Tổ chức quản lý sản xuất và an toàn lao động

Giáo trình tổ chức quản lý sản xuất và an toàn lao động Trường Cao đẳng Nghề Sóc Trăng

• Tác giả: Nguyễn Thị Kim Xuyến
• Trường học: Trường Cao đẳng Nghề Sóc Trăng
• Chuyên ngành: Nuôi trồng thuỷ sản nước mặn, nước lợ; Bảo vệ thực vật; Thú y
• Đề tài: Tổ chức quản lý sản xuất và an toàn lao động
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Cần Thơ

Tóm tắt

I. Tổng quan tổ chức quản lý sản xuất Trường Cao đẳng Nghề Sóc Trăng

Tài liệu đào tạo quản lý sản xuất giữ vai trò then chốt trong chương trình giáo dục nghề nghiệp. Trường Cao đẳng Nghề Sóc Trăng ban hành giáo trình này nhằm chuẩn hóa kiến thức thực tiễn cho học viên. Nội dung tập trung phát triển kỹ năng điều hành sản xuất hiện đại. Sinh viên được trang bị nền tảng lý luận vững chắc về phân công lao động và kiểm soát vật tư. Chương trình học gắn liền với điều kiện thực tế tại các cơ sở sản xuất địa phương. Cấu trúc bài giảng bao gồm bốn chương trọng tâm với khối lượng kiến thức chuẩn hóa. Chương đầu tiên làm rõ cơ cấu lao động và định mức công việc. Chương thứ hai đi sâu vào nguyên tắc quản lý định mức nguyên vật liệu. Chương thứ ba hướng dẫn phương pháp tính toán chi phí vận hành chi tiết. Chương cuối cùng trình bày quy trình 5S kết hợp công tác an toàn lao động. Sự kết hợp này tạo nên hệ thống quản trị sản xuất toàn diện và bài bản. Giáo trình hỗ trợ đắc lực cho các ngành nuôi trồng thủy sản, thú y và bảo vệ thực vật. Người học nhanh chóng tiếp cận thực tế công việc ngay sau khi tốt nghiệp. Năng lực quản lý của học viên được nâng cao qua từng chuyên đề đào tạo.

1.1. Mục tiêu đào tạo và đối tượng áp dụng giáo trình

Chương trình đào tạo hướng đến đối tượng sinh viên hệ trung cấp và cao đẳng nghề. Nhóm ngành đào tạo trọng điểm gồm nuôi trồng thủy sản nước mặn, nước lợ, thú y và bảo vệ thực vật. Giáo trình cung cấp kiến thức nền tảng về tổ chức hoạt động sản xuất liên tục. Học viên nắm vững kỹ năng thiết lập cơ cấu tổ chức phòng ban và phân công nhiệm vụ. Khả năng tự chủ trong việc xây dựng định mức lao động được rèn luyện thường xuyên. Người học biết cách bố trí nguồn lực phù hợp với từng giai đoạn mùa vụ. Đội ngũ kỹ thuật viên tương lai có tư duy quản trị chi phí và tiết kiệm nguyên vật liệu. Sự am hiểu quy chuẩn an toàn lao động giúp hạn chế tối đa rủi ro tại nơi làm việc.

1.2. Khung chương trình và kết cấu nội dung cốt lõi

Giáo trình được chia thành bốn chương kiến thức mang tính liên kết cao. Chương một tập trung vào cách thức tạo lập cơ cấu lao động tối ưu và định mức thời gian. Sinh viên được tiếp cận phương pháp kiểm tra kỹ thuật và bảo trì thiết bị định kỳ. Chương hai cung cấp hệ thống định mức tiêu dùng nguyên vật liệu theo phương pháp phân tích khoa học. Chương ba làm rõ cấu trúc chi phí sản xuất cùng cách lập dự toán ngân sách chi tiết. Chương bốn hoàn thiện năng lực quản trị thông qua phương pháp thực hành 5S tiêu chuẩn Nhật Bản. Nội dung an toàn lao động trong chương bốn giúp bảo vệ sức khỏe người sản xuất. Cấu trúc bài giảng logic giúp sinh viên nhanh chóng nắm bắt bức tranh toàn cảnh về vận hành doanh nghiệp.

II. Phân tích tổ chức quản lý sản xuất Trường Cao đẳng Nghề Sóc Trăng

Quản lý sản xuất trong thực tế luôn đối mặt với nhiều bài toán phức tạp. Doanh nghiệp thường gặp khó khăn trong việc cân đối nhân lực và nguồn lực vật chất. Lãng phí giờ công lao động xảy ra phổ biến do thiếu định mức khoa học. Nhiều đơn vị phân công nhiệm vụ chưa đúng năng lực chuyên môn của người lao động. Tình trạng máy móc hỏng hóc đột xuất làm gián đoạn dây chuyền sản xuất nghiêm trọng. Việc kiểm soát nguyên vật liệu còn lỏng lẻo dẫn đến tỷ lệ hao hụt tăng cao. Doanh nghiệp thường tiêu hao nhiều ngân sách cho các khâu trung gian không cần thiết. Thiếu kế hoạch sửa chữa dự phòng khiến thiết bị xuống cấp nhanh chóng. Môi trường nhà xưởng bừa bộn làm chậm tiến độ tìm kiếm công cụ và phụ tùng. Nguy cơ mất an toàn lao động luôn tiềm ẩn nếu người điều hành lơ là quy trình bảo hộ. Những hạn chế này làm giảm trực tiếp năng suất và khả năng cạnh tranh của đơn vị. Việc thiếu vắng một quy trình quản trị chuẩn hóa là nguyên nhân gốc rễ gây ra thất thoát. Do đó, yêu cầu đào tạo bài bản về quản lý sản xuất trở nên vô cùng cấp thiết.

2.1. Thách thức trong định mức lao động và máy móc thiết bị

Xác định định mức thời gian lao động là thách thức lớn tại nhiều xưởng sản xuất. Việc phân loại thời gian hao phí thường thiếu dữ liệu thống kê chính xác. Người quản lý khó đánh giá đúng cường độ làm việc thực tế của công nhân. Sự chênh lệch về tay nghề dẫn đến năng suất lao động không đồng đều giữa các ca kíp. Mặt khác, công tác quản lý kỹ thuật thiết bị thường bị xem nhẹ trong quá trình vận hành. Nhiều nhà xưởng chỉ tiến hành sửa chữa khi máy móc đã hư hỏng nặng nề. Thói quen này làm phát sinh chi phí khắc phục lớn và kéo dài thời gian ngừng việc. Công tác kiểm tra kỹ thuật định kỳ thiếu vắng quy trình kiểm soát chất lượng chặt chẽ.

2.2. Vấn đề thất thoát nguyên vật liệu và môi trường sản xuất

Hao hụt nguyên vật liệu trong chu trình sản xuất là nguyên nhân trực tiếp làm đội giá thành sản phẩm. Nhiều đơn vị tính toán định mức chỉ dựa trên phỏng đoán cảm tính thay vì căn cứ kỹ thuật. Sự thiếu hụt các phương pháp đo lường thực nghiệm làm sai lệch kế hoạch cung ứng vật tư. Kho bãi bảo quản chưa đạt chuẩn dẫn đến hư hỏng nguyên liệu trước khi đưa vào sản xuất. Bên cạnh đó, không gian làm việc lộn xộn gây ảnh hưởng xấu đến tâm lý người lao động. Dụng cụ sản xuất để lẫn lộn làm gia tăng thời gian thao tác vô ích của công nhân. Rác thải công nghiệp tồn đọng tạo ra các mối nguy hiểm về tai nạn lao động.

III. Giải pháp tổ chức quản lý sản xuất Trường Cao đẳng Nghề Sóc Trăng

Tài liệu giảng dạy của nhà trường đề xuất hệ thống giải pháp quản lý đồng bộ và khoa học. Doanh nghiệp cần xây dựng cơ cấu lao động tối ưu dựa trên phân tích khối lượng công việc cụ thể. Việc xác lập định mức lao động chuẩn xác giúp sử dụng hiệu quả quỹ thời gian làm việc. Doanh nghiệp cần áp dụng chế độ sửa chữa dự phòng theo kế hoạch nhằm duy trì tuổi thọ máy móc. Trong khâu vật tư, phương pháp phân tích kỹ thuật kinh tế kết hợp thử nghiệm thực địa mang lại độ chính xác cao. Quy trình này kiểm soát chặt chẽ từng định mức tiêu hao nguyên liệu trong suốt chu trình chế biến. Bên cạnh đó, công cụ quản lý 5S được đưa vào áp dụng để cải thiện triệt để môi trường nhà xưởng. Mỗi công nhân rèn luyện thói quen sàng lọc vật dụng thừa và sắp xếp thiết bị ngăn nắp. Hoạt động vệ sinh máy móc diễn ra định kỳ tạo nên không gian làm việc an toàn và thông thoáng. Công tác an toàn vệ sinh lao động được luật hóa và kiểm tra nghiêm ngặt. Sự phối hợp của các giải pháp giúp tối ưu hóa chi phí sản xuất và nâng cao năng suất.

3.1. Phương pháp xây dựng định mức nguyên vật liệu và máy móc

Doanh nghiệp triển khai phương pháp phân tích khoa học để xác định lượng tiêu hao nguyên vật liệu chính xác. Các kỹ sư kết hợp tính toán kinh tế kỹ thuật với khảo sát thực tế tại dây chuyền chế biến. Thí nghiệm hiện trường được tiến hành qua ba bước chuẩn bị, thực hiện và tổng hợp dữ liệu chuẩn. Đối với thiết bị cơ khí, nhà máy thực hiện nghiêm ngặt quy chế sửa chữa dự phòng theo kế hoạch định kỳ. Kiểm tra kỹ thuật phân định rõ ràng giữa bán thành phẩm và sản phẩm cuối cùng. Bộ phận kỹ thuật lập lịch bảo dưỡng chi tiết nhằm loại bỏ sự cố hỏng hóc bất ngờ. Nhờ đó, hiệu suất vận hành máy móc luôn duy trì ở mức cao và ổn định.

3.2. Triển khai mô hình 5S và kiểm soát an toàn lao động

Quy trình 5S được triển khai đồng bộ qua năm bước sàng lọc, sắp xếp, sạch sẽ, săn sóc và sẵn sàng. Doanh nghiệp phân loại và loại bỏ triệt để linh kiện hỏng, phế liệu cùng tài liệu hết giá trị sử dụng. Mọi công cụ sản xuất còn lại đều có vị trí cất giữ riêng biệt và đánh dấu rõ ràng. Công nhân có trách nhiệm vệ sinh máy móc ngay sau khi kết thúc ca làm việc mỗi ngày. Doanh nghiệp thiết lập các bảng chỉ dẫn trực quan tại từng phân xưởng chế tạo. Ban lãnh đạo thường xuyên tổ chức các buổi trao đổi nhằm nâng cao ý thức tự giác của người lao động. Môi trường làm việc ngăn nắp giúp giảm thiểu nguy cơ xảy ra tai nạn đáng tiếc.

IV. Ứng dụng tổ chức quản lý sản xuất Trường Cao đẳng Nghề Sóc Trăng

Việc ứng dụng tài liệu vào thực tiễn mang lại giá trị to lớn cho học sinh sinh viên khối nghề. Các phương pháp tổ chức sản xuất giúp học viên hình thành tác phong làm việc công nghiệp chuẩn mực. Kiến thức định mức và kiểm soát tài chính hỗ trợ người học thích ứng nhanh với môi trường doanh nghiệp. Các trang trại thủy sản và cơ sở chăn nuôi tại đồng bằng sông Cửu Long hưởng lợi trực tiếp từ nguồn nhân lực chất lượng này. Kỹ thuật viên tốt nghiệp có năng lực điều hành dây chuyền chế biến nông sản theo chuẩn an toàn. Mô hình 5S được nhân rộng giúp giảm thiểu tai nạn lao động và tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên. Người quản lý cơ sở sản xuất dễ dàng hoạch định kế hoạch cung ứng và hạn chế lãng phí ngân sách. Giáo trình đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát triển nền nông nghiệp kỹ thuật cao của địa phương. Việc kết hợp chặt chẽ giữa học lý thuyết và giải quyết tình huống thực tế tạo nên lợi thế việc làm bền vững. Sinh viên tự tin đảm nhiệm các vị trí giám sát sản xuất tại nhiều tổ chức kinh tế lớn.

4.1. Hiệu quả thực tiễn trong ngành nuôi trồng thủy sản và nông nghiệp

Các trang trại nuôi trồng thủy sản nước lợ áp dụng kiến thức định mức để kiểm soát chi phí thức ăn và con giống. Người quản lý tính toán chính xác nhu cầu sử dụng thuốc phòng bệnh và vật tư xử lý môi trường nước. Kỹ thuật viên bảo vệ thực vật nắm vững quy trình bảo dưỡng máy móc phun tưới và chuẩn bị hóa chất an toàn. Đội ngũ kỹ thuật thú y xây dựng kế hoạch tiêm phòng vắc xin định kỳ cho vật nuôi theo biểu đồ công việc. Sự quản lý khoa học giúp tăng tỷ lệ sống của vật nuôi và nâng cao sản lượng thu hoạch. Chi phí sản xuất được tối ưu hóa mang lại biên lợi nhuận cao hơn cho các hợp tác xã nông nghiệp.

4.2. Giá trị phát triển kỹ năng nghề nghiệp và cơ hội việc làm

Sinh viên tốt nghiệp sở hữu tư duy quản lý hiện đại dễ dàng trúng tuyển vào các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu. Kỹ năng vận hành phương pháp 5S giúp người lao động nhanh chóng thích nghi với môi trường làm việc chuẩn quốc tế. Khả năng thiết lập định mức lao động và dự toán chi phí mở ra cơ hội thăng tiến lên cấp quản lý phân xưởng. Người học có đầy đủ kiến thức để tự khởi nghiệp và vận hành các mô hình kinh tế trang trại độc lập. Tinh thần kỷ luật và ý thức chấp hành an toàn lao động tạo dựng uy tín cá nhân vững chắc trước nhà tuyển dụng. Nguồn nhân lực chất lượng cao này góp phần thúc đẩy hiện đại hóa sản xuất nông nghiệp khu vực.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình môn học "Tổ chức quản lý sản xuất và an toàn lao động" (Mã môn học: NN7101) do chủ biên Nguyễn Thị Kim Xuyến biên soạn, được ban hành kèm theo Quyết định số 527a/QĐ-CĐN ngày 8 tháng 12 năm 2025 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nghề Sóc Trăng. Giáo trình thuộc loại tài liệu học tập chính thức, xuất bản năm 2025 tại Cần Thơ, phục vụ công tác giảng dạy, học tập và nghiên cứu.

Trong chương trình đào tạo, môn học có vị trí là môn học cơ sở trong khung chương trình đào tạo nghề Bảo vệ thực vật, Thú y, và Nuôi trồng thủy sản nước mặn, nước lợ cho hai trình độ Trung cấp và Cao đẳng. Môn học được bố trí giảng dạy trước các môn học và mô đun chuyên môn nghề, nhằm cung cấp khối kiến thức nền tảng về tổ chức hệ thống sản xuất trước khi người học tiếp cận các kỹ thuật ngành cụ thể.

Mục tiêu học tập của giáo trình hướng tới việc trang bị cho người học các kiến thức về tổ chức lao động, định mức lao động, quản lý kỹ thuật và thiết bị, quản lý nguyên vật liệu, phương pháp xác định chi phí sản xuất, quy trình thực hiện tiêu chuẩn 5S và các yêu cầu kỹ thuật an toàn lao động. Về chuẩn đầu ra kỹ năng, người học có khả năng xác định cơ cấu tổ chức, lập định mức lao động, xây dựng kế hoạch cung ứng nguyên vật liệu, phân loại và tính toán các yếu tố chi phí sản xuất, cũng như lập kế hoạch triển khai mô hình 5S trong môi trường sản xuất thực tế.

Cấu trúc giáo trình bao gồm 4 chương với thời lượng quy định 45 giờ (42 giờ lý thuyết, 0 giờ thực hành và 3 giờ kiểm tra). Cách tiếp cận của giáo trình đi từ các yếu tố đầu vào cơ bản của sản xuất (sức lao động, máy móc thiết bị, nguyên vật liệu), đến công tác kiểm soát chi phí tài chính, và cuối cùng là phương pháp chuẩn hóa hiện trường cùng các quy chuẩn kỹ thuật an toàn. Điểm đặc sắc của tài liệu là tính thực tế, hệ thống hóa chặt chẽ các chỉ tiêu định mức kỹ thuật - kinh tế cụ thể, sử dụng các công thức đo lường chính xác và gắn liền với bối cảnh sản xuất thực tiễn của các doanh nghiệp.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc nội dung giáo trình được triển khai qua 4 chương lớn:

• Chương 1: Tổ chức lao động trong doanh nghiệp: Tập trung vào việc tạo lập cơ cấu lao động tối ưu dựa trên quy trình công nghệ, cấp bậc kỹ thuật, định mức thời gian và kế hoạch sản xuất. Trình bày khái niệm, tác dụng và 4 loại định mức lao động (mức thời gian, mức sản lượng, mức phục vụ, mức số lượng người làm việc). Phân loại thời gian hao phí trong ca làm việc thành thời gian có ích ($T_{ck}, T_{gc}, T_{pv}, T_n$) và thời gian lãng phí ($T_{ksx}, T_{lptc}, T_{lpcn}$, lãng phí kỹ thuật). Trình bày phương pháp tính toán ngày làm việc theo chế độ qua công thức $N_{cđ} = NL - (L + T + CN + P)$; giải quyết tình trạng thừa lao động tuyệt đối và tương đối; phân tích 3 chỉ tiêu tính năng suất lao động (năng suất theo đơn vị hiện vật $W_h = Q/CN$, năng suất theo giá trị $W_g = G/CN$, năng suất theo thời gian $W_t = T/Q$). Trình bày công tác chuẩn bị kỹ thuật qua 3 giai đoạn; phương pháp định mức thiết bị theo công suất $M_{ij} = Q_j / (K \cdot N_{ij})$ và theo thời gian (Bảng 3.1 xác định giờ máy hoạt động trong năm); công tác kiểm tra kỹ thuật (khoa học, pháp lý, quần chúng) và chế độ sửa chữa dự phòng theo kế hoạch (sửa chữa nhỏ, vừa, lớn).
• Chương 2: Quản lý nguyên vật liệu: Nghiên cứu bản chất của định mức tiêu dùng nguyên vật liệu với cơ cấu gồm phần tiêu dùng thuần túy và tổn thất có tính chất công nghệ; giới thiệu 3 phương pháp xây dựng mức (thống kê kinh nghiệm, thực nghiệm, phân tích). Trình bày quy trình lập kế hoạch cung ứng nguyên vật liệu dựa trên lượng cần dùng, lượng dự trữ (dự trữ thường xuyên với công thức $V_{dx} = v_n \times t_n$, dự trữ bảo hiểm, dự trữ theo mùa) và lượng cần mua. Trình bày nghiệp vụ quản lý kho bãi, tổ chức tiếp nhận, quy tắc cấp phát "nhập trước xuất trước" và 4 phương hướng sử dụng hợp lý, tiết kiệm nguyên vật liệu.
• Chương 3: Xác định chi phí sản xuất: Làm rõ bản chất chi phí sản xuất biểu hiện dưới dạng giá trị của lao động sống và lao động vật hóa. Trình bày các cách phân loại chi phí: theo nội dung kinh tế (5 yếu tố: chi phí nguyên vật liệu, khấu hao tài sản cố định, nhân công bao gồm lương và các khoản trích nộp BHXH, BHYT, KPCĐ, BHTN, dịch vụ mua ngoài, chi phí khác bằng tiền); theo công dụng kinh tế (5 khoản mục: chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung, chi phí quản lý doanh nghiệp, chi phí chung khác); phân loại theo mức độ phụ thuộc vào sản lượng (chi phí cố định, chi phí biến đổi); phân loại theo quan hệ tính giá thành (chi phí trực tiếp, chi phí gián tiếp).
• Chương 4: 5S trong tổ chức quản lý sản xuất và những hiểu biết cơ bản về an toàn lao động: Giới thiệu nguồn gốc triết lý Kaizen từ Nhật Bản, định nghĩa 5 chữ S: Seiri (Sàng lọc), Seiton (Sắp xếp), Seiso (Sạch sẽ), Seiketsu (Săn sóc), Shitsuke (Sẵn sàng). Trình bày phương pháp gắn thẻ đỏ (red tagging) với chu kỳ kiểm tra 1-2 tháng; quy trình 5 bước triển khai 5S trong doanh nghiệp. Nội dung bảo hộ và an toàn lao động bao gồm quyền lợi, nghĩa vụ của người lao động cùng 4 chuyên đề kỹ thuật an toàn: kỹ thuật an toàn điện, kỹ thuật an toàn đối với thiết bị chịu áp lực, kỹ thuật phòng cháy chữa cháy, và kỹ thuật an toàn hóa chất.

Progression logic (tiến trình phát triển logic) của giáo trình đi từ việc tổ chức yếu tố con người và vận hành thiết bị (Chương 1), chuẩn bị và quản trị yếu tố đối tượng lao động (Chương 2), tổng hợp các hao phí nguồn lực thành các chỉ tiêu tài chính chi phí (Chương 3), đến hoàn thiện tổ chức hiện trường và kiểm soát rủi ro lao động (Chương 4).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Nội dung giáo trình xây dựng dựa trên các lý thuyết và nguyên lý quản trị cơ bản:

• Lý thuyết về các yếu tố sản xuất: Sản xuất vật chất dựa trên sự kết hợp giữa ba yếu tố: sức lao động, tư liệu lao động và đối tượng lao động.
• Nguyên lý kinh tế về giá trị của C. Mác: Dẫn chứng luận điểm của C. Mác về hao phí nguyên vật liệu công nghệ: các hao phí này không tham gia vào việc tạo ra giá trị sử dụng của sản phẩm nhưng lại tham gia vào cấu thành giá trị mới của sản phẩm.
• Nguyên lý định mức kỹ thuật: Định mức lao động và định mức tiêu dùng vật tư là các giới hạn hao phí cho phép tối đa, mang tính trung bình tiên tiến, có tính chất động và phải được điều chỉnh khi điều kiện kỹ thuật thay đổi sau chu kỳ tối thiểu 3 tháng áp dụng.
• Triết lý cải tiến Kaizen và hệ thống sản xuất Toyota: Cơ sở hình thành phương pháp 5S bắt nguồn từ ngành công nghiệp chế tạo Nhật Bản, lấy nguyên tắc loại bỏ lãng phí (Muda), phân loại thẻ đỏ và chuẩn hóa thao tác làm nền tảng.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Người học rèn luyện kỹ năng bấm giờ, chụp ảnh ngày làm việc, tính toán cơ cấu thời gian hao phí; tính toán các chỉ tiêu năng suất lao động ($W_h, W_g, W_t$); tính toán mức sản xuất thiết bị $M_{ij}$; lập bảng xác định giờ máy hoạt động trong năm; xác định lượng dự trữ thường xuyên $V_{dx}$; tính các khoản trích theo lương (BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ).
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích cơ cấu lao động để phát hiện hiện tượng thừa lao động tương đối và tuyệt đối; phân tích cơ cấu định mức vật tư để phân tách phần tiêu dùng thuần túy và hao hụt công nghệ; phân tích hành vi chi phí (biến phí và định phí) để kiểm soát giá thành; phân tích nguyên nhân gây hư hỏng thiết bị và sự cố mất an toàn.
• Năng lực thực tiễn (Practical competencies): Lập kế hoạch cung ứng và tiến độ mua sắm nguyên vật liệu theo chu kỳ 10-20 ngày; tổ chức quy trình tiếp nhận, quản lý kho bãi và cấp phát theo nguyên tắc FIFO (nhập trước xuất trước); thực hành quy trình 5 bước triển khai 5S và vận hành kỹ thuật an toàn điện, an toàn bình chịu áp lực, hóa chất tại cơ sở làm việc.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế cho môn học có thời lượng 45 giờ, bao gồm 42 giờ giảng dạy lý thuyết trên lớp và 03 giờ dành riêng cho công tác kiểm tra, đánh giá định kỳ.

Phương pháp tiếp cận sư phạm (Pedagogical approach) lấy việc trang bị kiến thức quản trị thực tế làm trọng tâm. Giảng viên sử dụng phương pháp thuyết giảng kết hợp giải thích các công thức toán kinh tế, hướng dẫn phân tích sơ đồ dòng công việc (như Hình 1.1 mô tả phối hợp tuần tự và Hình 1.2 mô tả phối hợp song song các bước công việc). Các khái niệm trừu tượng như hao phí lao động, định phí, biến phí được cụ thể hóa bằng các biểu mẫu tính toán, bảng số liệu định lượng (như Bảng 1.1 về thời gian thực hiện công việc và Bảng 3.1 về xác định giờ máy hoạt động cho 1 năm).

Hệ thống câu hỏi và bài tập tình huống được tích hợp ở cuối mỗi chương với mục đích rèn luyện tư duy phân tích:

• Chương 1 cung cấp 11 câu hỏi ôn tập, tập trung vào so sánh phương pháp điều tra phân tích với tính toán phân tích, so sánh phương pháp chụp ảnh ngày làm việc với bấm giờ, phân tích ý nghĩa của sửa chữa dự phòng theo kế hoạch.
• Chương 2 cung cấp 7 câu hỏi ôn tập, yêu cầu phân tích các hình thức dự trữ vật tư, nguyên nhân khó khăn trong mua sắm và các biện pháp tiết kiệm nguyên vật liệu.
• Chương 3 cung cấp 3 câu hỏi ôn tập nhằm phân loại chi phí và phân biệt chi phí nguyên vật liệu trực tiếp với chi phí sản xuất chung.

Giáo trình đưa vào nhiều nghiên cứu tình huống và ví dụ thực tiễn để phục vụ việc liên hệ bài học: tình huống xác định phương án kỹ thuật sản xuất trong ngành dệt (mật độ sợi, khổ vải); ví dụ về quy trình 5S của tập đoàn xe hơi Toyota Nhật Bản gắn với câu nói của Sakichi Toyoda ("Đồ vật nào cũng có vị trí của riêng nó"); các mốc ứng dụng 5S tại Việt Nam từ năm 1993 tại Công ty Vyniko, Công ty CNC VINA, và phong trào tại Sở Ngoại vụ Thành phố.

Về phương pháp tự học (Self-study guidelines), người học được khuyến nghị tự nghiên cứu danh mục từ viết tắt (TSCĐ, BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ), thực hiện trả lời 5 câu hỏi sàng lọc khi sắp xếp nơi làm việc, thực hành kỹ thuật gắn thẻ đỏ kiểm tra sau 1-2 tháng, và giải các bài toán xác định nhu cầu vật liệu theo tiến độ sản xuất. Đánh giá kết quả học tập được thực hiện qua các bài kiểm tra viết (03 giờ theo khung chương trình) nhằm đánh giá khả năng ghi nhớ lý thuyết, kỹ năng tính toán định mức và tư duy xử lý tình huống tổ chức quản lý.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Giáo trình môn học "Tổ chức quản lý sản xuất và an toàn lao động" mang những đặc điểm nổi bật gắn liền với chuẩn hóa đào tạo và thực tiễn sản xuất:

Về tính chuẩn hóa văn bản, giáo trình được ban hành chính thức theo Quyết định số 527a/QĐ-CĐN ngày 8/12/2025 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nghề Sóc Trăng, có tuyên bố bản quyền quy định rõ việc sử dụng nguyên bản cho mục đích đào tạo và nghiên cứu học thuật, ngăn cấm các hành vi sử dụng cho mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh.

Về việc cập nhật các xu hướng quản trị hiện đại, tài liệu đã đưa tiêu chuẩn thực hành 5S có nguồn gốc từ hệ thống sản xuất Kaizen của Nhật Bản vào giảng dạy chính khóa. Giáo trình cũng cập nhật các biến thể ứng dụng thực tế của 5S trong các doanh nghiệp như mô hình "6S" (bổ sung chữ S thứ 6 là Safety - An toàn) hoặc mô hình rút gọn "3S" (Sàng lọc, Sắp xếp, Sạch sẽ) áp dụng tại các đơn vị đã có ý thức kỷ luật tự giác cao.

Về gắn kết thực tiễn ngành nghề, các phương pháp quản lý được biên soạn để áp dụng trực tiếp cho các ngành kinh tế kỹ thuật và nông nghiệp đặc thù: Nuôi trồng thủy sản nước mặn, nước lợ; Bảo vệ thực vật; Thú y. Các nội dung cập nhật giải quyết trực tiếp những vấn đề vận hành cụ thể:

• Đưa ra các giải pháp giải quyết dôi dư lao động (thất nghiệp trong doanh nghiệp) thông qua đào tạo lại, chuyển sang dịch vụ sản xuất và đời sống, hoặc giải quyết chế độ hưu trí, thôi việc theo luật định.
• Cập nhật quy định về chế độ bảo hiểm và các khoản trích theo lương của người lao động (BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ).
• Định hướng sử dụng nguyên vật liệu thay thế: ưu tiên vật liệu nhẹ, chi phí thấp, sẵn có trong nước thay cho vật liệu nhập khẩu đắt tiền, kết hợp triệt để thu hồi phế liệu, phế phẩm.
• Tích hợp cụ thể các quy chuẩn an toàn lao động bao gồm an toàn mạng điện, thiết bị áp lực, phòng chống cháy nổ và bảo quản hóa chất đặc thù trong sản xuất nông - thủy sản.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được thiết kế phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp và quản trị cơ sở:

• Học sinh, sinh viên: Người học theo học trình độ Trung cấp và trình độ Cao đẳng các ngành: Nuôi trồng thủy sản nước mặn, nước lợ; Bảo vệ thực vật; Thú y tại Trường Cao đẳng Nghề Sóc Trăng và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đào tạo các nhóm ngành tương tự.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Môn học mang tính chất cơ sở, được bố trí giảng dạy ở giai đoạn đầu trước các môn học và mô đun chuyên môn nghề. Người học không đòi hỏi phải có kiến thức chuyên sâu về quản trị từ trước, nhưng cần nắm vững các kỹ năng toán học cơ bản để tiếp thu các nội dung tính toán định mức, đo lường năng suất, tính toán chi phí và giờ máy thiết bị.
• Giảng viên chuyên nghiệp: Giáo trình cung cấp khung kiến thức chuẩn hóa để giảng viên giảng dạy thời lượng 42 giờ lý thuyết, xây dựng giáo án, thiết kế đề thi kiểm tra (03 giờ), định hướng bài tập thảo luận nhóm và hướng dẫn sinh viên áp dụng các tiêu chuẩn an toàn vào xưởng thực hành.
• Đối tượng tự học và tham khảo: Tài liệu là nguồn tham khảo kỹ thuật cho cán bộ quản lý phân xưởng, tổ trưởng sản xuất, nhân sự phụ trách công tác định mức lao động, quản lý kho bãi, nhân viên an toàn lao động tại các hợp tác xã, trang trại nuôi trồng thủy sản, cơ sở dịch vụ thú y và doanh nghiệp thuốc bảo vệ thực vật.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn phục vụ trực tiếp cho học sinh, sinh viên bậc Trung cấp và Cao đẳng thuộc các nghề Nuôi trồng thủy sản nước mặn, nước lợ; Bảo vệ thực vật; Thú y. Ngoài ra, giáo trình là tài liệu tham khảo cho giảng viên giảng dạy khối kiến thức cơ sở và cán bộ quản trị vận hành tại các cơ sở sản xuất nông - lâm - thủy sản.

2. Cần kiến thức nền nào để học môn học này?

Môn học có mã số NN7101, thuộc khối kiến thức cơ sở được giảng dạy trước các môn học chuyên môn nghề. Người học chỉ cần đáp ứng tiêu chuẩn tuyển sinh đầu vào của trình độ Trung cấp hoặc Cao đẳng và có kỹ năng tính toán toán học phổ thông cơ bản để giải quyết các công thức kinh tế - kỹ thuật.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu quản trị sản xuất thông thường là gì?

Điểm khác biệt là tính tích hợp liên ngành: tài liệu không chỉ trình bày lý thuyết tổ chức lao động, định mức vật tư và chi phí sản xuất mà còn kết hợp chặt chẽ với phương pháp quản lý hiện trường 5S và các tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn lao động cụ thể (điện, hóa chất, thiết bị chịu áp lực, PCCC) gắn trực tiếp với thực tiễn sản xuất.

4. Làm sao để tự học giáo trình hiệu quả?

Người học nên học tuần tự theo kết cấu 4 chương; nắm vững các khái niệm cơ bản; chủ động giải toàn bộ hệ thống câu hỏi ôn tập cuối mỗi chương; luyện tập các bài toán tính năng suất lao động ($W_h, W_g, W_t$), tính giờ máy hoạt động ($G_m$) và lượng dự trữ nguyên vật liệu ($V_{dx}$); đồng thời áp dụng phương pháp sàng lọc 5S và bảng câu hỏi thẻ đỏ vào chính không gian học tập cá nhân.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình không?

Giáo trình tích hợp bảng danh mục từ viết tắt chuẩn (TSCĐ, BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ), danh mục bảng và hình vẽ minh họa (Bảng 1.1, Hình 1.1, Hình 1.2, Bảng 3.1) và danh mục tài liệu tham khảo chuyên ngành tại trang 84 để phục vụ người học tra cứu, mở rộng kiến thức.

---

Kết luận

Giáo trình "Tổ chức quản lý sản xuất và an toàn lao động" (Mã môn: NN7101) của Trường Cao đẳng Nghề Sóc Trăng do Nguyễn Thị Kim Xuyến chủ biên cung cấp một hệ thống lý luận và công cụ định lượng chuẩn mực về quản trị sản xuất cơ sở. Giá trị cốt lõi của tài liệu nằm ở việc chuẩn hóa các phương pháp tính toán định mức lao động, quản lý nguyên vật liệu, kiểm soát 5 yếu tố chi phí sản xuất, kết hợp với phương pháp cải tiến 5S và các quy chuẩn bảo đảm an toàn lao động.

Lộ trình học tập đề xuất cho người học gồm 4 giai đoạn logic:

1. Nghiên cứu nguyên lý tổ chức nhân sự, tính toán cơ cấu thời gian và định mức lao động trong doanh nghiệp.
2. Xây dựng định mức tiêu dùng, lập kế hoạch mua sắm và quản lý hệ thống kho bãi nguyên vật liệu theo nguyên tắc FIFO.
3. Phân loại, tập hợp và kiểm soát chi phí sản xuất theo yếu tố và khoản mục phục vụ tính toán giá thành.
4. Thực hành quy trình 5 bước của 5S tại hiện trường sản xuất và tuân thủ các quy phạm kỹ thuật an toàn lao động.

Để mở rộng kiến thức, người học có thể khai thác thêm các danh mục tài liệu tham khảo tại trang 84 của giáo trình, các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành về an toàn vệ sinh lao động, cùng các quy định về chế độ bảo hiểm xã hội và định mức kỹ thuật chuyên ngành nông nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔ CHỨC LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP Giới thiệu: Tổ chức lao động trong doanh nghiệp là hệ thống các biện pháp khoa học nhằm bố trí, sử dụng và quản lý nguồn lao động một cách hợp lý, hiệu quả trong quá trình sản xuất – kinh doanh. Đây là bộ phận quan trọng của quản trị doanh nghiệp, quyết định trực tiếp đến năng suất, chất lượng sản phẩm, chi phí sản xuất, cũng như hiệu quả kinh doanh. Mục tiêu - Trình bày được nội dung về cơ cấu lao động tối ưu trong doanh nghiệp. - Trình bày được khái niệm định mức lao động, phân loại thời gian hao phí.

- Trình bày được phương pháp bố trí sử dụng lao động hợp lý, các biện pháp nâng cao năng suất lao động. - Trình bày được phương pháp quản lý kỹ thuật, sử dụng và bảo trì máy, thiết bị trong doanh nghiệp. - Lập được kế hoạch sử dụng hợp lý và tiết kiệm sức lao động, việc tổ chức lao động trong thực tiễn. - Chủ động, nghiêm túc, có khả năng làm việc độc lập hoặc theo nhóm, có trách nhiệm trong các công việc được giao, nhận thức được tầm quan trọng của việc tổ chức lao động hợp lý trong sản xuất.

Nội dung chính 1. Tạo lập cơ cấu lao động tối ưu 1. Vai trò của cơ cấu lao động tối ưu Như chúng ta đều biết, muốn sản xuất ra của cải vật chất cần phải có 3 yếu tố: Lao động, tư liệu lao động và đối tượng lao động, trong đó lao động là yếu tố quan trọng nhất. Nếu không có lao động thì mọi hoạt động sản xuất bị ngừng trệ.

Tuy nhiên, muốn cho mọi hoạt động sản xuất đạt hiệu quả cao, cần phải hình thành một cơ cấu lao động tối ưu trong các doanh nghiệp. Cơ cấu lao động được coi là tối ưu khi lực lượng lao động bảo đảm đủ số lượng, ngành nghề, chất lượng, giới tính và lứa tuổi, đồng thời được phân định rõ chức năng, nhiệm vụ quyền hạn, mối quan hệ công tác giữa các bộ phận và các cá nhân với nhau, bảo đảm mọi người đều có việc làm, mọi khâu, mọi bộ phận đều có người phụ trách và sự ăn khớp, đồng bộ trong từng đơn vị và trên phạm vi toàn doanh nghiệp. Như vậy, cơ cấu lao động tối ưu là cơ sở đế đảm bảo cho quá trình sản xuất được tiến hành cân đối, nhịp nhàng và liên tục; là cơ sở để đảm bảo nâng cao hiệu quả của quá trình sản xuất của doanh nghiệp. Ngoài ra, cơ cấu lao động tối ưu còn là cơ sở cho việc phân công, bố trí lao động; là cơ sở cho công tác đào tạo và quy hoạch cán bộ; 3 là cơ sở để khai thác triệt để các nguồn khả năng tiềm tàng trong các doanh nghiệp.

Bên cạnh những ý nghĩa mà chúng ta có thể lượng hoá được, cơ cấu lao động tối ưu còn tạo ra một môi trường, một động lực (sức mạnh vô hình) để kích thích sản xuất phát triển. Phương pháp xác định cơ cấu lao động tối ưu Để có được một cơ cấu lao động tối ưu, khi xây dựng phải dựa vào các căn cứ sau: - Quy trình công nghệ chế tạo sản phẩm. Cơ cấu lao động phải phù hợp với từng bước của quy trình công nghệ. Mỗi giai đoạn sản xuất đòi hỏi một số lượng và loại lao động nhất định (lao động trực tiếp, lao động gián tiếp, lao động phục vụ…).

Vì vậy, việc phân tích dây chuyền công nghệ giúp xác định rõ nhu cầu nhân lực ở từng công đoạn, tránh tình trạng thừa – thiếu lao động. - Cấp bậc kỹ thuật công việc. Mỗi loại công việc cần trình độ tay nghề và kỹ năng nhất định. Xác định đúng cấp bậc kỹ thuật giúp bố trí lao động có chuyên môn phù hợp, đảm bảo chất lượng sản phẩm và năng suất lao động.

Cơ cấu lao động tối ưu phải phản ánh sự phù hợp giữa yêu cầu kỹ thuật của công việc và trình độ của người lao động. - Định mức thời gian lao động. Định mức thời gian là căn cứ quan trọng để tính toán lượng lao động cần thiết cho từng công đoạn sản xuất. Thông qua việc xác định định mức lao động hợp lý, doanh nghiệp có thể: + Tính được số lượng lao động cần thiết + Tránh tình trạng lao động nhàn rỗi hoặc quá tải + Nâng cao năng suất và hiệu quả hoạt động - Kế hoạch sản xuất và tiêu thụ sản phẩm Nhu cầu nhân lực phụ thuộc trực tiếp vào khối lượng sản xuất và mức tiêu thụ sản phẩm.

Khi xác định cơ cấu lao động tối ưu, cần căn cứ vào: + Kế hoạch sản xuất theo từng giai đoạn + Đơn hàng cụ thể + Dự báo thị trường và khả năng tiêu thụ. Từ đó, doanh nghiệp điều chỉnh cơ cấu lao động phù hợp, đảm bảo hoàn thành mục tiêu sản xuất – kinh doanh. Định mức lao động và áp dụng định mức lao động trong sản xuất 2. Khái niệm và tác dụng của định mức lao động 2.1 Khái niệm định mức lao động Định mức lao động là lượng lao động hao phí lớn nhất không được phép vượt quá để hoàn thành một đơn vị sản phẩm hoặc một chi tiết sản phẩm hoặc một bước công việc theo tiêu chuẩn chất lượng quy định trong điều kiện tổ chức, kỹ thuật, tâm sinh lý, kinh tế - xã hội nhất định.

Lượng lao động hao phí mà chúng la nói ở đây phải được lượng hoá bằng những thông số nhất định và phải đảm bảo độ tin cậy tối đa, đảm bảo tính tiên tiến và hiện thực. Phải xác định được chất lượng của sản phẩm hoặc công việc và phải thể hiện bằng các tiêu chuẩn để nghiệm thu chất lượng sản phẩm đó, lượng lao động hao phí và chất lượng sản phẩm phải gắn chặt với nhau.2 Các loại định mức lao động Mức thời gian: Là lượng thời gian cần thiết được quy định cho 1 công nhân hoặc 1 nhóm công nhân có trình độ tương ứng với độ phức tạp của công việc để hoàn thành 1 công việc trong điều kiện tổ chức kỹ thuật nhất định. Mức sản lượng: Là lượng sản phẩm được quy định cho 1 công nhân hoặc một nhóm công nhân có trình độ tương ứng với trình độ phức tạp của công việc phải hoàn thành trong 1 đơn vị thời gian với điều kiện tổ chức kỹ thuật nhất định. Mức phục vụ: Là số lượng thiết bị được quy định để một công nhân hoặc một nhóm công nhân có thể điều khiển đồng thời trong điều kiện tổ chức kỹ thuật nhất định.

Mức số lượng người làm việc: Là số lượng lao động được quy định để hoàn thành 1 công việc trong điều kiện tổ chức kỹ thuật nhất định.3 Tác dụng của định mức Là cơ sở để xác định rõ trách nhiệm và đánh giá kết quả lao động của mỗi người. Là cơ sở để phân công, bố trí lao động và tổ chức sản xuất. Là cơ sở để xây dựng kế hoạch. Là cơ sở để trả lương theo sản phẩm.

Là cơ sở để quán triệt nguyên tắc tiết kiệm. Là cơ sở cho việc tính toán các chi phí và giá thành. Là cơ sở cho công tác hạch toán doanh nghiệp trong các doanh nghiệp và trong nội bộ doanh nghiệp. Để phát huy các tác dụng trên, trong quá trình xây dựng và thực hiện mức phải đảm bảo các yêu cầu: - Mức phải đảm bảo tính tiên tiến và hiện thực.

- Mức xây dựng xong phải nhanh chóng đưa vào sản xuất 5 - Phải tổ chức theo dõi tình hình thực hiện mức và thường xuyên củng cố và hoàn thiện mức. Phân loại thời gian hao phí và cơ cấu của định mức thời gian Muốn xây dựng định mức chính xác công việc đầu tiên là cần nghiên cứu và phân loại thời gian. Phân loại thời gian để có căn cứ nhằm phân tích thời gian làm việc của công nhân, thông qua đó để loại trừ những thời gian bất hợp lý, những thời gian lãng phí nhằm nâng cao thời gian tác nghiệp (thời gian thực sự tạo ra sản phẩm).1 Phân loại thời gian hao phí Trong ca làm việc của người lao động, thời gian được chia làm hai loại: Thời gian có ích và thời gian lãng phí a. Thời gian có ích được chia làm 4 loại: - Thời gian chuẩn bị và kết thúc (Tck) Là thời gian công nhân làm một số công việc chuẩn bị đầu 1 ca, hoặc làm một số công việc kết thúc cuối 1 ca.

- Thời gian gia công (Tgc) Bao gồm thời gian thực sự tạo ra sản phẩm hoặc thực sự hoàn thành công việc được giao. Bao gồm thời gian gia công chính (Tc) và thời gian gia công phụ (Tp) + Thời gian gia công chính (Tc): Là thời gian trực tiếp làm thay đổi hình dáng kích thước, tính chất vị trí tương đối của vật gia công. + Thời gian gia công phụ (Tp): Là thời gian thực hiện các công việc nhằm tạo điều kiện cho công việc chính được tiến hành, thời gian phụ lặp đi lặp lại ở các bước công việc. Đặc điểm thời gian phụ là không làm thay đổi vật gia công.

Thí dụ: Thời gian lắp sản phẩm lên máy để chuẩn bị gia công, thời gian mở máy, thời gian giao, thời gian đo kích thước sản phẩm, thời gian tháo sản phẩm ra khỏi máy - Thời gian phục vụ (Tpv): Là thời gian công nhân thực hiện các công việc do điều kiện tổ chức kỹ thuật không hoàn thiện. (thí dụ thời gian công nhân phải đi mài dao, do không có công nhân phụ hỗ trợ); Thời gian phục vụ được chia làm 2 loại: Thời gian phục vụ có tính chất tổ chức (Tpvtc) và thời gian phục vụ có tính chất kỹ thuật (Tpvkt) - Thời gian nghỉ vì nhu cầu của con người (Tn): Là thời gian công nhân thực hiện các hoạt động tâm sinh lý bình thường. Ví dụ: Thời gian công nhân uống nước, hút thuốc ăn cơm,.Thời gian giải lao, tập thể dục giữa giờ; Thời gian vệ sinh cá nhân. Thời gian nhu cầu được doanh nghiệp quy định, tùy theo mức độ nặng nhọc, hay điều kiện làm việc đặc biệt để quy định thống nhất.

Thời gian lãng phí được chia làm 4 loại: - Thời gian công tác không sản xuất (Tksx) 6 - Thời gian lãng phí do tổ chức (Tlptc): Là thời gian công nhân phải ngừng chờ do nguyên nhân tổ chức. Thí dụ: Thời gian chờ tổ trưởng, chờ đốc công để nhận nhiệm vụ; thời gian chờ thợ bảo trì, chờ vật tư chưa về kịp. - Thời gian lãng phí do công nhân (Tlpcn): Là thời gian công nhân vi phạm kỷ luật lao động. Thí dụ: Thời gian công nhân đi trễ, về sớm; thời gian công nhân nói chuyện riêng.