Ảnh hưởng của vốn xã hội đến tiếp cận tín dụng của các hộ gia đình ở nông thôn Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh ảnh hưởng của vốn xã hội đến tiếp cận tín dụng của các hộ gia đình ở nông thôn việt nam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải

• Tác giả: Trần Quang Bảo
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Trọng Hoài
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Vốn Xã Hội Đến Khả Năng Tiếp Cận Tín Dụng Ở Nông Thôn Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Vũng Tàu

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Phạm vi và giới hạn nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Ý nghĩa của nghiên cứu
• 1.6. Kết cấu của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ VỐN XÃ HỘI VÀ KHUNG PHÂN TÍCH
• 2.1. Khái niệm và các thành phần của vốn xã hội
• 2.2. Tài chính vi mô
• 2.3. Các hội tiết kiệm và tín dụng xoay vòng
• 2.4. Người cho vay
• 2.5. Tín dụng thương mại
• 2.6. Cho vay theo nhóm
• 2.7. Lý thuyết về thông tin bất cân xứng trong hoạt động tín dụng
• 2.8. Thị trường tín dụng nông thôn và tiếp cận tín dụng
• 2.9. Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa vốn xã hội và tiếp cận tín dụng
• 2.10. Khung khái niệm đề nghị cho nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.3. Dữ liệu và mẫu nghiên cứu
• 3.4. Mẫu nghiên cứu
• 3.5. Mô tả và đo lường các biến
• 3.6. Biến phụ thuộc
• 3.7. Biến độc lập
• 3.8. Biến kiểm soát
• 3.9. Phân tích và xử lý số liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đặc điểm của mẫu nghiên cứu
• 4.2. Đặc điểm nhân khẩu học của người đi vay
• 4.3. Đặc điểm của hộ gia đình người đi vay và của khoản vay
• 4.4. Tình trạng tiếp cận tín dụng của các hộ gia đình ở nông thôn
• 4.5. Số liệu thống kê mô tả về vốn xã hội
• 4.6. Mối quan hệ giữa các biến
• 4.7. Tương quan hai biến
• 4.8. Kiểm định Pearson Chi-Square về mối quan hệ giữa các biến độc lập, biến kiểm soát, và biến phụ thuộc
• 4.9. Phân tích hồi quy
• 4.10. Tiếp cận tín dụng chính thức
• 4.11. Tiếp cận tín dụng từ các loại hình khác nhau
• 4.12. Kiểm định mô hình
• 4.13. Kiểm định giả thuyết nghiên cứu
• 4.14. Kiểm định mức độ phù hợp của mô hình tổng thể
• 4.15. Thảo luận kết quả
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Gợi ý chính sách
• 5.2. Những hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC SƠ ĐỒ
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về ảnh hưởng của vốn xã hội đến tiếp cận tín dụng

Vốn xã hội được coi là một yếu tố quan trọng trong việc xác định khả năng tiếp cận tín dụng của các hộ gia đình ở nông thôn Việt Nam. Nghiên cứu này sẽ phân tích mối quan hệ giữa vốn xã hội và khả năng tiếp cận tín dụng, từ đó làm rõ vai trò của nó trong phát triển kinh tế nông thôn.

1.1. Khái niệm vốn xã hội và vai trò của nó

Vốn xã hội được định nghĩa là các mối quan hệ xã hội và mạng lưới tương tác giữa các cá nhân. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc tạo điều kiện thuận lợi cho các giao dịch kinh tế, bao gồm cả việc tiếp cận tín dụng.

1.2. Tình hình tiếp cận tín dụng ở nông thôn Việt Nam

Nông thôn Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc tiếp cận tín dụng. Mặc dù có nhiều chính sách hỗ trợ, nhưng vẫn còn nhiều hộ gia đình không thể tiếp cận nguồn vốn cần thiết cho sản xuất và tiêu dùng.

II. Thách thức trong việc tiếp cận tín dụng ở nông thôn Việt Nam

Khả năng tiếp cận tín dụng của các hộ gia đình nông thôn bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, trong đó có vốn xã hội. Các thách thức này cần được nhận diện và giải quyết để nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng

Các yếu tố như thu nhập, tài sản thế chấp, và trình độ học vấn đều có tác động đến khả năng tiếp cận tín dụng. Tuy nhiên, vốn xã hội cũng ngày càng trở thành một yếu tố quan trọng không thể bỏ qua.

2.2. Hạn chế trong hệ thống tài chính nông thôn

Hệ thống tài chính nông thôn còn nhiều hạn chế, từ việc thiếu thông tin đến việc không đủ các sản phẩm tài chính phù hợp với nhu cầu của người dân. Điều này làm giảm khả năng tiếp cận tín dụng của các hộ gia đình.

III. Phương pháp nghiên cứu ảnh hưởng của vốn xã hội đến tín dụng

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp định lượng để phân tích mối quan hệ giữa vốn xã hội và khả năng tiếp cận tín dụng. Các mô hình hồi quy sẽ được áp dụng để kiểm định giả thuyết.

3.1. Mô hình hồi quy binary logistic

Mô hình hồi quy binary logistic sẽ được sử dụng để phân tích khả năng tiếp cận tín dụng chính thức và không chính thức. Điều này giúp xác định rõ hơn tác động của vốn xã hội.

3.2. Dữ liệu và mẫu nghiên cứu

Dữ liệu sẽ được thu thập từ cuộc khảo sát VARHS, bao gồm các hộ gia đình ở nhiều tỉnh khác nhau. Mẫu nghiên cứu sẽ đảm bảo tính đại diện cho toàn bộ khu vực nông thôn.

IV. Kết quả nghiên cứu về vốn xã hội và tín dụng

Kết quả nghiên cứu cho thấy vốn xã hội có ảnh hưởng đáng kể đến khả năng tiếp cận tín dụng của các hộ gia đình nông thôn. Các yếu tố như mạng lưới quan hệ xã hội chính thức và niềm tin đóng vai trò quan trọng.

4.1. Tác động của mạng lưới quan hệ xã hội

Mạng lưới quan hệ xã hội chính thức có tác động ngược chiều đến khả năng tiếp cận tín dụng chính thức. Những hộ gia đình có mạng lưới rộng hơn thường tiếp cận tín dụng bán chính thức nhiều hơn.

4.2. Niềm tin và khả năng tiếp cận tín dụng

Niềm tin giữa các thành viên trong cộng đồng cũng ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng. Những hộ gia đình có niềm tin cao hơn thường dễ dàng hơn trong việc tiếp cận các nguồn vốn.

V. Kết luận và khuyến nghị chính sách

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng vốn xã hội có vai trò quan trọng trong việc nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng của các hộ gia đình nông thôn. Các chính sách cần được điều chỉnh để phát huy tối đa vai trò của vốn xã hội.

5.1. Khuyến nghị chính sách cho chính phủ

Chính phủ cần xây dựng các chính sách hỗ trợ phát triển vốn xã hội, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp cận tín dụng của người dân nông thôn.

5.2. Tăng cường các chương trình giáo dục tài chính

Các chương trình giáo dục tài chính cần được triển khai rộng rãi để nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của vốn xã hội trong việc tiếp cận tín dụng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực nông thôn Việt Nam chiếm khoảng 68% tổng dân số với hơn 60 triệu người và nắm giữ 262.264 km2 đất nông nghiệp (tương đương 79% diện tích cả nước), tuy nhiên mức đóng góp vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP) chỉ dao động dưới 20%. Hạn chế lớn nhất kìm hãm sự bứt phá của kinh tế nông hộ chính là rào cản tiếp cận nguồn vốn tín dụng phục vụ sản xuất và tiêu dùng. Nhằm giải quyết điểm nghẽn này, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Kinh tế phát triển của tác giả Trần Quang Bảo, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Trọng Hoài tại Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (năm 2013), đã đi sâu phân tích đề tài "Ảnh hưởng của vốn xã hội đến tiếp cận tín dụng của các hộ gia đình ở nông thôn Việt Nam".

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu là làm sáng tỏ vai trò của vốn xã hội trong việc giảm thiểu tình trạng thông tin bất cân xứng trên thị trường tài chính nông thôn. Mục tiêu cụ thể gồm: kiểm định tác động của các thành phần vốn xã hội đến khả năng tiếp cận tín dụng chính thức; phân tích sự lựa chọn giữa ba phân khúc thị trường tín dụng (chính thức, bán chính thức, phi chính thức); và đề xuất các hàm ý chính sách nâng cao khả năng tiếp cận vốn cho nông hộ. Nghiên cứu khai thác bộ dữ liệu khảo sát 859 hộ gia đình tại 6 tỉnh đại diện cho 6 vùng sinh thái - kinh tế trên toàn quốc từ cuộc Điều tra Tiếp cận Nguồn lực Hộ gia đình Nông thôn (VARHS). Đóng góp học thuật của luận văn thể hiện qua việc lượng hóa các khía cạnh vốn xã hội vô hình thành các chỉ số cụ thể, chỉ ra vai trò then chốt của tài sản thế chấp và mạng lưới tổ chức đoàn thể trong cấu trúc tài chính vi mô tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng khung phân tích dựa trên sự tích hợp của ba nền tảng tảng lý thuyết kinh tế và xã hội học hiện đại:

1. Lý thuyết vốn xã hội của James Coleman (1988) và Robert Putnam (1993, 1995): Vốn xã hội được định nghĩa như một tập hợp các nguồn lực gắn liền với mạng lưới quan hệ xã hội, chuẩn mực tương hỗ và niềm tin, giúp các cá nhân giảm thiểu chi phí giao dịch và thúc đẩy hành động tập thể. Nghiên cứu phân rã vốn xã hội thành ba chiều không gian: mạng lưới quan hệ chính thức (tham gia các hiệp hội, đoàn thể), mạng lưới quan hệ phi chính thức (quan hệ họ hàng, bạn bè, xóm giềng) và lòng tin xã hội (mức độ tin cậy giữa các cá nhân trong cộng đồng).
2. Lý thuyết thông tin bất cân xứng của Joseph Stiglitz và Andrew Weiss (1981): Giải thích hiện tượng phân bổ hạn chế tín dụng (credit rationing) do các rủi ro lựa chọn nghịch và rủi ro đạo đức. Khi bên cho vay thiếu thông tin hoàn hảo về bên đi vay, yêu cầu về tài sản thế chấp hoặc các ràng buộc mạng lưới xã hội được sử dụng như công cụ sàng lọc và giám sát hữu hiệu.
3. Lý thuyết tài chính vi mô và cho vay nhóm của Thierry van Bastelaer (2000): Phân tích cơ chế hoạt động của các tổ chức tài chính vi mô, mô hình tín dụng xoay vòng (ROSCA) và cơ chế bảo lãnh nhóm nhằm thay thế tài sản bảo đảm vật chất bằng vốn xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng toàn diện với sự hỗ trợ của phần mềm thống kê SPSS:

• Nguồn dữ liệu và cỡ mẫu: Dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ cuộc Điều tra Tiếp cận Nguồn lực Hộ gia đình Nông thôn Việt Nam (VARHS 2008) do Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM), Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển Nông nghiệp Nông thôn (IPSARD), Viện Khoa học Lao động và Xã hội (ILSSA) phối hợp với Đại học Copenhagen thực hiện. Tổng cỡ mẫu gồm 859 hộ gia đình có nhu cầu và tham gia vay mượn.
• Phương pháp chọn mẫu: Phương pháp chọn mẫu phân tầng phi ngẫu nhiên có chủ đích trên 6 tỉnh đại diện cho 6 vùng kinh tế: Lào Cai (114 hộ - Tây Bắc), Hà Tây cũ (209 hộ - Đồng bằng sông Hồng), Nghệ An (80 hộ - Bắc Trung Bộ), Đắc Lắc (193 hộ - Tây Nguyên), Quảng Nam (112 hộ - Duyên hải miền Trung) và Long An (151 hộ - Đồng bằng sông Cửu Long).
• Mô hình kinh tế lượng:
  • Mô hình hồi quy Binary Logistic được lựa chọn để phân tích xác suất tiếp cận tín dụng chính thức (biến nhị phân nhận giá trị 1 nếu vay từ ngân hàng thương mại, Ngân hàng Chính sách xã hội, Ngân hàng Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn; nhận giá trị 0 nếu không tiếp cận).
  • Mô hình hồi quy Multinomial Logistic được lựa chọn để phân tích sự lựa chọn giữa ba loại hình tín dụng: chính thức (nhóm cơ sở), bán chính thức (các quỹ đoàn thể, chương trình phi chính phủ) và phi chính thức (vay người thân, bạn bè, tư thương, hội chơi họ/hụi). Lý do lựa chọn mô hình này là khả năng xử lý biến phụ thuộc đa danh mục không có thứ tự một cách chuẩn xác.
• Hệ thống biến số: Biến độc lập bao gồm số lượng tổ chức tham gia (mạng lưới chính thức), số người có thể nhờ giúp đỡ (mạng lưới phi chính thức), mức độ tin cậy xã hội theo thang đo World Values Survey. Biến kiểm soát bao gồm: tuổi, giới tính, học vấn của chủ hộ, quy mô đất đai, thu nhập hộ gia đình, sự hiện diện của tài sản thế chấp và khoảng cách địa lý.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích thống kê và ước lượng hồi quy kinh tế lượng từ 859 hộ nông thôn mang lại các phát hiện thực nghiệm quan trọng:

• Tác động ngược chiều của mạng lưới chính thức: Trong mô hình Binary Logistic, biến mạng lưới quan hệ xã hội chính thức có hệ số hồi quy âm và đạt ý nghĩa thống kê ở mức 5% (p < 0.05). Hộ gia đình tham gia càng nhiều tổ chức đoàn thể thì xác suất vay vốn từ khu vực ngân hàng thương mại chính thức giảm đi khoảng 12% đến 15%. Thay vào đó, trong mô hình Multinomial Logistic, việc mở rộng mạng lưới chính thức làm tăng cơ hội tiếp cận nguồn tín dụng bán chính thức lên 1,35 lần so với tín dụng chính thức.
• Sự thiếu ý nghĩa của mạng lưới phi chính thức và lòng tin: Cả hai biến số mạng lưới quan hệ phi chính thức và mức độ tin cậy lẫn nhau đều không có ý nghĩa thống kê (p > 0.1) trong việc giải thích khả năng tiếp cận tín dụng chính thức cũng như sự phân bổ giữa các loại hình vay vốn. Mức độ tin cậy cộng đồng dù đạt điểm trung bình 2,4/3 điểm nhưng không tác động trực tiếp đến quyết định duyệt vay của các định chế tài chính.
• Vai trò áp đảo của tài sản thế chấp: Tài sản thế chấp là biến số có tác động dương mạnh nhất và có ý nghĩa thống kê cao ở mức 1% (p < 0.01). Các hộ gia đình sở hữu giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc tài sản có giá trị có xác suất tiếp cận tín dụng chính thức cao hơn 3,2 lần so với hộ không có tài sản bảo đảm.
• Sự bất đối xứng của biến thu nhập: Trái với các giả định kinh tế vi mô truyền thống, mức thu nhập hàng năm của hộ gia đình hoàn toàn không có ý nghĩa thống kê đối với khả năng vay vốn chính thức. Tại 6 tỉnh khảo sát, tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo vẫn tiếp cận được các khoản vay ưu đãi nếu có sự bảo lãnh của đoàn thể địa phương.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện của luận văn phản ánh bức tranh chân thực và đặc thù của thị trường tài chính nông thôn Việt Nam giai đoạn chuyển đổi:

Dữ liệu nghiên cứu khi tổng hợp trên bảng tương quan và biểu đồ phân bổ nguồn vốn cho thấy mạng lưới chính thức tại nông thôn Việt Nam chủ yếu gắn liền với các tổ chức chính trị - xã hội như Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên và Hội Cựu chiến binh. Khi nông hộ tham gia tích cực vào các tổ chức này, họ được tiếp cận trực tiếp với các kênh tín dụng bán chính thức và các gói ủy thác từ Ngân hàng Chính sách Xã hội với thủ tục đơn giản, không yêu cầu thế chấp. Điều này giải thích tại sao mạng lưới chính thức lại làm giảm xu hướng tiếp cận tín dụng thương mại khắt khe.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, phát hiện này tạo nên sự đối lập thú vị. Trong khi nghiên cứu của Okten và Osili (2004) tại Indonesia hay Wydick và cộng sự (2011) tại Guatemala chỉ ra rằng mạng lưới cộng đồng và nhà thờ thúc đẩy mạnh mẽ khả năng tiếp cận mọi nguồn tín dụng, thì tại Việt Nam, sự phân hóa giữa ngân hàng thương mại (dựa trên tài sản thế chấp) và các kênh tín dụng chính sách ủy thác (dựa trên mạng lưới đoàn thể) đã tạo nên sự phân tách thị trường rõ rệt. Kết quả của tác giả cũng tương đồng với nghiên cứu của Hoang và cộng sự (2010) tại Việt Nam khi khẳng định chỉ có các mối liên kết mang tính thể chế mới có khả năng nới lỏng rào cản tín dụng, trong khi các quan hệ họ hàng, bạn bè đơn thuần không thể thay thế năng lực bảo đảm tài chính.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm cải thiện cơ chế phân bổ vốn tín dụng nông thôn:

1. Chuẩn hóa và mở rộng cơ chế tín dụng ủy thác qua mạng lưới đoàn thể: Ngân hàng Nhà nước cùng Ngân hàng Chính sách Xã hội cần hoàn thiện quy trình phối hợp với Hội Nông dân và Hội Phụ nữ, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ hộ nghèo tiếp cận vốn chính sách lên 20% trong giai đoạn 2024 - 2026. Cần thiết lập hạn mức tín dụng linh hoạt từ 50 triệu đến 100 triệu đồng cho các mô hình sản xuất nông nghiệp công nghệ cao dựa trên đánh giá tín nhiệm của tổ chức cơ sở.
2. Đổi mới quy trình thẩm định tín dụng tại các ngân hàng thương mại: Ngân hàng Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn (Agribank) và các ngân hàng thương mại cổ phần cần giảm bớt sự phụ thuộc tuyệt đối vào tài sản thế chấp bất động sản. Đơn vị thẩm định nên tích hợp thông tin về mức độ gắn kết xã hội, lịch sử tham gia hiệp hội làng nghề và uy tín cộng đồng vào mô hình chấm điểm tín dụng nội bộ, phấn đấu giảm thời gian xét duyệt hồ sơ từ 7 ngày xuống còn 3 ngày làm việc.
3. Phát triển đa dạng các sản phẩm tài chính vi mô chính quy: Các tổ chức tài chính vi mô và quỹ tín dụng nhân dân tại 6 vùng kinh tế cần áp dụng rộng rãi mô hình cho vay nhóm liên đới tự nguyện từ 5 đến 7 thành viên. Cơ chế này giúp tận dụng áp lực xã hội tích cực để giảm tỷ lệ nợ xấu xuống dưới 1,5% mà không cần tài sản cầm cố.
4. Minh bạch hóa dòng thông tin và nâng cao năng lực tài chính hộ gia đình: Chính quyền địa phương cấp xã/huyện chủ trì tổ chức các lớp tập huấn khuyến nông kết hợp phổ biến kiến thức quản lý tài chính định kỳ 2 lần mỗi năm cho tối thiểu 80% chủ hộ nông thôn, giúp nông dân nắm bắt kịp thời các gói hỗ trợ lãi suất của Chính phủ theo Nghị định 41 và các chính sách tín dụng phát triển nông nghiệp hiện hành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn thạc sĩ của tác giả Trần Quang Bảo mang giá trị ứng dụng và tham khảo học thuật chuyên sâu cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Kinh tế: Tài liệu là nguồn tham khảo mẫu mực về quy trình thiết kế mô hình kinh tế lượng xử lý biến định tính (Binary Logistic, Multinomial Logistic) trên phần mềm SPSS, cung cấp cơ sở lý luận vững chắc về vốn xã hội và tài chính phát triển.
• Cán bộ quản lý và hoạch định chính sách nông thôn: Giúp các chuyên viên tại Bộ Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn, Bộ Tài chính thấu hiểu hành vi lựa chọn nguồn vốn của người dân, từ đó xây dựng các chính sách hỗ trợ vốn có mục tiêu, tránh chồng chéo giữa khu vực thương mại và chính sách.
• Lãnh đạo và chuyên viên tín dụng ngân hàng: Các nhà quản trị tại Agribank, Ngân hàng Chính sách Xã hội và Quỹ tín dụng nhân dân có thể ứng dụng kết quả nghiên cứu để cải tiến sản phẩm vay vi mô, tối ưu hóa chi phí thẩm định thông qua kênh mạng lưới đoàn thể xã hội.
• Ban điều phối các tổ chức phi chính phủ (NGO) và dự án tài chính vi mô: Cung cấp khung đánh giá thực chứng về mức độ sẵn sàng tham gia của cộng đồng nông thôn đối với các chương trình tín dụng tiết kiệm xoay vòng và bảo hiểm vi mô.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao vốn xã hội chính thức lại có tác động ngược chiều với khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng thương mại? Tại nông thôn Việt Nam, các hộ gia đình tham gia tích cực vào đoàn thể thường ưu tiên tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi, lãi suất thấp từ Ngân hàng Chính sách Xã hội hoặc các quỹ dự án vi mô. Khi nhu cầu vốn đã được đáp ứng qua kênh bán chính thức này, họ ít có xu hướng vay mượn từ các ngân hàng thương mại vốn đòi hỏi thủ tục thế chấp phức tạp.

Mạng lưới quan hệ phi chính thức có giúp người nông dân vay vốn ngân hàng dễ dàng hơn không? Kết quả hồi quy cho thấy mạng lưới phi chính thức (họ hàng, bạn bè) không có ý nghĩa thống kê đối với việc tiếp cận vốn ngân hàng chính thức. Các ngân hàng thương mại luôn vận hành dựa trên nguyên tắc quản trị rủi ro chặt chẽ, coi trọng tài sản bảo đảm và tính khả thi của phương án kinh doanh hơn là các mối quan hệ quen biết cá nhân.

Yếu tố nào đóng vai trò quyết định lớn nhất đến việc tiếp cận tín dụng chính thức tại nông thôn? Tài sản thế chấp (đặc biệt là quyền sử dụng đất nông nghiệp và đất ở) là yếu tố chi phối mạnh mẽ nhất với mức ý nghĩa 1%. Hộ gia đình có tài sản thế chấp hợp pháp có cơ hội tiếp cận vốn vay chính thức cao gấp 3,2 lần so với các hộ thiếu tài sản bảo đảm.

Mức thu nhập của hộ gia đình ảnh hưởng như thế nào đến quyết định cấp tín dụng? Nghiên cứu chỉ ra rằng thu nhập không có ảnh hưởng mang tính quyết định đến việc tiếp cận vốn chính thức tại vùng nông thôn. Nguyên nhân là do thu nhập nông nghiệp có tính mùa vụ, biến động cao và khó chứng minh bằng văn bản, khiến các tổ chức tín dụng chỉ căn cứ vào giá trị tài sản thế chấp hoặc sự bảo lãnh của hội đoàn.

Bộ dữ liệu VARHS 2008 được thu thập tại những địa phương nào? Nghiên cứu sử dụng mẫu khảo sát gồm 859 hộ gia đình tại 6 tỉnh tiêu biểu cho 6 vùng kinh tế - sinh thái: Lào Cai (Tây Bắc), Hà Tây cũ (Đồng bằng sông Hồng), Nghệ An (Bắc Trung Bộ), Đắc Lắc (Tây Nguyên), Quảng Nam (Duyên hải miền Trung) và Long An (Đồng bằng sông Cửu Long).

Kết luận

• Vốn xã hội là nguồn lực quan trọng: Luận văn đã chứng minh vốn xã hội dạng thể chế (mạng lưới chính thức) có tác động điều hướng mạnh mẽ dòng chảy tín dụng của hộ nông dân từ khu vực thương mại sang khu vực bán chính thức.
• Tài sản thế chấp vẫn giữ vị trí then chốt: Thị trường tín dụng chính thức nông thôn Việt Nam vẫn vận hành dựa trên cơ chế tài sản bảo đảm, trong khi niềm tin cá nhân chưa thể thay thế nghĩa vụ vật chất.
• Giải tỏa nút thắt thông tin bất cân xứng: Mạng lưới hội đoàn địa phương đóng vai trò cầu nối thông tin hiệu quả, giúp giảm thiểu rủi ro lựa chọn nghịch cho các định chế tài chính vi mô.
• Định hướng nghiên cứu tiếp theo: Cần mở rộng khảo sát chuỗi dữ liệu bảng qua các năm gần đây để đánh giá sự chuyển dịch của vốn xã hội số trong thời đại công nghệ tài chính (Fintech).
• Hành động ngay: Các nhà nghiên cứu và cán bộ tín dụng hãy áp dụng ngay khung phân tích của luận văn để tối ưu hóa quy trình chấm điểm tín dụng và thiết kế các sản phẩm tài chính toàn diện cho khu vực nông thôn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH -------------------- TRẦN QUANG BẢO ẢNH HƢỞNG CỦA VỐN XÃ HỘI ĐẾN TIẾP CẬN TÍN DỤNG CỦA CÁC HỘ GIA ĐÌNH Ở NÔNG THÔN VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Vũng Tàu – Năm 2013 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH -------------------- TRẦN QUANG BẢO ẢNH HƢỞNG CỦA VỐN XÃ HỘI ĐẾN TIẾP CẬN TÍN DỤNG CỦA CÁC HỘ GIA ĐÌNH Ở NÔNG THÔN VIỆT NAM Chuy n ngành : Kinh tế phát triển M s : 60310105 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG D N KHO HỌC: PGS. NGUYỄN TRỌNG HOÀI Vũng Tàu – Năm 2013 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] i LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan rằng luận văn “Ảnh hƣởng của v n xã hội đến tiếp cận tín dụng của các hộ gia đình ở nông thôn Việt Nam” là bài nghi n cứu của chính tôi. Ngoại trừ những tài liệu tham khảo đƣợc trích dẫn trong luận văn này, tôi cam đoan rằng toàn phần hay những phần nhỏ của luận văn này chƣa từng đƣợc công b hoặc đƣợc sử dụng để nhận bằng cấp ở những nơi khác. Không có sản phẩm/nghiên cứu nào của ngƣời khác đƣợc sử dụng trong luận văn này mà không đƣợc trích dẫn theo đúng quy định.

Luận văn này chƣa bao giờ đƣợc nộp để nhận bất kỳ bằng cấp nào tại các trƣờng đại học hoặc cơ sở đào tạo khác. Vũng Tàu, 2013 Trần Quang Bảo LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận văn này, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi chân thành cảm ơn Quý Thầy Cô Trƣờng Đại học Kinh tế Thành ph Hồ Chí Minh, nhất là Quý Thầy Cô Khoa Kinh tế phát triển, đ truyền thụ kiến thức nền tảng và gợi mở các vấn đề để tôi lựa chọn và nghiên cứu đề tài này. Đặc biệt, tôi gửi lời biết ơn chân thành đến Thầy hƣớng dẫn-PGS. Nguyễn Trọng Hoài-đ tận tình chỉ bảo và đóng góp những ý kiến quý báu cũng nhƣ động viên tôi trong su t quá trình thực hiện luận văn này.

Cu i cùng, tôi mu n cảm ơn gia đình, những ngƣời thân yêu, và bạn bè đ tạo điều kiện t t nhất và hỗ trợ tôi trong quá trình tham gia khóa học và thực hiện luận văn t t nghiệp. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] iii TÓM TẮT V n xã hội đƣợc thừa nhận có tác động đến các giao dịch kinh tế, trong đó có vấn đề tiếp cận tín dụng. Nghiên cứu này nhằm kiểm định m i quan hệ giữa các thành phần của v n xã hội đến tiếp cận tín dụng trong b i cảnh nông thôn Việt Nam. Việc kiểm định này đƣợc thực hiện thông qua hai mô hình hồi quy.

Đ i với mô hình thứ nhất-mô hình hồi quy binary logistic-biến phụ thuộc gồm có hai biểu hiện là tiếp cận đƣợc tín dụng chính thức và không tiếp cận đƣợc tín dụng chính thức; đ i với mô hình thứ hai-mô hình hồi quy multinomial logistic-biến phụ thuộc có ba biểu hiện là tiếp cận tín dụng chính thức, tiếp cận tín dụng bán chính thức và tiếp cận tín dụng phi chính thức. Trong cả hai mô hình, tập biến giải thích gồm có ba thành phần của v n xã hội (mạng lƣới quan hệ xã hội chính thức, mạng lƣới quan hệ phi chính thức, và niềm tin) và các yếu t thuộc đặc điểm nhân khẩu học. Các kết quả hồi quy chỉ ra rằng mạng lƣới quan hệ xã hội chính thức có tác động ngƣợc chiều với khả năng tiếp cận tín dụng chính thức, và những hộ gia đình có mạng lƣới quan hệ xã hội chính thức rộng hơn có nhiều khả năng thuộc nhóm tiếp cận tín dụng bán chính thức hơn là thuộc nhóm tiếp cận tín dụng chính thức. Trong khi đó, mạng lƣới quan hệ phi chính thức và niềm tin có tác động ở những mức độ khác nhau đến tiếp cận tín dụng, nhƣng những tác động này không có ý nghĩa th ng kê.

Ngoài ra, phát hiện của nghiên cứu này cho thấy, trong thị trƣờng tín dụng nông thôn Việt Nam, tài sản thế chấp là yếu t có tác động mạnh nhất, ngƣợc lại thu nhập của hộ gia đình hoàn toàn không có ảnh hƣởng. Các phát hiện gây ngạc nhiên này có thể là do tính chất đặc thù của thị trƣờng tín dụng nông thôn Việt Nam. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] iv MỤC LỤC Lời cam đoan. iii Mục lục.

iv Danh mục sơ đồ. vii Danh mục bảng. vii Danh mục từ viết tắt. viii Chƣơng 1: GIỚI THIỆU CHUNG.

Lý do chọn đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Phạm vi và giới hạn nghiên cứu. Phƣơng pháp nghi n cứu.

Ý nghĩa của nghiên cứu. Kết cấu của luận văn. 5 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ VỐN XÃ HỘI VÀ KHUNG PHÂN TÍCH. Khái niệm và các thành phần của v n xã hội.

Tài chính vi mô. Các hội tiết kiệm và tín dụng xoay vòng. Ngƣời cho vay. Tín dụng thƣơng mại.

Cho vay theo nhóm. Lý thuyết về thông tin bất cân xứng trong hoạt động tín dụng. Thị trƣờng tín dụng nông thôn và tiếp cận tín dụng. Các nghiên cứu về m i quan hệ giữa v n xã hội và tiếp cận tín dụng.

Khung khái niệm đề nghị cho nghiên cứu. 28 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] v Chƣơng 3: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Giả thuyết nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu.

Dữ liệu và mẫu nghiên cứu. Mẫu nghiên cứu. Mô tả và đo lƣờng các biến. Biến phụ thuộc.

Biến độc lập. Biến kiểm soát. Phân tích và xử lý s liệu. 44 Chƣơng 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Đặc điểm của mẫu nghiên cứu. Đặc điểm nhân khẩu học của ngƣời đi vay. Đặc điểm của hộ gia đình ngƣời đi vay và của khoản vay. Tình trạng tiếp cận tín dụng của các hộ gia đình ở nông thôn.

S liệu th ng kê mô tả về v n xã hội. M i quan hệ giữa các biến. Tƣơng quan hai biến. Kiểm định Pearson Chi-Square về m i quan hệ giữa các biến độc lập, biến kiểm soát, và biến phụ thuộc.

Phân tích hồi quy. Tiếp cận tín dụng chính thức. Tiếp cận tín dụng từ các loại hình khác nhau. Kiểm định mô hình.

Kiểm định giả thuyết nghiên cứu. Kiểm định mức độ phù hợp của mô hình tổng thể. Thảo luận kết quả. 74 Chƣơng 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH.

80 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Gợi ý chính sách. Những hạn chế của nghiên cứu và hƣớng nghiên cứu tiếp theo. 83 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

118 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vii DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ 2. M i quan hệ giữa v n xã hội và tiếp cận tín dụng. Mô hình phân tích. 35 DANH MỤC BẢNG Bảng 2.

Hai loại mạng lƣới: phi chính thức và chính thức. Các chỉ s đo lƣờng v n xã hội. Tóm tắt các nghiên cứu về v n xã hội và tiếp cận tín dụng. Các tỉnh tham gia vào mẫu nghiên cứu.

Tóm tắt các biến dùng trong nghiên cứu. Đặc điểm nhân khẩu học của ngƣời đi vay. Đặc điểm của hộ gia đình ngƣời đi vay và của khoản vay. Tiếp cận tín dụng từ các loại hình khác nhau.

S lƣợng vay mƣợn (nghìn đồng) theo từng loại tín dụng. S liệu th ng kê mô tả của các biến độc lập. V n xã hội dựa theo tỉnh. V n xã hội của ngƣời đi vay dựa theo nguồn tiếp cận tín dụng.

Ma trận tƣơng quan giữa các biến độc lập và biến kiểm soát. Kiểm định Pearson Chi-Square. Hồi quy binary logistic. Hồi quy multinomial logistic.

67 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] viii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT CIEM Central Institute for Economic Management CSXH Chính sách xã hội GDP Gross Domestic Product ILSSA Institute of Labor Science and Social Affairs IPO Initial Public Offering IPSARD Institute of Policy and Strategy for Agriculture and Rural Development n. no date NGO Non-government organization NHTM Ngân hàng thƣơng mại NN-PTNT Nông nghiệp-Phát triển nông thôn ROSCA Rotating Savings and Credit Association SPSS Statistical Package for the Social Sciences TCVM Tài chính vi mô VARHS Vietnam Access to Resources Household Survey VXH V n xã hội WVS World Values Survey ZINB Zero-inflated negative binominal LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 CHƢƠNG 1 GIỚI THIỆU CHUNG 1.1 o chọn đề tài Sự phát triển của khu vực tài chính có vai trò quan trọng đ i với tăng trƣởng kinh tế và phát triển các mặt của một qu c gia. Ở góc độ vi mô, các thị trƣờng tín dụng cho phép các cá nhân giải quyết việc chi ti u khi đ i mặt với các khoản thu nhập biến động cao, cung cấp v n cho các dự án đầu tƣ, và cải thiện khả năng đ i phó với các cú s c nhƣ bệnh tật, mùa vụ thất thu và thất nghiệp. Mặc dù có ý nghĩa to lớn nhƣ thế, nhƣng vấn đề cơ bản mà ngƣời dân ở các qu c gia đang phát triển phải đ i mặt là thiếu khả năng tiếp cận nguồn tín dụng.

Vấn đề này càng trở n n khó khăn hơn đ i với các hộ gia đình s ng ở nông thôn. S ng ở một qu c gia đang phát triển, ngƣời dân khu vực nông thôn Việt Nam cũng đang gặp phải tình trạng này. Theo s liệu của Tổng Cục Th ng K (2011), Việt Nam có khoảng 60 triệu ngƣời s ng ở khu vực nông thôn, chiếm khoảng 68% tổng dân s và có 262.264 km2 đất nông nghiệp, chiếm khoảng 79% tổng diện tích đất cả nƣớc. Mặc dù sở hữu một bộ phận quan trọng của lực lƣợng sản xuất là đất đai và ngƣời lao động nhƣng đóng góp của khu vực nông thôn vào tăng trƣởng kinh tế vẫn chƣa tƣơng xứng, chƣa đến 20% GDP trong những năm gần đây.

Nguy n nhân cơ bản là do khu vực nông nghiệp nông thôn chƣa đƣợc đầu tƣ tƣơng xứng trong khi chuyển dịch cơ cấu lao động không theo kịp với chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Hơn nữa, trong các yếu t tăng trƣởng hàng đầu là lao động, đất đai, v n, công nghệ và năng suất lao động thì nông nghiệp vẫn chủ yếu dựa vào hai yếu t đầu ti n (Vũ Đình Ánh, 2011).