Bài giảng học phần Triết học Mác-Lênin Khoa Lý luận chính trị Trường Đại học Kiến trúc Đà Nẵng

Bài giảng học phần Triết học Mác-Lênin của Trường Đại học Kiến trúc Đà Nẵng, trang bị hệ thống thế giới quan và phương pháp luận biện chứng cho sinh viên.

• Trường học: Trường Đại học Kiến trúc Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Triết học Mác-Lênin
• Đề tài: Bài giảng học phần Triết học Mác-Lênin
• Loại tài liệu: Bài giảng
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Đà Nẵng

Tóm tắt

I. Tổng quan bài giảng Triết học Mác Lênin Đại học Kiến trúc Đà Nẵng

Bài giảng học phần Triết học Mác-Lênin tại Đại học Kiến trúc Đà Nẵng giữ vai trò nền tảng trong chương trình đào tạo đại học. Tài liệu do Khoa Lý luận chính trị trực tiếp biên soạn vào tháng 01 năm 2021. Khung chương trình bao gồm 3 tín chỉ với tổng thời lượng 45 tiết học. Cấu trúc giảng dạy phân bổ thành 34 tiết lý thuyết và 11 tiết xêmina thảo luận. Mục tiêu cốt lõi tập trung xây dựng thế giới quan khoa học và nhân sinh quan tiến bộ cho sinh viên. Người học tiếp cận những quy luật vận động cơ bản của tự nhiên, xã hội và tư duy loài người. Nội dung biên soạn bám sát khung giáo trình chuẩn quốc gia của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Giảng viên kết hợp phương pháp thuyết trình truyền thống với thảo luận nhóm hiện đại. Môi trường học tập khuyến khích sinh viên chủ động nghiên cứu giáo trình trước giờ lên lớp. Từng bài học đều tích hợp hệ thống câu hỏi gợi mở nhằm củng cố kiến thức vững chắc. Tinh thần khoa học nghiêm túc thể hiện rõ nét qua việc chọn lọc tài liệu tham khảo chính thống. Nhờ đó, sinh viên nắm bắt bản chất môn học một cách toàn diện và mạch lạc.

1.1. Mục tiêu đào tạo và chuẩn đầu ra học phần

Học phần xác định rõ mục tiêu trang bị hệ thống tri thức lý luận cho sinh viên. Người học hiểu sâu sắc các nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin. Chương trình rèn luyện khả năng tư duy độc lập và năng lực phản biện logic. Chuẩn đầu ra yêu cầu sinh viên biết vận dụng lý luận vào thực tiễn chuyên ngành kiến trúc. Sinh viên rèn luyện thái độ học tập nghiêm túc cùng tinh thần trách nhiệm xã hội cao. Các bài kiểm tra đánh giá định kỳ giúp đo lường mức độ tiếp thu tri thức. Quá trình học tập tạo nền móng tư tưởng vững vàng cho tương lai nghề nghiệp. Mọi mục tiêu đều hướng đến việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước.

1.2. Phân bổ thời lượng và cấu trúc 3 tín chỉ

Học phần có cơ cấu thời gian chặt chẽ với 3 tín chỉ đào tạo. Tổng thời lượng 45 tiết học chia thành hai hình thức tổ chức lớp học. Trong đó, 34 tiết giảng lý thuyết cung cấp kiến thức nền tảng từ giảng viên. Còn lại 11 tiết xêmina tạo diễn đàn tranh biện học thuật sôi nổi. Chương trình phân định rõ ba chương nội dung nối tiếp nhau tuần tự. Chương 1 chiếm 8 tiết giới thiệu tổng quát vai trò triết học. Chương 2 dành 17 tiết chuyên sâu về chủ nghĩa duy vật biện chứng. Chương 3 bố trí 20 tiết khám phá chủ nghĩa duy vật lịch sử. Sự phân bổ này bảo đảm tính cân đối giữa lý thuyết và thực hành.

II. Phân tích bài giảng Triết học Mác Lênin Đại học Kiến trúc Đà Nẵng

Bài giảng đi sâu phân tích những mối quan hệ bản chất của hiện thực khách quan. Điểm nhấn trung tâm nằm ở nguồn gốc, bản chất của ý thức và chân lý khách quan. Sinh viên thường đối mặt với khó khăn khi tiếp cận các khái niệm trừu tượng. Việc phân biệt giữa phản ánh tâm lý và phản ánh ý thức đòi hỏi khả năng tư duy sâu sắc. Nguồn gốc tự nhiên của ý thức gắn liền với bộ não người và thế giới khách quan. Tuy nhiên, nguồn gốc xã hội giữ vai trò quyết định thông qua lao động và ngôn ngữ. Lao động sáng tạo thúc đẩy con người cải tạo thế giới tự nhiên phục vụ đời sống. Ngôn ngữ đóng vai trò là cái vỏ vật chất của tư duy và phương tiện giao tiếp. Bên cạnh đó, nhận thức chân lý là cả một quá trình vận động phức tạp. Chân lý luôn mang tính khách quan, tính tương đối và tính tuyệt đối. Tính cụ thể của chân lý đòi hỏi người học đánh giá sự vật trong hoàn cảnh lịch sử xác định. Nếu tách rời thực tiễn, việc tiếp thu lý luận rất dễ biến thành giáo điều xơ cứng. Do đó, bài giảng giải quyết triệt để vấn đề kết nối lý thuyết với thực tiễn nhận thức.

2.1. Nguồn gốc xã hội của ý thức qua lao động và ngôn ngữ

Ý thức xã hội nảy sinh trực tiếp từ hoạt động thực tiễn của con người. Lao động biến đổi giới tự nhiên và hoàn thiện cấu trúc não bộ. Thông qua hoạt động có mục đích, con người chế tạo công cụ và tích lũy tri thức. Lao động gắn kết các thành viên, làm xuất hiện nhu cầu trao đổi tư tưởng. Từ đó, ngôn ngữ ra đời như một đòi hỏi khách quan của đời sống cộng đồng. Ngôn ngữ chính là cái vỏ vật chất của tư duy và phương tiện truyền đạt kinh nghiệm. Nhờ tiếng nói và chữ viết, tri thức được tích lũy liên tục qua nhiều thế hệ. Sự kết hợp giữa lao động và ngôn ngữ tạo nên bước nhảy vọt về chất trong nhận thức nhân loại.

2.2. Tính cụ thể của chân lý và thách thức nhận thức

Chân lý không bao giờ tồn tại dưới dạng những công thức trừu tượng, chung chung. Mỗi luận điểm khoa học chỉ đúng trong một không gian và thời gian xác định. Nội dung phản ánh của tri thức phải tương ứng với điều kiện hoàn cảnh cụ thể. Việc nắm vững nguyên tắc tính cụ thể giúp khắc phục lối suy nghĩ máy móc. Người nghiên cứu cần căn cứ vào tình hình thực tế để vận dụng quy luật phù hợp. Lênin từng nhấn mạnh tinh thần cốt lõi của chủ nghĩa Mác là phân tích tình hình cụ thể. Sinh viên ngành kỹ thuật kiến trúc cần tỉnh táo trước các nhận định phiến diện. Sự hiểu biết thấu đáo về chân lý đảm bảo tính khả thi cho mọi đề án thiết kế sáng tạo.

III. Phương pháp học tập Triết học Mác Lênin Đại học Kiến trúc Đà Nẵng

Nhà trường áp dụng phương pháp dạy học tích cực nhằm nâng cao chất lượng đào tạo môn lý luận. Trọng tâm giảng dạy đặt người học vào vị trí chủ thể trung tâm của lớp học. Giảng viên từ bỏ lối truyền thụ một chiều thụ động truyền thống. Thay vào đó, giờ học kết hợp linh hoạt giữa thuyết trình, nêu vấn đề và thảo luận nhóm. Sinh viên được chia nhóm nhỏ để cùng mổ xẻ từng chủ đề học thuật chuyên biệt. Đại diện mỗi nhóm trình bày giải pháp trước toàn thể giảng đường. Các nhóm còn lại chủ động phản biện và đóng góp ý kiến xây dựng. Giảng viên đóng vai trò trọng tài khoa học, bổ sung kiến thức và chốt lại luận điểm then chốt. Bên cạnh đó, các buổi xêmina chuyên đề rèn luyện kỹ năng phân tích và thuyết trình tự tin. Sinh viên bắt buộc phải chuẩn bị đề cương chi tiết trước khi tham gia thảo luận. Việc đọc tài liệu tham khảo chính thống giúp mở rộng tầm nhìn lý luận vững chắc. Mô hình kết hợp này biến môn học lý luận chính trị thành môi trường trao đổi học thuật đầy hứng khởi và hiệu quả.

3.1. Phương pháp giảng dạy nêu vấn đề và tổ chức xêmina

Giảng viên áp dụng kỹ thuật nêu vấn đề để kích thích trí tò mò của sinh viên. Mỗi tiết học mở đầu bằng câu hỏi thực tiễn mang tính gợi mở. Sinh viên tìm kiếm mối liên hệ giữa lý thuyết và các hiện tượng đời sống. Phương pháp xêmina đóng vai trò mắt xích trọng tâm của học phần. Tại đây, sinh viên trực tiếp điều hành phiên thảo luận dưới sự quan sát của giảng viên. Tinh thần đối thoại cởi mở tạo cơ hội giải tỏa những thắc mắc học thuật. Giảng viên lắng nghe cẩn thận, nhận xét công tâm và hệ thống hóa kiến thức cốt lõi. Cách làm này loại bỏ tình trạng thụ động ghi chép kiến thức máy móc.

3.2. Phương thức tự học và nghiên cứu tài liệu tham khảo

Năng lực tự nghiên cứu quyết định phần lớn kết quả học tập của mỗi sinh viên. Sinh viên cần xây dựng kế hoạch đọc giáo trình trước khi đến lớp học. Danh mục tài liệu của Bộ Giáo dục và Đào tạo đóng vai trò kim chỉ nam lý luận. Việc tóm tắt ý chính bằng sơ đồ tư duy giúp ghi nhớ kiến thức bền lâu. Sinh viên chủ động tra cứu thêm các văn kiện lý luận chính trị chuyên sâu. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng tạo phong thái tự tin trong các giờ tranh biện. Qua quá trình tự đọc, người học tự rèn luyện thói quen tự giác và kỷ luật học thuật. Đây là nền tảng quan trọng phục vụ sự nghiệp nghiên cứu lâu dài.

IV. Ứng dụng thực tiễn Triết học Mác Lênin Đại học Kiến trúc Đà Nẵng

Triết học Mác-Lênin không dừng lại ở những trang sách lý thuyết hàn lâm. Môn học đem lại phương pháp luận khoa học sắc bén cho hoạt động chuyên môn ngành kiến trúc. Kiến trúc sư luôn phải giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa vật chất và ý thức. Mọi công trình xây dựng đều bắt nguồn từ điều kiện vật chất và nhu cầu xã hội cụ thể. Tư duy biện chứng giúp người thiết kế tránh khỏi cái nhìn cục bộ hoặc rập khuôn máy móc. Không gian kiến trúc cần phản ánh chân thực bản sắc văn hóa và dòng chảy lịch sử dân tộc. Khi nắm vững quy luật phát triển, sinh viên dự đoán chính xác xu hướng đô thị hóa hiện đại. Nguyên lý về tính toàn diện giúp xử lý tối ưu bài toán kỹ thuật gắn liền với thẩm mỹ công cộng. Đồng thời, tư tưởng duy vật lịch sử nhắc nhở người thiết kế luôn hướng về lợi ích cộng đồng. Việc vận dụng triết học vào thực tiễn biến ý tưởng sáng tạo thành những công trình kiến trúc bền vững. Tri thức triết học trở thành kim chỉ nam dẫn dắt đạo đức nghề nghiệp và tư duy kiến tạo dài lâu.

4.1. Vận dụng quan điểm lịch sử cụ thể vào thiết kế kiến trúc

Nguyên tắc lịch sử - cụ thể là chìa khóa định hình giải pháp quy hoạch đô thị. Mỗi công trình kiến trúc luôn gắn liền với bối cảnh địa lý và văn hóa địa phương. Người thiết kế không thể áp đặt khuôn mẫu từ vùng miền này sang vùng miền khác. Điều kiện khí hậu miền Trung đòi hỏi giải pháp thông gió và che nắng đặc thù. Việc khảo sát kỹ lưỡng địa hình thực tế giúp công trình thích ứng linh hoạt với tự nhiên. Tôn trọng lịch sử đô thị là cơ sở bảo tồn di sản bền vững cho tương lai. Nhờ tư duy biện chứng cụ thể, đồ án thiết kế vừa hiện đại vừa giữ gìn bản sắc truyền thống độc đáo.

4.2. Xây dựng thế giới quan khoa học cho sinh viên kiến trúc

Học phần củng cố lập trường duy vật khoa học vững chắc trước các trào lưu tư tưởng sai lệch. Sinh viên nhận thức rõ quy luật vận động của xã hội để định hướng hoạt động sáng tạo. Thế giới quan duy vật biện chứng loại bỏ lối tư duy siêu hình và mê tín dị đoan. Người kiến trúc sư tương lai thấu hiểu vai trò của thực tiễn trong kiểm nghiệm chân lý thiết kế. Mỗi bản vẽ không chỉ mang giá trị hình thức đơn thuần mà phải phục vụ đời sống dân sinh. Tư duy lý luận giúp người học không bị lung lay trước những áp lực thị trường ngắn hạn. Tinh thần nhân văn và trách nhiệm cộng đồng được bồi đắp xuyên suốt từng bài giảng lý luận.

Nội dung chính

TỔNG QUAN VỀ BÀI GIẢNG HỌC PHẦN TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN

Tổng quan về giáo trình

Bài giảng học phần Triết học Mác - Lênin do Khoa Lý luận Chính trị thuộc Trường Đại học Kiến trúc Đà Nẵng biên soạn vào tháng 01 năm 2021. Trong chương trình đào tạo bậc đại học, học phần có khối lượng 03 tín chỉ (tương đương 45 tiết định mức), giữ vai trò là môn học lý luận chính trị cơ sở bắt buộc thuộc khối kiến thức đại cương dành cho sinh viên.

Về mục tiêu học tập, bài giảng xác định hai nhiệm vụ trọng tâm:

1. Trang bị có hệ thống những nội dung cơ bản về thế giới quan duy vật biện chứng và phương pháp luận biện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác - Lênin.
2. Hình thành năng lực ban đầu cho người học trong việc vận dụng các nguyên lý triết học vào nghiên cứu các khoa học chuyên ngành cụ thể và phân tích các vấn đề thực tiễn của đời sống xã hội.

Cấu trúc chương trình được phân chia thành 3 chương theo tiến trình đào tạo:

• Chương 1: Triết học và vai trò của triết học trong đời sống xã hội (8 tiết: 6 tiết lý thuyết, 2 tiết xêmina).
• Chương 2: Chủ nghĩa duy vật biện chứng (17 tiết: 13 tiết lý thuyết, 4 tiết xêmina).
• Chương 3: Chủ nghĩa duy vật lịch sử (20 tiết: 15 tiết lý thuyết, 5 tiết xêmina). Tổng quỹ thời gian thực hiện gồm 34 tiết giảng lý thuyết và 11 tiết tổ chức xêmina thảo luận.

Cách tiếp cận của tài liệu dựa trên nguyên tắc kế thừa khung chương trình giáo trình quốc gia của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trình bày theo trật tự logic chặt chẽ từ lịch sử tư tưởng, bản thể luận, phép biện chứng, nhận thức luận đến các quy luật xã hội. Điểm đặc thù của tài liệu là việc kết hợp giải thích ngữ nguyên triết học từ các trung tâm văn minh cổ đại (Trung Quốc, Ấn Độ, Hy Lạp), phân tích bối cảnh phát minh của khoa học tự nhiên thế kỷ XIX và gắn kết lý luận triết học với nhiệm vụ đổi mới xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Toàn bộ dung lượng học phần được triển khai qua 3 chương với logic vận động kiến thức từ đại cương đến bản thể luận, phương pháp luận và vận dụng xã hội:

• Chương 1: Triết học và vai trò của triết học trong đời sống xã hội (8 tiết): Phân tích nguồn gốc nhận thức và nguồn gốc xã hội của triết học. Định nghĩa triết học qua các nền văn hóa: thuật ngữ "chiết" (sự kết hợp của bộ khẩu, bộ thủ, bộ cân) trong tiếng Hán; "Darshana" (chiêm ngưỡng lẽ phải) trong tiếng Phạn; "Philosophia" (yêu mến sự thông thái) trong tiếng Hy Lạp. Luận giải vấn đề cơ bản của triết học gồm hai mặt: bản thể luận (vật chất hay ý thức có trước) và nhận thức luận (con người có thể nhận thức được thế giới hay không). Phân định các trường phái: chủ nghĩa duy vật (chất phác, siêu hình, biện chứng), chủ nghĩa duy tâm (chủ quan, khách quan), thuyết khả tri, thuyết bất khả tri và trào lưu hoài nghi luận. Phân tích điều kiện kinh tế - xã hội những năm 1840 ở châu Âu (khởi nghĩa dệt Lyông 1831, 1834; phong trào Hiến chương Anh 1835–1848; khởi nghĩa dệt Silêdi 1844); tiền đề lý luận (Triết học cổ điển Đức của Hêghen và Phoiơbắc; Kinh tế chính trị Anh của Smith và Ricardo; Chủ nghĩa xã hội không tưởng Pháp của Xanh Ximông, Phuriê, Ôoen); 3 tiền đề khoa học tự nhiên (Định luật bảo toàn và chuyển hóa năng lượng, Thuyết tế bào, Thuyết tiến hóa); các mốc phát triển học thuyết từ tác phẩm Luận án tiến sĩ năm 1841 đến Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản (1848) và bộ Tư bản; vai trò phát triển học thuyết của V.I. Lênin qua 3 thời kỳ (1893–1907, 1907–1917, 1917–1924).

• Chương 2: Chủ nghĩa duy vật biện chứng (17 tiết): Trình bày quan niệm vật chất trước Mác và cuộc khủng hoảng vật lý cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX (tia X của Rơnghen năm 1895, phóng xạ của Becquerel và Curie năm 1896, điện tử của Thomson năm 1897, thí nghiệm khối lượng Kaufman năm 1901). Trình bày định nghĩa vật chất của V.I. Lênin trong tác phẩm Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán. Phân loại 5 hình thức vận động của F. Engels: cơ học, lý học, hóa học, sinh học, xã hội; mối quan hệ giữa vận động và đứng im tương đối; tính chất không gian và thời gian. Nguồn gốc tự nhiên (bộ não người, phản ánh) và nguồn gốc xã hội (lao động, ngôn ngữ) của ý thức; cấu trúc ý thức theo yếu tố (tri thức, tình cảm, ý chí) và chiều sâu nội tâm (tự ý thức, tiềm thức, vô thức, vấn đề trí tuệ nhân tạo). Hệ thống phép biện chứng duy vật: các cặp phạm trù (bản chất - hiện tượng, khả năng - hiện thực) và ba quy luật cơ bản: Quy luật lượng - chất (khái niệm chất, lượng, độ, điểm nút, bước nhảy); Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập (khái niệm mặt đối lập, mâu thuẫn biện chứng, tính khách quan, phổ biến và đa dạng); Quy luật phủ định của phủ định (phủ định biện chứng, tính chu kỳ qua ít nhất 2 lần phủ định, đường xoáy ốc phát triển). Lý luận nhận thức: vai trò của thực tiễn (sản xuất vật chất, hoạt động chính trị - xã hội, thực nghiệm khoa học) là cơ sở, động lực, mục đích và tiêu chuẩn chân lý; 2 giai đoạn nhận thức: cảm tính (cảm giác, tri giác, biểu tượng) và lý tính (khái niệm, phán đoán, suy lý); các tính chất của chân lý (khách quan, cụ thể, tương đối, tuyệt đối).

• Chương 3: Chủ nghĩa duy vật lịch sử (20 tiết): Tập trung vào hệ thống quan điểm duy vật về sự vận động và phát triển của xã hội loài người, quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng, cùng học thuyết hình thái kinh tế - xã hội.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Nội dung bài giảng xác lập 3 khối kiến thức nền tảng:

1. Bản thể luận duy vật biện chứng: Khẳng định thế giới thống nhất ở tính vật chất; vật chất tồn tại khách quan bên ngoài và độc lập với ý thức; ý thức là thuộc tính của dạng vật chất có tổ chức cao (bộ óc người) và là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan.
2. Hệ thống nguyên lý và quy luật biện chứng: Xây dựng phương pháp tư duy xem xét sự vật trong mối liên hệ phổ biến và vận động biến đổi liên tục; xác định mâu thuẫn nội tại là nguồn gốc động lực của sự tự thân vận động; quy luật tích lũy lượng đổi dẫn đến chất đổi; quy luật phủ định của phủ định thể hiện khuynh hướng đi lên mang tính kế thừa của sự vật.
3. Lý luận nhận thức duy vật biện chứng: Khẳng định con đường biện chứng của nhận thức đi từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn; xác định thực tiễn là thước đo chân lý khách quan.

Kỹ năng phát triển

Thông qua các nội dung bài học, sinh viên được rèn luyện các nhóm kỹ năng:

• Kỹ năng phân tích logic và phân loại khoa học: Phân biệt phương pháp tư duy siêu hình (nhìn nhận sự vật cô lập, tĩnh tại, chỉ thấy cây mà không thấy rừng) với phương pháp tư duy biện chứng (nhìn nhận sự vật trong mối liên hệ, vận động, thấy cả cây và rừng).
• Kỹ năng nhận diện và giải quyết mâu thuẫn: Phân tích các mặt đối lập trong các lĩnh vực tự nhiên (điện tích âm - dương), xã hội (giai cấp tư sản - giai cấp vô sản) và tư duy (chân lý - sai lầm) để tìm ra phương thức giải quyết phù hợp với điều kiện lịch sử cụ thể.
• Kỹ năng vận dụng phương pháp luận vào thực tiễn: Khắc phục bệnh chủ quan duy ý chí, tránh chủ nghĩa kinh nghiệm, tôn trọng quy luật khách quan trong nghiên cứu kỹ thuật - kiến trúc và hoạt động xã hội.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tài liệu xác định định hướng giáo dục lấy người học làm trung tâm, kết hợp chặt chẽ giữa giờ giảng lý thuyết trên lớp và giờ thảo luận xêmina:

                  TIẾN TRÌNH DẠY - HỌC
               (Lấy người học làm trung tâm)
    GIẢNG VIÊN                              SINH VIÊN
  - Thuyết trình                          - Nghiên cứu bài trước
  - Nêu vấn đề, đặt câu hỏi               - Nghe giảng tích cực
  - Điều phối thảo luận nhóm              - Thảo luận theo nhóm
  - Nhận xét, hệ thống kiến thức          - Báo cáo và phản biện
  - Tổ chức xêmina (11 tiết)              - Đọc tài liệu tham khảo

Phương pháp đối với giảng viên

Giảng viên đóng vai trò tổ chức, hướng dẫn và định hướng nhận thức thông qua các hoạt động sư phạm:

• Phối hợp thuyết trình với nêu vấn đề và đặt hệ thống câu hỏi định hướng.
• Tổ chức thảo luận nhóm theo từng chủ đề bài học: chỉ định đại diện nhóm báo cáo, điều phối ý kiến phản biện từ các nhóm khác.
• Bổ sung, phân tích chuyên sâu và khắc sâu kiến thức cơ bản sau mỗi phiên thảo luận.
• Chủ trì 11 tiết xêmina trong toàn bộ học phần nhằm đánh giá mức độ hiểu bài và khả năng diễn đạt học thuật của người học.

Phương pháp đối với sinh viên

Sinh viên đóng vai trò chủ động chiếm lĩnh tri thức thông qua 5 yêu cầu bắt buộc:

1. Nghiên cứu nội dung giáo trình và tài liệu học tập trước khi đến lớp.
2. Tập trung lắng nghe bài giảng và ghi chép có hệ thống các luận điểm cốt lõi.
3. Tham gia thảo luận nhóm, chuẩn bị nội dung và đại diện nhóm trình bày quan điểm.
4. Liên hệ các nguyên lý, quy luật triết học với các hiện tượng thực tế và ngành học cụ thể.
5. Nghiên cứu danh mục tài liệu tham khảo chính và tài liệu mở rộng theo quy định.

Phương pháp đánh giá và tự học

• Hệ thống câu hỏi ôn tập và vấn đề thảo luận được tích hợp ở cuối mỗi chương (ví dụ: các câu hỏi về vai trò của triết học Mác - Lênin đối với hoạt động nhận thức và thực tiễn, phân tích mục đích học tập môn học).
• Đánh giá kết quả học tập thông qua mức độ tham gia thảo luận xêmina, kỹ năng giải quyết bài tập tình huống và khả năng tái hiện chính xác hệ thống phạm trù, quy luật của phép biện chứng.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Nội dung bài giảng thể hiện các điểm cập nhật và dữ liệu học thuật mang tính hệ thống:

TIẾN TRÌNH KẾ THỪA VÀ CẬP NHẬT TÀI LIỆU CỦA BÀI GIẢNG (2021)
 Giáo trình Quốc gia (1999) 
                               - Tích hợp Văn kiện Đảng IX, X
                               - Bổ sung Trí tuệ nhân tạo (AI)
                               - Cập nhật khủng hoảng vật lý thế kỷ XIX-XX

• Cập nhật hệ thống giáo trình quốc gia: Tài liệu được biên soạn vào tháng 01/2021 trên cơ sở kế thừa và chuẩn hóa theo Giáo trình Triết học (Sử dụng trong các trường đại học, cao đẳng - hệ không chuyên lý luận chính trị) do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành dùng cho tập huấn năm 2019, đồng thời đối chiếu với các giáo trình năm 2002 và 2014 của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia.
• Tích hợp các văn kiện Đảng và thực tiễn đổi mới: Bài giảng đưa vào nội dung phân tích từ Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX và X của Đảng Cộng sản Việt Nam để minh giải cho cặp phạm trù khả năng - hiện thực: nhận định đất nước đứng trước "cơ hội lớn và thách thức lớn", trong đó chỉ rõ 4 nguy cơ thực tế (tụt hậu về kinh tế, chệch hướng xã hội chủ nghĩa, nạn tham nhũng quan liêu, và "diễn biến hòa bình").
• Gắn kết lịch sử khoa học tự nhiên và công nghệ:
  • Cập nhật các mốc phát minh vật lý bác bỏ quan niệm siêu hình về vật chất: phát hiện tia X của Rơnghen (1895), hiện tượng phóng xạ của Becquerel và vợ chồng Pierre - Marie Curie (1896), hạt điện tử của Thomson (1897), và thí nghiệm biến đổi khối lượng electron của Kaufman (1901).
  • Đưa nội dung nghiên cứu về "Trí tuệ nhân tạo" vào cấu trúc nhận thức luận và chiều sâu ý thức, đặt cạnh các yếu tố tự ý thức, tiềm thức và vô thức.
• Phân tích bối cảnh thế giới hiện đại: Luận giải vai trò định hướng của thế giới quan triết học Mác - Lênin trong giai đoạn mô hình chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ, cung cấp cơ sở lý luận để phân tích tính tất yếu của sự nghiệp đổi mới tại Việt Nam.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Bài giảng được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong cơ sở giáo dục đại học:

• Sinh viên đại học: Giáo trình phục vụ trực tiếp cho sinh viên Trường Đại học Kiến trúc Đà Nẵng, áp dụng cho các chuyên ngành đào tạo hệ đại học chính quy học phần Triết học Mác - Lênin (khối không chuyên lý luận chính trị).
• Yêu cầu về kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần có kiến thức nền tảng ở bậc trung học phổ thông về:
  • Khoa học tự nhiên: Khái niệm cơ học cổ điển, cấu tạo nguyên tử, định luật bảo toàn năng lượng, thuyết tế bào sinh học và thuyết tiến hóa của Darwin.
  • Lịch sử - Xã hội: Khái quát về phong trào công nhân châu Âu thế kỷ XIX (phong trào Hiến chương Anh, khởi nghĩa Lyông tại Pháp, khởi nghĩa Silêdi tại Đức) và các nền văn minh cổ đại phương Đông, phương Tây.
• Giảng viên đại học: Sử dụng tài liệu làm đề cương chi tiết phục vụ thiết kế bài giảng lý thuyết (34 tiết) và phân công chủ đề thảo luận cho 11 tiết xêmina, hướng dẫn sinh viên khai thác câu hỏi ôn tập theo chuẩn đầu ra của học phần.
• Người tự học và nghiên cứu học thuật: Cung cấp tài liệu định hướng để tra cứu các thuật ngữ triết học, hệ thống hóa lịch sử hình thành chủ nghĩa Mác - Lênin và tham chiếu các danh mục văn bản kinh điển (như Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, Bộ Tư bản, Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được biên soạn phục vụ sinh viên bậc đại học thuộc khối ngành không chuyên lý luận chính trị, cụ thể là sinh viên đang theo học chương trình 03 tín chỉ môn Triết học Mác - Lênin tại Trường Đại học Kiến trúc Đà Nẵng, đồng thời là tài liệu tham khảo cho giảng viên giảng dạy môn học này.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần nắm được kiến thức cơ bản về khoa học tự nhiên (vật lý học, sinh học, hóa học đại cương) và các sự kiện lịch sử thế giới thế kỷ XIX. Những kiến thức này là cơ sở để tiếp thu các nội dung về tiền đề khoa học tự nhiên, tiền đề kinh tế - xã hội của sự ra đời chủ nghĩa Mác và các luận chứng về tính thống nhất vật chất của thế giới.

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác là gì?

Bài giảng xây dựng bảng so sánh đối chuẩn cụ thể giữa phương pháp tư duy siêu hình và biện chứng; phân bổ cụ thể 11 tiết xêmina trên tổng số 45 tiết học phần; tích hợp chi tiết các mốc phát minh khoa học thực nghiệm (từ năm 1895 đến 1901) vào nội dung bản thể luận; đồng thời đưa mục Trí tuệ nhân tạo và các phân tích văn kiện Đại hội Đảng IX, X vào nội dung giảng dạy.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Người học cần thực hiện đúng quy trình 5 bước được quy định trong bài giảng: đọc trước giáo trình; ghi chép các khái niệm trọng tâm trong giờ giảng; tham gia thảo luận nhóm; giải quyết các câu hỏi ôn tập và vấn đề thảo luận ở cuối mỗi chương; liên hệ nội dung lý luận với các quy luật trong khoa học cụ thể và đời sống.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Tài liệu quy định danh mục tài liệu tham khảo gồm:

• Giáo trình Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2014, Nxb CTQG).
• Giáo trình Triết học Mác - Lênin (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2002, Nxb CTQG).
• Giáo trình Triết học dùng tập huấn năm 2019 (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2019).
• Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, X của Đảng Cộng sản Việt Nam (2001, 2006).
• Tác phẩm kinh điển trích dẫn trong C.Mác và Ph.Ăngghen toàn tập, V.I.Lênin toàn tập.

---

Kết luận

Bài giảng học phần Triết học Mác - Lênin của Khoa Lý luận Chính trị, Trường Đại học Kiến trúc Đà Nẵng là tài liệu học thuật được xây dựng theo chuẩn khung chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Giá trị cốt lõi của tài liệu thể hiện ở việc hệ thống hóa thế giới quan duy vật biện chứng và phương pháp luận biện chứng duy vật, phân định rõ ràng giữa phương pháp tư duy khoa học và phương pháp siêu hình máy móc.

Lộ trình học tập đề xuất cho học phần 03 tín chỉ gồm:

• Tiếp cận lịch sử và bản chất của triết học tại Chương 1.
• Nắm vững các phạm trù vật chất, ý thức, các nguyên lý, quy luật và lý luận nhận thức tại Chương 2.
• Vận dụng nghiên cứu các quy luật phát triển kinh tế - xã hội tại Chương 3.

Để hoàn thành học phần, người học cần kết hợp nghiên cứu nội dung bài giảng với hệ thống câu hỏi thảo luận xêmina và danh mục tài liệu tham khảo chính thống do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1: Cung cấp cho người học những nội dung cơ bản về chủ nghĩa Mác – Lênin, bao gồm: khái niệm và các bộ phận cấu thành của chủ nghĩa Mác – Lênin; sự hình thành, phát triển và ảnh hưởng của chủ nghĩa Mác – Lênin với phong trào cách mạng thế giới. Đồng thời, cung cấp cho người học cái nhìn khái quát về đối tượng, mục đích, yêu cầu về phương pháp nghiên cứu của môn học để người học chủ động trong việc chiếm lĩnh tri thức của môn học này. Triết học và vấn đề cơ bản của triết học 1.Khái lược về triết học 1. Nguồn gốc của triết học Triết học ra đời ở cả phương Đông và phương Tây gần như cùng một thời gian ( khoảng từ thế kỷ thứ VIII đến thế ky VI tr.CN) tại các trung tâm văn minh lớn của nhân loại thời Cổ đại như Trung Quốc, Ấn Độ, Hy Lạp.

Theo người Trung Quốc, triết học chính là trí, là sự hiểu biết sâu sắc của con người. Từ triết học xuất phát từ chữ chiết. Chữ chiết gồm 3 bộ hợp thành : + Bộ cân ( cái búa ) + Bộ thủ ( cái tay ) + Bộ khẩu ( cái miệng ) Theo người Trung Quốc thì những sự vật mà chúng ta nhìn thấy, sờ thấy, nghe thấy với những tri thức về sự vật đó, thì chưa phải là tri thức triết học. Tri thức triết học là tri thức phải nhận biết về sự vật.

Dùng tay cầm búa bổ sự vật ra, dùng miệng nói lên sự hiểu biết của mình về sự vật đó. Tri thức hiểu biết đó mới gọi là tri thức triết học. Theo người Ấn Độ, thuật ngữ Darshana nghĩa là chiêm ngưỡng, là con đường suy ngẫm để dẫn dắt con người đến với lẽ phải. Ở phương Tây, thuật ngữ triết học xuất hiện ở Hy Lạp.

Nếu chuyển từ tiếng Hy Lạp cổ sang tiếng Latinh thì triết học là Philosophia, nghĩa là yêu mến sự thông thái. Như vậy, cho dù ở phương Đông hay phương Tây, ngay từ đầu triết học đã là hoạt động tinh thần biểu hiện khả năng nhận thức, đánh giá của con người, nó tồn tại với tư cách là một hình thái ý thức xã hội. - Nguồn gốc nhận thức Nhận thức về thế giới là một nhu cầu tự nhiên, khách quan của con người. Về mặt lịch sử, tư duy huyền thoại và tín ngưỡng nguyên thủy là loại hình triết lý đầu tiên mà con người dùng để giải thích thế giới bí ẩn xung quanh.

Thời kỳ triết học cũng là 4 thời kỳ suy giảm và thu hẹp phạm vi của các loại hình tư duy huyền thoại và tôn giáo nguyên thủy. Triết học chính là hình thức tư duy lý luận đầu tiên trong lịch sử tư tưởng nhân loại thay thế được cho tư duy huyền thoại và tôn giáo. - Trong quá trình sống và cải biến thế giới, từng bước con người có kinh nghiệm và có tri thức về thế giới. Mối quan hệ giữa cái đã biết và cái chưa biết là đối tượng đồng thời là động lực đòi hỏi nhận thức ngày càng quan tâm sâu sắc hơn đến cái chung, những qui luật chung.

Sự phát triển của tư duy trừu tượng và năng lực khái quát trong quá trình nhận thức sẽ đến lúc làm cho các quan điểm, quan niệm chung nhất về thế giới và về vai trò của con người trong thế giới đó hình thành. Đó là lúc triết học xuất hiện với tư cách là một loại hình tư duy lý luận đối lập với các giáo lý tôn giáo và triết lý huyền thoại. - Như vậy, nói đến nguồn gốc nhận thức của triết học là nói đến sự hình thành, phát triển của tư duy trừu tượng, của năng lực khái quát trong nhận thức của con người.