiếng Việt chỉ có 15 âm vị. Hoàng Tuệ trong Giáo trình Việt ngữ, tập 1 cho rằng riêng về mặt ngữ âm tiếng Việt ở Hà Nội chưa có giá trị cơ sở. Hệ thống ngữ âm của tiếng Việt phải có đủ ba âm uốn lưỡi chứ không như Hà Nội chưa có ba âm này.

Ông cũng thống nhất với Nguyễn Lân ở quan điểm là cần có sự khu biệt giữa d và gi. Theo ông, tiếng Việt phải lấy vùng Vinh làm chuẩn khi phát âm. Hoàng Phê (1961) trong báo cáo của mình về vấn đề cải tiến chữ Quốc ngữ đã đề nghị nên lấy âm Hà Nội làm cơ sở, bổ sung thêm ba phụ âm quặt lưỡi, bỏ sự phân biệt giữa d và gi trong phát âm. Các tác giả Cù Đình Tú, Hoàng Văn Thung và Nguyễn Nguyên Trứ (1972) cũng cùng một quan niệm với Hoàng Phê khi cho rằng hệ thống ngữ âm tiêu chuẩn của tiếng Việt hiện đại là hệ thống ngữ âm đã được cố định trên chữ viết với một sự điều chỉnh thích đáng cho phù hợp với thực tế phát triển của tiếng Việt ngày nay.

Nhìn chung, các ý kiến thảo luận về hệ thống âm chuẩn của tiếng Việt hiện đại ở các tác giả khác nhau cũng có phần khác nhau. Nhưng, điểm gặp nhau trong quan niệm của các tác 1 giả là ở chỗ: thống nhất lấy phương ngữ Bắc làm phương ngữ cơ sở, trong đó lấy thổ âm của người Hà Nội làm chuẩn nhưng được bổ sung bằng ưu điểm của các vùng phương ngữ khác. Cụ thể là: - Hệ thống thanh điệu gồm sáu thanh như trong thổ âm Hà Nội. - Hệ thống phụ âm đầu được bổ sung thêm ba phụ âm quặt lưỡi có ở phương ngữ Trung và coi sự phân biệt d/ gi chỉ có ở trên chữ viết chứ không phân biệt về thành phần âm vị, nghĩa là trong hệ thống âm đầu tiếng Việt có hai con chữ d/ gi nhưng hai con chữ này chỉ dùng để ghi một âm vị /z/.

- Hệ thống vần giống như giống như trên chữ viết. Ở đây, có một điều quan trọng cần lưu ý là: chính âm trong tiếng Việt với nội dung cơ bản như đã nói ở trên đã được nhân dân trên toàn quốc thừa nhận, nhưng nó lại không tồn tại trong thực tế (mà chỉ tồn tại trong ý thức, trong đầu óc của đa số người nói tiếng Việt). Bên cạnh đó, trong giới nghiên cứu tiếng Việt lại tồn tại quan niệm cho rằng “không cần thống nhất giọng nói”, cần phải tôn trọng màu sắc địa phương trong giọng nói.