Luận Văn Thạc Sĩ Về Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Nghèo Tại Phú Vang, Thừa Thiên Huế

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến nghèo tại các xã ven đầm phá tam giang trên địa bàn huyện phú, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Văn Thịnh
• Người hướng dẫn: PGS. TS Nguyễn Trọng Hoài
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Phân Tích Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Nghèo Tại Các Xã Ven Đầm Phá Tam Giang Trên Địa Bàn Huyện Phú Vang, Tỉnh Thừa Thiên Huế
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC ĐỒ THỊ
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Sự cần thiết của luận văn
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ NGHÈO
• 1.1. Khái niệm nghèo đói
• 1.2. Đo lường nghèo
• 1.3. Những nhân tố ảnh hưởng đến nghèo ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Sơ lược vùng nghiên cứu
• 2.2. Sử dụng chi tiêu bình quân đầu người làm chỉ tiêu phân tích nghèo
• 2.3. Chỉ tiêu xác định nghèo
• 2.4. Nguồn số liệu
• 2.5. Phương pháp lấy mẫu, khảo sát
• 2.6. Các phần mềm sử dụng trong phân tích dữ liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tổng quan về tình hình nghèo của huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế
• 3.1.1. Đặc điểm chung về kinh tế
• 3.1.2. Tình hình hộ nghèo của huyện Phú Vang theo chuẩn quốc gia
• 3.2. Kết quả nghiên cứu
• 3.2.1. Kết quả khảo sát
• 3.2.2. Thống kê mô tả về hiện trạng nghèo của hộ dân thuộc vùng nghiên cứu
• 3.2.3. Tình trạng nghèo phân theo địa phương
• 3.2.4. Tình trạng nghèo phân theo quy mô hộ
• 3.2.5. Tình trạng nghèo phân theo quy mô người phụ thuộc
• 3.2.6. Tình trạng học vấn của nhân khẩu của vùng nghiên cứu
• 3.2.7. Tình trạng nghèo phân theo nghề nghiệp của chủ hộ
• 3.2.8. Tình trạng nghèo phân theo khả năng hộ có được vay tiền
• 3.2.9. Tình trạng nghèo phân theo quy mô sở hữu đất/mặt nước của hộ
• 3.2.10. Một số nguyên nhân nghèo đói và nguyện vọng thoát nghèo
• 3.3. Kết quả phân tích của mô hình kinh tế lượng
• 4. CHƯƠNG 4: GỢI Ý CHÍNH SÁCH NHẰM GIẢM NGHÈO CHO VÙNG NGHIÊN CỨU
• 4.1. Các kết luận từ nghiên cứu
• 4.2. Các gợi ý chính sách từ kết quả nghiên cứu
• 4.3. Hạn chế của nghiên cứu và đề xuất hướng nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phân Tích Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Nghèo Tại Phú Vang

Phú Vang, một huyện ven biển thuộc tỉnh Thừa Thiên Huế, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc giảm nghèo. Nghiên cứu này nhằm phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến tình trạng nghèo tại đây, từ đó đưa ra những giải pháp khả thi. Việc hiểu rõ các yếu tố này không chỉ giúp cải thiện đời sống của người dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của khu vực.

1.1. Tình Hình Kinh Tế Phú Vang Hiện Nay

Tình hình kinh tế tại Phú Vang đang gặp nhiều khó khăn do sự biến đổi khí hậu và áp lực từ dân số. Nguồn thu nhập chủ yếu của người dân phụ thuộc vào nghề nuôi trồng thủy sản, một ngành nghề dễ bị tổn thương trước các yếu tố tự nhiên.

1.2. Đặc Điểm Dân Cư Và Nghề Nghiệp

Dân cư tại Phú Vang chủ yếu là ngư dân, với thu nhập không ổn định. Việc thiếu hụt kỹ năng và trình độ học vấn cũng là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng nghèo tại đây.

II. Các Vấn Đề Chính Gây Ra Nghèo Tại Phú Vang

Nghèo tại Phú Vang không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn liên quan đến nhiều yếu tố xã hội khác. Các vấn đề này cần được phân tích kỹ lưỡng để tìm ra giải pháp hiệu quả.

2.1. Tác Động Của Thời Tiết Đến Nghề Nuôi Trồng

Thời tiết khắc nghiệt ảnh hưởng lớn đến sản lượng nuôi trồng thủy sản. Những biến đổi này không chỉ làm giảm thu nhập mà còn đẩy nhiều hộ gia đình vào tình trạng nghèo đói.

2.2. Thiếu Hạ Tầng Cơ Sở Và Dịch Vụ

Hạ tầng cơ sở yếu kém khiến người dân khó tiếp cận các dịch vụ thiết yếu như y tế và giáo dục, từ đó ảnh hưởng đến khả năng thoát nghèo của họ.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Nghèo

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân tích định lượng và định tính để xác định các nhân tố ảnh hưởng đến nghèo tại Phú Vang. Các dữ liệu thu thập sẽ được phân tích để đưa ra kết luận chính xác.

3.1. Phân Tích Dữ Liệu Thống Kê

Sử dụng các dữ liệu thống kê từ Tổng cục Thống kê để phân tích tình hình nghèo tại Phú Vang. Dữ liệu này sẽ giúp xác định rõ hơn về mức độ nghèo và các yếu tố liên quan.

3.2. Khảo Sát Thực Địa

Khảo sát thực địa sẽ được thực hiện để thu thập thông tin từ người dân về các vấn đề họ đang gặp phải. Điều này giúp làm rõ hơn các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo tại địa phương.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tình Trạng Nghèo Tại Phú Vang

Kết quả nghiên cứu cho thấy tình trạng nghèo tại Phú Vang vẫn còn phổ biến, với nhiều hộ gia đình sống dưới mức nghèo. Các yếu tố như thu nhập thấp, thiếu kỹ năng và hạ tầng yếu kém là những nguyên nhân chính.

4.1. Tình Hình Nghèo Theo Địa Phương

Nghiên cứu chỉ ra rằng các xã ven biển có tỷ lệ nghèo cao hơn so với các xã nội địa. Điều này cho thấy sự chênh lệch trong phát triển kinh tế giữa các khu vực.

4.2. Phân Tích Theo Nghề Nghiệp

Ngư dân là nhóm có tỷ lệ nghèo cao nhất. Việc thiếu kỹ năng và công nghệ trong nghề nuôi trồng thủy sản đã làm giảm khả năng cạnh tranh và thu nhập của họ.

V. Gợi Ý Chính Sách Giảm Nghèo Tại Phú Vang

Để giảm nghèo hiệu quả tại Phú Vang, cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể nhằm cải thiện đời sống người dân. Các chính sách này cần tập trung vào giáo dục, đào tạo nghề và phát triển hạ tầng.

5.1. Đầu Tư Vào Giáo Dục Và Đào Tạo

Cần tăng cường đầu tư vào giáo dục và đào tạo nghề cho người dân, giúp họ có cơ hội nâng cao kỹ năng và cải thiện thu nhập.

5.2. Phát Triển Hạ Tầng Cơ Sở

Đầu tư vào hạ tầng cơ sở sẽ giúp cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ và tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế tại địa phương.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Nghiên Cứu Về Nghèo Tại Phú Vang

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng nghèo tại Phú Vang là một vấn đề phức tạp, cần có sự can thiệp từ nhiều phía. Tương lai của nghiên cứu này sẽ tiếp tục theo dõi tình hình và đánh giá hiệu quả của các chính sách đã được triển khai.

6.1. Đánh Giá Hiệu Quả Chính Sách

Cần có các chỉ số đánh giá hiệu quả của các chính sách giảm nghèo đã được thực hiện, từ đó điều chỉnh kịp thời nếu cần thiết.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Nghiên cứu sẽ tiếp tục mở rộng để tìm hiểu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo và đề xuất các giải pháp phù hợp hơn cho từng nhóm đối tượng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghèo đói là một vấn đề kinh tế xã hội phức tạp, được nhiều quốc gia trên thế giới quan tâm giải quyết. Tại Việt Nam, từ năm 1993 đến 2004, tỷ lệ nghèo đã giảm từ 58,1% xuống còn 19,5%, tương đương với 24 triệu người thoát nghèo trong 11 năm. Đến năm 2008, tỷ lệ hộ nghèo toàn quốc giảm còn 13,4%, thể hiện sự nỗ lực đáng kể trong công tác xóa đói giảm nghèo. Tuy nhiên, tại các vùng ven biển và đầm phá như huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế, tình trạng nghèo vẫn còn phổ biến và phức tạp do nhiều yếu tố đặc thù như biến đổi khí hậu, áp lực dân số và khai thác thủy sản không bền vững.

Luận văn tập trung phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến nghèo tại các xã ven đầm phá Tam Giang trên địa bàn huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế. Mục tiêu nghiên cứu gồm: phân tích hiện trạng nghèo của hộ dân ven đầm phá, xác định các nhân tố tác động đến nghèo và đề xuất chính sách giảm nghèo phù hợp. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 13 xã ven đầm phá Tam Giang với 308 hộ dân được khảo sát trực tiếp. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp dữ liệu thực tiễn và cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách địa phương nhằm cải thiện đời sống người dân, giảm tỷ lệ nghèo và ngăn ngừa tái nghèo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về nghèo đói và phát triển kinh tế xã hội, trong đó phân biệt nghèo tuyệt đối và nghèo tương đối. Nghèo tuyệt đối là trạng thái không đáp ứng được các nhu cầu tối thiểu về vật chất như ăn, mặc, ở; nghèo tương đối là mức sống thấp hơn trung bình của cộng đồng. Các khái niệm chính bao gồm:

• Nghèo tuyệt đối và tương đối: Định nghĩa và tiêu chuẩn đo lường theo Ngân hàng Thế giới, WHO và ADB.
• Các nhân tố ảnh hưởng đến nghèo: Bao gồm đặc tính hộ gia đình (giới tính chủ hộ, nghề nghiệp, trình độ học vấn, quy mô hộ, số người phụ thuộc), khả năng tiếp cận nguồn lực xã hội (đất đai, tín dụng, hạ tầng cơ sở), và các yếu tố môi trường, xã hội.
• Mô hình hồi quy logistic: Được sử dụng để phân tích xác suất rơi vào nghèo dựa trên các biến độc lập kinh tế - xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là khảo sát sơ cấp với 308 hộ dân tại 13 xã ven đầm phá Tam Giang, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế. Phương pháp chọn mẫu là phi xác suất thuận tiện, tiếp cận ngẫu nhiên các hộ dân có chủ hộ hoặc vợ/chồng có mặt tại thời điểm khảo sát. Dữ liệu được thu thập qua phỏng vấn trực tiếp, kết hợp với số liệu thứ cấp từ niên giám thống kê huyện và tỉnh.

Phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm Excel để xử lý số liệu thô và SPSS 16.0 để thực hiện hồi quy logistic. Mô hình hồi quy logistic được xây dựng với biến phụ thuộc là tình trạng nghèo (1: hộ nghèo, 0: hộ không nghèo) và các biến độc lập gồm giới tính chủ hộ, tuổi chủ hộ, quy mô hộ, số người phụ thuộc, tình trạng việc làm, trình độ học vấn, diện tích đất sản xuất, khả năng vay vốn và số tiền vay. Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2009-2010, phù hợp với dữ liệu thu thập và bối cảnh kinh tế xã hội địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo: Tỷ lệ hộ nghèo tại vùng nghiên cứu chiếm khoảng 22%, trong khi tỷ lệ cận nghèo lên tới 43%, cho thấy nguy cơ tái nghèo rất cao. Một số xã như Vinh Hà, Thuận An và Phú Mỹ có tỷ lệ nghèo và cận nghèo cao nhất.

2. Ảnh hưởng của giới tính chủ hộ: Hộ có chủ hộ là nữ có khả năng rơi vào nghèo cao hơn so với hộ có chủ hộ là nam. Điều này phù hợp với các nghiên cứu trước đây cho thấy phụ nữ thường gặp nhiều khó khăn hơn trong tiếp cận việc làm và thu nhập.

3. Nghề nghiệp chủ hộ: Hộ có chủ hộ làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp, đặc biệt là đánh bắt và nuôi trồng thủy sản truyền thống, có nguy cơ nghèo cao hơn so với hộ làm việc trong lĩnh vực phi nông nghiệp hoặc có việc làm ổn định.

4. Trình độ học vấn: Số năm đi học trung bình của chủ hộ có mối quan hệ nghịch biến với xác suất nghèo. Hộ có trình độ học vấn cao hơn có khả năng thoát nghèo cao hơn. Trung bình, hộ nghèo có số năm học thấp hơn đáng kể so với hộ giàu.

5. Quy mô hộ và số người phụ thuộc: Hộ có quy mô lớn và số người phụ thuộc cao có nguy cơ nghèo cao hơn do gánh nặng chi tiêu và khó khăn trong đầu tư giáo dục, y tế.

6. Khả năng tiếp cận tín dụng: Hộ có khả năng vay vốn và số tiền vay lớn hơn có xác suất thoát nghèo cao hơn, tuy nhiên nhiều hộ nghèo vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn chính thức.

7. Diện tích đất sản xuất: Mặc dù người dân chủ yếu sinh kế từ nuôi trồng thủy sản, diện tích đất hoặc mặt nước canh tác cũng ảnh hưởng tích cực đến khả năng thoát nghèo.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy các nhân tố kinh tế xã hội truyền thống như giới tính chủ hộ, nghề nghiệp, trình độ học vấn và quy mô hộ vẫn là những yếu tố quyết định đến tình trạng nghèo tại vùng ven đầm phá Tam Giang. Tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo cao phản ánh sự khó khăn trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế và hạn chế trong tiếp cận các nguồn lực sản xuất.

So sánh với các nghiên cứu quốc gia và vùng khác, tỷ lệ nghèo tại đây cao hơn mức bình quân toàn tỉnh, do đặc thù sinh kế phụ thuộc vào khai thác thủy sản truyền thống và biến đổi khí hậu khắc nghiệt. Việc sử dụng mô hình hồi quy logistic giúp định lượng chính xác tác động của từng nhân tố, từ đó làm rõ nguyên nhân sâu xa của nghèo đói.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân phối chi tiêu bình quân đầu người, bảng phân loại hộ nghèo theo xã và bảng kết quả hồi quy logistic với các hệ số tác động. Những biểu đồ này minh họa rõ ràng sự phân hóa mức sống và các yếu tố ảnh hưởng, hỗ trợ cho việc đề xuất chính sách.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo nghề và nâng cao trình độ học vấn: Triển khai các chương trình đào tạo nghề phù hợp với đặc thù vùng ven đầm phá, tập trung vào kỹ thuật nuôi trồng thủy sản hiện đại và các ngành phi nông nghiệp. Mục tiêu nâng cao số năm học trung bình của chủ hộ trong vòng 3-5 năm tới. Chủ thể thực hiện: Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với UBND huyện.

2. Hỗ trợ tiếp cận tín dụng và vốn sản xuất: Mở rộng các chương trình tín dụng ưu đãi, giảm thủ tục và tăng cường tư vấn tài chính cho hộ nghèo, đặc biệt là các hộ nữ chủ hộ. Mục tiêu tăng tỷ lệ hộ nghèo được vay vốn lên ít nhất 50% trong 2 năm. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Chính sách xã hội, các tổ chức tín dụng địa phương.

3. Phát triển cơ sở hạ tầng và dịch vụ hỗ trợ sản xuất: Đầu tư nâng cấp hệ thống giao thông, điện, nước sạch và các dịch vụ hậu cần nghề cá nhằm giảm chi phí sản xuất và tăng hiệu quả kinh tế. Mục tiêu hoàn thiện hạ tầng thiết yếu tại 13 xã ven đầm phá trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, các sở ngành liên quan.

4. Khuyến khích chuyển đổi nghề nghiệp và đa dạng hóa sinh kế: Hỗ trợ người dân chuyển đổi từ khai thác thủy sản truyền thống sang các ngành nghề có giá trị gia tăng cao hơn như chế biến thủy sản, du lịch sinh thái. Mục tiêu giảm tỷ trọng lao động trong nông nghiệp xuống dưới 40% trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Kế hoạch và Đầu tư, UBND huyện.

5. Tăng cường công tác tuyên truyền và hỗ trợ xã hội: Nâng cao nhận thức cộng đồng về kế hoạch hóa gia đình, bảo vệ môi trường và các chính sách giảm nghèo. Mục tiêu giảm quy mô hộ gia đình và số người phụ thuộc không có thu nhập. Chủ thể thực hiện: Hội Phụ nữ, các tổ chức xã hội địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách địa phương: Nhận diện rõ các nhân tố ảnh hưởng đến nghèo để xây dựng chính sách giảm nghèo phù hợp, hiệu quả tại vùng ven đầm phá.

2. Các tổ chức tín dụng và ngân hàng chính sách: Hiểu rõ đặc điểm và nhu cầu vay vốn của hộ nghèo để thiết kế các sản phẩm tín dụng phù hợp, hỗ trợ tiếp cận vốn dễ dàng hơn.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế phát triển: Cung cấp dữ liệu thực tiễn và mô hình phân tích kinh tế lượng để nghiên cứu sâu hơn về nghèo đói và phát triển bền vững vùng ven biển.

4. Các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng dân cư: Hỗ trợ triển khai các chương trình đào tạo, nâng cao năng lực và phát triển sinh kế cho người dân nghèo, đặc biệt là nhóm phụ nữ và hộ gia đình có quy mô lớn.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao chọn chi tiêu bình quân đầu người làm chỉ tiêu phân tích nghèo?
   Chi tiêu phản ánh chính xác khả năng chi trả nhu cầu thiết yếu của hộ, tránh sai lệch do khai báo thu nhập không chính xác. Ví dụ, nhiều hộ có thu nhập không ổn định nhưng chi tiêu hàng ngày vẫn duy trì mức sống tối thiểu.

2. Giới tính chủ hộ ảnh hưởng thế nào đến nghèo?
   Hộ có chủ hộ là nữ thường gặp khó khăn hơn do hạn chế trong tiếp cận việc làm và thu nhập, cũng như chịu ảnh hưởng của tư tưởng “trọng nam khinh nữ”. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nghèo ở nhóm này cao hơn đáng kể.

3. Phương pháp hồi quy logistic được áp dụng như thế nào?
   Mô hình logistic phân tích xác suất rơi vào nghèo dựa trên các biến độc lập như giới tính, tuổi, trình độ học vấn, quy mô hộ, giúp định lượng mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố.

4. Khả năng tiếp cận tín dụng có vai trò ra sao?
   Vốn tín dụng giúp hộ gia đình đầu tư sản xuất, nâng cao thu nhập và thoát nghèo. Tuy nhiên, nhiều hộ nghèo vẫn khó tiếp cận nguồn vốn do thiếu tài sản đảm bảo hoặc hiểu biết về thủ tục vay.

5. Làm thế nào để giảm tỷ lệ người phụ thuộc trong hộ gia đình?
   Thông qua tuyên truyền kế hoạch hóa gia đình, nâng cao nhận thức về giáo dục và sức khỏe, giúp giảm quy mô hộ và tăng tỷ lệ lao động có thu nhập, từ đó giảm gánh nặng chi tiêu.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích chi tiết các nhân tố ảnh hưởng đến nghèo tại 13 xã ven đầm phá Tam Giang, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế dựa trên khảo sát 308 hộ dân.
• Tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo còn cao, đặc biệt tại các xã như Vinh Hà, Thuận An và Phú Mỹ, đặt ra thách thức lớn cho phát triển kinh tế xã hội địa phương.
• Các nhân tố chính tác động đến nghèo gồm giới tính chủ hộ, nghề nghiệp, trình độ học vấn, quy mô hộ, số người phụ thuộc, khả năng tiếp cận tín dụng và diện tích đất sản xuất.
• Mô hình hồi quy logistic giúp định lượng mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố, làm cơ sở khoa học cho đề xuất chính sách giảm nghèo.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao trình độ học vấn, mở rộng tín dụng, phát triển hạ tầng, chuyển đổi nghề nghiệp và tăng cường hỗ trợ xã hội trong vòng 3-5 năm tới.

Các nhà hoạch định chính sách và tổ chức liên quan cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng để theo dõi hiệu quả và điều chỉnh phù hợp. Để biết thêm chi tiết và ứng dụng thực tiễn, quý độc giả và các bên liên quan có thể tham khảo toàn bộ luận văn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ------------------------ NGUYỄN VĂN THỊNH PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN NGHÈO TẠI CÁC XÃ VEN ĐẦM PHÁ TAM GIANG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN PHÚ VANG, TỈNH THỪA THIÊN HUẾ Chuyên ngành: Kinh tế phát triển Mã số: 60.05 LUẬN VĂN THẠC S KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TS NGUYỄN TRỌNG HOÀI Tp. Hồ Chí Minh, Năm 2010 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Luận văn thạc sĩ Cao học Kinh tế phát triển Fulbright khóa 4 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn này hoàn toàn do tôi thực hiện. Các số liệu đi u tra là trung thực c c đoạn trích dẫn và số liệu sử dụng trong luận văn đ u được dẫn nguồn và có độ chính xác cao nhất trong phạm vi hiểu biết của tôi. Các kết quả nghiên cứu là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kì nghiên cứu nào trước đây. Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2010 Tác giả N u ễn Văn T ịn 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Luận văn thạc sĩ Cao học Kinh tế phát triển Fulbright khóa 4 LỜI CẢM ƠN ể hoàn thành luận văn này, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sự cảm kích sâu sắc đến Quý Thầy Cô đã tham gia giảng dạy, hỗ trợ nghiên cứu thuộc Trường ại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh và Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright. ặc biệt cảm ơn Giảng viên Nguyễn Trọng Hoài người đã hướng dẫn khoa học cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện luận văn này. Cuối cùng xin được gửi lời cảm ơn đến gia đình ạn và đồng nghiệp của tôi, nh ng người đã luôn động viên và gi p đ tôi trong suốt qu trình thực hiện. 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Luận văn thạc sĩ Cao học Kinh tế phát triển Fulbright khóa 4 MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN . 3 DANH MỤC BẢNG BIỂU . 7 DANH MỤC ĐỒ THỊ . 8 DANH MỤC VIẾT TẮT. 9 PHẦN MỞ ĐẦU . Sự cần thiết của luận văn. Mục tiêu nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu.1 ối tượng nghiên cứu .2 Phạm vi nghiên cứu . Cấu trúc luận văn . 13 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ NGHÈO .1 Khái niệm n èo đói .3 Những nhân tố ản ƣởn đến nghèo ở Việt Nam . Giới tính chủ hộ . Ngh nghiệp của chủ hộ . Trình độ học vấn . 23 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Luận văn thạc sĩ Cao học Kinh tế phát triển Fulbright khóa 4 1. Quy mô hộ và số người sống phụ thuộc . Diện tích đất đai . Khả năng tiếp cận tín dụng . Khả năng tiếp cận các hạ tầng cơ sở thiết yếu .4 Mô hình nghiên cứu đề nghị. Nhóm các nhân tố thuộc đặc tính của hộ gia đình . Nhóm nhân tố liên quan đến khả năng tiếp cận các nguồn lực xã hội . 29 CHƢƠNG 2: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU .1 Sơ lƣợc vùng nghiên cứu .1 Sử dụng chi tiêu ình quân đầu người làm chỉ tiêu phân tích nghèo .2 Chỉ tiêu x c định nghèo .4 Nguồn số liệu .5 P ƣơn p áp lấy mẫu, khảo sát .6 Các phần mềm sử dụng trong phân tích dữ liệu . 40 CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .1 Tổng quan về tình hình nghèo của huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế .1 ặc điểm chung v kinh tế . Tình hình hộ nghèo của huyện Phú Vang theo chuẩn quốc gia .2 Kết quả nghiên cứu .1 Kết quả khảo sát.2 Thống kê mô tả v hiện trạng nghèo của hộ dân thuộc vùng nghiên cứu . 50 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Luận văn thạc sĩ Cao học Kinh tế phát triển Fulbright khóa 4 3. Tình trạng ngh o phân theo địa phương .2 Tình trạng nghèo phân theo quy mô hộ .3 Tình trạng nghèo phân theo quy mô người phụ thuộc.4 Tình trạng học vấn của nhân khẩu của vùng nghiên cứu .5 Tình trạng nghèo phân theo ngh nghiệp của chủ hộ .6 Tình trạng nghèo phân theo khả năng hộ có được vay ti n .7 Tình trạng nghèo phân theo quy mô sở h u đất/mặt nước của hộ .8 Một số nguyên nhân ngh o đói và nguyện vọng thoát nghèo .3 Kết quả phân tích của mô hình kinh tế lượng . 63 C ƣơn 4: GỢI Ý CHÍNH SÁCH NHẰM GIẢM NGHÈO CHO VÙNG NGHIÊN CỨU .1 Các kết luận từ nghiên cứu .2 Các gợi ý chính sách từ kết quả nghiên cứu .3 Hạn chế củ n iên cứu v đề xuất ƣớng nghiên cứu . 77 TÀI LIỆU THAM KHẢO . 88 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Luận văn thạc sĩ Cao học Kinh tế phát triển Fulbright khóa 4 DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 3.1: Giá trị sản lượng nông nghiệp của huyện Ph Vang giai đoạn 2005 – 2009 .2: Tình hình hoạt động Thương mại – Dịch vụ – Du lịch của huyện Ph Vang giai đoạn 2005 – 2009 .3: Tình hình hộ ngh o năm 2009 – 2010 trên địa bàn nghiên cứu .4: Tỷ lệ hộ ngh o trung ình giàu theo chi tiêu ình quân đầu người chia theo xã.5: Quy mô hộ gia đình trung ình của vùng nghiên cứu .6: Quy mô hộ gia đình phân chia theo nhóm chi tiêu ình quân của vùng nghiên cứu .7: Tỷ lệ người sống phụ thuộc của các xã phân theo chi tiêu bình quân đầu người .8: Tình trạng học vấn của nhân khẩu trong vùng nghiên cứu phân chia theo xã .9: Tình trạng việc làm tại vùng nghiên cứu .10: Tỷ lệ vay nợ của hộ dân phân chia theo nguồn vốn vay và theo nhóm chi tiêu .11: Tình trạng sở h u đất/mặt nước của hộ dân phân chia theo xã .12: Tỷ lệ sở h u đất, mặt nước nhóm chi tiêu .13: Diện tích đất hoặc/và mặt nước trung bình của hộ phân theo địa phương và nhóm chi tiêu .14: Kết quả hồi quy Binary Logistic v nghèo .15: Ước lượng xác suất ngh o theo t c động biên của từng yếu tố . 64 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Luận văn thạc sĩ Cao học Kinh tế phát triển Fulbright khóa 4 DANH MỤC ĐỒ THỊ Hình 3.1: Cơ cấu kinh tế huyện Ph Vang năm 2006 – 2010 .2: Giá trị sản lượng nông nghiệp của huyện Ph Vang giai đoạn 2005 – 2009 .3: Phân phối chi tiêu ình quân đầu người của vùng nghiên cứu .4: Nguyên nhân đói ngh o theo đ nh gi của người dân tại vùng nghiên cứu .5: Nguyện vọng của người dân trong vấn đ thoát nghèo .6: Tỷ trọng các thu nhập các hộ gia đình có chủ hộ không có việc làm . 65 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Luận văn thạc sĩ Cao học Kinh tế phát triển Fulbright khóa 4 DANH MỤC VIẾT TẮT ADB Ngân hàng phát triển Châu Á (Asian Development Bank) BL TBXH Bộ Lao động Thương inh và Xã hội. BCPTVN Báo cáo phát triển Việt Nam CIEM Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (Central Insititue for Economic Management) GSO Tổng cục thống kê Việt Nam (General Statistic Office) MDPA Dự n phân tích hiện trạng ngh o đói ở ồng ng sông Cửu Long NGOs Các tổ chức phi chính phủ PPA nh gi đói ngh o có sự tham gia của người dân (Participatory Poverty Assessment) VLHSS i u tra mức sống hộ gia đinh Việt Nam (Vietnam Living Household Standard Survey) VLSS i u tra mức sống dân cư của Việt Nam (Vietnam Living Standard Survey) UNDP Chương trình ph t triển của Liên Hiệp Quốc (United Nations Development Programme) UBND Ủy ban Nhân dân USD ơn vị đô la Mỹ WB Ngân hàng thế giới (World Bank) WHO Tổ chức Y tế thế giới (World Health Organization) X GN Xóa đói giảm nghèo XH Xã hội 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Luận văn thạc sĩ Cao học Kinh tế phát triển Fulbright khóa 4 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết của luận văn Ngh o là một trạng th i kinh tế xã hội phức tạp mà tất cả c c quốc gia trên thế giới đ u nỗ lực tìm kiếm giải ph p để giảm ngh o. Việt Nam cũng luôn coi xóa đói giảm ngh o là vấn đ quốc s ch hàng đầu trong nh ng thập kỷ qua. Từ năm 1993 đến năm 2004 Việt Nam đã giảm tỷ lệ ngh o từ 58 1% xuống còn 19 5% tương đương với 24 triệu người đã tho t ngh o sau 11 năm và đã sớm hoàn thành Chương trình mục tiêu Thiên niên kỷ v xo đói giảm ngh o trước thời hạn năm 2015. ến năm 2008 tỷ lệ hộ ngh o toàn quốc đạt 13 4% giảm so với năm 2006 (15 5%) 1. Do đó cộng đồng thế giới đã đ nh giá cao việc thực hiện c c cam kết của Chính phủ Việt Nam trong việc cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho người ngh o. Thừa Thiên Huế là tỉnh ven biển Bắc Trung ộ – vùng ngh o chỉ sau vùng Trung du mi n n i phía Bắc và Tây nguyên – có ờ iển dài 126 km đi qua c c huyện Ph Vang Ph Lộc Phong i n Quảng i n Hương Trà. Bờ iển Thừa Thiên - Huế còn ôm trọn vùng đầm ph Tam Giang - Cầu Hai (được hợp thành ởi Ph Tam Giang và c c đầm Sam Chuồn Thủy T Hà Trung Cầu Hai). Ph Vang là một huyện n m ven iển thuộc tỉnh Thừa Thiên Huế. Toàn huyện có 20 xã trong đó có 13 xã n m ven iển và đầm ph Tam Giang. Ngư dân ở đây chủ yếu dựa vào ngh đ nh ắt nuôi trồng thủy hải sản. ời sống ấp ênh phụ thuộc hoàn toàn vào yếu tố thời tiết. Do đó cuộc sống còn nhi u khó khăn khả năng rơi vào ngư ng ngh o và t i ngh o rất cao. Nh ng năm gần đây, ngoài sự iến đổi khắc nghiệt của khí hậu sức ép của gia tăng dân số hoạt động đ nh ắt thủy hải sản với quy mô và tính chất 1 Kết quả khảo sát mức sống hộ gia đình 2008 do Tổng cục thống kê ban hành 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Luận văn thạc sĩ Cao học Kinh tế phát triển Fulbright khóa 4 ph hủy ngày càng tăng; diện tích mặt nước nuôi trồng thuỷ sản mặc dù được mở rộng nhưng luôn đi k m với nh ng t c động tiêu cực lên môi trường, gia tăng sự rủi ro trong khai thác và nuôi trồng thuỷ sản. Ch ng hạn, thời gian gần đây, với sự xuất hiện của ngư cụ mới mang tính chất hủy diệt và cạn kiệt nguồn thủy sản như lừ xếp2 có nguồn gốc Trung Quốc. Theo thống kê của ngành thủy sản nếu năm 2005 có 30 hộ tham gia khai th c ng ngh lừ xếp với 100 chiếc thì đến cuối năm 2008 có 2.399 hộ tham gia với 133.