Luận văn ảnh hưởng của điện thoại thông minh đến giao tiếp giữa cha mẹ và con cái tuổi vị thành niên trong gia đình nông thôn hiện nay nghiên cứu trường hợp tại xã tú sơn huyện kiến

Chuyên khảo kỹ thuật phân tích Luận văn ảnh hưởng của điện thoại thông minh đến giao tiếp giữa cha mẹ và con cái tuổi vị thành, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Xã Hội Học
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Điện Thoại Thông Minh Đến Giao Tiếp Giữa Cha Mẹ Và Con Cái Tuổi Vị Thành Niên Ở Nông Thôn
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hải Phòng

Tóm tắt

I. Tổng quan về ảnh hưởng của điện thoại thông minh đến giao tiếp cha mẹ và con cái

Điện thoại thông minh đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày, đặc biệt là ở nông thôn. Sự phát triển của công nghệ đã làm thay đổi cách thức giao tiếp giữa cha mẹ và con cái, đặc biệt là trong độ tuổi vị thành niên. Nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng điện thoại thông minh có thể tạo ra những tác động tích cực và tiêu cực đến mối quan hệ gia đình. Việc hiểu rõ về những ảnh hưởng này là rất quan trọng để cải thiện giao tiếp trong gia đình.

1.1. Tác động của smartphone đến giao tiếp gia đình

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng điện thoại thông minh có thể làm tăng cường sự kết nối giữa cha mẹ và con cái. Tuy nhiên, nó cũng có thể dẫn đến sự xa cách khi các thành viên trong gia đình dành quá nhiều thời gian cho thiết bị của mình.

1.2. Thế hệ Z và sự thay đổi trong giao tiếp

Thế hệ Z, những người lớn lên cùng với công nghệ, có cách giao tiếp khác biệt so với các thế hệ trước. Họ thường sử dụng các ứng dụng nhắn tin và mạng xã hội để giao tiếp, điều này có thể làm giảm sự tương tác trực tiếp với cha mẹ.

II. Vấn đề giao tiếp giữa cha mẹ và con cái ở nông thôn

Giao tiếp giữa cha mẹ và con cái ở nông thôn đang gặp nhiều thách thức do sự phát triển nhanh chóng của công nghệ. Nhiều cha mẹ không đủ kiến thức để hướng dẫn con cái sử dụng điện thoại thông minh một cách an toàn và hiệu quả. Điều này dẫn đến việc trẻ em có thể tiếp cận thông tin không phù hợp hoặc bị ảnh hưởng tiêu cực từ mạng xã hội.

2.1. Thách thức trong giao tiếp giữa cha mẹ và con cái

Sự khác biệt trong cách sử dụng công nghệ giữa cha mẹ và con cái có thể tạo ra khoảng cách trong giao tiếp. Cha mẹ thường không hiểu được những gì con cái họ trải qua trên mạng xã hội, dẫn đến sự thiếu thấu hiểu và kết nối.

2.2. Ảnh hưởng của mạng xã hội đến mối quan hệ gia đình

Mạng xã hội có thể tạo ra những áp lực cho thanh thiếu niên, khiến họ cảm thấy cần phải thể hiện bản thân theo cách nhất định. Điều này có thể làm rạn nứt mối quan hệ với cha mẹ khi họ không thể hiểu được những áp lực mà con cái đang phải đối mặt.

III. Phương pháp cải thiện giao tiếp giữa cha mẹ và con cái

Để cải thiện giao tiếp giữa cha mẹ và con cái, cần có những phương pháp hiệu quả. Việc tổ chức các buổi trò chuyện gia đình, nơi mọi người có thể chia sẻ cảm xúc và suy nghĩ của mình, là một cách tốt để tăng cường sự kết nối. Ngoài ra, cha mẹ cũng nên tìm hiểu về công nghệ để có thể đồng hành cùng con cái.

3.1. Tổ chức các buổi trò chuyện gia đình

Các buổi trò chuyện gia đình giúp tạo ra không gian an toàn để mọi người có thể chia sẻ ý kiến và cảm xúc. Điều này không chỉ giúp tăng cường sự kết nối mà còn giúp cha mẹ hiểu rõ hơn về những gì con cái đang trải qua.

3.2. Hướng dẫn con cái sử dụng công nghệ an toàn

Cha mẹ cần trang bị cho con cái kiến thức về cách sử dụng điện thoại thông minh một cách an toàn. Việc này bao gồm việc dạy trẻ cách nhận diện thông tin sai lệch và cách bảo vệ bản thân trên mạng.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu về giao tiếp gia đình

Nghiên cứu về ảnh hưởng của điện thoại thông minh đến giao tiếp giữa cha mẹ và con cái đã chỉ ra nhiều ứng dụng thực tiễn. Các chương trình giáo dục có thể được phát triển để giúp cha mẹ và con cái hiểu rõ hơn về cách thức giao tiếp hiệu quả trong thời đại số.

4.1. Phát triển chương trình giáo dục cho cha mẹ

Các chương trình giáo dục có thể giúp cha mẹ hiểu rõ hơn về công nghệ và cách thức giao tiếp với con cái. Điều này sẽ giúp họ trở thành những người hướng dẫn tốt hơn cho con cái trong việc sử dụng điện thoại thông minh.

4.2. Nghiên cứu thêm về tác động của smartphone

Cần có thêm nhiều nghiên cứu để hiểu rõ hơn về tác động của điện thoại thông minh đến giao tiếp gia đình, đặc biệt là trong bối cảnh nông thôn. Những nghiên cứu này sẽ giúp đưa ra các giải pháp phù hợp hơn.

V. Kết luận về tương lai của giao tiếp giữa cha mẹ và con cái

Tương lai của giao tiếp giữa cha mẹ và con cái sẽ phụ thuộc vào cách mà công nghệ được sử dụng trong gia đình. Nếu cha mẹ và con cái có thể tìm ra cách để giao tiếp hiệu quả hơn thông qua điện thoại thông minh, mối quan hệ gia đình sẽ được củng cố. Tuy nhiên, cần phải có sự cân bằng giữa việc sử dụng công nghệ và giao tiếp trực tiếp.

5.1. Tầm quan trọng của giao tiếp trực tiếp

Giao tiếp trực tiếp vẫn là yếu tố quan trọng trong mối quan hệ gia đình. Việc dành thời gian cho nhau và trò chuyện trực tiếp sẽ giúp tăng cường sự kết nối và hiểu biết giữa các thành viên.

5.2. Định hướng tương lai cho giao tiếp gia đình

Cần có những định hướng rõ ràng cho việc sử dụng công nghệ trong gia đình. Điều này bao gồm việc thiết lập các quy tắc sử dụng điện thoại thông minh để đảm bảo rằng nó không làm ảnh hưởng đến mối quan hệ gia đình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình chuyển đổi số và công nghiệp hóa đang tái cấu trúc sâu sắc các mối quan hệ xã hội tại nông thôn Việt Nam. Theo số liệu của Nielsen Việt Nam năm 2017, tỷ lệ sở hữu điện thoại thông minh tại thị trường trong nước đạt 84% ở nhóm người dùng thiết bị di động, trong đó khu vực nông thôn ghi nhận tỷ lệ ấn tượng với 68% người dân sở hữu điện thoại thông minh trên tổng số 89% người sử dụng điện thoại di động. Sự thâm nhập mạnh mẽ của công nghệ kỹ thuật số đã tác động trực tiếp đến cấu trúc sinh hoạt và phương thức tương tác giữa các thế hệ trong gia đình.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ sự chuyển dịch phương thức giao tiếp giữa cha mẹ và con cái tuổi vị thành niên dưới tác động của điện thoại thông minh. Mục tiêu cụ thể bao gồm nhận diện thực trạng sử dụng thiết bị, phân tích sự biến đổi về tần suất, hình thức và thái độ giao tiếp trong bốn lĩnh vực then chốt: học tập, vui chơi giải trí, giới tính và sức khỏe sinh sản. Địa bàn nghiên cứu được thực hiện tại xã Tú Sơn, huyện Kiến Thụy, thành phố Hải Phòng trong thời gian từ tháng 4 đến tháng 7 năm 2018. Xã Tú Sơn là địa phương nông thôn điển hình đang chịu tác động mạnh của đô thị hóa với quy mô dân số 11.219 người và 1.219 trẻ vị thành niên.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc lượng hóa mức độ suy giảm tương tác trực tiếp, khi tỷ lệ trò chuyện mặt đối mặt thường xuyên của cha mẹ giảm từ 76,7% xuống còn 43,3% sau khi có điện thoại thông minh, đồng thời mở ra kênh tương tác gián tiếp mới giúp giải tỏa rào cản tâm lý trong việc chia sẻ các chủ đề tế nhị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý thuyết xã hội học hiện đại để làm sáng tỏ bản chất của hiện tượng tương tác số trong gia đình:

Thuyết Tương tác biểu trưng giữ vai trò nền tảng, kế thừa luận điểm của George Herbert Mead và Herbert Blumer. Lý thuyết nhấn mạnh hành vi con người không chỉ là phản xạ đơn thuần mà là một chu trình gồm kích thích, lý giải và phản ứng dựa trên các biểu tượng và cử chỉ mang nghĩa xã hội. Luận văn kết hợp quan niệm về cái tôi trong gương của Charles Horton Cooley để giải thích cách trẻ vị thành niên tự nhận thức bản thân qua quá trình tương tác và phản hồi từ cha mẹ cũng như mạng lưới xã hội số.

Lý thuyết truyền thông xã hội học được sử dụng để phân loại và đối chiếu giữa truyền thông trực tiếp mặt đối mặt và truyền thông gián tiếp thông qua thiết bị kỹ thuật số, phân tích tính có chủ định và sự tương hỗ trong trao đổi thông tin giữa các thành viên gia đình.

Hệ thống khái niệm công cụ được chuẩn hóa gồm: Điện thoại thông minh (thiết bị di động tích hợp chức năng tính toán và kết nối internet), Giao tiếp trực tiếp và gián tiếp, Gia đình nông thôn (xác định theo Luật Hôn nhân và Gia đình Việt Nam năm 2014), và Trẻ vị thành niên (giới hạn ở nhóm vị thành niên lớn từ 16 đến 19 tuổi theo tiêu chuẩn phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định lượng và định tính nhằm đảm bảo độ tin cậy và chiều sâu học thuật:

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát bảng hỏi cấu trúc trên cỡ mẫu 300 khách thể, bao gồm 150 phụ huynh và 150 trẻ vị thành niên trong độ tuổi từ 16 đến 19 tuổi có sử dụng điện thoại thông minh tại xã Tú Sơn. Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật quả bóng tuyết kết hợp chọn mẫu theo danh sách học sinh cung cấp từ Trường Trung học phổ thông Nguyễn Đức Cảnh. Việc lựa chọn phương pháp này xuất phát từ yêu cầu tiếp cận chính xác các cặp cha mẹ và con cái thỏa mãn tiêu chí cùng sở hữu thiết bị thông minh tại địa bàn nông thôn chuyển đổi.

Dữ liệu định tính được bổ sung thông qua 10 cuộc phỏng vấn sâu cá nhân, gồm 5 cha mẹ và 5 thanh thiếu niên, nhằm khai thác sâu sắc động cơ hành vi, cảm xúc và xung đột tiềm ẩn trong gia đình. Toàn bộ quy trình điều tra thực địa và xử lý dữ liệu được tiến hành nghiêm ngặt trong giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 7 năm 2018 bằng phần mềm thống kê chuyên ngành.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực nghiệm ghi nhận bốn phát hiện cốt lõi về sự thay đổi hành vi giao tiếp trong gia đình nông thôn:

Thứ nhất, tồn tại sự bất cân xứng nghiêm trọng về thời lượng sử dụng thiết bị. Có tới 28,7% trẻ vị thành niên sử dụng điện thoại thông minh trên 7 giờ mỗi ngày, trong khi tỷ lệ này ở các bậc phụ huynh là 0,0%. Phần lớn cha mẹ (38,0%) chỉ sử dụng từ 1 đến 3 giờ mỗi ngày và 31,3% sử dụng từ 3 đến 5 giờ.

Thứ hai, tần suất giao tiếp trực tiếp sụt giảm rõ rệt. Tỷ lệ phụ huynh duy trì trò chuyện trực tiếp thường xuyên với con giảm mạnh từ 76,7% trước khi có thiết bị xuống còn 43,3% sau khi sử dụng. Đáng chú ý, dưới góc nhìn của con cái, tỷ lệ trò chuyện thường xuyên chỉ còn 24,7%. Hình thức giao tiếp gián tiếp qua điện thoại thông minh đã hình thành với 32,0% cha mẹ và 22,7% con cái sử dụng thường xuyên.

Thứ ba, mục đích sử dụng bộc lộ khoảng cách thế hệ sâu sắc. Có 61,3% cha mẹ sử dụng điện thoại thường xuyên nhất cho mục đích liên hệ với con cái và 54,7% trao đổi công việc. Ngược lại, chỉ 14,0% con cái chủ động dùng thiết bị để liên lạc với cha mẹ; các em chủ yếu ưu tiên giải trí với 75,3% và tham gia mạng xã hội với 72,0%.

Thứ tư, điện thoại thông minh tạo bước chuyển biến tích cực về thái độ tiếp nhận các chủ đề nhạy cảm. Khi thảo luận trực tiếp về sức khỏe sinh sản, 36,0% con cái cảm thấy ngại ngùng và chỉ 22,7% cảm thấy vui vẻ. Khi chuyển sang trao đổi qua điện thoại thông minh, tỷ lệ ngại ngùng giảm xuống 20,0% và tỷ lệ vui vẻ tăng lên 39,3%. Xu hướng tương tự xuất hiện ở chủ đề giới tính khi tỷ lệ vui vẻ tăng từ 26,7% lên 36,7%.

Thảo luận kết quả

Sự suy giảm thời gian tương tác trực tiếp là minh chứng cho thấy công nghệ kỹ thuật số đang tái cấu trúc không gian gia đình nông thôn. Kết quả phỏng vấn sâu cho thấy các hoạt động như cày phim, chơi game ban đêm khiến thanh thiếu niên giảm khả năng phản hồi trực tiếp với phụ huynh, tạo nên hiện tượng vô hình hóa sự hiện diện của cha mẹ. Dữ liệu này có thể được mô hình hóa sinh động thông qua biểu đồ cột kép so sánh mức độ phân bổ thời gian sử dụng màn hình giữa hai thế hệ, phản ánh rõ nét khoảng trống thời gian dùng cho tương tác gia đình.

Tuy nhiên, điện thoại thông minh lại đóng vai trò như một vùng đệm tâm lý an toàn. Trong bối cảnh văn hóa nông thôn truyền thống còn khắt khe, việc nhắn tin qua màn hình giúp trẻ vị thành niên giảm thiểu cảm giác phán xét, dễ dàng chia sẻ các thắc mắc về thay đổi cơ thể, tình cảm và các biện pháp quan hệ tình dục an toàn. Dữ liệu bảng chéo đa biến cho thấy trình độ học vấn của cha mẹ có mối tương quan thuận với mức độ tương tác công nghệ: nhóm phụ huynh có trình độ Cao đẳng, Đại học trở lên đạt tỷ lệ trò chuyện thường xuyên với con qua điện thoại là 38,7%, cao hơn hẳn so với mức 28,6% của nhóm Tiểu học.

Kết quả này củng cố các luận điểm của Richard Ling năm 2004 và Marilyn Campbell năm 2005 về trạng thái tự do có giám sát của giới trẻ, đồng thời khẳng định điện thoại thông minh vừa mang tính đứt gãy vừa mang tính kết nối trong đời sống gia đình hiện đại.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm, luận văn đề xuất bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể:

Thiết lập quy ước gia đình về vùng không thiết bị thông minh: Các bậc cha mẹ cần chủ động ban hành nguyên tắc không sử dụng điện thoại trong bữa ăn và trước giờ đi ngủ 60 phút. Mục tiêu cụ thể là kiểm soát thời lượng sử dụng màn hình của trẻ vị thành niên xuống dưới 3 giờ mỗi ngày và nâng thời gian trò chuyện trực tiếp mặt đối mặt lên tối thiểu 45 phút mỗi ngày. Khung thời gian thực hiện liên tục trong 3 đến 6 tháng do chính phụ huynh và các thành viên gia đình làm nòng cốt.

Chủ động xây dựng kênh tư vấn trực tuyến giữa cha mẹ và con cái: Phụ huynh cần tận dụng các ứng dụng nhắn tin để chia sẻ tài liệu, video khoa học về giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản định kỳ 1 đến 2 lần mỗi tuần. Giải pháp này hướng tới việc nâng tỷ lệ con cái cởi mở trao đổi các vấn đề tế nhị lên trên 65%, giúp thu hẹp khoảng cách tâm lý giữa hai thế hệ.

Tổ chức các chương trình tập huấn kỹ năng số và làm cha mẹ thời đại 4.0: Hội Liên hiệp Phụ nữ phối hợp với Đoàn Thanh niên xã Tú Sơn triển khai các khóa bồi dưỡng chuyên đề về tâm lý lứa tuổi vị thành niên và kỹ năng quản lý xung đột số cho các bậc phụ huynh nông thôn. Chỉ tiêu đề ra là tiếp cận tối thiểu 85% hộ gia đình trên địa bàn trong lộ trình 6 tháng.

Tích hợp giáo dục cân bằng cuộc sống số vào chương trình trường học: Ban giám hiệu và Đoàn trường Trung học phổ thông Nguyễn Đức Cảnh cần định kỳ tổ chức các diễn đàn ngoại khóa vào đầu mỗi học kỳ, hướng dẫn 100% học sinh kỹ năng khai thác điện thoại phục vụ học tập, nhận diện tác hại của nghiện game và mạng xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Xã hội học, Tâm lý học và Báo chí truyền thông: Công trình cung cấp hệ thống khung lý thuyết vững chắc về tương tác biểu trưng cùng bộ dữ liệu khảo sát thực chứng 300 mẫu tại địa bàn nông thôn chuyển đổi, phục vụ trực tiếp cho việc tham khảo phương pháp luận và mở rộng các đề tài nghiên cứu liên quan.

Các bậc cha mẹ có con trong độ tuổi từ 16 đến 19 tuổi: Cung cấp góc nhìn khoa học giúp phụ huynh hiểu rõ cơ chế tâm sinh lý của thanh thiếu niên trong kỷ nguyên số, từ đó thay đổi thái độ từ cấm đoán sang đồng hành, biến điện thoại thông minh thành công cụ kết nối cảm xúc thay vì là rào cản ngăn cách.

Cán bộ quản lý giáo dục và giáo viên trung học phổ thông: Cung cấp căn cứ thực tế để xây dựng các nội quy sử dụng thiết bị di động trong học đường, đồng thời thiết kế chương trình tư vấn tâm lý học đường phù hợp với lối sống của học sinh nông thôn hiện nay.

Cán bộ phụ trách công tác gia đình, Đoàn Thanh niên và Hội Phụ nữ cấp cơ sở: Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị giúp hoạch định các chính sách an sinh, xây dựng phong trào gia đình văn hóa mới thích ứng với bối cảnh 68% người dân nông thôn sở hữu thiết bị thông minh.

Câu hỏi thường gặp

Điện thoại thông minh tác động tiêu cực hay tích cực đến giao tiếp gia đình nông thôn? Tác động mang tính chất hai mặt đan xen. Về mặt tiêu cực, thiết bị làm giảm tần suất trò chuyện trực tiếp thường xuyên từ 76,7% xuống còn 43,3%. Về mặt tích cực, công nghệ mở ra kênh giao tiếp gián tiếp linh hoạt, giúp duy trì liên lạc khi xa cách và giảm rào cản ngại ngùng khi trao đổi các chủ đề tế nhị.

Tại sao trẻ vị thành niên cởi mở hơn khi chia sẻ về sức khỏe sinh sản qua điện thoại? Không gian số tạo ra vùng đệm tâm lý riêng tư và an toàn. Khảo sát cho thấy mức độ ngại ngùng của trẻ giảm từ 36,0% khi nói trực tiếp xuống còn 20,0% khi nhắn tin qua điện thoại, do các em không phải đối diện trực tiếp với ánh mắt và phản ứng phán xét từ cha mẹ.

Trình độ học vấn của cha mẹ ảnh hưởng như thế nào đến việc giao tiếp qua điện thoại thông minh? Trình độ học vấn có mối quan hệ tỷ lệ thuận với tần suất giao tiếp công nghệ. Khảo sát chỉ ra nhóm cha mẹ có trình độ Cao đẳng, Đại học trở lên đạt tỷ lệ trò chuyện thường xuyên qua điện thoại là 38,7%, trong khi nhóm phụ huynh có trình độ Tiểu học chỉ đạt 28,6% và có tới 57,1% hiếm khi trò chuyện.

Sự khác biệt lớn nhất về mục đích sử dụng điện thoại giữa cha mẹ và con cái là gì? Cha mẹ ưu tiên chức năng kết nối gia đình với 61,3% thường xuyên dùng để liên lạc với con cái và 54,7% phục vụ công việc. Ngược lại, con cái tập trung chủ yếu vào nhu cầu giải trí với 75,3% và mạng xã hội với 72,0%, chỉ có 14,0% con cái chủ động dùng thiết bị để trò chuyện với cha mẹ.

Số liệu khảo sát tại xã Tú Sơn có mang tính đại diện cho khu vực nông thôn không? Có tính đại diện cao cho các vùng nông thôn đang trong tiến trình đô thị hóa nhanh. Với quy mô 11.219 dân, cơ cấu kinh tế chuyển dịch mạnh và tỷ lệ thanh thiếu niên tiếp cận công nghệ cao, các phát hiện phản ánh chân thực xu hướng biến đổi văn hóa giao tiếp của nông thôn Việt Nam hiện nay.

Kết luận

• Luận văn khẳng định điện thoại thông minh đã tái cấu trúc phương thức tương tác gia đình nông thôn từ mô hình thuần túy trực tiếp sang mô hình kết hợp trực tiếp và gián tiếp.
• Hiện tượng phân hóa thời lượng sử dụng diễn ra sâu sắc khi 28,7% thanh thiếu niên dùng điện thoại trên 7 giờ mỗi ngày, đối lập hoàn toàn với mức độ sử dụng phổ biến từ 1 đến 3 giờ của phụ huynh.
• Môi trường số phát huy vai trò tích cực trong việc giải tỏa áp lực tâm lý, nâng tỷ lệ con cái cởi mở thảo luận sức khỏe sinh sản từ 22,7% lên 39,3%.
• Trình độ học vấn của cha mẹ là yếu tố xã hội then chốt chi phối trực tiếp đến tần suất và hiệu quả giao tiếp công nghệ cùng con cái.
• Cần thực thi đồng bộ giải pháp thiết lập vùng không thiết bị trong gia đình kết hợp chương trình giáo dục kỹ năng số tại trường học để xây dựng môi trường văn hóa gia đình lành mạnh.

Công trình đóng góp một cơ sở dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác và khung phân tích xã hội học giá trị về đời sống gia đình nông thôn thời kỳ chuyển đổi số. Kế hoạch tiếp theo đề xuất mở rộng phạm vi khảo sát liên tỉnh trên 1.000 mẫu trong vòng 12 tháng tới. Các nhà nghiên cứu và nhà quản lý xã hội hãy ứng dụng ngay bộ giải pháp của luận văn để nâng cao chất lượng tương tác gia đình Việt Nam trong kỷ nguyên công nghệ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ Bảng 2.1:Tần suất sử dụng điện thoại của cha mẹ và trẻ vị thành niên trong một ngày .1: Tần suất sử dụng điện thoại thông minh của cha mẹ và trẻ vị thành niên trong một ngày .2: Tần suất và mục đích cha mẹ sử dụng các tiện ích của điện thoại thông minh .3: Tần suất và mục đích trẻ vị thành niên sử dụng các tiện ích. 37 của điện thoại thông minh .4: Tần suất cha mẹ trò chuyện với con cái .5: Tần suất cha mẹ chia sẻ với con cái về các lĩnh vực .7: Thái độ của con cái khi cha mẹ chia sẻ về các lĩnh vực .8 Mối liên hệ giữa thu nhập của cha mẹ trong một tháng với tần suất cha mẹ trò truyện với con cái.9 Mối liên hệ giữa trình độ học vấn của cha mẹ với tần suất cha mẹ trò truyện với con cái. 48 Bảng 13: Mối liên hệ giữa nghề nghiệp của cha mẹ với tần suất cha mẹ trò truyện với con cái .1 Mức độ cần thiết của việc sử dụng điện thoại thông minh. 52 trong giao tiếp giữa cha mẹ với con cái hiện nay .2 Mức độ ảnh hưởng của việc sử dụng điện thoại thông minh đến giao tiếp giữa cha mẹ với con cái .3 Mối quan hệ giữa mức độ ảnh hưởng của điện thoại thông minh với tần suất cha mẹ liên hệ với con cái về một số lĩnh vực .4 Nơi trẻ vị thành niên tìm kiếm sự trợ giúp khi gặp một số vấn đề về giới tính, sức khỏe sinh sản, học tập, vui chơi giải trí.5 Mối liên hệ giữa tần suất và mức độ cần thiết con cái trò chuyện với cha mẹ về một số vấn đề thông qua điện thoại thông minh.6 Sử dụng điện thoại thông minh lấy đi thời gian giao tiếp giữa cha mẹ và con cái.7 Sử dụng điện thoại thông minh làm rạn nứt tình cảm của con cái với cha mẹ.

Tính cấp thiết của đề tài Giao tiếp là quá trình truyền đạt, tiếp nhận và trao đổi thông tin nhằm thiết lập các mối liên hệ giữa con người với con người. Một trong những cách phân loại giao tiếp là giao tiếp trực tiếp và giao tiếp gián tiếp (qua người khác hoặc qua một phương tiện kỹ thuật nào đó). Hiện nay, vấn đề giao tiếp thông qua điện thoại thông minh đang được quan tâm và có những ý kiến khác nhau về vấn đề này. Kerry Devitt, Debi Roker (2009) cho rằng việc sử dụng điện thoại thông minh khiến cho một số người trẻ thu mình vào thế giới xã hội của chính họ, hoặc có cảm giác an toàn giả [31]… Như vậy, sự xuất hiện của điện thoại thông minh có ảnh hưởng đến việc giao tiếp khi sử dụng thiết bị kỹ thuật số này.

Chính vì vậy, ảnh hưởng của điện thoại thông minh đến vấn đề giao tiếp rất đáng được quan tâm và nghiên cứu. Mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái là một trong những mối quan hệ có ảnh hưởng quan trọng nhất và có ý nghĩa nhất trong cuộc sống của mỗi cá nhân. Tuy nhiên, con cái ở độ tuổi vị thành niên có nhiều thay đổi về tâm sinh lý đòi hỏi cha mẹ cần có những quan tâm đặc biệt đến con cái ở độ tuổi này. Chính vì sự thay đổi này, các em tò mò nhiều hơn về cơ thể của bản thân, nên nhu cầu tìm kiếm thông tin về bản thân được đặt ra.

Liệu trẻ vị thành niên có giao tiếp với cha mẹ để tìm hiểu những thông tin về bản thân, về giới tính, về tâm tư tình cảm tuổi mới lớn? Ngoài ra, ở lứa tuổi này việc học tập và vui chơi giả trí cũng cần được quan tâm sát sao. Việc giao tiếp giữa cha mẹ và con cái không chỉ giúp cha mẹ thực hiện chức năng xã hội hóa con cái mà còn 1 thực hiện chức năng gắn kết tình cảm giữa các thành viên trong gia đình. Dưới sự xuất hiện và sử dụng rộng rãi điện thoại thông minh có tác động đến giao tiếp giữa cha mẹ và con cái như thế nào? Liệu việc sử dụng điện thoại thông minh có làm rạn nứt mối quan hệ giữa cha mẹ với con cái, làm phá vỡ các chức năng của gia đình hay không? Đây là một vấn đề không chỉ thuộc lĩnh vực quan tâm của xã hội học gia đình mà còn là sự quan tâm nghiên cứu của xã hội học truyền thông. Hiện nay, vấn đề này đã được một số nhà khoa học trên thế giới tìm hiểu và nghiên cứu, tuy nhiên ở Việt Nam vẫn chưa có nhiều nghiên cứu liên quan về vấn đề này mà chủ yếu là những bài báo, bài viết chưa được nghiên cứu đi sâu và cụ thể.

Ở Việt Nam có rất ít những nghiên cứu liên quan về vấn đề ảnh hưởng của điện thoại thông minh đến giao tiếp giữa cha mẹ và con cái, một vài nghiên cứu cũng có đề cập đến vấn đề này nhưng chủ yếu là những nghiên cứu mô tả chưa đi sâu nói lên bản chất của hiện tượng xã hội này. Sự xuất hiện và du nhập của thiết bị công nghệ hiện đại – điện thoại thông minh khiến người ta nghĩ ngay đến khu vực đô thị, nơi tiếp nhận nhanh chóng những tiến bộ của khoa học kỹ thuật. Chính vì vậy, có những nghiên cứu đã tìm hiểu và nghiên cứu về ảnh hưởng của điện thoại thông minh đến giao tiếp của người dân đô thị mà chưa có ai nghiên cứu vấn đề này của người dân nông thôn. Theo báo cáo Hành vi người dùng điện thoại thông minh của Nielsen Việt Nam (2017), điện thoại thông minh không còn là một hiện tượng mới lạ đối với thị trường Việt Nam, điều này có thể thấy rõ thông qua tỉ lệ sở hữu thiết bị di động thông minh đã tăng lên rõ rệt trên khắp đất nước trong suốt 5 năm qua.

Cụ thể, tỉ lệ người sử dụng điện thoại thông minh so với số lượng những người sử dụng điện thoại thông thường chiếm 84% vào năm 2017, tăng 10% so với một năm trước (78%). Ở các thành phố thứ cấp, 71% người dân sử dụng điện thoại thông minh trong số 93% người sử dụng điện thoại di động. Đáng chú ý hơn, ở khu vực nông thôn, trong khi 89% dân số sử 2 dụng điện thoại di động, thì đã có 68% trong số đó sở hữu 1 chiếc điện thoại thông minh [35]. Như vậy cho thấy, không chỉ người dân đô thị mới sử dụng điện thoại thông minh mà tỷ lệ người dân nông thôn sử dụng điện thoại thông minh cũng rất cao.

Khu vực nông thôn Việt Nam hiện nay đang diễn ra quá trình đô thị hóa rất nhanh dẫn đến sự thay đổi của lối sống, văn hóa,. của người dân nông thôn. Đề tài lựa chọn địa bàn nghiên cứu là xã Tú Sơn, huyện Kiến Thụy, thành phố Hải Phòng vì đây là xã đáp ứng được yêu cầu chọn mẫu nghiên cứu của đề tài: Thứ nhất, đây là xã đang trong quá trình đô thị hóa và sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế - xã hội rõ ràng. Thứ hai, xã này cũng đáp ứng được mẫu thực nghiệm và mục tiêu nghiên cứu của đề tài.

Chính vì những lý do trên, học viên chọn đề tài nghiên cứu là : Ảnh hưởng của điện thoại thông minh đến giao tiếp giữa cha mẹ và con cái tuổi vị thành niên trong gia đình nông thôn hiện nay – nghiên cứu trường hợp tại xã Tú Sơn, huyện Kiến Thụy, thành phố Hải Phòng. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Tổng quan này là phân tích, đánh giá các công trình nghiên cứu, các bài viết liên quan đến đề tài “Ảnh hưởng của điện thoại thông minh đến giao tiếp giữa cha mẹ và con cái tuổi vị thành niên trong gia đình nông thôn hiện nay” đã được công bố trong và ngoài nước, chỉ ra những đóng góp của các tác giả đi trước mà luận văn cần tiếp thu kế thừa, cũng như những hạn chế và khoảng trống mà luận văn cần đi sâu nghiên cứu. Từ đó, xác định mục tiêu, nội dung, phương pháp, câu hỏi, giả thuyết nghiên cứu của đề tài.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới 2.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu về điện thoại thông minh Cùng với sự phát triển của khoa học, đời sống của con người ngày càng được nâng cao, nhu cầu đảm bảo sức khỏe được quan tâm không chỉ là sức khỏe thể chất mà cả sức khỏe tinh thần. Trong điều kiện đó, nhiều nghiên cứu được thực hiện nhằm tìm hiểu xem điện thoại thông minh tác động như thế 3 nào đến đời sống xã hội của người sử dụng.

Nhiều nghiên cứu về những nhân tố dẫn đến sự thay đổi trong đời sống xã hội đã chỉ ra vai trò của điện thoại thông minh, phương tiện thông tin liên lạc mới hiện nay …. Một số nghiên cứu điển hình như: Cuốn The Cell Phone's Impact on Society (Kết nối Điện thoại thông minh: Tác động của điện thoại thông minh trong xã hội) của Richard Ling (2004) được đánh giá là một cuốn sách mà bất cứ ai quan tâm đến việc đánh giá các tác động xã hội của việc sử dụng điện thoại thông minh cần nghiên cứu và tìm hiểu. Cuốn sách của Richard Ling, thông qua những mô tả chi tiết và phân tích của một số nghiên cứu, cho chúng ta một cái nhìn sâu sắc có giá trị về tác động của khoa học và công nghệ làm thay đổi động lực xã hội của người dân trong đời sống công cộng, chỉ ra việc sử dụng điện thoại thông minh đã làm thay đổi cách thức giao tiếp của con người. Điện thoại thông minh không chỉ là một sự đổi mới kỹ thuật hay là xu hướng xã hội.

Cuốn sách này, dựa trên nghiên cứu trên toàn thế giới liên quan đến hàng chục nghìn cuộc phỏng vấn và quan sát theo ngữ cảnh, nhìn vào tác động của điện thoại trong cuộc sống hàng ngày của con người. Dựa trên nghiên cứu tiến hành trên hàng chục quốc gia, cuốn sách đã xem xét sự tương tác giữa con người với điện thoại thông minh…. Các cuộc thảo luận hấp dẫn và dự báo về tương lai của điện thoại sẽ cung cấp cho các nhà nghiên cứu ở khắp mọi nơi một quá trình thông tin xác thực hơn, đồng thời cung cấp cho các nhà nghiên cứu những ý tưởng mới. Cuốn sách gồm 8 chương với các nội dung quan trọng làm sáng tỏ mối quan hệ giữa điện thoại thông minh và con người.

Trong đó, trọng tâm của Chương 5 đề cập đến việc thông qua điện thoại thông minh, thanh thiếu niên được tạo điều kiện cho các tương tác xã hội của họ.