Luận văn: Tác động của thu nhập ngoài lãi đến NIM tại các NHTM Việt Nam

Luận văn phân tích định lượng tác động của thu nhập ngoài lãi đến thu nhập lãi cận biên (NIM) tại các ngân hàng thương mại Việt Nam.

• Tác giả: Trần Nam Trân
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thùy Linh
• Trường học: Trường Đại học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng (Công cụ và thị trường tài chính)
• Đề tài: Thu Nhập Ngoài Lãi Tác Động Đến Thu Nhập Lãi Cận Biên Tại Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• TRANG PHỤ BÌA
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ
• TÓM TẮT – ABSTRACT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. Lý do thực hiện đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Ý nghĩa đóng góp của đề tài
• 1.6. Kết cấu của luận văn
• 1.7. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: LÝ LUẬN TỔNG QUAN VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THU NHẬP LÃI CẬN BIÊN TẠI CÁC NHTM
• 2.1. Thu nhập lãi cận biên trong hoạt động ngân hàng
• 2.2. Hiệu quả hoạt động của NHTM
• 2.2.1. Khái niệm hiệu quả hoạt động của NHTM
• 2.2.2. Một số chỉ tiêu để đo lường hiệu quả hoạt động của NHTM
• 2.3. Mô hình lý thuyết về tác động của các yếu tố đến thu nhập lãi cận biên trong hoạt động ngân hàng
• 2.4. Mô hình thực nghiệm
• 2.5. Mô hình kinh tế lượng
• 2.6. Các biến độc lập được đưa vào mô hình
• 2.6.1. Tăng trưởng kinh tế
• 2.6.2. Lãi suất thực của nền kinh tế
• 2.6.3. Tỷ giá hối đoái
• 2.6.4. Rủi ro tín dụng
• 2.6.5. Rủi ro thanh khoản
• 2.6.6. Chi phí cơ hội của khoản dự trữ tại ngân hàng trung ương
• 2.6.7. Tỷ lệ vốn trên tổng tài sản
• 2.6.8. Quy mô ngân hàng
• 2.6.9. Tỷ lệ thu nhập ngoài lãi trên tổng doanh thu
• 2.6.10. Hiệu quả quản lý
• 2.6.11. Chi phí hoạt động
• 2.7. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.1.1. Đề xuất mô hình nghiên cứu
• 3.1.2. Nguồn dữ liệu nghiên cứu
• 3.1.3. Phương pháp nghiên cứu và quy trình nghiên cứu
• 3.1.4. Cách tính các biến trong mô hình nghiên cứu và kỳ vọng dấu trong mô hình nghiên cứu
• 3.2. Thực trạng thu nhập lãi cận biên của các Ngân hàng Việt Nam trong giai đoạn 2006 - 2017
• 3.2.1. Thực trạng về thu nhập lãi cận biên và thu nhập ngoài lãi tại các NHTM Việt Nam
• 3.2.1.1. Thực trạng về thu nhập lãi cận biên tại các NHTM Việt Nam
• 3.2.1.2. Thực trạng về thu nhập ngoài lãi tại các NHTM Việt Nam
• 3.2.2. Thực trạng kinh nền kinh tế vĩ mô Việt Nam cũng như các yếu tố tác động đến thu nhập lãi cận biên của các NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2006 – 2017
• 3.2.2.1. Thực trạng các yếu tố kinh tế vĩ mô
• 3.2.2.2. Các yếu tố đặc điểm nội tại của ngân hàng
• 3.2.3. Đánh giá về thực trạng, tình hình biến động của thu nhập lãi biên tại các NHTM Việt Nam
• 3.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Ma trận hệ số tự tương quan
• 4.3. Kết quả hồi quy theo phương pháp bình phương bé nhất (OLS)
• 4.4. Kết quả hồi quy theo mô hình tác động cố định (FEM)
• 4.5. Kết quả hồi quy theo mô hình yếu tố ngẫu nhiên (REM)
• 4.6. Kết quả mô hình hồi quy theo mô hình khắc phục FGLS
• 4.7. Phân tích kết quả hồi quy
• 4.8. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM TĂNG THU NHẬP LÃI CẬN BIÊN TẠI CÁC NHTM VIỆT NAM
• 5.1. Kết luận đề tài
• 5.2. Kiến nghị và hàm ý chính sách
• 5.2.1. Kiến nghị đối với các NHTM
• 5.2.2. Kiến nghị đối với Chính phủ và NHNN
• 5.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 5
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về thu nhập ngoài lãi và NIM ngân hàng Việt Nam

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, các ngân hàng thương mại Việt Nam đang đứng trước áp lực phải tối ưu hóa lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro. Hoạt động kinh doanh truyền thống chủ yếu dựa vào chênh lệch lãi suất từ hoạt động tín dụng. Tuy nhiên, sự phụ thuộc này mang lại nhiều thách thức, đặc biệt khi nền kinh tế biến động. Do đó, xu hướng đa dạng hóa thu nhập, đặc biệt là tăng cường thu nhập ngoài lãi, đã trở thành một chiến lược sống còn. NIM ngân hàng (Net Interest Margin), hay biên lãi ròng, là chỉ số cốt lõi đo lường hiệu quả hoạt động ngân hàng trong mảng tín dụng. Chỉ số này phản ánh chênh lệch giữa thu nhập từ lãi và chi phí trả lãi trên tổng tài sản sinh lời. Một NIM cao thường cho thấy ngân hàng đang quản lý tốt hoạt động cho vay và huy động vốn. Tuy nhiên, việc gia tăng thu nhập ngoài lãi từ các thu nhập từ hoạt động dịch vụ như bancassurance, thu nhập từ phí, và thu nhập từ kinh doanh ngoại hối đang đặt ra một câu hỏi lớn: liệu chiến lược này có thực sự tác động tích cực hay tiêu cực đến biên lãi ròng? Nghiên cứu của Trần Nam Trân (2019) đã chỉ ra rằng việc tìm hiểu mối quan hệ giữa hai yếu tố này có ý nghĩa thực tiễn quan trọng, giúp đánh giá sự ảnh hưởng của xu hướng đa dạng hóa đến hiệu quả hoạt động truyền thống của ngân hàng. Việc phân tích sâu sắc mối tương quan này không chỉ giúp nhà quản trị đưa ra quyết định chiến lược phù hợp mà còn cung cấp cái nhìn toàn diện về sự thay đổi trong cấu trúc thu nhập của ngành ngân hàng hiện đại.

1.1. Hiểu đúng về biên lãi ròng NIM và tầm quan trọng

Biên lãi ròng (NIM) là một trong những chỉ số tài chính quan trọng nhất để đánh giá lợi nhuận ngân hàng. Theo L. Angbazo (1997), NIM được định nghĩa là tỷ lệ giữa thu nhập lãi thuần (chênh lệch giữa thu nhập lãi và chi phí lãi) trên tổng tài sản. Chỉ số này không chỉ phản ánh hiệu quả của hoạt động cho vay và huy động vốn mà còn cho thấy khả năng định giá sản phẩm tín dụng và quản lý chi phí vốn của một ngân hàng. Một NIM ổn định và ở mức cao là dấu hiệu cho thấy sức khỏe tài chính tốt và khả năng sinh lời bền vững từ hoạt động cốt lõi. Trong bối cảnh lãi suất thị trường biến động, việc duy trì một NIM tốt là thách thức lớn, đòi hỏi ngân hàng phải có chiến lược quản trị rủi ro lãi suất hiệu quả.

1.2. Các nguồn thu nhập ngoài lãi phổ biến hiện nay

Thu nhập ngoài lãi bao gồm tất cả các khoản thu không đến từ chênh lệch lãi suất. Các nguồn thu này ngày càng đa dạng, chủ yếu đến từ thu nhập từ hoạt động dịch vụ. Phổ biến nhất là thu nhập từ phí thanh toán, phí quản lý tài khoản, phí dịch vụ thẻ. Tiếp theo là doanh thu từ bancassurance (bán chéo bảo hiểm), một mảng đang bùng nổ tại Việt Nam. Ngoài ra, thu nhập từ kinh doanh ngoại hối, tư vấn tài chính, và các hoạt động đầu tư cũng đóng góp một phần không nhỏ vào cấu trúc thu nhập của ngân hàng. Sự phát triển của ngân hàng số và chuyển đổi số ngân hàng cũng mở ra nhiều dịch vụ mới, tạo thêm nguồn thu phí ổn định và bền vững.

II. Thách thức khi ngân hàng chỉ phụ thuộc vào hoạt động tín dụng

Việc phụ thuộc quá lớn vào hoạt động tín dụng truyền thống đẩy các ngân hàng vào thế bị động trước những biến động của chu kỳ kinh tế và rủi ro thị trường. Thu nhập lãi thuần, nguồn sống chính của các ngân hàng này, cực kỳ nhạy cảm với sự thay đổi của lãi suất điều hành và tình hình kinh tế vĩ mô. Khi kinh tế suy thoái, nhu cầu vay vốn giảm, trong khi rủi ro tín dụng, biểu hiện qua tỷ lệ nợ xấu, lại có xu hướng gia tăng. Điều này trực tiếp bào mòn biên lãi ròng và ảnh hưởng tiêu cực đến lợi nhuận ngân hàng. Hơn nữa, sự cạnh tranh khốc liệt trong mảng cho vay buộc các ngân hàng phải giảm lãi suất để thu hút khách hàng, làm cho tỷ lệ thu nhập lãi thuần ngày càng mỏng đi. Rủi ro hoạt động cũng tăng lên khi quy trình thẩm định tín dụng phải nới lỏng để đạt chỉ tiêu tăng trưởng. Theo tài liệu nghiên cứu, thu nhập từ hoạt động cho vay có xu hướng thay đổi theo chu kỳ, phụ thuộc vào nhu cầu của khách hàng và từng giai đoạn kinh tế. Thực trạng này cho thấy, một mô hình kinh doanh chỉ dựa vào tín dụng là không bền vững trong dài hạn. Để cải thiện hiệu quả hoạt động ngân hàng và các chỉ số quan trọng như ROA và ROE, việc tìm kiếm các nguồn thu nhập ổn định hơn, ít bị ảnh hưởng bởi chu kỳ kinh tế, là một yêu cầu cấp thiết. Đây chính là động lực chính thúc đẩy các ngân hàng thương mại Việt Nam đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa thu nhập.

2.1. Rủi ro hoạt động và biến động của chu kỳ kinh tế

Rủi ro hoạt động trong mảng tín dụng là rất lớn. Nó không chỉ bao gồm rủi ro tín dụng (khách hàng không trả được nợ) mà còn cả rủi ro lãi suất và rủi ro thanh khoản. Trong giai đoạn kinh tế suy thoái, như cuộc khủng hoảng tài chính 2008-2009 được đề cập trong nghiên cứu, GDP tăng trưởng chậm lại, tỷ lệ lạm phát biến động mạnh, khiến cho hoạt động cho vay trở nên rủi ro hơn bao giờ hết. Các ngân hàng phải tăng cường trích lập dự phòng, làm giảm lợi nhuận. Sự phụ thuộc vào tín dụng khiến ngân hàng dễ bị tổn thương trước các cú sốc kinh tế vĩ mô, làm giảm tính ổn định của dòng tiền và lợi nhuận.

2.2. Áp lực cạnh tranh làm suy giảm tỷ lệ thu nhập lãi thuần

Thị trường tài chính Việt Nam ngày càng có nhiều người chơi, từ ngân hàng nội địa đến các định chế tài chính nước ngoài. Sự cạnh tranh gay gắt này chủ yếu diễn ra ở mảng hoạt động tín dụng. Để giành thị phần, các ngân hàng liên tục đưa ra các gói vay ưu đãi với lãi suất cạnh tranh, trực tiếp làm giảm tỷ lệ thu nhập lãi thuần (NIM). Cuộc đua lãi suất huy động để thu hút tiền gửi cũng làm tăng chi phí vốn đầu vào. Khi biên lợi nhuận từ hoạt động cốt lõi ngày càng bị thu hẹp, việc không có các nguồn thu khác để bù đắp sẽ khiến hiệu quả hoạt động ngân hàng suy giảm nghiêm trọng.

III. Phương pháp đa dạng hóa thu nhập nhằm tối ưu NIM ngân hàng

Để đối phó với những thách thức từ hoạt động truyền thống, chiến lược đa dạng hóa thu nhập được xem là giải pháp then chốt. Trọng tâm của chiến lược này là phát triển mạnh mẽ các nguồn thu nhập ngoài lãi. Bằng cách này, các ngân hàng không chỉ tạo ra thêm nguồn doanh thu mà còn xây dựng được một cấu trúc thu nhập cân bằng và bền vững hơn, ít nhạy cảm hơn với các biến động của thị trường. Các hoạt động dịch vụ dựa trên phí và hoa hồng, như đã phân tích trong các nghiên cứu của DeYoung và Roland (2001), có thể tạo ra một dòng doanh thu ổn định hơn. Điều này giúp ngân hàng giảm thiểu tác động tiêu cực khi thu nhập lãi thuần sụt giảm trong các giai đoạn kinh tế khó khăn. Cụ thể, việc đẩy mạnh các sản phẩm như bancassurance, dịch vụ thanh toán, thẻ, và ngân hàng điện tử giúp ngân hàng gia tăng thu nhập từ phí. Hơn nữa, một số nghiên cứu, bao gồm cả luận văn của Trần Nam Trân (2019), cho thấy rằng các ngân hàng có tỷ trọng thu nhập ngoài lãi cao có thể linh hoạt hơn trong chính sách giá. Họ có thể chấp nhận một biên lãi ròng thấp hơn để cạnh tranh trong mảng tín dụng, vì phần lợi nhuận bị hụt đã được bù đắp từ các dịch vụ khác. Đây là một lợi thế cạnh tranh rất lớn, giúp ngân hàng vừa giữ chân được khách hàng vay vốn, vừa tối ưu hóa được tổng lợi nhuận ngân hàng.

3.1. Phát triển bancassurance và các dịch vụ thu phí

Mô hình bancassurance, tức bán sản phẩm bảo hiểm qua kênh ngân hàng, là một ví dụ điển hình của đa dạng hóa thu nhập. Nó không đòi hỏi ngân hàng phải bỏ ra nhiều vốn nhưng lại mang về khoản hoa hồng đáng kể. Tương tự, việc phát triển hệ sinh thái thanh toán số, cung cấp dịch vụ quản lý dòng tiền cho doanh nghiệp, và các dịch vụ thẻ tín dụng giúp tạo ra nguồn thu nhập từ phí đều đặn. Các khoản thu này thường ít bị ảnh hưởng bởi lãi suất, giúp ổn định doanh thu chung cho ngân hàng thương mại Việt Nam.

3.2. Vai trò của chuyển đổi số và ngân hàng số trong việc tạo doanh thu

Chuyển đổi số ngân hàng là động lực chính thúc đẩy tăng trưởng thu nhập ngoài lãi. Các nền tảng ngân hàng số (digital banking) cho phép ngân hàng cung cấp vô số dịch vụ tiện ích 24/7 với chi phí vận hành thấp. Từ đó, ngân hàng có thể thu phí giao dịch, phí duy trì dịch vụ, và bán chéo các sản phẩm tài chính khác một cách hiệu quả. Việc đầu tư vào công nghệ không chỉ giúp giảm hệ số CIR (Cost to Income Ratio) mà còn mở ra những kênh doanh thu mới, góp phần quan trọng vào chiến lược đa dạng hóa và nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng.

IV. Phân tích kết quả Mối quan hệ giữa thu nhập ngoài lãi và NIM

Một trong những phát hiện quan trọng nhất từ các nghiên cứu thực nghiệm là mối quan hệ nghịch biến giữa tỷ lệ thu nhập ngoài lãi và NIM ngân hàng. Kết quả nghiên cứu của Trần Nam Trân (2019) trên dữ liệu của 27 ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2006-2017 đã khẳng định điều này. Cụ thể, mô hình hồi quy cho thấy khi tỷ lệ thu nhập ngoài lãi trên tổng doanh thu tăng lên, biên lãi ròng (NIM) có xu hướng giảm xuống. Kết quả này tương đồng với nghiên cứu của Lepetit và cộng sự (2008) tại thị trường châu Âu. Lý giải cho mối quan hệ này khá logic: các ngân hàng có nguồn thu nhập từ hoạt động dịch vụ và thu nhập từ phí dồi dào sẽ có 'dư địa' để áp dụng chính sách lãi suất cho vay cạnh tranh hơn. Họ có thể chấp nhận hy sinh một phần thu nhập lãi thuần để thu hút và giữ chân khách hàng tốt, vì lợi nhuận tổng thể vẫn được đảm bảo nhờ các nguồn thu khác. Chiến lược này giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro tập trung vào hoạt động tín dụng và tăng cường sức cạnh tranh. Như vậy, sự sụt giảm của NIM trong trường hợp này không hẳn là một dấu hiệu tiêu cực, mà nó phản ánh một sự chuyển dịch chiến lược trong cấu trúc thu nhập, hướng tới sự ổn định và giảm thiểu rủi ro dài hạn, góp phần cải thiện các chỉ số ROA và ROE một cách bền vững.

4.1. Dẫn chứng từ mô hình hồi quy và dữ liệu thực nghiệm

Nghiên cứu sử dụng mô hình hồi quy bội với dữ liệu bảng (panel data) từ 27 ngân hàng. Sau khi kiểm định bằng các phương pháp OLS, FEM, REM và khắc phục bằng FGLS, kết quả cho thấy hệ số của biến 'Tỷ lệ thu nhập ngoài lãi trên tổng doanh thu' (Ser) mang dấu âm và có ý nghĩa thống kê. Điều này cung cấp bằng chứng thực nghiệm mạnh mẽ rằng việc gia tăng các hoạt động tạo thu nhập ngoài lãi sẽ làm giảm tỷ lệ thu nhập lãi thuần. Ví dụ, một ngân hàng có doanh thu bancassurance cao có thể sẵn sàng cho khách hàng mua bảo hiểm vay với lãi suất thấp hơn so với thị trường.

4.2. Hàm ý chính sách cho các ngân hàng thương mại Việt Nam

Kết quả nghiên cứu mang lại hàm ý quan trọng cho các nhà quản trị. Thay vì chỉ tập trung tối đa hóa NIM, các ngân hàng nên xem xét tối ưu hóa tổng lợi nhuận ngân hàng. Việc xây dựng một cấu trúc thu nhập cân bằng giữa thu nhập lãi và thu nhập ngoài lãi là chiến lược khôn ngoan. Nó không chỉ giúp ngân hàng giảm rủi ro hoạt động mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững. Các ngân hàng cần tiếp tục đầu tư vào công nghệ, phát triển sản phẩm dịch vụ mới và nâng cao chất lượng dịch vụ để gia tăng nguồn thu nhập từ phí và hoa hồng.

V. Bí quyết tăng NIM bền vững và xu hướng tương lai ngành ngân hàng

Mặc dù thu nhập ngoài lãi có thể làm giảm NIM, mục tiêu cuối cùng của ngân hàng vẫn là tối ưu hóa lợi nhuận. Để đạt được điều này, các ngân hàng cần áp dụng một chiến lược kép: vừa phát triển thu nhập dịch vụ, vừa quản lý hiệu quả chi phí để bảo vệ biên lãi ròng. Một trong những bí quyết là kiểm soát chặt chẽ chi phí hoạt động, thể hiện qua hệ số CIR. Việc ứng dụng chuyển đổi số ngân hàng giúp tự động hóa quy trình, giảm chi phí nhân sự và vận hành, từ đó cải thiện lợi nhuận ngay cả khi NIM giảm nhẹ. Bên cạnh đó, ngân hàng cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng tài sản, giảm thiểu rủi ro tín dụng để giảm chi phí trích lập dự phòng. Tương lai của ngành ngân hàng gắn liền với ngân hàng số và hệ sinh thái tài chính mở. Xu hướng này sẽ tiếp tục thúc đẩy sự tăng trưởng của thu nhập từ hoạt động dịch vụ. Các ngân hàng không chỉ là nơi cho vay và nhận tiền gửi, mà sẽ trở thành nền tảng cung cấp đa dạng các giải pháp tài chính, từ đầu tư, bảo hiểm đến quản lý tài sản. Trong bối cảnh đó, NIM ngân hàng sẽ không còn là chỉ số duy nhất phản ánh hiệu quả hoạt động ngân hàng. Thay vào đó, các chỉ số như ROA, ROE, và sự ổn định của tổng lợi nhuận ngân hàng sẽ được chú trọng hơn. Chiến lược đa dạng hóa thu nhập không chỉ là một xu thế, mà là con đường tất yếu để các ngân hàng thương mại Việt Nam phát triển bền vững.

5.1. Tối ưu hóa hệ số CIR và quản trị rủi ro hoạt động

Quản lý chi phí hiệu quả là chìa khóa để duy trì lợi nhuận. Hệ số CIR (chi phí trên thu nhập) càng thấp, hiệu quả hoạt động ngân hàng càng cao. Các ngân hàng cần rà soát lại toàn bộ quy trình, ứng dụng công nghệ để cắt giảm các chi phí không cần thiết. Đồng thời, việc xây dựng một khung quản trị rủi ro hoạt động vững chắc giúp ngân hàng tránh được những tổn thất bất ngờ, bảo vệ nguồn vốn và lợi nhuận tích lũy được.

5.2. Tương lai của ngân hàng số và tác động đến cấu trúc thu nhập

Tương lai thuộc về ngân hàng số, nơi mọi giao dịch và dịch vụ được thực hiện trên nền tảng trực tuyến. Điều này sẽ làm thay đổi căn bản cấu trúc thu nhập. Thu nhập từ phí dịch vụ số, phí nền tảng, và phí từ các đối tác trong hệ sinh thái sẽ chiếm tỷ trọng ngày càng lớn. Hoạt động tín dụng truyền thống vẫn quan trọng, nhưng sẽ được tích hợp công nghệ (Fintech) để tối ưu hóa quy trình và giảm rủi ro. Sự dịch chuyển này đòi hỏi các ngân hàng phải nhanh chóng thích ứng và đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ để không bị tụt hậu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong cấu trúc tài chính hiện đại, biên lãi thuần luôn đóng vai trò là thước đo trung tâm phản ánh sức khỏe tài chính và năng lực sinh lời của hệ thống ngân hàng. Theo báo cáo của cơ quan quản lý, năm 2017 ghi nhận tốc độ tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống đạt 18,17%, đưa tỷ lệ thu nhập lãi cận biên (NIM) toàn ngành tăng lên xấp xỉ 3,00% so với mức 2,74% của năm 2016. Dữ liệu từ 27 ngân hàng thương mại Việt Nam cho thấy tổng doanh thu từ lãi đã tăng trưởng vượt bậc từ 41,9 nghìn tỷ đồng năm 2006 lên 452,9 nghìn tỷ đồng vào năm 2017. Tuy nhiên, sự phụ thuộc quá mức vào kênh tín dụng truyền thống tiềm ẩn rủi ro chu kỳ rất lớn, đặc biệt khi tỷ lệ nợ xấu từng leo thang lên mức 3% đến 5% trong giai đoạn khủng hoảng 2011-2014.

Trước bối cảnh cạnh tranh gay gắt và xu thế hội nhập quốc tế, chuyển dịch cơ cấu sang mảng dịch vụ thu phí là đòi hỏi mang tính sống còn. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng của tác giả Trần Nam Trân tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh tập trung giải quyết bài toán: Thu nhập ngoài lãi tác động như thế nào đến thu nhập lãi cận biên tại các ngân hàng thương mại Việt Nam? Nghiên cứu được thực hiện trên mẫu dữ liệu bảng gồm 27 ngân hàng thương mại cổ phần trong giai đoạn 12 năm từ 2006 đến 2017. Đề tài mang lại giá trị khoa học và thực tiễn sâu sắc khi cung cấp các chỉ số đo lường định lượng chính xác, giúp nhà quản trị ngân hàng cân bằng giữa việc mở rộng dịch vụ thu phí với kiểm soát biên lãi thuần, tạo nền tảng cho sự phát triển an toàn và bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng mô hình đặt giá biên lãi suất kinh điển của Ho và Saunders năm 1981, kết hợp với mô hình mở rộng tích hợp chi phí hoạt động của Maudos và Fernandez de Guevara năm 2004. Đồng thời, tác giả kế thừa khung lý thuyết về đa dạng hóa cấu trúc thu nhập ngân hàng của Lepetit cùng các cộng sự năm 2008 và Jane-Raung Lin năm 2012 tại khu vực Châu Á. Các lý thuyết này luận giải rằng ngân hàng hoạt động như một định chế trung gian tài chính chịu tác động đồng thời bởi năng lực thị trường, chi phí hoạt động và các yếu tố rủi ro nội tại lẫn vĩ mô.

Khung phân tích tập trung vào 5 khái niệm cốt lõi:

1. Thu nhập lãi cận biên (NIM): Tỷ số giữa thu nhập lãi thuần trên tổng tài sản sinh lời bình quân, đo lường hiệu quả trung gian tài chính.
2. Tỷ lệ thu nhập ngoài lãi (Ser): Tỷ lệ thu nhập từ dịch vụ thu phí, hoa hồng và các hoạt động phi tín dụng trên tổng doanh thu hoạt động.
3. Rủi ro tín dụng (Cdt): Tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng trên tổng dư nợ cho vay của ngân hàng.
4. Rủi ro vốn (Cap): Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản, đại diện cho mức độ an toàn vốn và chi phí vốn chủ.
5. Rủi ro thanh khoản (Liq): Tỷ số tài sản có tính thanh khoản cao trên tổng tài sản của ngân hàng.

Lý thuyết đa dạng hóa chỉ ra rằng khi các ngân hàng mở rộng hoạt động dịch vụ ngoài lãi, nguồn thu nhập ổn định từ phí dịch vụ cho phép ngân hàng chủ động giảm lãi suất biên cho vay nhằm gia tăng tính cạnh tranh và giảm thiểu cú sốc kinh tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mẫu dữ liệu bảng cân bằng gồm 27 ngân hàng thương mại cổ phần hoạt động tại Việt Nam trong suốt giai đoạn 12 năm từ năm 2006 đến năm 2017. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng, loại trừ các ngân hàng bị hợp nhất, sáp nhập bắt buộc hoặc thiếu tính minh bạch liên tục trong báo cáo tài chính kiểm toán nhằm đảm bảo tính chuẩn xác và đại diện cao cho toàn hệ thống.

Nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ báo cáo tài chính đã kiểm toán thường niên của 27 ngân hàng, kết hợp cùng các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô chính thức do Tổng cục Thống kê và Ngân hàng Thế giới (World Bank) công bố. Về phương pháp phân tích định lượng, đề tài tiến hành quy trình kiểm định kinh tế lượng đa bước: bắt đầu từ ước lượng hồi quy bình phương nhỏ nhất thông thường (OLS), mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM). Nhận diện dữ liệu bảng tài chính thường xuyên xuất hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan, tác giả đã lựa chọn phương pháp ước lượng bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (FGLS). Việc lựa chọn FGLS là hoàn toàn tối ưu nhằm khắc phục triệt để các khuyết tật mô hình, đảm bảo ước lượng thu được đạt độ vững, không chệch và có độ tin cậy thống kê cao nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích thống kê và hồi quy mô hình FGLS đã làm rõ các mối quan hệ tác động trọng yếu giữa các nhân tố nội tại, môi trường vĩ mô và biên lãi thuần NIM:

1. Tăng trưởng doanh thu ngoài lãi và tác động ngược chiều đến NIM: Tổng doanh thu ngoài lãi của 27 ngân hàng đã tăng mạnh từ 2,36 nghìn tỷ đồng năm 2006 lên 37,8 nghìn tỷ đồng năm 2017, tương đương mức tăng trưởng hơn 1500% (gấp hơn 16 lần). Hệ số hồi quy của biến tỷ lệ thu nhập ngoài lãi (Ser) mang giá trị âm có ý nghĩa thống kê ở mức 1%, chứng minh rằng khi tỷ lệ thu nhập ngoài lãi trên tổng thu nhập tăng lên thì tỷ lệ thu nhập lãi cận biên NIM có xu hướng giảm.
2. Tác động của chi phí hoạt động và quy mô vốn: Biến chi phí hoạt động (Exp) có hệ số tương quan thuận lớn nhất và có ý nghĩa thống kê cao nhất đối với NIM. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (Cap) cũng tác động cùng chiều với NIM, phản ánh việc tăng vốn đòi hỏi biên lãi cao hơn để bù đắp chi phí vốn cổ phần.
3. Ảnh hưởng của rủi ro tín dụng và thanh khoản: Rủi ro tín dụng (Cdt) tương quan thuận với NIM do ngân hàng tính thêm phần bù rủi ro vào lãi suất cho vay. Ngược lại, rủi ro thanh khoản (Liq) có mối quan hệ nghịch chiều với biên lãi thuần.
4. Tác động từ môi trường vĩ mô: Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) đạt 6,81% vào năm 2017 tác động cùng chiều rõ rệt đến NIM, trong khi lạm phát (INF) với đỉnh điểm 22,97% vào năm 2008 thể hiện tác động ngược chiều tiêu cực lên hiệu quả hoạt động lãi thuần.

Thảo luận kết quả

Khi biểu diễn dữ liệu qua các biểu đồ tương quan đường và bảng ma trận ước lượng thực nghiệm, xu hướng co hẹp của biên lãi thuần NIM đi cùng với đà tăng trưởng theo cấp số nhân của doanh thu dịch vụ ngoài lãi được thể hiện rất rõ nét. Biên lãi thuần NIM toàn hệ thống từng đạt đỉnh 3,50% trước năm 2013 nhưng sau đó có xu hướng ổn định quanh mức 2,74% đến 3,00% trong giai đoạn 2014-2017.

Nguyên nhân cốt lõi của mối tương quan nghịch giữa thu nhập ngoài lãi và NIM bắt nguồn từ chiến lược bù đắp chéo sản phẩm (cross-subsidization). Nhờ mở rộng các dịch vụ phi tín dụng có giá trị gia tăng cao như ngân hàng số, phát hành thẻ, dịch vụ thanh toán quốc tế và đại lý bảo hiểm, các ngân hàng thương mại chủ động giảm lãi suất biên cho vay đối với nhóm khách hàng thân thiết để cạnh tranh thị phần, sau đó bù đắp thâm hụt lợi nhuận bằng nguồn thu phí dịch vụ ổn định. Kết quả nghiên cứu này hoàn toàn tương đồng với phát hiện của Lepetit năm 2008 tại thị trường Châu Âu và Jane-Raung Lin năm 2012 tại thị trường các nước Châu Á, khẳng định rằng đa dạng hóa nguồn thu giúp giảm độ nhạy cảm của ngân hàng trước các cú sốc biến động lãi suất trên thị trường tiền tệ.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả ước lượng thực nghiệm FGLS, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi nhằm nâng cao hiệu quả quản trị và tối ưu hóa biên lãi thuần:

1. Đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển dịch vụ ngân hàng điện tử: Ban điều hành các ngân hàng thương mại cần phân bổ ngân sách nâng cấp hạ tầng ngân hàng số (Mobile Banking, Internet Banking), đặt mục tiêu nâng tỷ trọng thu nhập ngoài lãi đạt từ 20% đến 25% trên tổng doanh thu trong lộ trình 5 năm từ 2020 đến 2025.
2. Tinh gọn bộ máy và tối ưu hóa chi phí hoạt động: Khối Vận hành và Quản lý rủi ro cần tái cấu trúc quy trình nghiệp vụ, ứng dụng tự động hóa nhằm giảm tỷ lệ chi phí hoạt động trên tổng tài sản xuống dưới mức 1,50% trong khung thời gian 3 năm, giải tỏa áp lực nới rộng biên lãi suất để bù đắp chi phí vận hành.
3. Đa dạng hóa danh mục sản phẩm dịch vụ phi tín dụng: Khối Khách hàng doanh nghiệp và Khách hàng cá nhân cần đẩy mạnh các mảng dịch vụ thanh toán quốc tế, thư tín dụng (L/C), bảo lãnh và tư vấn tài chính, hướng tới mục tiêu tăng trưởng doanh thu phí dịch vụ đạt tối thiểu 15% mỗi năm.
4. Hoàn thiện cơ chế chính sách tiền tệ và khung pháp lý: Ngân hàng Nhà nước cần duy trì biên độ điều hành trần lãi suất linh hoạt, mở rộng hành lang pháp lý thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt và kiểm soát mục tiêu tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống duy trì ở mức an toàn từ 14% đến 16% hàng năm trong giai đoạn trung hạn 2021-2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu định lượng của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

1. Ban điều hành và Hội đồng quản trị các Ngân hàng thương mại: Ứng dụng kết quả nghiên cứu để hoạch định chính sách định giá lãi suất cho vay, thiết lập chiến lược bán chéo sản phẩm thẻ và dịch vụ ngân hàng số nhằm tối ưu hóa các chỉ số tài chính ROA và ROE.
2. Cán bộ hoạch định chính sách tại Ngân hàng Nhà nước: Sử dụng bằng chứng thực nghiệm về phản ứng của NIM trước các biến số vĩ mô để điều hành linh hoạt trần lãi suất huy động, hoàn thiện quy định về an toàn vốn và chính sách dự trữ bắt buộc.
3. Chuyên viên phân tích tài chính và Nhà đầu tư chứng khoán: Vận dụng mô hình hồi quy FGLS và hệ thống chỉ số tài chính để đánh giá sức khỏe tài chính, phân tích chất lượng cơ cấu doanh thu và định giá cổ phiếu ngành ngân hàng một cách chuẩn xác.
4. Giảng viên, Học viên cao học và Sinh viên ngành Tài chính: Tiếp cận một công trình nghiên cứu mẫu mực về phương pháp xử lý dữ liệu bảng nâng cao, ứng dụng các mô hình kinh tế lượng OLS, FEM, REM, FGLS trong phân tích ngân hàng thương mại hiện đại.

Câu hỏi thường gặp

1. Thu nhập ngoài lãi của các ngân hàng thương mại gồm những cấu phần chủ yếu nào? Thu nhập ngoài lãi bao gồm doanh thu từ phí dịch vụ thanh toán nội địa và quốc tế, phát hành và quản lý thẻ, hoa hồng bảo hiểm bancassurance, phí mở thư tín dụng L/C, hoạt động kinh doanh ngoại hối và lãi thuần từ dịch vụ môi giới đầu tư chứng khoán. Các nguồn thu này mang tính ổn định cao và ít chịu rủi ro chu kỳ kinh tế.

2. Vì sao tỷ lệ thu nhập ngoài lãi tăng lại làm giảm tỷ lệ thu nhập lãi cận biên NIM? Khi nguồn thu từ phí dịch vụ tăng cao, ngân hàng có dư địa tài chính để thực hiện chiến lược bù đắp chéo, chấp nhận hạ lãi suất cho vay nhằm cạnh tranh giữ chân khách hàng tốt. Đồng thời, việc đa dạng hóa giúp giảm mức bù đắp rủi ro tín dụng trong biên lãi, khiến NIM thu hẹp nhưng tổng lợi nhuận vẫn ổn định.

3. Ưu thế vượt trội của phương pháp ước lượng FGLS trong đề tài là gì? Dữ liệu bảng tài chính của 27 ngân hàng trong 12 năm thường mắc phải khuyết tật tự tương quan và phương sai sai số thay đổi giữa các đơn vị chéo. Mô hình FGLS giúp triệt tiêu hoàn toàn hai khuyết tật này, cung cấp hệ số ước lượng chuẩn xác, không chệch và có ý nghĩa thống kê tin cậy hơn so với OLS, FEM hay REM.

4. Chi phí hoạt động tác động như thế nào đến biên lãi thuần của các ngân hàng? Chi phí hoạt động có tương quan thuận mạnh mẽ nhất với NIM. Khi chi phí quản lý vận hành, chi phí lương và mạng lưới chi nhánh gia tăng, các ngân hàng thương mại buộc phải duy trì mức chênh lệch giữa lãi suất cho vay và lãi suất huy động lớn hơn để bù đắp thâm hụt chi phí hoạt động.

5. Tăng trưởng GDP và lạm phát ảnh hưởng ra sao đến NIM của ngân hàng? Tăng trưởng GDP thúc đẩy năng lực trả nợ của người vay và mở rộng nhu cầu tín dụng chất lượng, tác động tích cực đến NIM. Ngược lại, lạm phát cao làm gia tăng chi phí vốn huy động và đẩy rủi ro vỡ nợ lên cao, buộc ngân hàng phải co hẹp biên lãi thuần để hạn chế nợ xấu phát sinh.

Kết luận

• Đa dạng hóa nguồn thu nhập thông qua mở rộng mảng dịch vụ ngoài lãi là xu hướng tất yếu giúp các ngân hàng thương mại giảm thiểu rủi ro tín dụng và tăng cường tính ổn định tài chính.
• Kết quả hồi quy FGLS trên 27 ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2006-2017 khẳng định tỷ lệ thu nhập ngoài lãi có tác động ngược chiều có ý nghĩa thống kê vững chắc lên thu nhập lãi cận biên NIM.
• Chi phí hoạt động và quy mô vốn chủ sở hữu là hai biến nội tại tác động cùng chiều mạnh mẽ nhất đến biên lãi thuần, đòi hỏi ngân hàng phải tối ưu hóa bộ máy vận hành.
• Đóng góp khoa học then chốt của luận văn là cung cấp bằng chứng định lượng chuẩn xác về mối quan hệ bù đắp chéo giữa thu nhập dịch vụ và biên lãi cho vay tại thị trường tài chính Việt Nam.
• Lộ trình 2020-2025 đặt ra yêu cầu cấp bách cho các ngân hàng thương mại trong việc đẩy nhanh tốc độ số hóa, kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ chi phí trên thu nhập và mở rộng tỷ trọng doanh thu phi tín dụng.

Hãy ứng dụng ngay mô hình kinh tế lượng và hệ thống giải pháp từ luận văn để xây dựng chiến lược quản trị kinh doanh ngân hàng linh hoạt, tối ưu hóa cơ cấu thu nhập và tạo dựng lợi thế cạnh tranh bền vững trong kỷ nguyên ngân hàng số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH TRẦN NAM TRÂN THU NHẬP NGOÀI LÃI TÁC ĐỘNG ĐẾN THU NHẬP LÃI CẬN BIÊN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Tp. Hồ Chí Minh - Năm 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH TRẦN NAM TRÂN THU NHẬP NGOÀI LÃI TÁC ĐỘNG ĐẾN THU NHẬP LÃI CẬN BIÊN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM Chuyên ngành :Tài chính -Ngân hàng (Công cụ và thị trường tài chính) Mã số : 8340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN THỊ THÙY LINH Tp. Hồ Chí Minh - Năm 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn thạc sĩ “Thu nhập ngoài lãi tác động đến thu nhập lãi cận biên tại các Ngân hàng thƣơng mại Việt Nam” là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các số liệu trong luận văn là trung thực và chƣa đƣợc công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào. Tất cả những tham khảo và kế thừa đều đƣợc trích dẫn và tham chiếu đầy đủ. Học viên Trần Nam Trân MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ TÓM TẮT – ABSTRACT CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI. Lý do thực hiện đề tài.

Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu:. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Ý nghĩa đóng góp của đề tài:.

Kết cấu của luận văn:. 4 TÓM TẮT CHƢƠNG 1. 4 CHƢƠNG 2: LÝ LUẬN TỔNG QUAN VỀ CÁC YẾU TÔ ẢNH HƢỞNG ĐẾN THU NHẬP LÃI CẬN BIÊN TẠI CÁC NHTM. Thu nhập lãi cận biên trong hoạt động ngân hàng:.

Hiệu quả hoạt động của NHTM. Khái niệm hiệu quả hoạt động của NHTM. Một số chỉ tiêu để đo lường hiệu quả hoạt động của NHTM. Mô hình lý thuyết về tác động của các yếu tố đến thu nhập lãi cận biên trong hoạt động ngân hàng.

Mô hình thực nghiệm. Mô hình kinh tế lƣợng. Các biến độc lập đƣợc đƣa vào mô hình. Tăng trƣởng kinh tế:.

Lãi suất thực của nền kinh tế:. Tỷ giá hối đoái:. Rủi ro tín dụng:. Rủi ro thanh khoản:.

Chi phí cơ hội của khoản dự trữ tại ngân hàng trung ƣơng:. Tỷ lệ vốn trên tổng tài sản. Quy mô ngân hàng:. Tỷ lệ thu nhập ngoài lãi trên tổng doanh thu.

Hiệu quả quản lý. Chi phí hoạt động.21 TÓM TẮT CHƢƠNG 2 .21 CHƢƠNG 3: MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU. Mô hình nghiên cứu:. Đề xuất mô hình nghiên cứu:.

Nguồn dữ liệu nghiên cứu:. Phƣơng pháp nghiên cứu và quy trình nghiên cứu:. Cách tính các biến trong mô hình nghiên cứu và kỳ vọng dấu trong mô hình nghiên cứu. Thực trạng thu nhập lãi cận biên của các Ngân hàng Việt Nam trong giai đoạn 2006 - 2017.

Thực trạng về thu nhập lãi cận biên và thu nhập ngoài lãi tại các NHTM Việt Nam. Thực trạng về thu nhập lãi cận biên tại các NHTM Việt Nam. Thực trạng về thu nhập ngoài lãi tại các NHTM Việt Nam. Thực trạng kinh nền kinh tế vĩ mô Việt Nam cũng nhƣ các yếu tố tác động đến thu nhập lãi cận biên của các NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2006 – 2017.

Thực trạng các yếu tố kinh tế vĩ mô. Các yếu tố đặc điểm nội tại của ngân hàng. Đánh giá về thực trạng, tình hình biến động của thu nhập lãi biên tại các NHTM Việt Nam. 46 TÓM TẮT CHƢƠNG 3.

47 CHƢƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Thống kê mô tả. Ma trận hệ số tự tƣơng quan:. Kết quả hồi quy theo phƣơng pháp bình phƣơng bé nhất (OLS).

Kết quả hồi quy theo mô hình tác động cố định (FEM). Kết quả hồi quy theo mô hình yếu tố ngẫu nhiên (REM). Kết quả mô hình hồi quy theo mô hình khắc phục FGLS. Phân tích kết quả hồi quy.

56 TÓM TẮT CHƢƠNG 4. 62 CHƢƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM TĂNG THU NHẬP LÃI CẬN BIÊN TẠI CÁC NHTM VIỆT NAM. Kết luận đề tài:. Kiến nghị và hàm ý chính sách.

Kiến nghị đối với các NHTM. Kiến nghị đối với Chính phủ và NHNN. 66 TÓM TẮT CHƢƠNG 5. 68 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT CPI Chỉ số giá tiêu dùng (Consumer Price Index) FEM Mô hình tác động cố định (Fixed Effects Model) Mô hình ƣớc lƣợng GLS khả thi (Feasible Generalized Least FGLS Squares) GDP Tổng sản phẩm quốc nội (Gross Domestic Product) NHNN Ngân hàng Nhà nƣớc NHTM Ngân hàng thƣơng mại NIM Thu nhập lãi cận biên (Net interest margin) OLS Phƣơng pháp bình phƣơng nhỏ nhất (Ordinary Least Square) REM Mô hình tác động ngẫu nhiên (Random Effects Model) ROA Lợi nhuận ròng trên tổng tài sản (Return on Asset) ROE Lợi nhuận ròng trên vốn chủ sở hữu (Return on Equity) Công ty quản lý tài sản của các Tổ chức tín dụng Việt Nam VAMC (Vietnam Asset Management Company) WTO Tổ chức thƣơng mại thế giới (The World Trade Organization) DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.

Tổng hợp của các nghiên cứu trƣớc đây. Bảng kỳ vọng các nhân tố tác động đến NIM. Tình hình tổng doanh thu lãi và chi phí lãi của các NHTM Việt Nam 2006-2017 .3: Tốc độ tăng trƣởng GDP tại Việt Nam từ năm 2006 – 2017 .4: Tỷ lệ lạm phát tại Việt Nam từ năm 2006 – 2017……………………………….5: Lãi suất thực của nền kinh tế tại Việt Nam từ năm 2006 – 2017 .6: Tỷ giá hối đoái tại Việt Nam từ năm 2006 – 2017. Bảng thống kê mô tả các biến.

Bảng ma trận hệ số tự tƣơng quan. Kết quả hồi quy theo phƣơng pháp bình phƣơng bé nhất (OLS). Kết quả hồi quy theo mô hình tác động cố định (FEM). Kết quả hồi quy theo mô hình yếu tố ngẫu nhiên (REM).

Kết quả mô hình hồi quy theo mô hình khắc phục FGLS. Bảng kỳ vọng và kết quả tác động của các nhân tố đến NIM .55 DANH MỤC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ Biểu đồ 4.1: Thu nhập lãi và chi phí lãi của các NHTM Việt Nam từ 2006-2017 .2: Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên của các NHTM Việt Nam từ 2006-2017 .3: Tổng doanh thu ngoài lãi của các NHTM Việt Nam từ 2006-2017.4: NIM và tỷ lệ thu nhập ngoài lãi của các NHTM Việt Nam từ 2006-2017 .5: NIM và tốc độ tăng trƣởng GDP của các NHTM Việt Nam từ 2006-2017 .6: NIM và tỷ lệ lạm phát của các NHTM Việt Nam từ 2006-2017 .7: NIM và lãi suất thực của các NHTM Việt Nam từ 2006-2017 .8: Tỷ giá hối đoái và NIM của các NHTM Việt Nam từ 2006-2017 .9: Rủi ro tín dụng và NIM của các NHTM Việt Nam từ 2006-2017 .10: Rủi ro thanh khoản và NIM của các NHTM Việt Nam từ 2006-2017 .11: Tỷ lệ dự trữ bắt buộc và NIM của các NHTM Việt Nam từ 2006-2017 .12: Tỷ lệ vốn chủ sở hữu và NIM của các NHTM Việt Nam từ 2006-2017 .13: Quy mô và NIM của các NHTM Việt Nam từ 2006-2017 .14: Hiệu quả quản lý và NIM của các NHTM Việt Nam từ 2006-2017 .15: Chi phí hoạt động và NIM của các NHTM Việt Nam từ 2006-2017. 46 PHẦN TÓM TẮT Trong những năm gần đây, thu nhập lãi cận biên của các ngân hàng thƣơng mại có sự cải thiện tích cực. Điều đáng chú ý trong mức tăng trƣởng đó là lợi nhuận của ngân hàng đang giảm dần phụ thuộc vào hoạt động tín dụng.

Sử dụng mô hình hồi quy bội để nghiên cứu các yếu tố tác động đến thu nhập lãi cận biên của các ngân hàng thƣơng mại, nhất là chú trọng đến yếu tố thu nhập ngoài lãi đến sự thay đổi thu nhập lãi cận biên mang ý nghĩa thực tiễn giúp đánh giá sự ảnh hƣởng của xu hƣớng đa dạng hóa hoạt động kinh doanh và phát triển dịch vụ đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại. Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ thu nhập lãi cận biên giảm khi thu nhập từ các hoạt động kinh doanh ngoài lãi tăng. Cho thấy đa dạng hóa nguồn thu nhập đối với các ngân hàng thƣơng mại sẽ làm giảm rủi ro đến từ nền kinh tế cũng nhƣ rủi ro đến từ hoạt động chính là cho vay lấy lãi của các ngân hàng. Từ khóa: Đa dạng hóa nguồn thu nhập Thu nhập lãi cận biên Hiệu quả hoạt động.

ABSTRACT In recent years, bank net interest margin has improved positively. Interestingly, the bank's profits are less depending on interest income activity. Using multiple regression models, this study analyses the factors affecting bank net interest margin, especially focusing on how non-interest income activities affecting bank net interest margin. This is expected to find the important of bank diversification trend and non- interest income activities on the performance of commercial banks.

The study shows the coefficients on the ratio of non-interest income activities and bank net interest margin are negative, indicating that with an increase in this ratio, the bank net interest margin is more likely to decrease. Because of diversifying their income sources and placing more emphasis on these revenue lines to smooth their financial performance, these banks can reduce the shocks to net interest margins arising from risk. Keywords: Bank diversification Net interest margins Banking efficiency 1 CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI 1. Lý do thực hiện đề tài Ngân hàng là một trong những trung gian tài chính đóng vai trò trong sự phát triển của nền kinh tế - xã hội mà hoạt động chủ yếu là chuyển tiết kiệm thành đầu tƣ, chuyển vốn từ ngƣời cần cho vay vốn đến ngƣời cần, đáp ứng nhu cầu về vốn và đóng góp cho sự phát triển của nền kinh tế.

Nếu huy động và cho vay là hoạt động kinh doanh chủ yếu và truyền thống của ngân hàng, thì việc đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng thông qua thu nhập lãi là một trong những nhân tố quan trọng cho việc thiết lập chính sách trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng thƣơng mại. Việc tìm hiểu và nghiên cứu các yếu tố ảnh hƣởng đến thu nhập lãi cận biên tại các ngân hàng thƣơng mại nhằm đƣa ra những nhận định tổng quan cũng nhƣ giải thích đƣợc xu hƣớng trong thay đổi chênh lệch lãi suất dƣới những tác động từ môi trƣờng cạnh tranh bên ngoài cũng nhƣ tác động bên trong của ngân hàng. Thực tế tại Việt Nam, tình hình thu nhập lãi cận biên của các ngân hàng thƣơng mại có sự biến động theo tình hình kinh tế xã hội qua các năm.