Đề cương bài giảng mô đun Thiết bị may nghề may thời trang Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội

Đề cương bài giảng mô đun Thiết bị may tại Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội cung cấp kiến thức về các loại mũi may, cấu tạo và cách vận hành máy may công nghiệp.

• Trường học: Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội
• Chuyên ngành: May thời trang
• Đề tài: Thiết bị may
• Loại tài liệu: Đề cương bài giảng
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan đề cương thiết bị may Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội

Đề cương bài giảng Thiết bị may Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội được xây dựng cho hệ trung cấp nghề may thời trang. Tài liệu đúc kết kiến thức chuyên môn từ đội ngũ giảng viên giàu kinh nghiệm thực tế. Cấu trúc bài giảng phản ánh sát sao công nghệ sản xuất may hiện đại tại Việt Nam. Nội dung đào tạo tích hợp giữa lý thuyết nền tảng và bài tập thực hành tay nghề. Mục tiêu cốt lõi tập trung vào việc hình thành kỹ năng nhận diện cơ chế hoạt động của từng nhóm thiết bị cơ bản. Sinh viên tiếp cận kiến thức từ phân loại mũi may máy đến quy cách bảo trì cơ khí máy công nghiệp. Giáo trình phân bổ khối lượng kiến thức khoa học thành ba chương trọng tâm. Chương mở đầu và chương một làm rõ khái niệm máy may, phân loại thiết bị cùng thông số các dạng mũi may. Chương hai đi sâu vào thiết bị may cơ bản như máy một kim và hai kim thắt nút. Chương ba hoàn thiện kiến thức với các dòng máy may chuyên dùng phổ biến. Hệ thống bài học giúp người học tiếp thu bài bản, giảm thiểu sai sót kỹ thuật khi vận hành tại xưởng sản xuất thực tế.

1.1. Mục tiêu đào tạo nghề may thời trang

Chương trình hướng đến mục tiêu chuẩn hóa tay nghề cho sinh viên trung cấp. Người học nắm vững bản chất kỹ thuật của thiết bị may công nghiệp. Kiến thức bài giảng trang bị khả năng đọc hiểu bản vẽ cơ cấu máy dệt may. Sinh viên rèn luyện tác phong công nghiệp ngay từ giai đoạn lý thuyết. Khả năng phán đoán chuyển động máy móc được cải thiện rõ rệt. Đề cương rèn luyện kỹ năng phát hiện hỏng hóc cơ học căn bản. Học viên biết cách kiểm soát vận hành an toàn trên dây chuyền may mặc công nghiệp hiện đại. Sau khi hoàn thành môn học, sinh viên làm chủ công nghệ và xử lý tốt các tình huống kỹ thuật phát sinh.

1.2. Phân loại thiết bị may theo kết cấu

Thiết bị may công nghiệp được phân chia theo dạng mũi may và hình dáng thân máy. Phân loại theo mũi may gồm máy may mũi móc xích đơn, mũi thắt nút, mũi vắt sổ và mũi chần diễu. Về hình dáng máy, thiết bị chia thành bốn nhóm chuyên biệt. Máy may bằng phục vụ may các chi tiết dạng phẳng thông thường. Máy may đòn dọc sử dụng may chi tiết dạng ống với đường may song song trục ống. Máy may đòn ngang may các đường bao quanh chu vi ống vải. Máy may trụ hỗ trợ may các vị trí lòng ống hẹp, đế giày hoặc mũ. Cách phân loại này giúp kỹ thuật viên lựa chọn đúng chủng loại máy phù hợp từng công đoạn.

II. Phân tích kỹ thuật thiết bị may Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội

Quá trình vận hành máy may công nghiệp thường phát sinh nhiều vấn đề cơ học phức tạp. Hiện tượng đứt chỉ, bỏ mũi, gãy kim hoặc nhăn vải bắt nguồn từ sự sai lệch chuyển động của các cơ cấu cốt lõi. Trục chính giữ vai trò truyền động trực tiếp đến cơ cấu trục kim, cần giật chỉ và bộ phận tạo mũi dưới. Khi các cơ cấu này mất đồng bộ, đường may sẽ biến dạng hoặc mất liên kết chỉ. Lực căng chỉ không chuẩn tại cụm đồng tiền kẹp chỉ gây ra lỗi rút sợi hoặc lỏng đường may. Cơ cấu ép nguyên liệu nếu điều chỉnh áp lực chân vịt không đúng sẽ làm xô lệch mặt vải. Lượng dầu bôi trơn cấp cho ổ chao bị thừa sẽ làm bẩn sản phẩm, trong khi thiếu dầu khiến bạc trục bị cháy. Bên cạnh đó, việc chọn sai số kim may so với chất liệu vải cũng là nguyên nhân gây hư hại vật liệu. Đề cương phân tích chi tiết từng khâu kỹ thuật nhằm xác định đúng nguyên nhân gốc rễ của sự cố. Việc hiểu thấu bản chất nguyên lý làm việc giúp người thợ chủ động kiểm soát quy trình gia công, hạn chế sản phẩm lỗi trên chuyền may.

2.1. Phân tích lỗi tạo mũi may thắt nút

Mũi may thắt nút một kim và hai kim là dạng liên kết đường may phổ biến nhất. Khuyết tật đường may thường bắt nguồn từ sai lệch hành trình giữa kim và mỏ ổ. Khi kim bắt đầu đi lên từ điểm chết dưới, vòng chỉ hình thành ở rãnh lõm. Nếu mỏ ổ lao tới bắt vòng chỉ quá sớm hoặc quá muộn, mũi may sẽ bị bỏ. Sự mất cân bằng lực căng giữa chỉ kim và chỉ suốt gây ra hiện tượng nổi chỉ trên hoặc nổi chỉ dưới. Chiều sâu cắm kim sai lệch dễ dẫn đến va chạm cơ học, gây gãy kim hoặc mẻ mũi mỏ ổ. Cần giật chỉ hoạt động không nhịp nhàng sẽ không thu hồi kịp lượng chỉ dư thừa trong chu kỳ may.

2.2. Vấn đề phát sinh trên máy may chuyên dùng

Các thiết bị chuyên dùng như máy vắt sổ và máy thùa khuyết có cấu trúc phức tạp. Máy vắt sổ tích hợp bộ dao xén mép vải, sinh ra lượng xơ vụn rất lớn. Vụn vải tích tụ dễ gây kẹt cơ cấu đẩy răng cưa và xước mấu đan chỉ mặt nguyệt. Sự cố mấu đan chỉ bị biến dạng sẽ phá hủy cấu trúc mũi may bao mép vải. Đối với máy thùa khuyết đầu bằng và đầu tròn, cơ cấu dao chém khuyết chịu áp lực cao. Nếu căn chỉnh dao chém không chuẩn tâm, mép bờ khuyết sẽ bị tưa sợi và rách chỉ bọ. Lỗi kẹp chỉ phụ hoặc lệch bán kính mắt khuyết làm giảm chất lượng thẩm mỹ của âu phục cao cấp.

III. Phương pháp vận hành thiết bị may Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội

Đề cương xây dựng quy trình kỹ thuật chuẩn xác nhằm khắc phục triệt để các sự cố máy may. Trước khi may, kỹ thuật viên tiến hành lắp kim chuẩn chiều rãnh dài hướng về phía thoi chỉ. Thao tác nới lỏng vít hãm kim, đẩy sát đáy trục kim và siết chặt giúp kim không bị rung lắc. Khi cuộn chỉ suốt, thao tác nâng chân vịt là bắt buộc nhằm chống mòn răng cưa cơ cấu đẩy. Quá trình mắc chỉ trên cần tuân thủ nghiêm ngặt lộ trình qua các chi tiết dẫn hướng, cụm đồng tiền kẹp chỉ và cần giật chỉ. Để điều chỉnh lượng dầu bôi trơn cho ổ chao, người vận hành xoay vít điều chỉnh trên bạc trục ổ theo vạch dấu cộng hoặc trừ. Đối với máy vắt sổ, hệ thống máng dẫn vải vụn phải luôn thông thoáng để gom triệt để sợi thừa vào thùng chứa. Các thông số chiều dài mũi may, độ nén chân vịt và sức căng chỉ phải được thiết lập theo từng chủng loại vải may. Phương pháp chuẩn hóa này bảo vệ tuổi thọ cơ khí và ổn định chất lượng đường may.

3.1. Kỹ thuật mắc chỉ và kiểm soát độ căng

Quy trình mắc chỉ trên đòi hỏi tuân thủ tuần tự cơ học nghiêm ngặt. Sợi chỉ đi qua giá chỉ, dẫn qua lỗ dẫn hướng rồi luồn vào cụm đồng tiền kẹp chỉ. Cụm đĩa kẹp tạo lực cản chuẩn xác cho sợi chỉ trong từng chu trình tạo mũi. Tiếp đó, sợi chỉ đi qua lò xo phụ nhả chỉ và xỏ vào mắt cần giật chỉ. Cần giật chỉ thực hiện chức năng cấp và thu hồi chỉ đồng nhịp với chuyển động trụ kim. Cuối cùng, sợi chỉ luồn qua lỗ dẫn chỉ đầu trục kim rồi xỏ qua lỗ kim may. Thao tác lắp suốt vào thoi phải đảm bảo suốt quay thuận theo me thoi khi kéo sợi chỉ dưới.

3.2. Quy trình bảo dưỡng và vệ sinh thiết bị

Công tác bảo dưỡng định kỳ giúp máy may hoạt động ổn định và bền bỉ. Sau mỗi ca làm việc, kỹ thuật viên tiến hành quét sạch bụi vải tại khu vực răng cưa và mặt nguyệt. Riêng máy vắt sổ cần kiểm tra thùng gom vải vụn và làm sạch mấu đan chỉ. Việc làm sạch ngăn chặn xơ vải làm xước chi tiết máy hoặc rơi bẩn vào thành phẩm may. Hệ thống bơm dầu tự động cần được kiểm tra mắt thăm dầu thường xuyên trong lúc đạp máy chạy thử. Bổ sung dầu máy may công nghiệp chuyên dụng kịp thời khi mức dầu xuống dưới vạch quy định. Tra dầu bổ sung vào các bạc trục ngoài giúp hạn chế ma sát và triệt tiêu tiếng ồn rung lắc.

IV. Giá trị thực tiễn thiết bị may tại Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội

Đề cương bài giảng Thiết bị may Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội khẳng định tính ứng dụng cao trong đào tạo nghề may. Tài liệu kết nối nhu cầu tuyển dụng thực tế của doanh nghiệp với chương trình giảng dạy của nhà trường. Nội dung bài giảng trang bị cho sinh viên năng lực thực hành vững vàng trên các dây chuyền dệt may công nghiệp lớn. Sinh viên nhanh chóng hòa nhập môi trường sản xuất mà không mất nhiều thời gian đào tạo lại tại nhà máy. Khả năng làm chủ các dòng máy may chuyên dụng như máy thùa khuyết, đính cúc hay vắt sổ tạo lợi thế nghề nghiệp vượt trội. Đề cương còn là cẩm nang hữu ích phục vụ kỹ thuật viên bảo trì máy may tại các xí nghiệp thời trang xuất khẩu. Việc chuẩn hóa kiến thức cơ điện may giúp giảm chi phí bảo dưỡng máy móc và gia tăng năng suất chuyền may. Tài liệu đóng góp tích cực vào việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực kỹ thuật cho ngành dệt may Việt Nam trong thời kỳ chuyển đổi công nghệ cao.

4.1. Ứng dụng trong dây chuyền may công nghiệp

Kiến thức đề cương được triển khai trực tiếp vào các nhà máy sản xuất hàng may mặc. Kỹ thuật viên áp dụng nguyên lý cơ học để cân chỉnh máy may đồng bộ với từng công đoạn may. Đối với công đoạn may ráp thân áo sơ mi, máy một kim mũi thắt nút được thiết lập tốc độ tối ưu. Các chi tiết gấu áo và viền cổ được xử lý chính xác bằng máy may vắt sổ chuyên dụng. Máy thùa khuyết đầu bằng và đầu tròn đảm bảo độ đồng đều của mắt khuyết trên sản phẩm áo khoác cao cấp. Sự vận hành chính xác của hệ thống máy may giảm đáng kể tỷ lệ sản phẩm lỗi.

4.2. Định hướng phát triển kỹ năng cơ điện may

Nắm vững đề cương bài giảng tạo nền tảng vững chắc cho sinh viên phát triển tay nghề kỹ thuật cao. Người học không chỉ dừng lại ở kỹ năng may ráp chi tiết mà còn tiến tới làm chủ công nghệ tự động hóa. Đề cương định hướng khả năng phân tích sơ đồ động học và sửa chữa bảo trì chuyên sâu máy may điện tử. Nhu cầu tuyển dụng thợ kỹ thuật cơ điện may lành nghề luôn ở mức cao trên thị trường lao động. Nền tảng chuyên môn vững vàng giúp kỹ thuật viên thăng tiến lên các vị trí quản lý chuyền may hoặc chuyên viên kỹ thuật xí nghiệp. Đây là bước đệm then chốt khẳng định uy tín đào tạo nghề của nhà trường.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Đề cương bài giảng mô đun "Thiết bị may" được biên soạn năm 2022 bởi Khoa Công nghệ Thông tin thuộc Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội, phục vụ công tác giảng dạy nội bộ cho hệ trung cấp nghề May thời trang. Trong chương trình đào tạo chuyên ngành may mặc, mô đun đóng vai trò trang bị kiến thức cơ sở kỹ thuật cốt lõi về công cụ lao động trực tiếp, giúp người học chuyển tiếp từ các kỹ năng may thủ công sang vận hành thiết bị cơ khí chuyên dụng trên dây chuyền may công nghiệp.

Mục tiêu học tập của giáo trình hướng tới việc cung cấp hệ thống phân loại máy may, phân tích nguyên lý cấu tạo của từng cụm cơ cấu cơ học, và làm rõ quá trình tạo mũi may của các hệ chỉ. Về mặt năng lực thực hành, tài liệu xác định các chuẩn đầu ra cụ thể gồm: khả năng vận hành đúng quy chuẩn an toàn, nhận biết các dạng đường may tiêu chuẩn, nắm vững quy trình luồn chỉ - đánh suốt, căn chỉnh các thông số kỹ thuật (độ căng chỉ, lực ép chân vịt, chiều dài bước may, quan hệ giữa kim và mỏ ổ), đồng thời thực hiện thao tác bảo dưỡng định kỳ trên thiết bị may công nghiệp.

Giáo trình được cấu trúc từ cấp độ đại cương đến chi tiết kỹ thuật: khởi đầu từ việc phân loại tổng quát thiết bị may và hệ thống mã hóa mũi may chuẩn quốc tế, sau đó đi sâu phân tích nguyên lý động học của máy may một kim thắt nút cơ bản, mở rộng sang máy may hai kim tách trụ và các dòng thiết bị chuyên dùng như máy vắt sổ và máy thùa khuyết.

Điểm đặc thù của tài liệu là phương pháp tiếp cận kỹ thuật thực nghiệm định lượng. Mọi hướng dẫn lắp ráp, hiệu chỉnh đều gắn liền với các trị số cơ học chính xác (kích thước đo bằng milimet, cự ly căn lá, vạch phân độ trên trụ kim), dựa trên hệ quy chiếu là các model máy may công nghiệp thực tế được sử dụng rộng rãi trong nhà xưởng như Juki DDL-5530 và Juki LH-1182.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai tuần tự qua phần mở đầu và ba chương chuyên đề chính:

• Bài mở đầu: Giới thiệu khái quát về máy may công nghiệp: Cung cấp định nghĩa máy may là thiết bị liên kết từ hai hoặc nhiều lớp nguyên liệu thông qua hệ thống chỉ trên và chỉ dưới. Bài học hệ thống hóa bốn phương pháp phân loại máy may công nghiệp:

  • Theo dạng mũi may: Máy may mũi móc xích đơn, mũi thắt nút, mũi vắt sổ, mũi chần diễu;
  • Theo hình dáng thân máy: Thân máy bằng (may chi tiết phẳng), đòn dọc (cuộn ống song song trục), đòn ngang (may chi tiết ống vuông góc trục), dạng trụ (may đáy ống);
  • Theo cấp độ kỹ thuật và vận tốc: Máy may gia đình ($n < 1000$ vòng/phút), máy may động cơ ($n > 1000$ vòng/phút, chia thành dải tốc độ thấp $3500 - 4000$ vòng/phút và dải tốc độ cao $> 4000$ vòng/phút), máy bán tự động, máy may tự động theo chương trình (máy thùa khuy, đính cúc, đính bọ);
  • Theo nguyên liệu may: Vải dệt thoi, dệt kim, da/giả da, vải mỏng, trung bình, dày. Chương này cũng phân rã cấu trúc vật lý của tổ hợp máy: đầu máy (gồm thân máy chứa cụm trục chính, trụ kim, cần giật chỉ; và đế máy chứa ổ, bộ đẩy, móc), bàn máy kích thước tiêu chuẩn $1050 \times 550\text{ mm}$ hoặc $1100 \times 600\text{ mm}$, dày $30 - 40\text{ mm}$ bằng gỗ ép giảm rung, chân bàn gang/thép lắp ghép có đệm cao su giảm chấn, và mô tơ dẫn động liên tục.

• Chương I: Các loại mũi may máy cơ bản: Hệ thống hóa các dạng mũi may theo tiêu chuẩn quốc tế bằng ký hiệu ba chữ số (chữ số đầu biểu thị nhóm, hai chữ số sau biểu thị dạng tết chỉ):

  • Nhóm 300 (Mũi may thắt nút): Phân tích chu trình tạo mũi qua 6 giai đoạn (kim xuyên qua vải $\rightarrow$ mỏ ổ bắt lấy vòng chỉ $\rightarrow$ ổ mở rộng vòng chỉ $\rightarrow$ vòng chỉ choàng qua ruột ổ $\rightarrow$ mỏ ổ nhả chỉ $\rightarrow$ răng cưa đẩy vải đồng thời cần giật chỉ thắt chặt nút). Giới thiệu 14 biến thể trong họ 300, trọng tâm là mũi 301 (1 kim 2 chỉ thẳng), 304/308 (ziczac), 306 (dấu chỉ), 309 (hai kim ba chỉ), 330/331 (bờ khuy nổi và khuyết đầu bằng).
  • Nhóm 100 (Móc xích đơn): Mũi 101, 103 (dấu mũi); đặc tính co giãn cao, dễ tuột chỉ, ứng dụng khâu miệng bao, đính cúc, vắt gấu.
  • Nhóm 400 (Móc xích kép): Gồm 9 kiểu tết chỉ (401 đến 410, 430, 431); phân tích cấu trúc phối hợp giữa chỉ kim và chỉ móc, tiêu hao chỉ lớn nhưng đàn hồi tốt, dùng cho vải co giãn và máy thùa khuy đầu tròn.
  • Nhóm 500 (Vắt sổ): Phân loại từ 1 đến 5 chỉ (501, 503, 504, 516, 517) dựa trên tiêu chuẩn CHDC Đức (17 dạng) và tiêu chuẩn Nhật Bản (21 dạng); ứng dụng viền bọc và ráp biên vải thun, dệt kim.
  • Nhóm 600 (Chần diễu): Khảo sát 9 dạng mũi (601, 602, 603, 606); cơ cấu có chỉ diễu mặt trên và chỉ móc mặt dưới, tăng khả năng đàn hồi và liên kết ngang.

• Chương II: Thiết bị may cơ bản: Phân tích kỹ thuật chuyên sâu hai đại diện tiêu biểu của dòng máy mũi thắt nút:

  • Máy may 1 kim Juki DDL-5530: Tốc độ cực đại 4500 mũi/phút (trung bình 4000 mũi/phút), bước may tối đa 5 mm, nâng chân vịt bằng gạt gối 13 mm, dùng dầu Juki New Defrix số 1. Khảo sát cấu tạo và nguyên lý phối hợp chuyển động giữa trục chính, cơ cấu trục kim - cần giật chỉ (hành trình trụ kim 30,8 mm), cơ cấu cam lệch tâm nâng - đẩy răng cưa, và cơ cấu trục ổ (tỷ số truyền bánh răng côn xoắn là 1:2, trục chính quay 1 vòng thì trục ổ quay 2 vòng).
  • Máy may 2 kim may góc Juki LH-1182: Tốc độ cực đại 2300 mũi/phút, bước may tiến 5 mm, lùi 4 mm, sử dụng kim DP $17#14 - 21$, cự ly giữa hai kim từ $1/8\text{ inch}$ đến $1/2\text{ inch}$ ($3,18\text{ mm} - 12,7\text{ mm}$). Phân tích cơ chế ly hợp dừng độc lập một trụ kim qua hệ thống đòn gạt để thực hiện các đường may góc (đoạn $A-B_1-B_2-C$) và đường cong chính xác.

• Chương III: Thiết bị chuyên dùng: Khảo sát các dòng máy phụ trợ hoàn thiện sản phẩm:

  • Máy vắt sổ: Đặc tính sử dụng kim cong hoặc ngắn ký hiệu DC, trục kim bố trí nghiêng góc $23^\circ - 30^\circ$ so với phương thẳng đứng; cơ cấu dao xén xơ mép vải (dao cố định dưới và dao chuyển động trên); cơ cấu đẩy vi sai lệch bước gồm răng cưa chính (quy định bước may) và răng cưa phụ (triệt tiêu hiện tượng bai giãn trên mép vải co giãn).
  • Máy thùa khuyết: Phân tích hình thái và thông số hình học của khuyết đầu bằng (chiều dài toàn bộ $L$, chiều dài đầu khuyết $L_1, L_2$ ứng dụng cho sơ mi, quần âu) và khuyết đầu tròn (thông số $L, L_1, L_2$, chiều rộng $B, B_1, B_2$, bán kính mắt $R$ cho âu phục cao cấp com-lê, jacket).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình hình thành nền tảng cơ học máy thông qua các nguyên lý động học: nguyên lý truyền động trục chính sang trục trung gian và trục ổ thông qua các cặp bánh răng côn xoắn và bộ truyền đai răng ngựa; nguyên lý biến chuyển động quay tròn thành chuyển động lắc tịnh tiến qua các cơ cấu thanh truyền, cam tròn lệch tâm, con trượt và tay lắc. Song song đó, sinh viên được trang bị kiến thức về tiêu chuẩn hóa công nghiệp thông qua hệ thống mã hóa mũi may ISO, đặc tính liên kết chỉ của thoi suốt và mỏ móc, cùng nguyên lý bôi trơn cưỡng bức bằng bơm dầu tuần hoàn trong cacte máy.

Kỹ năng phát triển

Thông qua nội dung mô đun, người học được rèn luyện các kỹ năng kỹ thuật và thao tác thực hành:

• Kỹ năng vận hành và thao tác công nghệ: Xỏ chỉ theo sơ đồ dẫn chỉ, đánh suốt kết hợp tự động, lắp suốt vào vỏ thoi đúng chiều quay me thoi, căn chỉnh chỉ kim và chỉ suốt đạt điểm thắt nút nằm chính giữa lớp vải.
• Kỹ năng hiệu chỉnh cơ khí định lượng: Căn chỉnh độ cao trụ kim máy 1 kim bằng vạch dấu khắc $A, B$ (cho kim DB) hoặc $C, D$ (cho kim DA); chỉnh khe hở mỏ móc và tâm kim trong khoảng $0,04 - 0,1\text{ mm}$; điều chỉnh độ cao răng cưa nhô khỏi mặt nguyệt đạt chuẩn $0,7 - 0,8\text{ mm}$ (trên máy DDL-5530) và $1,0\text{ mm} \pm 0,1$ (trên máy LH-1182); căn cự ly tay đòn mở thoi lùi xa nhất đạt khe hở $0,2 - 0,3\text{ mm}$.
• Kỹ năng bảo dưỡng và an toàn kỹ thuật: Tháo lắp mặt nguyệt và cụm thoi ổ để vệ sinh xơ chỉ; kiểm tra lưu lượng bôi trơn trụ kim bằng phương pháp văng dầu lên giấy trắng ở tốc độ 2300 mũi/phút; kiểm soát áp lực chân vịt thông qua núm điều chỉnh lò xo nén phù hợp với từng độ dày nguyên liệu.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng phương pháp đào tạo tích hợp (kết hợp chặt chẽ giữa bài giảng lý thuyết cơ cấu và bài tập thực hành trên máy tại xưởng). Quy trình sư phạm được thiết kế đi từ trực quan giải phẫu kết cấu máy đến phân tích bản vẽ nguyên lý động học, sau đó chuyển giao sang thao tác tháo lắp và căn chỉnh thực tế.

Trong các bài tập thực hành, sinh viên thực hiện trực tiếp các bài đo kiểm sai số và điều chỉnh tương quan hình học giữa các cụm chi tiết:

• Bài tập tháo lắp và định vị: Nhận diện 57 chi tiết cơ học trên sơ đồ phân rã máy Juki LH-1182 (từ puli răng, cam nâng, cam đẩy đến các tay lắc và trục lắc).
• Thực hành cân chỉnh định lượng: Sử dụng thước lá và căn lá chuyên dụng $0,03\text{ mm}$ để chỉnh khe hở giữa bạc trên và bánh răng trục ổ; thực hiện thao tác xoay cam đẩy lệch tâm để đồng bộ hóa thời điểm răng cưa đẩy vải trùng khớp với chu kỳ kim rút khỏi bề mặt nguyên liệu.
• Quy trình đánh giá kỹ năng: Người học được đánh giá qua độ chính xác của đường may mẫu (không bỏ mũi, không đứt chỉ, không nhăn dúm nguyên liệu), thao tác an toàn điện - cơ khí (ngắt nút OFF trước khi nghiêng đầu máy kiểm tra cacte dầu), và kỹ năng xử lý các tình huống kẹt chỉ thoi, sai lệch bước đẩy vải.

Đối với hoạt động tự học, tài liệu cung cấp các mốc kiểm tra định kỳ: sinh viên cần đối chiếu các hiện tượng sai hỏng đường may thực tế với các nguyên nhân cơ học được giải thích trong giáo trình (ví dụ: mỏ móc đến quá sớm gây lỏng chỉ, trụ kim đặt sai độ cao gây đứt chỉ hoặc gãy kim) để tự rèn luyện tư duy chẩn đoán kỹ thuật.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tích hợp dòng máy công nghiệp điển hình: Thay vì mô tả các mô hình máy may cơ khí thô sơ, giáo trình tập trung phân tích sâu hai dòng máy may hiện đại là Juki DDL-5530 (máy bằng 1 kim thắt nút tốc độ cao) và Juki LH-1182 (máy may 2 kim tách trụ góc). Đây là các thiết bị tiêu chuẩn đang được trang bị đại trà tại các xí nghiệp may công nghiệp.
• Hệ thống hóa phân loại mũi may quốc tế: Cập nhật bảng tra cứu đầy đủ các nhóm mũi may từ họ 100 đến họ 600, bao gồm việc so sánh 17 dạng mũi vắt sổ theo tiêu chuẩn CHDC Đức và 21 dạng theo tiêu chuẩn Nhật Bản. Việc chuẩn hóa này giúp người học dễ dàng tiếp cận các tài liệu kỹ thuật công nghệ may quốc tế.
• Chi tiết hóa các thông số hiệu chỉnh dung sai: Điểm nổi bật về mặt học thuật của tài liệu là không đưa ra các hướng dẫn định tính chung chung mà lượng hóa cụ thể thành các chỉ số kỹ thuật: khoảng cách mỏ móc - kim ($0,04 - 0,1\text{ mm}$ hoặc $0 - 0,05\text{ mm}$), hành trình chuyển động trụ kim ($30,8\text{ mm}$), góc nghiêng trụ kim vắt sổ ($23^\circ - 30^\circ$), dung tích dầu cacte chứa ($0,5 - 0,6\text{ lít}$).
• Gắn liền giải pháp cơ khí với chất lượng sản phẩm may: Phân tích rõ tác động của cơ cấu cơ học đến sản phẩm: cơ chế vi sai răng cưa lệch bước trên máy vắt sổ giúp giải quyết hiện tượng bai giãn đường may vải thun dệt kim; kết cấu tách trụ kim trên máy LH-1182 cho phép xử lý đường diễu góc vuông sắc nét trên cổ áo, nẹp áo và túi áo Jacket.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp và sản xuất công nghiệp:

• Học sinh, sinh viên: Tài liệu học tập bắt buộc cho học sinh hệ trung cấp và sinh viên hệ cao đẳng các ngành: May thời trang, Công nghệ May, Quản lý sản xuất may mặc. Giáo trình cung cấp kiến thức nền tảng giúp người học hiểu rõ công cụ làm việc trước khi thực hiện các môn học về công nghệ lắp ráp sản phẩm và thiết kế chuyền may.
• Yêu cầu tiên quyết: Người học cần có kiến thức cơ bản về an toàn lao động cơ - điện, nguyên lý chi tiết máy đại cương, cùng hiểu biết ban đầu về cấu trúc nguyên phụ liệu dệt may (phân biệt vải dệt thoi, dệt kim, da nhân tạo, chỉ may).
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng tài liệu làm đề cương chi tiết để xây dựng bài giảng lý thuyết kỹ thuật máy, thiết kế phiếu hướng dẫn thực hành xưởng (phiếu thao tác mẫu) và xây dựng bảng tiêu chí chấm thi tay nghề (Rubric) cho các bài thực hành cân chỉnh máy.
• Kỹ thuật viên xưởng may: Làm cẩm nang tra cứu thông số tại chỗ cho thợ sửa chữa thiết bị cơ khí may, nhân viên bảo trì dây chuyền tại các nhà máy may xuất khẩu khi cần cân chỉnh thông số ổ chao, bước cào và chu kỳ nâng chân vịt.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được biên soạn phục vụ học sinh, sinh viên hệ trung cấp và cao đẳng ngành May thời trang, Công nghệ May, cũng như công nhân kỹ thuật, thợ máy muốn nâng cao tay nghề bảo dưỡng thiết bị may công nghiệp.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần trang bị kiến thức nhập môn về an toàn kỹ thuật cơ khí, cấu trúc vật liệu dệt may (độ dày, độ co giãn của vải), và khái niệm cơ bản về các chuyển động truyền động cơ học (bánh răng, cam lệch tâm, thanh truyền).

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác?

Tài liệu tập trung trực diện vào hướng dẫn định lượng và giải mã động học cơ cấu trên các model máy thực tế của thương hiệu Juki (DDL-5530, LH-1182), kèm các chỉ số đo kiểm chính xác bằng milimet và dung sai căn lá chuyên dùng.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Người học cần kết hợp đọc lý thuyết chu trình tạo mũi với việc quan sát trực tiếp chuyển động cơ học trên đầu máy mở nắp; đối chiếu sơ đồ phân rã linh kiện và thực hành kiểm tra định lượng các vạch dấu trụ kim ($A, B, C, D$) trên thiết bị thật.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Tài liệu đi kèm các sơ đồ giải phẫu nguyên lý cơ cấu (cơ cấu truyền trục chính, cụm cam nâng hạ và đẩy răng cưa, cơ cấu tay đòn mở thoi, cơ cấu vi sai xén mép vải) và bảng danh mục linh kiện phân rã của các dòng máy may chuyên dụng.

---

Kết luận

Đề cương bài giảng mô đun "Thiết bị may" của Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội cung cấp một khung kiến thức kỹ thuật cơ khí ngành may chặt chẽ và chuẩn xác. Bằng việc kết hợp hệ thống hóa tiêu chuẩn phân loại quốc tế với các quy trình hiệu chỉnh cơ khí định lượng trên thiết bị thực tế (Juki DDL-5530, Juki LH-1182, máy vắt sổ và máy thùa khuyết), tài liệu hoàn thành tốt vai trò cầu nối giữa lý thuyết động lực học máy và kỹ năng thực hành nghề nghiệp. Lộ trình đào tạo đề xuất trong giáo trình giúp người học làm chủ từ nguyên lý tạo mũi thắt nút cơ bản đến việc vận hành, căn chỉnh và bảo dưỡng các hệ thống máy chuyên dùng phức tạp trong môi trường công nghiệp hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: CÁC LOẠI MŨI MAY MÁY CƠ BẢN 1. Mòi may th¾t nót lµ d¹ng mòi may ®-îc thùc hiÖn bëi chØ cña kim vµ chØ cña æ (thoi) t¹o thµnh c¸c nót th¾t, th-êng liªn kÕt víi nhau ë gi÷a líp nguyªn liÖu. - KÝ hiÖu :300 (cßn gäi lµ nhãm mòi may th¾t nót) Ký hiÖu chung cña c¸c d¹ng mòi may gåm 3 ch÷ sè trong ®ã con sè ®Çu ®¹i diÖn cho nhãm mòi may, hai con sè sau thÓ hiÖn d¹ng tÕt chØ kh¸c nhau cña nhãm mòi may ®ã. Trong ®ã: - Sè 3 : Nhãm mòi may th¾t nót.

- Sè 00:D¹ng tÕt chØ cña nhãm mòi may th¾t nót Mét sè d¹ng mòi may th¾t nót th-êng gÆp:. - Cã 14 kiÓu ®-êng may trong hä 300 .+ 301: Mòi may mét kim, hai chØ may ®-êng th¼ng. + 303: Mòi may 3 kim, 4 chØ ®-êng may th¼ng +304: Mòi may 1 kim, hai chØ may ®-êng may Zicz¨c. C¸c mòi kÕ tiÕp nhau t¹o thµnh d¹ng zÝcz¾c ®èi xøng t¹o cho ®-êng may cã bÒ réng, nhãm nµy còng cã thÓ t¹o nªn mòi may dÊu chØ 306.

+ 305 ®-êng may hai kim zÝcz¾c. +306 mòi may dÊu chØ mét kim, hai chØ. +312 mòi may 2 kim zicz¾c gièng nh- 304. +330 mòi may dïng cho bê khuy næi (m¸y thïa ) +331 ®-êng may zicz¾c bao (m¸y thïa khuyÕt ®Çu b»ng ).

9 Giai đoạn 1 Giai đoạn 2 Giai đoạn 3 Kim mang chỉ xuyên qua Khi kim đến điểm thấp nhất, tạo Kim rút lên khỏi mặt nguyên nguyên liệu. vòng chỉ ở lỗ kim. Mỏ ổ quay tới liệu. Ổ mang vòng chỉ kim bắt lấy vòng chỉ kim.

quay làm rộng vòng chỉ ra. Giai đoạn 4 Giai đoạn 5 Giai đoạn 6 Vòng chỉ kim choàng qua Kim tiếp tục đi lên. Mỏ ổ nhả Răng cưa đẩy vải đi. Cần giật ruột ổ.

vòng chỉ ra. chỉ kéo chỉ trên lên, thắt chặt mũi vừa tạo ra. 10 * Mét sè d¹ng mòi may th¾t nót th-êng gÆp: Ký hiệu Mô tả Nút thắt Hình minh họa Mũi may một kim, hai chỉ may đường may thẳng Chỉ kim được liên kết với 301 mộtc chỉ thoi (chỉ dưới) Hai mặt đường may giống nhau. Chỉ tháo được khi làm hỏng chỉ.

Mũi may một kim, hai chỉ may đường zíc zắc (1) Giống như đường may 301, 304 tuy nhiên hướng may có thay đổi theo phương ngang Mũi may một kim, hai chỉ may đường zíc zắc 308 Mũi may hai kim, ba chỉ may đường thẳng Hai chỉ kim liên kết với một 309 chỉ thoi ở mặt dưới nguyên liệu. Chỉ thoi chạy theo đường zíc zắc. Nút thắt thể hiện ở mặt dưới.2 Đặc tính: - Mòi may th¾t nót rÊt bÒn chÆt. - H×nh d¹ng hai mÆt gièng nhau do ®ã thuËn tiÖn cho viÖc thao t¸c c«ng nghÖ.

- H-íng t¹o mòi thùc hiÖn c¶ 2 chiÒu. - Bé t¹o mòi may phøc t¹p chiÕm nhiÒu kh«ng gian. - ChØ d-íi bÞ giíi h¹n ( ph¶i ®¸nh suèt ) lµm gi¶m n¨ng suÊt m¸y. - §-êng may kÐm ®µn håi, dÔ bÞ ®øt chØ khi kÐo d·n ®-êng may, do vËy kh«ng thÝch hîp khi may lo¹i v¶i cã ®é co d·n lín.3 Phạm vi ứng dụng: - Dïng cho tÊt c¶ nh÷ng lo¹i m¸y may b»ng ®-êng th¼ng, dïng cho c¸c lo¹i nguyªn liÖu dÖt thoi, da vµ b¹t.

- Dïng cho c¸c lo¹i m¸y may chuyªn dïng vµ m¸y may ®-êng th¼ng mµ kh«ng h¹n chÕ kh«ng gian. HiÖn nay míi chØ cã m¸y may 2 kim, 2 æ t¹o hai ®-êng may th¾t nót song song. Mòi may mãc xÝch ®¬n lµ d¹ng mòi may ®-îc thùc hiÖn bëi chØ cña kim tù t¹o thµnh nh÷ng mãc xÝch kho¸ víi nhau ë mÆt d-íi líp nguyªn liÖu may. - KÝ hiÖu : 100(cßn gäi lµ nhãm mòi may mãc xÝch ®¬n) Trong ®ã: Sè 1: Nhãm mòi may mãc xÝch ®¬n.

Sè 00: D¹ng tÕt chØ cña nhãm mòi may mãc xÝch ®¬n. 12 * Mét sè d¹ng mòi may mãc xÝch ®¬n th-êng gÆp: Ký hiệu Mô tả Nút thắt Hình minh họa Đường may móc xích đơn, 1 chỉ kim Mặt trên giống đường may 101 thắt nút, mặt dưới có dạng móc xích. Tháo đường may từ điểm kết thúc của đường may. Đường may móc xích đơn, 1 chỉ kim dấu mũi 103 Xuyên qua ít nhất một lớp vải, nhưng không qua đến mặt ngoài (dấu mũi).2- Đặc tính: - §-êng may cã ®é ®µn håi lín, do vËy thÝch hîp cho c¸c nguyªn liÖu cã ®é co gi·n lín.

- Bé t¹o mòi may ®¬n gi¶n, Ýt chiÕm kh«ng gian, do ®ã m¸y cã kÕt cÊu rÊt gän nhÑ. - §é bÒn cña ®-êng may thÊp, dÔ bÞ tuét chØ, kh¾c phôc b»ng c¸ch dïng thªm côm ®ång tiÒn phô. - H-íng ®-êng may chØ thùc hiÖn ®-îc mét chiÒu do phô thuéc vµo h-êng cß (mãc) 2.3- Phạm vi ứng dụng : - Dïng trong c¸c m¸y may ®-êng th¼ng (mòi may101) nh-ng Ýt nhÊt ®-îc dïng trong may mÆc v× ®é bÒn cña ®-¬ng may kÐm. - Dïng trong c¸c m¸y chuyªn dïng: m¸y kh©u miÖng bao, m¸y ®Ýnh cóc, m¸y may v¾t dÊu mòi (dïng mòi may 103) 13 3.1- Định nghĩa : Mòi may mãc xÝch kÐp lµ d¹ng mòi may do mét chØ cña kim cïng víi mét chØ cña cß (mãc) kho¸ víi nhau thµnh nh÷ng mãc xÝch n»m gi÷a hai líp nguyªn liÖu.

Trong ®ã: - Sè 4: Nhãm mòi may mãc xÝch kÐp. - Sè 00: D¹ng tÕt chØ cña nhãm mòi may mãc xÝch kÐp. * Cã 9 kiÓu ®-êng may mãc xÝch kÐp bao gåm : - 401: ®-êng may th¼ng c¬ b¶n ®-îc sö dông nhiÒu nhÊt trong hä 400. - 402: ®-êng may cã 2 chØ kim 1 chØ mãc.

§-êng may nµy cã tÝnh co gi·n ®Æc biÖt tèt vµ cã ®é bÒn cao. - 403: ®-êng may chÇn 3 kim. - 404: chÝnh lµ ®-êng may 401 may zicz¾c. - 405: chÝnh lµ ®-êng may 402 may zicz¾c.

- 406: (2 kim mét mãc) ®-êng may chÇn 2 chØ kim, mét chØ d-íi, th-êng dïng cho c¸c m¸y may p¸tx¨ng hoÆc dïng ®Ó thùc hiÖn c¸c ®-êng may chÇn diÔu. - 407; nh- 406 nh-ng may 3 kim, chñ yÕu dïng ®Ó may chÇn diÔu. - 408: ®-êng may chÇn 2 kim (5 chØ) - 410: ®-êng may 4 kim (5 chØ). - 430: ®-êng may m¾c xÝch n»m trªn nguyªn liÖu.

§-îc sö dông nhiÒu nhÊt ë c¸c m¸y thïa khuy ®Çu trßn. - 431: mòi may nµy phøc t¹p nhÊt. ChØ kim võa tù tÕt m¾c xÝch ®¬n víi chÝnh nã võa tÕt m¾c xÝch kÐp víi chØ mãc, ngoµi ra cßn cã thªm mét sîi chØ t¨ng c-êng kh«ng tÕt víi nµo, n»m trªn nguyªn liÖu. D¹ng mòi may nµy cã tÝnh -u viÖt so víi c¸c d¹ng may kh¸c ë hä 400, lo¹i t¹o nªn mèi liªn kÕt chØ ë diÖn réng.

§Ó n©ng cao ®é bÒn ®-êng may ngoµi chØ cña kim vµ mãc cßn cã sîi chØ t¨ng c-êng. Đặc tính: - Mòi may cã ®é ®µn håi lín thÝch hîp cho viÖc may c¸c nguyªn liÖu cã ®é ®µn håi lín. - Bé t¹o mòi cña m¸y may ®¬n gi¶n chiÕm Ýt kh«ng gian, thiÕt bÞ ®¬n gi¶n, gän nhÑ. - ChØ kh«ng bÞ giíi h¹n.

- Mòi may cã ®é bÒn æn ®Þnh. - §-êng may chØ thùc hiÖn ®-îc mét chiÒu do h-íng ®-êng may bÞ phÞ thuéc vµo h-íng cß. - L-îng chØ tiªu hao lín.3- Phạm vi ứng dụng : - øng dông cho tÊt c¸c lo¹i m¸y may ®-êng th¼ng, cho tÊt c¶ c¸c lo¹i nguyªn liÖu. §Æc biÖt øng dông cho c¸c lo¹i m¸y cã nhiÒu ®-êng may th¼ng song song (c¸c d¹ng mòi may kh¸c kh«ng thùc hiÖn ®-îc).

- Dïng trong c¸c lo¹i m¸y chuyªn dïng kh«ng cã yªu cÇu b-íc may qu¸ nhá.1- Định nghĩa : Mòi may v¾t sæ lµ d¹ng mòi may ®-îc ph¸t triÓn tõ d¹ng mòi may mãc xÝch dïng chØ kim liªn kÕt víi kh«ng, mét hoÆc hai chØ mãc t¹o nh÷ng mãc xÝch liªn kÕt víi nhau ë mÆt trªn, mÆt d-íi vµ mÐp cña nguyªn liÖu may. - KÝ hiÖu : 500(cßn gäi lµ nhãm mòi may v¾t sæ) Trong ®ã: - Sè 5: Nhãm mòi may v¾t sæ. - Sè 00: D¹ng tÕt chØ cña nhãm mòi may v¾t sæ Cã tÊt c¶ 17 d¹ng mòi may 500 (tiªu chuÈn CHDC §øc) vµ 21 d¹ng (t/c NhËt). C¨n cø vµo sè chØ, cã thÓ chia ra 5 lo¹i m¸y v¾t sæ nh- sau : -V¾t sæ 1 chØ : 1 chØ kim.

- V¾t sæ 2 chØ: 1 chØ kim, 1 chØ mãc. 15 - V¾t sæ 3 chØ : 1 chØ kim, 2 chØ mãc. - V¾t sæ 4 chØ : 2 chØ kim, 2 chØ mãc. - V¾t sæ 5 chØ : 2 chØ kim, 3 chØ mãc.

* D-íi ®©y lµ mét sè d¹ng th-êng gÆp ë hä mòi may 500. Giai đoạn1 Giai đoạn2 Giai đoạn3 Kim xuyên qua nguyên liệu và tạo Kim đi lên. Móc dưới (tay trái) Kim lại đi xuống xuyên vào vòng chỉ vòng chỉ khi bắt đầu đi lên (do ma tiếp tục di chuyển sang phải. Móc dưới nhả sát giữa vật liệu và chỉ).

Móc dưới trên (tay phải) dịch chuyển sang vòng chỉ kim. Kim tiếp tục đi xuống thu (tay trái) bắt lấy vòng chỉ kim và trái, bắt lấy chỉ của móc dưới. vòng chỉ do móc dưới vừa nhả, mũi chỉ tạo liên kết giữa chỉ dưới và chỉ Móc dưới (tay trái) đi ra. được thắt lại.

* Mét sè d¹ng mòi may th¾t nót th-êng gÆp: Ký Mô tả Nút thắt Hình minh họa hiệu Đường may vắt sổ một chỉ 1 chỉ kim bọc lấy mép cắt nguyên liệu. Đường may vắt sổ - kép 1 một chỉ kim liên kết vói một chỉ móc. 503 Dạng mũi móc xích kép. Liên kết nẳm ở phần lỗ kim.

16 Đường may vắt sổ ba chỉ 1 chỉ kim liên kết với hai chỉ móc (móc trên và móc dưới). - 501 (1 chØ kim) lµ d¹ng mòi v¾t sæ ®¬n gi¶n nhÊt cña hä 500. Lµ d¹ng mòi may chØ cã 1 chØ kim kh«ng cã chØ cß. NÕu phèi hîp mét ®-êng may vµ mét ®-êng v¾t sæ song song víi nhau ( tæng céng tõ 3 ®Õn 5 chØ) gåm mét ®-êng may 300 hoÆc 400 víi mét ®-êng may 500 ®éc lËp víi nhau, ta ®-îc mét ®-êng may rÊt bÒn ch¾c v× mèi liªn kÕt do mòi may v¾t sæ t¹o ra ®-îc ®¶m b¶o nhê mét lo¹i mòi may n÷a.

- 516 (401 + 504): dïng nhiÒu trªn m¸y NhËt. - 517 ( 301 + 504): Ýt dïng, th-êng ®-îc sö dông ë c¸c m¸y th¾t nót 301 céng thªm mét bé g¸ l¾p v¾t sæ 504.2- Đặc tính: - §é ®µn håi mòi may lín, do vËy thÝch hîp cho c¸c lo¹i nguyªn liÖu. - Bé t¹o mòi ®¬n gi¶n, chiÕm Ýt kh«ng gian. - ChØ d-íi kh«ng bÞ giíi h¹n.

- D¹ng mòi may cã thÓ sö dông ®Ó bäc mÐp c¾t cña s¶n phÈm. - H-íng ®-êng may chØ thùc hiÖn ®-îc mét chiÒu do phô thuéc vµo h-íng cña cß, ®-êng may chØ thùc hiÖn ®-îc ë mÐp cña chi tiÕt s¶n phÈm .