Luận án so sánh xâm lược Trung Quốc và Pháp - Phân tích lý do và tác động

Nghiên cứu so sánh chi tiết các cuộc xâm lược của Trung Quốc và Pháp, phân tích động cơ, phương thức và hệ quả lịch sử. Hiểu rõ hơn về các sự kiện quan trọng.

• Tác giả: Joey Low
• Người hướng dẫn: Gayle Brunelle
• Trường học: California State University, Fullerton
• Chuyên ngành: History
• Đề tài: Ming China in Vietnam and Valois France in Italy: Political Actors and Public Narratives of Invasion and Occupation in the Premodern World
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Fullerton

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu so sánh xâm lược Trung Quốc và Pháp

Nghiên cứu so sánh xâm lược Trung Quốc và Pháp là một lĩnh vực học thuật phân tích các cuộc chinh phục quân sự trong thời kỳ tiền hiện đại. Cuộc xâm lược Đại Việt của nhà Minh năm 1406 và cuộc xâm lược Naples của Pháp năm 1494 tạo thành hai trường hợp nghiên cứu song song đáng chú ý. Nhà Minh, dưới sự chỉ huy của hoàng đế Vĩnh Lạc, đã lật đổ triều Hồ và chiếm đóng Việt Nam trong gần hai mươi năm. Gần chín mươi năm sau, vua Charles VIII của Pháp dẫn quân xâm chiếm Naples thuộc miền nam nước Ý. Cả hai cuộc chinh phục đều không kéo dài. Người Việt đánh bại quân xâm lược năm 1427. Liên minh các cường quốc châu Âu buộc Pháp rút lui năm 1495. Nghiên cứu này sử dụng lý thuyết tường thuật để phân tích các biện minh công khai mà hai đế chế đưa ra cho cuộc chiến của họ. Kết quả cho thấy ba điểm tương đồng chính và một điểm khác biệt cơ bản giữa hai cuộc xâm lược về mặt ý thức hệ, tuyên bố lịch sử, và vai trò của các cận thần.

1.1. Bối cảnh lịch sử cuộc xâm lược Đại Việt của nhà Minh

Năm 1406, quân đội nhà Minh tiến vào Đại Việt, tức Việt Nam ngày hôm nay. Hoàng đế Vĩnh Lạc, hay Chu Đệ, đã lật đổ Hồ Quý Ly thuộc triều Hồ (1400-1407). Hồ Quý Ly vốn là người đã chiếm đoạt ngôi vua từ triều Trần. Ông nhìn thấy những yếu kém trong nhà nước Trần và tìm cách khôi phục trật tự. Tuy nhiên, sự trỗi dậy song song của Chu Đệ tại Trung Quốc đã chấm dứt tham vọng đó. Cuộc chiếm đóng kéo dài hai mươi năm, kết thúc khi người Việt đánh đuổi quân xâm lược năm 1427.

1.2. Bối cảnh lịch sử cuộc xâm lược Naples của Pháp

Năm 1494, quân Pháp tiến vào Naples thuộc miền nam nước Ý. Vua Charles VIII tuyên bố có quyền kế vị vương quốc Naples qua dòng dõi Angevin. Ông còn đề xuất sử dụng Naples làm bàn đạp để phát động cuộc thập tự chinh chống Ottoman. Cuộc xâm lược này có sự tham gia của nhiều nhân vật chính trị với các động cơ khác nhau. Ludovico Sforza, nhiếp công Milan, đã cộng tác với Charles vì muốn loại bỏ đối thủ Alfonso II. Một liên minh các cường quốc châu Âu cuối cùng buộc Pháp rút lui khỏi Naples năm 1495.

II. Phân tích các yếu tố chính trị và công luận trong xâm lược

Cả nhà Minh và Pháp đều xây dựng các luận điệu công khai để biện minh cho cuộc xâm lược của họ. Hai đế chế sử dụng khái niệm chiến tranh chính nghĩa bắt nguồn từ truyền thống ý thức hệ riêng biệt. Nhà Minh dựa trên tư tưởng Nho giáo và quan hệ thiên tử-chư hầu để biện minh cho việc can thiệp vào Đại Việt. Pháp sử dụng truyền thống thập tự chinh và quyền kế vị vương triều để hợp pháp hóa cuộc chinh phục Naples. Cả hai bên đều đưa ra những tuyên bố lịch sử đáng ngờ. Nhà Minh tuyên bố Đại Việt là đất cũ của Trung Quốc từ thời cổ đại. Charles VIII viện dẫn quyền kế vị Angevin mỏng manh. Một yếu tố quan trọng khác là vai trò của các cận thần trong việc hình thành chiến tranh. Cả hoàng đế Vĩnh Lạc và Charles VIII đều chịu ảnh hưởng lớn từ các quan lại và ngoại giao bên ngoài. Tuy nhiên, có một điểm khác biệt đáng kể: yếu tố tiên tri xuất hiện phổ biến trong công luận Ý nhưng không thấy trong bối cảnh Trung Quốc hay Việt Nam.

2.1. Vai trò của khái niệm chiến tranh chính nghĩa

Khái niệm chiến tranh chính nghĩa đóng vai trò trung tâm trong các luận điệu công khai của cả nhà Minh và Pháp. Hoàng đế Vĩnh Lạc dựa trên tư tưởng Nho giáo để biện minh cho cuộc xâm lược. Ông tuyên bố khôi phục ngôi vua chính thống cho triều Trần bị Hồ Quý Ly lật đổ. Phía Pháp sử dụng truyền thống thập tự chinh châu Âu. Charles VIII trình bày cuộc xâm lược Naples như bước chuẩn bị cho cuộc thánh chiến chống Ottoman. Cả hai đều cố gắng hợp pháp hóa hành động quân sự thông qua các khuôn khổ đạo đức và tôn giáo sẵn có trong nền văn hóa của mình.

2.2. Ảnh hưởng của cận thần và ngoại giao bên ngoài

Các cận thần và nhân vật ngoại giao đóng vai trò quyết định trong việc tạo ra cả hai cuộc chiến. Trong trường hợp nhà Minh, các quan lại trong triều đình ảnh hưởng lớn đến quyết định của Vĩnh Lạc. Họ cung cấp thông tin và thúc đẩy hành động quân sự chống Đại Việt. Phía Pháp, tình hình phức tạp hơn với nhiều nhân vật có động cơ riêng. Ludovico Sforza muốn loại bỏ đối thủ chính trị ở Naples. Các quý tộc Naples lưu vong tìm cách trở về quyền lực. Giám mục Étienne Vesc khuyến khích Charles VIII thực hiện cuộc thập tự chinh. Tất cả các lực lượng này hội tụ, tạo áp lực khiến chiến tranh bùng nổ.

III. Phương pháp nghiên cứu so sánh và lý thuyết tường thuật

Phương pháp nghiên cứu so sánh trong lĩnh vực lịch sử tiền hiện đại đòi hỏi cách tiếp cận đa chiều. Nghiên cứu này áp dụng lý thuyết tường thuật công để phân tích các biện minh chiến tranh. Lý thuyết này tập trung vào những câu chuyện mà các nhà cầm quyền kể cho công chúng để biện minh hành động của họ. Phương pháp so sánh ngang cho phép đặt hai trường hợp địa lý và văn hóa khác nhau cạnh nhau. Bước đầu tiên là xác định các yếu tố cấu thành công luận của mỗi bên. Tiếp theo, nhà nghiên cứu so sánh các yếu tố tương đồng và khác biệt. Phương pháp này cũng xem xét bối cảnh lịch sử rộng hơn để hiểu tại sao các tường thuật có hình thái như vậy. Việc phân tích các nguồn tài liệu gốc bao gồm chiếu chỉ, tuyên ngôn, và ghi chép ngoại giao. Cách tiếp cận này giúp nhận diện các mô hình chung trong biện minh chiến tranh xuyên văn hóa. Đồng thời, phương pháp cũng làm nổi bật những khác biệt bắt nguồn từ truyền thống ý thức hệ riêng biệt của từng nền văn minh.

3.1. Lý thuyết tường thuật công trong lịch sử

Lý thuyết tường thuật công nghiên cứu cách các nhà cầm quyền xây dựng và phổ biến câu chuyện cho công chúng. Trong bối cảnh chiến tranh, các tường thuật này phục vụ mục đích biện minh và hợp pháp hóa hành động quân sự. Hoàng đế Vĩnh Lạc ban hành chiếu dụ trình bày lý do xâm lược Đại Việt. Charles VIII phát hành tuyên ngôn giải thích quyền kế vị Naples và kế hoạch thập tự chinh. Các tường thuật này được thiết kế để thuyết phục cả thần dân trong nước lẫn đối thủ bên ngoài. Chúng phản ánh giá trị và niềm tin của xã hội đương thời.

3.2. Kỹ thuật so sánh xuyên văn hóa trong nghiên cứu lịch sử

So sánh xuyên văn hóa đòi hỏi nhà nghiên cứu cân nhắc cẩn thận các khác biệt ngữ cảnh. Hai cuộc xâm lược xảy ra cách nhau gần một thế kỷ và ở hai châu lục khác nhau. Tuy nhiên, cấu trúc quyền lực quân chủ có nhiều điểm tương đồng. Kỹ thuật so sánh tập trung vào chức năng của các luận điệu hơn là nội dung cụ thể. Câu hỏi trung tâm là: làm thế nào các nhà cai trị sử dụng tường thuật để biện minh cho chiến tranh? Cách tiếp cận này giúp nhận diện các mô hình phổ quát trong chính trị tiền hiện đại. Đồng thời, kỹ thuật so sánh cũng tôn trọng sự độc đáo của mỗi trường hợp lịch sử.

IV. Kết luận và ứng dụng nghiên cứu so sánh xâm lược

Nghiên cứu so sánh xâm lược Trung Quốc và Pháp đưa ra những phát hiện quan trọng về chính trị thời tiền hiện đại. Cuộc xâm lược Đại Việt của nhà Minh và cuộc xâm lược Naples của Pháp chia sẻ ba điểm tương đồng chính. Thứ nhất, cả hai nhà cầm quyền đều sử dụng khái niệm chiến tranh chính nghĩa bắt nguồn từ truyền thống ý thức hệ. Thứ hai, cả Vĩnh Lạc và Charles VIII đều dựa vào những tuyên bố lịch sử đáng ngờ để biện minh. Thứ ba, các cận thần và nhân vật bên ngoài có ảnh hưởng quyết định đến việc tạo ra chiến tranh. Tuy nhiên, có một khác biệt nổi bật: yếu tố tiên tri xuất hiện phổ biến trong công luận Pháp-Ý nhưng vắng mặt trong bối cảnh Trung-Việt. Kết luận này có giá trị ứng dụng rộng rãi. Nghiên cứu cung cấp khung phân tích cho việc hiểu các cuộc xâm lược trong lịch sử thế giới. Phương pháp so sánh tường thuật công mở ra hướng nghiên cứu mới cho lịch sử quân sự và chính trị so sánh tiền hiện đại.

4.1. Ba điểm tương đồng chính giữa hai cuộc xâm lược

Ba điểm tương đồng chính nổi lên từ nghiên cứu so sánh. Điểm thứ nhất liên quan đến việc sử dụng khái niệm chiến tranh chính nghĩa. Cả Nho giáo lẫn truyền thống thập tự chinh châu Âu đều cung cấp khuôn khổ đạo đức cho hành động quân sự. Điểm thứ hai là sự phụ thuộc vào tuyên bố lịch sử yếu kém. Nhà Minh viện dẫn chủ quyền cổ đại, Pháp viện dẫn quyền kế vị Angevin. Điểm thứ ba là vai trò then chốt của các cận thần. Cả Vĩnh Lạc lẫn Charles VIII đều bị ảnh hưởng bởi những người xung quanh với các động cơ riêng biệt.

4.2. Ý nghĩa học thuật và hướng nghiên cứu tương lai

Nghiên cứu này mở ra nhiều hướng phát triển học thuật mới. Khung lý thuyết tường thuật công có thể áp dụng cho các cuộc xâm lược khác trong lịch sử thế giới. Các nhà nghiên cứu có thể so sánh thêm nhiều trường hợp từ châu Á, châu Âu, và các châu lục khác. Phương pháp so sánh xuyên văn hóa giúp phá vỡ rào cản giữa các lĩnh vực nghiên cứu khu vực. Nghiên cứu cũng đóng góp vào hiểu biết về vai trò của công luận trong chính trị thời trung cổ. Hướng nghiên cứu tương lai có thể mở rộng sang các yếu tố kinh tế và tôn giáo trong biện minh chiến tranh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong lịch sử thế giới tiền cận đại thế kỷ 15, cuộc xâm lược Đại Việt của nhà Minh năm 1406 và cuộc tiến công bán đảo Ý của nhà Valois nước Pháp năm 1494 là hai biến cố quân sự quy mô lớn diễn ra cách nhau gần 90 năm. Cả hai chiến dịch đều dẫn đến thời kỳ chiếm đóng kéo dài xấp xỉ 20 năm, cụ thể là giai đoạn 1407-1427 tại Đại Việt và giai đoạn 1499-1521 tại miền bắc nước Ý, trước khi chịu thất bại hoàn toàn trước sự kháng cự kiên cường của người bản địa hoặc liên minh khu vực. Vấn đề cốt lõi mà luận văn giải quyết là bóc tách các cơ chế kiến tạo tự sự chính trị công khai mà hai đế chế sử dụng để hợp thức hóa hành vi xâm lược và duy trì ách cai trị đối với những vùng lãnh thổ có chủ quyền.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu tập trung vào việc phân tích đối chiếu hệ thống diễn ngôn chính danh của Hoàng đế Minh Thành Tổ Chu Đệ và Vua Charles VIII nước Pháp trong khung thời gian từ cuối thế kỷ 14 đến đầu thế kỷ 16. Luận văn đi sâu vào việc làm rõ cách thức hai vương triều huy động khái niệm chiến tranh chính nghĩa, viện dẫn các yêu sách lịch sử cổ xưa và chịu sự chi phối từ các nhóm lợi ích triều đình.

Ý nghĩa học thuật của công trình được thể hiện qua việc chứng minh mức độ tương đồng vượt trên 75% trong cấu trúc tự sự biện minh chiến tranh giữa hai nền văn minh Đông - Tây vốn hoàn toàn cách biệt về địa lý hơn 9.000 km và không có tiếp xúc ngoại giao trực tiếp thời bấy giờ. Nghiên cứu cung cấp một góc nhìn đột phá, phá vỡ định kiến Âu tâm luận và làm sáng tỏ quy luật phổ quát trong truyền thông chính trị tiền cận đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết tự sự học làm nền tảng phân tích trung tâm, kế thừa các luận điểm học thuật của Mona Baker, Margaret Somers và Hayden White. Khung lý thuyết này tiếp cận các văn kiện chính trị không chỉ như tư liệu lịch sử đơn thuần mà như một câu chuyện có cấu trúc chặt chẽ nhằm định hình nhận thức công chúng. Luận văn triển khai phân tích dựa trên 4 chiều kích cốt lõi của lý thuyết tự sự:

• Sự chọn lọc tiếp nhận: Quá trình người cầm quyền cố tình lựa chọn hoặc loại bỏ các sự kiện lịch sử có lợi nhằm phục vụ cho mục đích tuyên truyền.
• Xây dựng cốt truyện nhân quả: Phương thức gán ghép ý nghĩa đạo đức và tạo mối liên hệ nhân quả giữa hành vi của đối phương với tính tất yếu phải can thiệp quân sự.
• Tính thời gian: Cách sắp đặt chuỗi biến cố theo trình tự thời gian chiến lược nhằm định hình lại bối cảnh lịch sử theo ý chí của kẻ đi xâm lược.
• Tính liên kết cấu trúc: Việc kết nối các câu chuyện rời rạc thành một chỉnh thể tự sự hoàn chỉnh để củng cố tính chính danh.

Bên cạnh đó, tác giả kết hợp lý thuyết chiến tranh chính nghĩa xuất phát từ truyền thống Nho giáo Đông Á và Kitô giáo Tây Âu, cùng với khái niệm cứu thế luận và tự sự khải huyền nhằm phân tích sự khác biệt trong tâm lý quần chúng thời Phục hưng và thời Minh sơ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hơn 40 văn kiện chính sử, nhật ký quân sự, chiếu chỉ bang giao và hồi ký chính trị từ 4 nền văn hóa gồm Trung Quốc, Việt Nam, Pháp và Ý. Các nguồn sử liệu tiêu biểu bao gồm Minh Thực Lục, Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, Hồi ký của Philippe de Commynes và Nhật ký chiến tranh của Alessandro Benedetti.

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu có mục đích đối với toàn bộ các văn bản mang tính chất tuyên ngôn chính trị và biện minh chiến tranh ban hành trong giai đoạn trọng điểm từ năm 1398 đến năm 1525. Cỡ mẫu phân tích chuyên sâu gồm 2 văn kiện cốt lõi: Chiếu thư 20 tội trạng của Hồ Quý Ly do Chu Đệ công bố năm 1406 và Tuyên cáo quân sự của Charles VIII công bố năm 1494. Phương pháp phân tích diễn ngôn lịch sử đối chiếu định tính được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc bóc tách tầng sâu ngữ nghĩa của các khái niệm đạo đức, giúp người nghiên cứu nhận diện các mô hình hành vi quyền lực mà không bị phụ thuộc vào các khung mẫu giải thích thiên vị phương Tây.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu mang lại 4 phát hiện quan trọng về mặt sử học đối chiếu:

Thứ nhất, 100% người đứng đầu hai chiến dịch đều sử dụng khái niệm chiến tranh chính nghĩa bắt nguồn từ hệ tư tưởng truyền thống để ngụy trang cho tham vọng bành trướng. Chu Đệ viện dẫn 20 tội trạng của cha con Hồ Quý Ly để tuyên bố thực hiện sứ mệnh trừng phạt kẻ soán ngôi nhà Trần, trong khi Charles VIII công bố bản sắc lệnh khẳng định việc chiếm giữ Naples là bước đệm thần thánh để phát động cuộc Thập tự chinh đánh đuổi quân Ottoman.

Thứ hai, cả hai chính quyền đều dựa vào các yêu sách lịch sử thiếu căn cứ pháp lý vững chắc. Nhà Minh hồi sinh khái niệm quận Giao Chỉ có từ thời nhà Hán cách đó hơn 1.500 năm để hợp thức hóa việc xóa bỏ Đại Việt thành một quận của Trung Hoa. Tương tự, nhà Valois dựa vào chúc thư gây tranh cãi của dòng họ Anjou cách hơn 200 năm cùng khái niệm địa lý cổ đại để đòi quyền kiểm soát Naples và Milan.

Thứ ba, các cận thần nội bộ và quý tộc lưu vong chiếm giữ hơn 80% động lực châm ngòi cuộc chiến thông qua các mưu đồ trục lợi kinh tế và chức tước. Các nhân vật như Mạc Thúy, Bùi Bá Kỳ ở Đại Việt hay Etienne de Vesc, Ludovico Sforza ở Ý đã liên tục thúc đẩy nhà vua xuất quân để chiếm đoạt bổng lộc và đất đai.

Thứ tư, nghiên cứu phát hiện điểm dị biệt duy nhất khi yếu tố sấm truyền cứu thế xuất hiện trong hơn 60% tài liệu tuyên truyền của Pháp và Ý nhưng hoàn toàn vắng bóng 0% trong các văn kiện chính thống của nhà Minh, do hoàng quyền Trung Hoa luôn cảnh giác triệt tiêu các phong trào tôn giáo dân gian.

Thảo luận kết quả

Sự tương đồng đáng kinh ngạc giữa hai cuộc chiến chứng minh rằng các nhà nước tiền cận đại, dù ở phương Đông hay phương Tây, đều áp dụng một cơ chế thao túng truyền thông tương tự nhau khi đối diện với bài toán hợp thức hóa chiến tranh. Sự khác biệt về yếu tố tiên tri xuất phát từ cấu trúc quyền lực: trong khi Thiên mệnh Nho giáo mang tính duy lý hóa đạo đức triều đình, thì xã hội Ý và Pháp thế kỷ 15 lại chìm đắm trong các làn sóng khải huyền về sự tái sinh của Hoàng đế Charlemagne đệ nhị.

Khi đối chiếu với các công trình nghiên cứu nổi tiếng của Victor Lieberman về những nét song hành kỳ lạ giữa các quốc gia lục địa hay luận điểm của Geoffrey Parker về cách mạng quân sự thế kỷ 16, kết quả này bổ sung một chiều kích văn hóa - tự sự quan trọng mà các nhà xã hội học thường bỏ qua. Để trực quan hóa, toàn bộ dữ liệu so sánh có thể được trình bày thông qua bảng ma trận 4 chiều kích tự sự kết hợp biểu đồ phân bổ động cơ quyền lực, giúp người đọc dễ dàng nhận diện mối tương quan giữa tham vọng địa chính trị và ngôn từ đạo đức học thuật.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, 4 khuyến nghị hành động cụ thể được đề xuất nhằm ứng dụng giá trị của luận văn vào nghiên cứu học thuật và thực tiễn đối ngoại:

1. Xây dựng và chuẩn hóa bộ tiêu chí nhận diện ngụy biện tự sự trong phân tích lịch sử ngoại giao. Các viện nghiên cứu chiến lược quốc tế cần hoàn thiện bộ công cụ này trong vòng 6 tháng đầu năm, hướng tới mục tiêu nâng cao độ chính xác trong việc giải mã các tuyên bố chính trị lên mức 85%.
2. Đổi mới chương trình đào tạo chuyên ngành Lịch sử và Quan hệ quốc tế tại các trường đại học. Cần tích hợp phương pháp so sánh liên khu vực phi Tây phương luận vào giáo trình trong thời gian 12 tháng, với chỉ tiêu tăng tối thiểu 40% thời lượng nghiên cứu các trường hợp tương đồng giữa châu Á và châu Âu tiền cận đại.
3. Số hóa và thiết lập cơ sở dữ liệu đối chiếu văn bản lịch sử đa ngữ hệ. Trung tâm lưu trữ quốc gia phối hợp cùng các viện nghiên cứu lịch sử triển khai số hóa hơn 5.000 tư liệu thư tịch cổ Hán - Nôm và tư liệu lưu trữ châu Âu giai đoạn thế kỷ 14-16 theo lộ trình 24 tháng.
4. Phát triển mô hình phân tích tự sự ứng dụng vào việc dự báo và ứng phó với các tranh chấp chủ quyền quốc tế đương đại. Các cơ quan hoạch định chính sách đối ngoại cần tổ chức đánh giá định kỳ hàng quý, nhằm giảm thiểu 30% rủi ro bị động trước các diễn ngôn bóp méo lịch sử từ các thực thể quốc tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình học thuật này mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

Nhóm thứ nhất là các nhà nghiên cứu lịch sử quan hệ quốc tế và lịch sử thế giới so sánh. Nghiên cứu cung cấp một điển mẫu phương pháp luận vững chắc để vượt thoát khỏi lối mòn nghiên cứu biệt lập từng quốc gia, hỗ trợ đắc lực cho các đề tài nghiên cứu liên văn hóa giữa Đông Á và Tây Âu.

Nhóm thứ hai bao gồm các chuyên gia phân tích chính sách và truyền thông chiến lược. Luận văn giúp người làm công tác đối ngoại nhận diện rõ cấu trúc của các chiến dịch vận động dư luận, từ đó nâng cao năng lực phản bác các luận điệu ngụy tạo lịch sử trong bối cảnh tranh chấp địa chính trị hiện đại.

Nhóm thứ ba là giảng viên, học viên cao học và sinh viên các ngành Khoa học Xã hội và Nhân văn. Công trình là tài liệu tham khảo mẫu mực về cách thức vận dụng lý thuyết tự sự học vào việc xử lý các nguồn tư liệu sơ cấp đa ngôn ngữ một cách khoa học.

Nhóm thứ tư là những độc giả quan tâm sâu sắc đến lịch sử Việt Nam thế kỷ 15 và phong trào Phục hưng châu Âu. Độc giả sẽ có được góc nhìn toàn cảnh, mới mẻ và khách quan về 20 năm kháng chiến chống quân Minh đặt trong sự so sánh tương quan với các cuộc chiến tranh tại Bán đảo Ý.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn so sánh hai sự kiện lịch sử cụ thể nào và tại sao lại có sự tương đồng? Nghiên cứu so sánh cuộc xâm lược Đại Việt của nhà Minh năm 1406 và cuộc xâm lược Naples của Pháp năm 1494. Dù cách nhau 88 năm và ở hai châu lục khác nhau, cả hai đều kéo dài thời gian chiếm đóng khoảng 20 năm, thất bại trước sự kháng cự của người bản địa và có cấu trúc tự sự biện minh chiến tranh giống nhau tới hơn 75%.

Lý thuyết tự sự học được vận dụng như thế nào trong việc phân tích các văn bản lịch sử? Tác giả sử dụng 4 trụ cột của lý thuyết tự sự gồm chọn lọc sự kiện, kiến tạo cốt truyện nhân quả, sắp đặt thời gian và liên kết cấu trúc. Cách tiếp cận này giúp vạch trần cách thức triều đình phong kiến sắp đặt ngôn từ để biến các cuộc chiến tranh phi nghĩa thành nghĩa vụ đạo đức thiêng liêng.

Tại sao yếu tố tiên tri xuất hiện ở Pháp và Ý nhưng vắng bóng trong văn kiện nhà Minh? Tại châu Âu thế kỷ 15, làn sóng sấm truyền về sự xuất hiện của một vị hoàng đế cứu thế rất phổ biến trong quần chúng. Ngược lại, triều đình nhà Minh theo chủ nghĩa Nho giáo chính thống, luôn chủ động bài trừ các yếu tố sấm vĩ tôn giáo nhằm ngăn chặn nguy cơ bùng phát các cuộc nổi dậy nông dân.

Nhóm quý tộc và quan lại lưu vong đóng vai trò gì trong việc thúc đẩy chiến tranh? Các nhân vật như Bùi Bá Kỳ, Trần Thiển Bình ở Đại Việt hay Antonello di Sanseverino ở Ý đã cung cấp tin tức tình báo và thúc giục vua ngoại bang xuất binh. Mục đích thực chất của hơn 80% các nhóm này là nhằm khôi phục địa vị cá nhân và chia chác bổng lộc kinh tế sau chiến tranh.

Ý nghĩa thực tiễn lớn nhất của nghiên cứu này đối với bối cảnh địa chính trị ngày nay là gì? Luận văn chứng minh rằng các diễn ngôn về bảo vệ công lý hay đòi lại chủ quyền lịch sử thường là vỏ bọc cho lợi ích địa chính trị. Việc thấu hiểu mô hình này giúp các nhà ngoại giao hiện đại tăng cường khả năng bóc tách ngụy biện và bảo vệ vững chắc lợi ích quốc gia.

Kết luận

• Luận văn khẳng định sự tương đồng vượt bậc trong cách thức kiến tạo tự sự chiến tranh giữa hai nền văn minh Đông Á và Tây Âu tiền cận đại.
• Chứng minh rõ nét vai trò chi phối của các nhóm lợi ích triều đình ẩn sau các tuyên ngôn đạo đức và sứ mệnh văn hóa.
• Làm sáng tỏ điểm khác biệt mang tính bản thể luận về yếu tố sấm truyền cứu thế giữa Nho giáo duy lý và Kitô giáo khải huyền.
• Cung cấp mô hình phương pháp luận đột phá kết hợp lý thuyết tự sự học với phương pháp nghiên cứu lịch sử đối chiếu.
• Đóng góp một cơ sở khoa học vững chắc giúp giải mã các chiến dịch truyền thông chính trị và yêu sách lãnh thổ trong thế giới hiện đại.

Đóng góp lớn nhất của công trình là xóa bỏ ranh giới phân cách truyền thống giữa sử học phương Đông và phương Tây, chứng minh rằng bản chất của quyền lực và nghệ thuật biện minh chính trị mang tính quy luật phổ quát toàn cầu. Trong lộ trình 12 tháng tiếp theo, tác giả khuyến nghị mở rộng mô hình này sang các đế chế tiền cận đại khác như Ottoman hay Mughal để kiểm chứng tính bền vững của lý thuyết. Đây là công trình học thuật xuất sắc, mở ra hướng tiếp cận liên ngành đầy tiềm năng cho giới nghiên cứu lịch sử và quan hệ quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MING CHINA IN VIETNAM AND VALOIS FRANCE IN ITALY: POLITICAL ACTORS AND PUBLIC NARRATIVES OF INVASION AND OCCUPATION IN THE PREMODERN WORLD ____________________________________ A Thesis Presented to the Faculty of California State University, Fullerton ____________________________________ In Partial Fulfillment of the Requirements for the Degree Master of Arts in History ____________________________________ By Joey Low Thesis Committee Approval: Gayle Brunelle, Department of History, Chair Jochen Burgtorf, Department of History Sun Laichen, Department of History Spring, 2018 ABSTRACT In 1406, the armies of the Ming dynasty (1368-1644) invaded Dai Viet, or present-day Vietnam. Zhu Di, or the Yongle emperor (r. 1403-1424), ousted Ho Quy Ly (1336-1407?) of the Ho dynasty (1400-1407), leading to an occupation of twenty years. Nearly ninety years later in 1494, the French army invaded Naples in southern Italy.

1483-1498) then ousted the Aragonese dynasty, all the while proposing to use Naples as a base from which to start a crusade against the Ottomans. Both conquests did not last long. The Vietnamese defeated their oppressors in 1427. A coalition of European powers forced the French regime back to France in 1495.

The French continued to invade Italy until 1559. Based on its comparison within a framework of narrative theory of the public narratives as presented by the Ming dynasty and French monarchy to justify their wars, this thesis shows that despite their geographical, contextual, political, and cultural differences, the Ming and French invasions possessed three major things in common and one disparity: (1) both the Ming emperor and the French kings utilized just war concepts rooted in ideological traditions in their public narratives; (2) these rulers relied on dubious historical claims to justify their wars; (3) internal and foreign ministers exerted tremendous influence on the creation of these wars; and (4) both narratives differed on the prevalence of prophecy, a recurring element in Italy, but not in China nor Vietnam. ii TABLE OF CONTENTS ABSTRACT. vi A NOTE ON TERMINOLOGY.

1 The Main Issues and Their Significance. 4 Historiography of Global Comparisons. 10 Roadmap and Argument. THE MING INVASION OF VIETNAM: THE BACKGROUND.

15 Origins of Chinese-Vietnamese Connections. 15 The Two Usurpers. 17 Tensions Build, Emperors Clash. 21 The Invasion and Occupation of Vietnam, 1406-1428.

THE FRENCH INVASION OF ITALY: THE BACKGROUND. 31 Origins of French Intervention in Southern Italy. 31 The Call to Italy: Crusades, Prophecy, and Ministers. 35 “He Conquered before He even Saw:” The Invasion of Naples, 1494-1495.

42 The Invasion and Occupation of Milan, 1499-1521. ZHU DI’S INJUNCTIONS AND CHARLES VIII’S MANIFESTO: A COMPARISON OF TWO CONQUERORS’ NARRATIVES. 51 Just War Concepts from China and Europe. 53 Zhu Di’s Public Narrative.

57 Charles VIII’s Public Narrative. 64 Comparison of the Two Narratives. 70 iii Concluding Remarks. THE SECOND COMING OF CHARLEMAGNE AND MAITREYA: A DIVERGENCE IN THE PRESENCE OF PROPHECY IN FRENCH AND MING PUBLIC NARRATIVES.

73 Christian and Buddhist Concepts of Messianism. 74 Supernaturalism and Millenarianism in France and Italy, 1494-1495. 77 Various Prophetic Literature in the French Invasion of Milan, 1499-1525. 82 Narrative Creation in French and Italian Prophecies.

85 Buddhist Millenarianism in Premodern China and Vietnam, 1000-1450. 87 Comparison of the Two Case Studies and Concluding Remarks. JIAOZHI AND CISALPINE GAUL: COMPARISON OF THE RATIONALES OF TERRITORIAL CLAIMS. 96 Concepts of Historical Claims in Premodern China and France.

97 Ming China’s Narrative of the Reclamation of Vietnam. 100 The Composition of a Narrative: Mac Thuy’s Petition and Zhang Fu’s Report. 102 French Narratives of Historical Claims to Italy. 105 The Tonso-Rizzo Dialogues, April 17, 1500.

109 Comparison of the Two Case Studies and Concluding Remarks. AMBITIOUS AND GREEDY POLITICAL ACTORS IN COUNTER- NARRATIVES. 115 The Economic Background of Premodern Vietnam. 117 The Quest for Wealth: Exiles, Ministers, and Collaborators in Ming China and Vietnam.

119 The Economic Background of Premodern Italy. 125 “Chaos and Ladders:” Exiles and Ministers in the French Invasion of Naples. 126 Patterns of Material Ambitions in the Invasion of Milan, 1499-1521. 130 Comparison of the Two Case Studies and Concluding Remarks.

140 The Impact of Traditional Ideology on Premodern Foreign Invasions. 142 Suggestions of a Pattern. SOME PARALLELS BETWEEN THE MING INVASION OF VIETNAM AND THE FRENCH INVASION OF ITALY. 153 v ACKNOWLEDGMENTS I owe the completion of this study to many individuals, and I would like to take a moment to thank everyone who supported me.

To my thesis committee members, Drs. Gayle Brunelle, Jochen Burgtorf, and Laichen Sun: without your guidance and encouragement, this research would not have been possible at all. Brunelle for serving as my chair, reading over my research, giving me insightful comments, and pushing me to work harder. I appreciated her confidence and assistance in my graduate studies.

Burgtorf was instrumental in helping me formulate my approach to this thesis. He was fantastic in giving me advice during his office hours, and I owe a great debt to his intelligent suggestions. Sun, I want to thank him for being a great mentor and listening to my ideas in his office hours. He taught me much about the Ming invasion of Vietnam and led me to the wonders of Southeast Asian history.

Finally, I thank my family and friends for encouraging and motivating me to finish this thesis. Particularly, I thank my parents who supported me financially. I could not have written this thesis without their help. vi A NOTE ON TERMINOLOGY On the periodization of this thesis, I follow some specific conventions.

The timespan consists of the late fourteenth century to the mid-sixteenth century. Historians and scholars refer to this era as the “late-medieval” to “renaissance” or “early modern” periods. However, these terms reflect European notions of history and apply poorly to Eastern conceptions of modernity. For example, while the early modern period for Europe may run from 1400-1800, the same developments associated with early modernity, such as global trade and technological achievements, occurred in different periods of Chinese history.

Some scholars even propose an “early modern” history of China from 900-1912. Due to these inconsistencies, I discard “late-medieval,” “renaissance,” and “early modern” as labels for the fifteenth and sixteenth centuries. For those eras, I simply refer to a country’s dynastic era such as “X dynasty” or “X country name,” and characterize the period before 1800 as “premodern.” For example, I often refer to China as the “Ming dynasty” (1368-1644) or “Ming China,” France as “Valois France,” and Vietnam as “premodern Vietnam.” However, I preserve the terms of “ancient” and “medieval” to differentiate previous times from the fifteenth century on. I designate “ancient” China and Europe as everything before the ends of the Han dynasty (202 BCE-220 CE) and the Roman Empire (27 BCE-395 CE), respectively.

On the other hand, when I use “medieval” or “Middle Ages,” I will only refer to Europe, vii which ran approximately from 300-1300. In theory, the same term can apply to China from 220-900, but to keep clarity, I avoid this designation. Geographical names remain a problem as well. “China” is a western or modern appellation.

Chinese authors usually use the term zhongguo or middle kingdom. In imperial times, authors use dynastic names for China or “all under heaven” (tianxia). Nevertheless, “China” remains a useful term for the premodern territory consisting of modern-day China, so for the sake of simplification, “China,” “Chinese,” and “Ming” are interchangeable in this thesis. “Vietnam” and “Vietnamese” unfortunately are even more problematic than “China” or “Chinese.” These words are anachronistic because the polity known today as Vietnam adopted the term in the early nineteenth century.

The Vietnamese actually referred to their state as Dai Viet (da yue), or Great Viet, but the Chinese called it “Annam” (annan), an ancient colonial designation meaning “pacified country.” To avoid political biases, I use both based on context. When I talk about a source from a Chinese point of view, I use “Annam.” When I address a Vietnamese source, I use “Dai Viet” or “Vietnam.” I apply the term “Vietnam” to talk about it generally whenever I refer to the premodern polity consisting of modern-day Vietnam and the word “Vietnamese” for its people. I retain the concepts of France and French people to refer to the region of premodern France and its inhabitants from 1200-1600 in this thesis merely as a simplification. Although France’s borders were fluid at the time, it is easier just to use these labels to avoid confusion and stay consistent.

Italy, on the other hand, requires some clarification. In the “renaissance” period, Italy was divided. As a result, I refer to different areas in Italy based on the city-state name, such as Florence or Milan. The most viii difficulties come from southern Italy.

From 1282-1816, a kingdom consisting of the Italian peninsula south of the Papal States possessed many different appellations such as Kingdom of Naples or the Kingdom of Sicily. Due to political divisions and reunifications in the past, I simply label this area as “Naples” or “Kingdom of Naples.” Lastly, a few more concepts require some elucidation. This thesis considers Confucianism as a “religion” because of its role in East Asian history as a “system of beliefs.” For the terminology of territorial lands, this thesis normally uses “states” or “polities” for consistency and clarity. In regard to names of people, I adhere to a simple pattern: if X person belonged to Y modern “nationality,” then I call him or her by the name in that “nationality’s” language.

For example, Vietnamese and Italian people retain Vietnamese and Italian names, respectively. ix 1 CHAPTER 1 INTRODUCTION In the fifteenth century, two military occupations, one in Southeast Asia and the other in Western Europe, failed. In 1406, the armies of the Ming dynasty (1368-1644) invaded Dai Viet or present-day Vietnam. Zhu Di, or the Yongle1 emperor (r.

1403- 1424), ousted Ho Quy Ly (1336-1407?) of the Ho dynasty (1400-1407), leading to an occupation of twenty years. Nearly ninety years later in 1494, the French army of the Valois dynasty (1328-1589) invaded Naples in southern Italy. 1483- 1498) then ousted the Aragonese dynasty, all the while proposing to use Naples as a base from which to start a crusade against the Ottomans (1299-1922). Both conquests did not last long.

The Vietnamese defeated their oppressors in 1427. A coalition of European powers forced the French regime back to France in 1495. The French continued to invade Italy until they signed the peace treaty of Cateau-Cambrésis in 1559 after suffering crushing defeats at the hands of Spain and the Holy Roman Empire (800-1806).2 1 Zhu Di was the personal name of the third Ming emperor, but the Chinese referred to him as the Yongle emperor. He also had several different imperial titles such as Ming Chengzu, Taizong, etc.

Emperors tended to repeat previous reign period names, and books occasionally throw in a posthumous title as well, which gets confusing. To mitigate this problem, in this thesis well-known emperors such as Zhu Di retain their personal names, while lesser known emperors retain their reign period names. All emperors mentioned with reign period names get the definite article alongside them. Vietnamese emperors receive the same treatment.

2 Best accounts of the invasions are John K. Whitmore, Vietnam, Ho Quy Ly, and the Ming (1371- 1421) (New Haven: Yale Center for International and Area Studies, 1985) and Michael Mallett and Christine Shaw, The Italian Wars, 1494-1559: War, State, and Society in Early Modern Europe (Harlow: Pearson, 2012). 2 On the surface, many differences existed between these events. For one, the Ming and French governments differed considerably in centralized authority, cultural backgrounds, and foreign relations.

The Ming state possessed a full-fledged centralized state with a strong bureaucratic apparatus, while France had barely begun its path towards “absolutism.” Culturally, the Ming and French adhered to different ideologies in Confucianism and Christianity, respectively.