ĐẶT VẤN ĐỀ Đồ mộc có lịch sử phát triển lâu dài theo sự phát triển của lịch sử thế giới, nó phản ánh được những thành tựu mà các thời đại lịch sử đã đạt được về mọi mặt. Phong cách đồ mộc là sự hội tụ của các đặc trưng quan trọng đó là sự văn minh về vật chất, văn minh về tinh thần của một quốc gia, một dân tộc. Sự hình thành và phát triển của phong cách mộc bị ảnh hưởng thời đại cũng như về khu vực, văn hóa, tôn giáo, phong tục tập quán, kinh tế, trình độ khoa học kỹ thuật. Trên thế giới có rất nhiều nghiên cứu về đồ mộc như nghiên cứu đồ mộc Châu Âu cổ điển, Đồ mộc Trung Quốc, Đồ mộc Nhật Bản.
Những nghiên cứu này tập trung vào đặc điểm tạo hình, hoa văn, văn hóa của đồ mộc. Đối với Việt Nam chúng ta, những nghiên cứu về đồ mộc rất thiếu và yếu chủ yếu là những nghiên cứu về lĩnh vực vật liệu, máy móc thiết bị, và thị trường tiêu thụ cho sản phẩm đồ mộc. Ngành thiết kế đồ mộc mới trong giai đoạn hình thành, sản phẩm đồ mộc thiết kế mang nặng tính sao chép từ nước ngoài. Trong sự phát triển của đồ mộc Việt Nam, Thế kỷ 18-19 có sự phát triển rực rỡ, có nhiều sự thay đổi trong phong cách thể hiện đồ mộc, điều này một phần do yếu tố lịch sử văn hóa tạo nên.
Tuy nhiên sự ảnh hưởng như thế nào của yếu tố này đến đồ mộc Việt Nam vẫn chưa có sự nghiên cứu đầy đủ. Với mong muốn tìm hiểu sự ảnh hưởng của các yếu tố đến sự phát triển đồ mộc Việt Nam nói chung, đồ mộc thế kỷ 18-19 nói riêng, tôi chọn đề tài nghiên cứu Nghiên cứu đặc điểm và ảnh hưởng đồ mộc cổ điển Châu Âu đến đồ mộc Việt Nam ". TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới về đổ mộc cổ, đồ mộc truyền thống (1) Nghiên cứu đồ mộc Phương Tây Những nghiên cứu về đồ mộc cổ điển và sự phát triển đồ mộc Châu Âu nhận được rất nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu.
- Tác giả ALETTA MARIA PEPLER-HARCOMBE, nghiên cứu về đồ mộc Ai Cập cổ điển [1], tác giả đã đưa ra được đặc điểm và phong cách thiết kế đồ mộc Ai Cập cổ đại gồm ghế, bàn, giường, các loại hộp và phương pháp bảo tồn đồ mộc Ai Cập cổ đại. Trong nghiên cứu tác giả đề cập đến giải pháp bảo tồn đồ mộc cổ bằng phương pháp ngâm tẩm PEG, sau đó dùng chất kết dính kết nối lại với nhau. - Tác giả Baker trong nghiên cứu về đồ mộc cổ điển trên thế giới, tác giả đưa ra được phong cách thiết kế đồ mộc Châu Âu cổ điển và đồ mộc Truyền thống Trung Quốc [2]. Tác giả đã có sự so sánh giữa đồ mộc của hai phong cách trên qua hình ảnh sinh động.
-Tác giả Elgewely [3], trong công trình nghiên cứu phục dựng lại đồ gỗ cổ, tác giả đưa phân tích được lỗi hư hỏng trong những tác phẩm gỗ cổ, đưa ra giải pháp cụ thể cho mỗi hư hỏng đó. Đặc biệt tác giả đã nghiên cứu phục dựng lại đồ mộc Ai Cập cổ đại dựa trên mảnh vỡ gãy của sản phẩm. -Tác giả Jenny Pynt and Joy Higgs[4], trong nghiên cứu về lịch sử phát triển của ghế ngồi, Tác giả nghiên cứu đặc điểm ghế ngồi diễn biến qua các thời kỳ, từ thời Ai Cập cổ đại , trung cổ, phục Hưng, chiến tranh thế giới lần 1, chiến tranh thế giới lần 2, ghế ngồi cận hiện đại. Nghiên cứu chỉ ra tạo hình dáng, hoa văn và kết cấu của sản phẩm.
Những nghiên cứu chỉ ra từ những thời kỳ đầu các nhà thiết kế đã quan tâm rất nhiều đến sự phù hợp với con người, tạo sự thoải mái cho con người. 3 - Lu Lian[5], Trung Quốc, đã nghiên cứu đồ gỗ tự nhiên, tác giả đề cập đến các đặc tính của gỗ,và phong cách thiết kế đồ gỗ cổ điển Châu Âu qua các giai đoạn. lịch sử phong cách Ai Cập cổ đại cho đến Baroque, Rococo, Tân cổ điển. - Nhà nghiên cứu Liu Qiulin[6] nghiên cứu về đồ gỗ cổ điển Châu Âu.
Nghiên cứu tập trung vào thế kỷ 17-19. Nghiên cứu chỉ ra trong thời gian này đồ gỗ chủ yếu phục vụ cho Hoàng gia và Quý tộc, đồ mộc mang phong cách sang trọng, màu sắc huy hoàng. Sau hàng trăm năm thay đổi trong phong cách của đồ nội thất này, nó đã không thay đổi các đặc điểm của chạm khắc tỉ mỉ, chú ý đến trang trí và theo đuổi cái đẹp. - Tác giả Charlotte và Peter[7] trong tài liệu "100 chairs", tác giả đã đưa ra sự thay đổi đặc điểm của ghế theo thời gian và lịch sử thiết kế.
Nghiên cứu tập trung vào sự thay đổi phong cách thiết kế qua các thời kỳ lịch sử, mức độ tinh xảo của sản phẩm. -Tác giả Klaus-Jurgen Sembach[8] trong tài liệu " Modern furniture Designs 1950’s-1980’s " tác giả đã giới thiệu hơn 100 bức ảnh về sản phẩm đồ gỗ được thiết kế từ năm 1950 đến 1980. Các sản phẩm làm bằng vật liệu gỗ cổ điển đến các vật liệu mới. - Klaus-Jurgen Sembach [9] trong tài liệu "20th century furniture design, tác giả đã đề cập đến một số nhà thiết kế và tác phẩm đồ gỗ cổ điển có ảnh hưởng đến phong cách thiết kế nội thất trong thế kỷ 20.
- Falkenberg Haike và Alkenberg Cynt[10], trong tài liệu "Scandinavian design”, đề cập đến sản phẩm nội thất làm từ vải, đồ trang sức, đồ dùng bằng kim loại theo phong cách thiết kế công nghiệp, v. từ năm 1900 đến nay. Tác giả cũng đề cập chủ yếu của phong cách thiết kế Scandinavia. Ngoài ra, trong các nghiên cứu về đồ mộc Châu Âu, nhiều nhà nghiên cứu đã đề cập đến sự phát triển đồ mộc trong thế kỷ 20, xu hướng, đặc điểm phong cách thiết kế.
4 - Tác giả Fiona và keith Bake[11], trong tài liệu "20th Century furniture ", tác giả giới thiệu các tác phẩm và phong cách thiết kế chủ yếu nhất trong thế kỷ 20. Những tác phẩm này bao gồm các tác phẩm của Philippe Starck, Henryvandervelde. - Tác giả Falkenberge Haike và Alkenberg[12] trong tài liệu “Furniture Design”, tác giả đề cập đến một số công trình thiết kế nội thất nổi tiếng thế giới với đầy đủ màu sắc. - Tác giả Tobi Smith [13] trong tài liệu sách " Morden design: the Fabulous ", Tác giả đề cập phong cách đồ nội thất, thủy tinh, gốm sứ, tranh, nhựa, đèn và các tác phẩm và nhà thiết kế khác của những năm 1950.
- Tác giả Arthur Ruegg [14 ] trong nghiên cứu “Swiss Furniture and Interiors in the 20 th century”, đã đề cập toàn diện đến phong cách thiết kế nội thất và đồ nội thất ở Trụy sĩ trong thế kỷ 20. - Tác giả Anne Bony[15], trong nghiên cứu “Furniture and interiors of the 1940’s”, tác giả nghiên cứu phong cách thiết kế nội thất cùng sản phẩm nội thất vào những năm 1940. Trong nghiên cứu tác giả cũng đề xuất các chủ đề mới về cách duy trì truyền thống và định hướng tương lai trong thiết kế. - Tác giả Soledad Lorenzo[16], trong nghiên cứu "New European Furniture Design ", tác giả đề cập đến phong cách thiết kế đồ nội thất của các nhà thiết kế Châu Âu.
Sản phẩn phong phú gồm Tủ quần áo, nội thất phòng ngủ, đồ nội thất trẻ em, ghế sofa và ghế bành, bàn, ghế, tủ khóa, đồ dùng nhà bếp, đèn. - Nhà nghiên cứu Fang Hai[17], trong tài liệu "Lịch sử thiết kế đồ gỗ phương Tây", Tác giả đề cập đến các nhà thiết kế đồ nội thất nổi tiếng trong thế kỷ 20, đồng thời phân tích từng ý tưởng thiết kế của họ và các tác phẩm tiêu biểu. - Tác giả John Loring[18 ]đã nghiên cứu các công trình thiết kế nội thất của Pháp sau Thế chiến II, cũng như các thiết kế nổi tiếng Jean rouve, Charlotte perrieand, v. - Tác giả Marc Kristal [19]đã đề cập đến phong cách thiết kế thế kỷ 20 của Pháp, đặc biệt của nhà thiết kế Kuka Polo.
5 (2) Nghiên cứu đồ mộc Phương Đông Ở Châu Á, những nghiên cứu về đồ mộc cổ, đồ mộc truyền thống mang bản sắc của từng vùng địa phương riêng biệt cũng được rất nhiều nhà nghiên cứu quan tâm. Đặc biệt Trung Quốc là quốc gia có bề dày văn hóa và lịch sử, những nghiên cứu về đồ mộc các thời kỳ rất phong phú. Năm 1960 ở Bắc Kinh và Thượng Hải đã thành lập các tổ nhóm các nhà nghiên cứu về đồ gỗ truyền thống Trung quốc. Đến năm1982, có 30 viện nghiên cứu trong cả nước có nghiên cứu về đồ mộc truyền thống Trung quốc.
Một số nhà máy sản xuất đồ nội thất có điều kiện tốt hơn, như Nhà máy Nội thất Thượng Hải, Nhà máy Đồ gỗ Thanh Đảo và Nhà máy Đồ gỗ Nam Kinh, cũng thành lập các trung tâm nghiên cứu. Ngoài việc tham gia vào một số dự án nghiên cứu khoa học, các tổ chức nghiên cứu đồ nội thất này còn tích cực thực hiện các hoạt động thông tin khoa học và công nghệ. Tháng 4 năm 1979, Bộ Công nghiệp nhẹ đã phê duyệt việc thành lập một trạm thông tin khoa học và công nghệ công nghiệp đồ gỗ quốc gia, và tổ chức thường trực tại Viện nghiên cứu nội thất Thượng Hải. Trong tương lai, các trạm thông tin khoa học và công nghệ nội thất địa phương cũng đã được thành lập.
Các trạm thông tin khoa học và công nghệ này cung cấp rất nhiều thông tin về đồ nội thất vào thời điểm đó. Một số nghiên cứu có thể chỉ ra như sau: - Tác giả Liu Peng, Yang Jiaju [20] trong nghiên cứu về đồ gỗ hồng sắc ( gỗ quý của Trung Quốc), tác giả đề cập đến đặc điểm của 8 loại gỗ hồng sắc. Tác giả cũng đề cập đến phong cách thiết kế đồ mộc Minh và Thanh qua các hình vẽ. - Tác giả Yan Jiji và Wei Zhankui đã nghiên cứu về đồ gỗ cổ đại Trung Quốc trong tài liệu " Đồ gỗ Trung Quốc cổ đại", Tác giả đề cập đến vật liệu, phong cách thiết kế đồ gỗ qua các thời kỳ khác nhau của Trung quốc.
Đặc biệt đền cập nhiều đến phong cách nhà Minh, Thanh. 6 - Tác giả Lu Yuzhang[21 ]trong tài liệu “Sưu tầm bảo tồn đồ mộc cổ Trung quốc”, tác giả giới thiệu đặc điểm cấu tạo của 28 loại gỗ quý của Trung Quốc. Tác giả đề cập đến đặc điểm của đồ nội thất Ming và Thanh, theo việc sử dụng vật liệu, trang trí, điêu khắc, phong cách.