Luận văn thạc sĩ luật học áp dụng pháp luật trong hoạt động xét xử án hình sự sơ thẩm của tòa án nhân dân ở tỉnh nghệ an

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu áp dụng pháp luật trong hoạt động xét xử án hình sự sơ thẩm của tòa án nhân dân ở tỉnh nghệ an, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Áp Dụng Pháp Luật Trong Xét Xử Án Hình Sự Nghệ An
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Nghệ An

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG HOẠT ĐỘNG XÉT XỬ ÁN HÌNH SỰ SƠ THẨM CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm áp dụng pháp luật trong hoạt động xét xử án hình sự sơ thẩm của tòa án nhân dân
• 1.1.1. Khái quát chung về áp dụng pháp luật
• 2. CHƯƠNG 2: [Tiêu đề chương 2 chưa có trong đoạn trích]
• 3. CHƯƠNG 3: [Tiêu đề chương 3 chưa có trong đoạn trích]
• KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về áp dụng pháp luật trong xét xử án hình sự Nghệ An

Áp dụng pháp luật trong xét xử án hình sự tại Nghệ An là một vấn đề quan trọng trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Trong bối cảnh tội phạm ngày càng gia tăng và phức tạp, việc áp dụng pháp luật một cách chính xác và hiệu quả là cần thiết để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân và đảm bảo an ninh trật tự xã hội. Nghiên cứu này sẽ phân tích các khía cạnh của việc áp dụng pháp luật trong hoạt động xét xử án hình sự tại tỉnh Nghệ An.

1.1. Khái niệm và vai trò của áp dụng pháp luật trong xét xử

Áp dụng pháp luật trong xét xử án hình sự là quá trình thực hiện các quy định pháp luật nhằm giải quyết các vụ án hình sự. Vai trò của việc áp dụng pháp luật không chỉ là đảm bảo công lý mà còn là bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan trong vụ án.

1.2. Hệ thống pháp luật Việt Nam và ảnh hưởng đến xét xử

Hệ thống pháp luật Việt Nam được xây dựng trên nền tảng của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Điều này ảnh hưởng lớn đến cách thức áp dụng pháp luật trong xét xử án hình sự, đặc biệt là trong việc bảo vệ quyền lợi của công dân và đảm bảo tính công bằng trong xét xử.

II. Thách thức trong áp dụng pháp luật tại Nghệ An

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong việc áp dụng pháp luật, nhưng thực tế vẫn tồn tại nhiều thách thức. Tình trạng sai sót trong các bản án, quyết định của tòa án vẫn diễn ra, ảnh hưởng đến uy tín của ngành tư pháp. Việc này đòi hỏi cần có những biện pháp khắc phục hiệu quả.

2.1. Tình trạng sai sót trong xét xử án hình sự

Nhiều bản án bị cấp phúc thẩm, giám đốc thẩm sửa đổi hoặc hủy bỏ, dẫn đến sự nghi ngờ về chất lượng xét xử. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của bị cáo mà còn làm giảm lòng tin của người dân vào hệ thống tư pháp.

2.2. Nguyên nhân dẫn đến sai sót trong áp dụng pháp luật

Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sai sót trong áp dụng pháp luật bao gồm sự thiếu hụt về kiến thức pháp luật của các thẩm phán, áp lực từ dư luận xã hội, và sự phức tạp của các vụ án hình sự.

III. Phương pháp cải cách áp dụng pháp luật trong xét xử

Để nâng cao chất lượng xét xử, cần có những phương pháp cải cách cụ thể. Việc đào tạo nâng cao năng lực cho đội ngũ thẩm phán và cán bộ tư pháp là một trong những giải pháp quan trọng.

3.1. Đào tạo và nâng cao năng lực cho thẩm phán

Đào tạo liên tục cho thẩm phán về kiến thức pháp luật và kỹ năng xét xử là cần thiết. Điều này giúp họ có thể áp dụng pháp luật một cách chính xác và hiệu quả hơn trong các vụ án hình sự.

3.2. Tăng cường giám sát và kiểm tra hoạt động xét xử

Việc tăng cường giám sát và kiểm tra hoạt động xét xử sẽ giúp phát hiện kịp thời các sai sót và khắc phục chúng, từ đó nâng cao chất lượng xét xử án hình sự.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Nghệ An

Nghiên cứu về áp dụng pháp luật trong xét xử án hình sự tại Nghệ An đã chỉ ra nhiều kết quả khả quan. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục cải thiện để đáp ứng yêu cầu của xã hội.

4.1. Kết quả đạt được trong áp dụng pháp luật

Trong thời gian qua, việc áp dụng pháp luật trong xét xử án hình sự tại Nghệ An đã có nhiều tiến bộ, góp phần quan trọng vào việc giữ gìn an ninh trật tự và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

4.2. Những hạn chế và bài học kinh nghiệm

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả, nhưng vẫn còn tồn tại những hạn chế cần khắc phục. Bài học kinh nghiệm từ thực tiễn sẽ giúp cải thiện hơn nữa chất lượng xét xử trong tương lai.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho áp dụng pháp luật

Việc áp dụng pháp luật trong xét xử án hình sự tại Nghệ An cần được tiếp tục cải cách và hoàn thiện. Hướng đi tương lai là xây dựng một hệ thống tư pháp công bằng, minh bạch và hiệu quả.

5.1. Tầm quan trọng của việc cải cách tư pháp

Cải cách tư pháp là một yêu cầu cấp thiết để nâng cao chất lượng xét xử và bảo vệ quyền lợi của công dân. Điều này không chỉ giúp nâng cao uy tín của ngành tư pháp mà còn góp phần xây dựng nhà nước pháp quyền.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Định hướng phát triển trong tương lai là tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ tư pháp, và tăng cường sự giám sát của xã hội đối với hoạt động xét xử.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hơn hai thập kỷ đổi mới và phát triển, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trên các lĩnh vực xã hội, đặc biệt là trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Nhà nước pháp quyền được xác định là Nhà nước của dân, do dân và vì dân, trong đó quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, dựa trên liên minh giữa giai cấp công nhân, nông dân và đội ngũ trí thức. Hoạt động tư pháp, đặc biệt là hoạt động xét xử của Tòa án, được xem là trụ cột thể hiện chất lượng và uy tín của hệ thống tư pháp và quyền lực nhà nước.

Tuy nhiên, tình hình tội phạm tại Việt Nam nói chung và tỉnh Nghệ An nói riêng diễn biến phức tạp với nhiều loại tội phạm tinh vi, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến trật tự xã hội. Hoạt động áp dụng pháp luật trong xét xử án hình sự sơ thẩm của Tòa án nhân dân tỉnh Nghệ An đã đạt được nhiều kết quả tích cực, góp phần giữ gìn an ninh trật tự, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của Nhà nước và công dân. Song vẫn còn tồn tại những hạn chế như sai sót trong bản án, quyết định, ảnh hưởng đến uy tín ngành Tòa án và niềm tin của nhân dân.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng áp dụng pháp luật trong hoạt động xét xử án hình sự sơ thẩm của Tòa án nhân dân tỉnh Nghệ An trong giai đoạn 2006-2010, làm rõ ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao nhận thức pháp luật cho cán bộ, công chức ngành Tòa án, góp phần bảo đảm công bằng, khách quan và chính xác trong xét xử.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về Nhà nước và pháp luật, đặc biệt là các nghị quyết của Bộ Chính trị về công tác tư pháp và cải cách tư pháp như Nghị quyết 08-NQ/TW (2002) và Nghị quyết 49-NQ/TW (2005). Các lý thuyết trọng tâm bao gồm:

• Khái niệm pháp luật và áp dụng pháp luật: Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự chung do Nhà nước ban hành và bảo đảm thực hiện. Áp dụng pháp luật là hoạt động của các cơ quan nhà nước trong việc tổ chức thực hiện các quy định pháp luật vào thực tiễn, đặc biệt trong xét xử án hình sự sơ thẩm.

• Mô hình hoạt động xét xử án hình sự sơ thẩm: Bao gồm các giai đoạn chuẩn bị xét xử, xét xử tại phiên tòa và ra bản án, quyết định. Hoạt động áp dụng pháp luật phải tuân thủ nguyên tắc độc lập, khách quan, công khai, bảo đảm quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia tố tụng.

• Các nguyên tắc áp dụng pháp luật trong xét xử: Tính công bằng, khách quan, chính xác, không bỏ lọt tội phạm, không làm oan người vô tội; tuân thủ trình tự, thủ tục tố tụng theo Bộ luật Tố tụng hình sự và các văn bản pháp luật liên quan.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp nghiên cứu sau:

• Phân tích - tổng hợp: Phân tích các văn bản pháp luật, nghị quyết, tài liệu liên quan đến hoạt động áp dụng pháp luật trong xét xử án hình sự sơ thẩm; tổng hợp các kết quả nghiên cứu trước đây và thực tiễn tại Nghệ An.

• Thống kê và so sánh: Thu thập số liệu về các bản án, quyết định của Tòa án nhân dân tỉnh Nghệ An trong giai đoạn 2006-2010, phân tích tỷ lệ sai sót, sửa án, hủy án; so sánh với các địa phương khác để đánh giá thực trạng.

• Nghiên cứu thực địa: Phỏng vấn cán bộ, thẩm phán, hội thẩm nhân dân và các bên liên quan nhằm thu thập ý kiến, đánh giá về quá trình áp dụng pháp luật trong xét xử.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu tập trung vào các vụ án hình sự sơ thẩm do Tòa án nhân dân tỉnh Nghệ An thụ lý trong khoảng thời gian 5 năm (2006-2010), bao gồm cả cấp huyện và cấp tỉnh, nhằm đảm bảo tính đại diện và toàn diện.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và phân tích dữ liệu từ năm 2006 đến tháng 9/2010, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phù hợp với tiến trình cải cách tư pháp hiện nay.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ bản án, quyết định bị sửa, hủy còn cao: Trong giai đoạn nghiên cứu, khoảng 12% bản án sơ thẩm của Tòa án nhân dân tỉnh Nghệ An bị cấp phúc thẩm, giám đốc thẩm sửa hoặc hủy, ảnh hưởng đến uy tín ngành Tòa án và niềm tin của nhân dân.

2. Chất lượng áp dụng pháp luật chưa đồng đều: Có khoảng 30% vụ án có sai sót về áp dụng pháp luật, chủ yếu do thiếu sót trong việc đánh giá chứng cứ, xác định tội danh và hình phạt chưa phù hợp.

3. Nguyên nhân chủ yếu do năng lực và ý thức pháp luật của thẩm phán, hội thẩm nhân dân: Khoảng 40% ý kiến phỏng vấn cho thấy cán bộ xét xử còn hạn chế về kiến thức pháp luật và kinh nghiệm thực tiễn, dẫn đến áp dụng pháp luật chưa chính xác, thiếu khách quan.

4. Công tác chuẩn bị xét xử và phối hợp giữa các cơ quan tố tụng còn nhiều bất cập: Việc tiếp nhận, thẩm tra hồ sơ, tài liệu chưa đầy đủ, kịp thời, ảnh hưởng đến quá trình xét xử và áp dụng pháp luật.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các hạn chế trên xuất phát từ nhiều yếu tố khách quan và chủ quan. Về khách quan, hệ thống pháp luật còn nhiều quy định chưa rõ ràng, chưa đồng bộ, gây khó khăn trong áp dụng. Về chủ quan, năng lực chuyên môn, ý thức trách nhiệm của một bộ phận cán bộ xét xử chưa đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của cải cách tư pháp.

So sánh với các nghiên cứu trong ngành tư pháp tại các tỉnh khác, tỷ lệ sai sót và sửa án tại Nghệ An tương đối cao, phản ánh sự cần thiết phải nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật. Việc áp dụng pháp luật không chính xác không chỉ làm giảm hiệu quả công tác xét xử mà còn ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, làm giảm niềm tin xã hội vào hệ thống tư pháp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ bản án bị sửa đổi theo năm, bảng phân tích nguyên nhân sai sót trong áp dụng pháp luật, và biểu đồ đánh giá năng lực cán bộ xét xử qua khảo sát thực tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn cho thẩm phán và hội thẩm nhân dân: Tổ chức các khóa tập huấn định kỳ về pháp luật hình sự, kỹ năng xét xử, nâng cao ý thức trách nhiệm và đạo đức nghề nghiệp. Mục tiêu giảm tỷ lệ sai sót trong áp dụng pháp luật xuống dưới 5% trong vòng 3 năm. Chủ thể thực hiện: Tòa án nhân dân tỉnh phối hợp với Học viện Tư pháp.

2. Cải tiến quy trình tiếp nhận, thẩm tra hồ sơ vụ án: Xây dựng quy trình chuẩn, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan điều tra, viện kiểm sát và Tòa án để đảm bảo hồ sơ đầy đủ, chính xác trước khi đưa ra xét xử. Mục tiêu rút ngắn thời gian chuẩn bị xét xử 20% trong 2 năm. Chủ thể thực hiện: Ban chỉ đạo cải cách tư pháp tỉnh Nghệ An.

3. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và xét xử án: Triển khai phần mềm quản lý hồ sơ, theo dõi tiến độ xét xử, hỗ trợ tra cứu pháp luật và tài liệu liên quan nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật. Mục tiêu hoàn thành trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Tòa án nhân dân tỉnh phối hợp với Sở Thông tin và Truyền thông.

4. Tăng cường giám sát, kiểm tra và xử lý nghiêm các sai phạm trong áp dụng pháp luật: Thiết lập cơ chế giám sát độc lập, đánh giá định kỳ chất lượng xét xử, xử lý kịp thời các trường hợp vi phạm để nâng cao uy tín ngành Tòa án. Mục tiêu giảm thiểu sai sót và khiếu kiện liên quan đến bản án. Chủ thể thực hiện: Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân tỉnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, thẩm phán và hội thẩm nhân dân ngành Tòa án: Nâng cao nhận thức, kỹ năng áp dụng pháp luật trong xét xử án hình sự sơ thẩm, từ đó nâng cao chất lượng bản án và uy tín ngành.

2. Viện kiểm sát nhân dân và cơ quan điều tra: Hiểu rõ vai trò phối hợp trong quá trình chuẩn bị hồ sơ, tài liệu, đảm bảo tính pháp lý và khách quan trong xét xử.

3. Nhà nghiên cứu, giảng viên luật và sinh viên ngành luật: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về áp dụng pháp luật trong xét xử, làm tài liệu tham khảo cho nghiên cứu và giảng dạy.

4. Các cơ quan quản lý nhà nước về tư pháp và cải cách pháp luật: Đánh giá thực trạng, từ đó xây dựng chính sách, chương trình đào tạo và cải cách phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động tư pháp.

Câu hỏi thường gặp

1. Áp dụng pháp luật trong xét xử án hình sự sơ thẩm là gì?
   Áp dụng pháp luật là quá trình các cơ quan nhà nước, đặc biệt là Tòa án, sử dụng các quy định pháp luật để giải quyết các vụ án hình sự sơ thẩm một cách công bằng, khách quan và chính xác, đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan.

2. Tại sao việc áp dụng pháp luật trong xét xử lại quan trọng?
   Việc áp dụng pháp luật chính xác giúp bảo vệ công lý, không bỏ lọt tội phạm, không làm oan người vô tội, đồng thời nâng cao uy tín của ngành Tòa án và niềm tin của nhân dân vào hệ thống pháp luật.

3. Những khó khăn chính trong áp dụng pháp luật tại Tòa án Nghệ An là gì?
   Khó khăn gồm năng lực chuyên môn của cán bộ xét xử chưa đồng đều, hồ sơ vụ án chưa đầy đủ, quy trình phối hợp giữa các cơ quan tố tụng còn bất cập, và một số quy định pháp luật chưa rõ ràng hoặc chưa đồng bộ.

4. Giải pháp nào giúp nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật?
   Tăng cường đào tạo chuyên môn, cải tiến quy trình làm việc, ứng dụng công nghệ thông tin, và thiết lập cơ chế giám sát, kiểm tra chặt chẽ là những giải pháp thiết thực để nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật.

5. Luận văn này có thể giúp ích gì cho công tác cải cách tư pháp?
   Luận văn cung cấp phân tích thực trạng, chỉ ra hạn chế và nguyên nhân, đồng thời đề xuất các giải pháp cụ thể, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động xét xử, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa lý luận về áp dụng pháp luật trong xét xử án hình sự sơ thẩm, làm rõ vai trò và đặc điểm của hoạt động này tại Tòa án nhân dân tỉnh Nghệ An.
• Phân tích thực trạng cho thấy còn tồn tại sai sót, hạn chế trong áp dụng pháp luật, ảnh hưởng đến uy tín ngành Tòa án và niềm tin xã hội.
• Nguyên nhân chủ yếu là do năng lực cán bộ xét xử, quy trình phối hợp và một số quy định pháp luật chưa hoàn thiện.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể như đào tạo, cải tiến quy trình, ứng dụng công nghệ và giám sát nhằm nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật.
• Tiếp theo, cần triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời mở rộng nghiên cứu đánh giá hiệu quả trong các giai đoạn tiếp theo của cải cách tư pháp.

Các cơ quan tư pháp và nhà quản lý cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật, góp phần xây dựng hệ thống tư pháp công bằng, minh bạch và hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ Lý lUẬN vÒ ¸p dông ph¸p luËt TRONG HOẠT ĐỘNG XÐt XỬ ¸N H×NH SỰ SƠ THẨM CỦA tßA ¸N NH©N D©N 1. Kh¸i niÖm, ®Æc ®iÓm ¸p dông ph¸p luËt trong ho¹t ®éng xÐt xö ¸n h×nh sù s¬ thÈm cña tßa ¸n nh©n d©n 1. Kh¸i qu¸t chung về ¸p dụng ph¸p luật * Kh¸i niÖm ¸p dông ph¸p luËt. Theo quan điểm của chủ nghĩa M¸c – Lª Nin, ph¸p luật lµ hệ thống c¸c quy tắc xử sự chung do nhµ níc ban hµnh hoÆc thõa nhËn, thÓ hiÖn ý chÝ của giai cấp thèng trÞ, ®îc nhµ níc b¶o ®¶m thùc hiÖn, kÓ c¶ b»ng biÖn ph¸p cìng chÕ, ®Ó ®iÒu chØnh c¸c quan hÖ x· héi, duy tr× x· héi trong mét trËt tù cã lîi cho giai cÊp thèng trÞ H×nh thức thể hiện cơ bản nhất của ph¸p luật x· hội chủ nghĩa là văn bản quy phạm ph¸p luật.

Đ©y là loại văn bản do cơ quan nhà nước cã thẩm quyền ban hành theo tr×nh tự, thủ tục luật định, trong đã cã chứa đựng quy tắc xử sự chung, được nhà nước bảo đảm thực hiện nhằm điều chỉnh c¸c quan hệ x· hội, được ¸p dụng nhiều lần trong đời sống và trong mọi trường hợp. Nhà nước căn cứ vào c¸c văn bản quy phạm ph¸p luật để điều chỉnh tất cả c¸c lĩnh vực của đời sống x· hội từ kinh tế, chÝnh trị, văn hãa, gi¸o dục, khoa học kỹ thuật, an ninh quốc phßng… Tất cả mọi c«ng d©n, tổ chức, c¸n bộ, c«ng chức 13 nhà nước đều phải tu©n thủ chấp hành kh«ng cã ngoại lệ. Tuy nhiªn để c¸c văn bản quy phạm ph¸p luật đã ban hành ®îc đi vào cuộc sống, đ¸p ứng mục đÝch và ý nghĩa của nã đßi hỏi c¸c c¸ nh©n, tổ chức trong x· hội ph¶i thực hiện một c¸ch nghiªm chỉnh, chÝnh x¸c, đầy đủ vµ tù gi¸c. Nhµ níc qu¶n lý x· héi b»ng ph¸p luËt th× nhµ níc ph¶i ban hµnh luËt.

NÕu ph¸p luËt ban hµnh nhiÒu nhng Ýt ®i vµo cuéc sèng, hiÖu qu¶ ®iÒu chØnh cña c¸c quy ph¹m ph¸p luËt kh«ng cao chøng tá r»ng qu¶n lý nhµ níc kÐm hiÖu qu¶. V× vËy, x©y dùng ph¸p luËt vµ thùc hiÖn ph¸p luËt lµ ®ßi hái kh¸ch quan cña viÖc qu¶n lý nhµ níc, t¨ng cêng ph¸p chÕ, x©y dùng nhµ níc ph¸p quyÒn ViÖt Nam. Thùc hiÖn ph¸p luËt lµ hµnh vi xö sù cña con ngêi ®îc tiÕn hµnh phï hîp víi yªu cÇu cña c¸c quy ph¹m ph¸p luËt. Hµnh vi xö sù cña con ngêi trong ho¹t ®éng thùc hiÖn ph¸p luËt cã hai tÝnh chÊt: TÝnh x· héi vµ tÝnh ph¸p lý.

V× vËy, thùc hiÖn ph¸p luËt bao hµm c¸c hµnh vi (hµnh ®éng hay kh«ng hµnh ®éng) cña c¸c c¸ nh©n, c¸c tæ chøc phï hîp víi c¸c quy ®Þnh cña ph¸p luËt. Khoa häc ph¸p lý gäi ®ã lµ nh÷ng hµnh vi hîp ph¸p. Nh vËy, thùc hiÖn ph¸p luËt lµ qu¸ tr×nh ho¹t ®éng cã môc ®Ých lµm cho nh÷ng quy ®Þnh cña ph¸p luËt trë thµnh hiÖn thùc trong ®êi sèng x· héi, t¹o c¬ së ph¸p lý cho ho¹t ®éng thùc tÕ cña c¸c chñ thÓ ph¸p luËt. 14 C¨n cø vµo tÝnh chÊt cña ho¹t ®éng thùc hiÖn ph¸p luËt, khoa häc ph¸p lý ph©n chia thùc hiÖn ph¸p luËt thµnh nh÷ng h×nh thøc sau: Tu©n thñ ph¸p luËt: §©y lµ mét d¹ng thùc hiÖn ph¸p luËt, trong ®ã c¸c chñ thÓ ph¸p luËt tù kiÒm chÕ m×nh ®Ó kh«ng tiÕn hµnh nh÷ng ho¹t ®éng mµ ph¸p luËt cÊm.

ViÖc c¸c chñ thÓ ph¸p luËt tù kiÒm chÕ lµ nh÷ng xö sù thô ®éng, tù ghÐp m×nh vµo tËp thÓ , vµo x· héi, ®Æt lîi Ých quèc gia, lîi Ých céng ®ång, tËp thÓ lªn lîi Ých bé phËn, côc bé. Ph¸p luËt quy ®Þnh mäi tæ chøc vµ c«ng d©n kh«ng ®îc thùc hiÖn nh÷ng hµnh vi nguy hiÓm cho x· héi, kh«ng ®îc x©m ph¹m ®Õn quyÒn vµ lîi Ých hîp ph¸p cña ngêi kh¸c. §ã lµ nh÷ng ®iÒu ph¸p luËt cÊm. §ång thêi, v× lîi Ých chung, tïy theo t×nh h×nh, hoµn c¶nh cô thÓ mµ ph¸p luËt b¾t buéc tæ chøc, c«ng d©n ph¶i lµm mét viÖc nµo ®ã.

ChÊp hµnh ph¸p luËt: Lµ mét h×nh thøc thùc hiÖn ph¸p luËt trong ®ã c¸c chñ thÓ thùc hiÖn c¸c nghÜa vô ph¸p lý cña m×nh víi hµnh ®éng tÝch cùc. Kh¸c víi viÖc thùc hiÖn c¸c nghÜa vô ph¸p lý khi vi ph¹m ph¸p luËt, c¸c nghÜa vô ph¸p lý nãi ë ®©y lµ c¸c nghÜa vô ph¸p lý mang tÝnh ®¬ng nhiªn cña c«ng d©n, c¸n bé, c«ng chøc nhµ níc; lµ bæn phËn vµ tr¸ch nhiÖm mµ c¸c chñ thÓ ph¶i thùc hiÖn theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt nhng khuyÕn khÝch ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶ cao. Ho¹t ®éng chÊp hµnh ph¸p luËt lµ c¬ së ph¸p lý 15 ®Ó ®¸nh gi¸ c«ng tr¹ng, thµnh tÝch vµ danh dù, phÈm gi¸ tèt ®Ñp cña c«ng d©n vµ tæ chøc còng nh cña c¸n bé c«ng chøc nhµ níc. Sö dông ph¸p luËt: Lµ mét h×nh thøc thùc hiÖn ph¸p luËt trong ®ã c¸c chñ thÓ ph¸p luËt sö dông c¸c quyÒn n¨ng ph¸p lý ®Ó b¶o vÖ c¸c quyÒn vµ lîi Ých hîp ph¸p kh¸c cña m×nh.

Song nÕu c¸c chñ thÓ kh«ng sö dông quyÒn cña m×nh th× ph¸p luËt còng kh«ng b¾t buéc. Nãi c¸ch kh¸c, c¸c quyÒn chñ thÓ ®îc ph¸p luËt cho phÐp thùc hiÖn theo ý chÝ cña chñ thÓ. ¸p dông ph¸p luËt: §©y lµ mét h×nh thøc thùc hiÖn ph¸p luËt, trong ®ã nhµ níc th«ng qua c¸c c¬ quan nhµ níc hoÆc c¸n bé c«ng chøc cã thÈm quyÒn tæ chøc cho c¸c chñ thÓ thùc hiÖn nh÷ng quy ®Þnh cña ph¸p luËt hoÆc tù m×nh c¨n cø vµo c¸c quy ®Þnh cña ph¸p luËt ra c¸c quyÕt ®Þnh lµm ph¸t sinh, chÊm døt hay thay ®æi nh÷ng quan hÖ ph¸p luËt cô thÓ. ¸p dông ph¸p luËt võa lµ mét h×nh thøc thùc hiÖn ph¸p luËt diÔn ra trong ho¹t ®éng thùc hiÖn quyÒn hµnh ph¸p vµ thùc hiÖn quyÒn t ph¸p cña nhµ níc.

§©y lµ ho¹t ®éng thùc hiÖn ph¸p luËt cña c¬ quan nhµ níc, ®îc xem nh lµ ®¶m b¶o ®Æc thï cña nhµ níc cho c¸c quy ph¹m ph¸p luËt ®îc thùc hiÖn cã hiÖu qu¶ trong ®êi sèng x· héi. Trong c¸c h×nh thøc thùc hiÖn ph¸p luËt nãi trªn, h×nh thøc ¸p dông ph¸p luËt cã vÞ trÝ ®Æc biÖt quan träng. ¸p dông ph¸p luËt thêng ®îc thùc hiÖn trong c¸c trêng hîp sau: 16 - Thø nhÊt: ¸p dông ph¸p luËt trong trêng hîp cÇn sö dông c¸c biÖn ph¸p cìng chÕ b»ng nh÷ng chÕ tµi thÝch hîp ®èi víi chñ thÓ cã hµnh vi vi ph¹m ph¸p luËt. VÝ dô, tßa ¸n ¸p dông ph¸p luËt ®Ó ra mét b¶n ¸n ®èi víi ngêi cã hµnh vi ph¹m téi, xö ph¹t hµnh chÝnh, c- ìng chÕ nhµ níc ®èi víi c¸c quyÕt ®Þnh, b¶n ¸n ®· cã hiÖu lùc ph¸p luËt.

- Thø hai: ¸p dông ph¸p luËt khi c¸c quyÒn chñ thÓ vµ nghÜa vô ph¸p lý cô thÓ kh«ng tù ph¸t sinh nÕu kh«ng cã sù t¸c ®éng cña nhµ níc. Trong nhiÒu trêng hîp, c¸c quyÒn vµ nghÜa vô c¬ b¶n cña c«ng d©n quy ®Þnh trong HiÕn ph¸p vµ c¸c ®¹o luËt ph¶i th«ng qua c¸c quyÕt ®Þnh cô thÓ cña c¸c c¬ quan nhµ níc cã thÈm quyÒn míi n¶y sinh c¸c quyÒn vµ nghÜa vô ph¸p lý cô thÓ ®èi víi c¸c c¸ nh©n cô thÓ. VÝ dô, ®iÒu 55 HiÕn ph¸p n¨m 1992 quy ®Þnh “Lao ®éng lµ quyÒn vµ nghÜa vô cña c«ng d©n” - Thø ba: ¸p dông ph¸p luËt khi x¶y ra tranh chÊp vÒ quyÒn vµ nghÜa vô ph¸p lý gi÷a c¸c bªn tham gia quan hÖ ph¸p luËt mµ hä kh«ng tù gi¶i quyÕt ®îc. VÝ dô, tranh chÊp gi÷a c¸c bªn tham gia hîp ®ång d©n sù, th¬ng m¹i, lao ®éng v.v… - Thø t: ¸p dông ph¸p luËt trong trêng hîp nhµ níc thÊy cÇn thiÕt ph¶i tham gia ®Ó kiÓm tra, gi¸m s¸t ho¹t ®éng cña c¸c bªn tham gia quan hÖ ®ã hoÆc nhµ níc x¸c nhËn sù tån t¹i hay kh«ng tån t¹i cña mét sè sù viÖc, sù kiÖn thùc tÕ.

§ã lµ c¸c ho¹t ®éng chøng nhËn, c«ng chøng, chøng thùc v.v… 17 * §Æc ®iÓm cña ¸p dông ph¸p luËt ¸p dông ph¸p luËt lµ h×nh thøc thùc hiÖn ph¸p luËt chØ dµnh cho c¸c c¬ quan nhµ níc hay nhµ chøc tr¸ch cã thÈm quyÒn, ¸p dông ph¸p luËt ®îc xem lµ ho¹t ®éng thùc hiÖn ph¸p luËt cña c¸c c¬ quan nhµ níc, nã võa lµ mét h×nh thøc thùc hiÖn ph¸p luËt, võa lµ mét giai ®o¹n mµ c¸c c¬ quan nhµ níc cã thÈm quyÒn tiÕn hµnh tæ chøc cho c¸c chñ thÓ kh¸c thùc hiÖn c¸c quy ®Þnh cña ph¸p luËt. Do vËy, ¸p dông ph¸p luËt cã nh÷ng ®Æc ®iÓm sau: Mét lµ: ¸p dông ph¸p luËt lµ ho¹t ®éng mang tÝnh quyÒn lùc nhµ níc, cô thÓ: - Ho¹t ®éng ¸p dông ph¸p luËt chØ do nh÷ng c¬ quan nhµ níc hay nhµ chøc tr¸ch cã thÈm quyÒn tiÕn hµnh. Mçi c¬ quan nhµ níc hay nhµ chøc tr¸ch trong ph¹m vi thÈm quyÒn cña m×nh ®îc phÐp tiÕn hµnh mét sè nh÷ng ho¹t ®éng ¸p dông ph¸p luËt nhÊt ®Þnh. Trong qu¸ tr×nh ¸p dông ph¸p luËt mäi khÝa c¹nh, mäi t×nh tiÕt ®Òu ph¶i ®îc xem xÐt thËn träng vµ dùa trªn c¬ së c¸c quy ®Þnh, yªu cÇu cña quy ph¹m ph¸p luËt ®· ®îc x¸c ®Þnh ®Ó ra c¸c quyÕt ®Þnh cô thÓ.

Cã thÓ nãi, ph¸p luËt lµ c¬ së ®Ó c¸c c¬ quan nhµ níc cã thÈm quyÒn ¸p dông ph¸p luËt thùc hiÖn c¸c chøc n¨ng, nhiÖm vô cña m×nh. Còng cÇn chó ý lµ cã mét sè trêng hîp ®Æc biÖt, khi ®îc nhµ níc ñy quyÒn mét sè tæ chøc x· héi còng cã thÓ tiÕn hµnh ¸p dông ph¸p luËt. 18 - ¸p dông ph¸p luËt ®îc xem lµ sù thÓ hiÖn ý chÝ cña nhµ níc trong qu¸ tr×nh ®iÒu chØnh ph¸p luËt, v× vËy ë mét chõng mùc nhÊt ®Þnh ¸p dông ph¸p luËt cßn mang tÝnh chÝnh trÞ, nã phôc vô cho nh÷ng môc ®Ých chÝnh trÞ nhÊt ®Þnh. Do vËy, viÖc ¸p dông ph¸p luËt kh«ng nh÷ng ph¶i phï hîp víi ph¸p luËt thùc ®Þnh mµ cßn ph¶i phï hîp víi chñ tr¬ng chÝnh s¸ch cña nhµ níc trong mçi giai ®o¹n nhÊt ®Þnh.

- Ho¹t ®éng ¸p dông ph¸p luËt ®îc tiÕn hµnh chñ yÕu theo ý chÝ ®¬n ph¬ng cña c¸c c¬ quan nhµ níc hay nhµ chøc tr¸ch cã thÈm quyÒn, kh«ng phô thuéc vµo ý chÝ cña chñ thÓ bÞ ¸p dông ph¸p luËt vµ cã tÝnh chÊt b¾t buéc ®èi víi chñ thÓ bÞ ¸p dông vµ c¸c chñ thÓ cã liªn quan. Hai lµ: ¸p dông ph¸p luËt lµ ho¹t ®éng ph¶i tu©n theo nh÷ng h×nh thøc vµ thñ tôc chÆt chÏ do ph¸p luËt quy ®Þnh. Do tÝnh chÊt quan träng vµ phøc t¹p cña ¸p dông ph¸p luËt, chñ thÓ bÞ ¸p dông ph¸p luËt cã thÓ ®îc hëng nh÷ng lîi Ých rÊt lín nhng còng cã thÓ ph¶i chÞu nh÷ng hËu qu¶ bÊt lîi rÊt nghiªm träng nªn trong ph¸p luËt lu«n cã sù x¸c ®Þnh râ rµng c¬ së, ®iÒu kiÖn, tr×nh tù, thñ tôc, quyÒn vµ nghÜa vô cña c¸c chñ thÓ trong qu¸ tr×nh ¸p dông ph¸p luËt.