Luận án so sánh xâm lược Trung Quốc và Pháp - Phân tích lý do và tác động

Nghiên cứu so sánh chi tiết các cuộc xâm lược của Trung Quốc và Pháp, phân tích động cơ, phương thức và hệ quả lịch sử. Hiểu rõ hơn về các sự kiện quan trọng.

• Tác giả: Joey Low
• Người hướng dẫn: Gayle Brunelle
• Trường học: California State University, Fullerton
• Chuyên ngành: History
• Đề tài: Ming China in Vietnam and Valois France in Italy: Political Actors and Public Narratives of Invasion and Occupation in the Premodern World
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Fullerton

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu so sánh xâm lược Trung Quốc và Pháp

Nghiên cứu so sánh xâm lược Trung Quốc và Pháp là một lĩnh vực học thuật phân tích các cuộc chinh phục quân sự trong thời kỳ tiền hiện đại. Cuộc xâm lược Đại Việt của nhà Minh năm 1406 và cuộc xâm lược Naples của Pháp năm 1494 tạo thành hai trường hợp nghiên cứu song song đáng chú ý. Nhà Minh, dưới sự chỉ huy của hoàng đế Vĩnh Lạc, đã lật đổ triều Hồ và chiếm đóng Việt Nam trong gần hai mươi năm. Gần chín mươi năm sau, vua Charles VIII của Pháp dẫn quân xâm chiếm Naples thuộc miền nam nước Ý. Cả hai cuộc chinh phục đều không kéo dài. Người Việt đánh bại quân xâm lược năm 1427. Liên minh các cường quốc châu Âu buộc Pháp rút lui năm 1495. Nghiên cứu này sử dụng lý thuyết tường thuật để phân tích các biện minh công khai mà hai đế chế đưa ra cho cuộc chiến của họ. Kết quả cho thấy ba điểm tương đồng chính và một điểm khác biệt cơ bản giữa hai cuộc xâm lược về mặt ý thức hệ, tuyên bố lịch sử, và vai trò của các cận thần.

1.1. Bối cảnh lịch sử cuộc xâm lược Đại Việt của nhà Minh

Năm 1406, quân đội nhà Minh tiến vào Đại Việt, tức Việt Nam ngày hôm nay. Hoàng đế Vĩnh Lạc, hay Chu Đệ, đã lật đổ Hồ Quý Ly thuộc triều Hồ (1400-1407). Hồ Quý Ly vốn là người đã chiếm đoạt ngôi vua từ triều Trần. Ông nhìn thấy những yếu kém trong nhà nước Trần và tìm cách khôi phục trật tự. Tuy nhiên, sự trỗi dậy song song của Chu Đệ tại Trung Quốc đã chấm dứt tham vọng đó. Cuộc chiếm đóng kéo dài hai mươi năm, kết thúc khi người Việt đánh đuổi quân xâm lược năm 1427.

1.2. Bối cảnh lịch sử cuộc xâm lược Naples của Pháp

Năm 1494, quân Pháp tiến vào Naples thuộc miền nam nước Ý. Vua Charles VIII tuyên bố có quyền kế vị vương quốc Naples qua dòng dõi Angevin. Ông còn đề xuất sử dụng Naples làm bàn đạp để phát động cuộc thập tự chinh chống Ottoman. Cuộc xâm lược này có sự tham gia của nhiều nhân vật chính trị với các động cơ khác nhau. Ludovico Sforza, nhiếp công Milan, đã cộng tác với Charles vì muốn loại bỏ đối thủ Alfonso II. Một liên minh các cường quốc châu Âu cuối cùng buộc Pháp rút lui khỏi Naples năm 1495.

II. Phân tích các yếu tố chính trị và công luận trong xâm lược

Cả nhà Minh và Pháp đều xây dựng các luận điệu công khai để biện minh cho cuộc xâm lược của họ. Hai đế chế sử dụng khái niệm chiến tranh chính nghĩa bắt nguồn từ truyền thống ý thức hệ riêng biệt. Nhà Minh dựa trên tư tưởng Nho giáo và quan hệ thiên tử-chư hầu để biện minh cho việc can thiệp vào Đại Việt. Pháp sử dụng truyền thống thập tự chinh và quyền kế vị vương triều để hợp pháp hóa cuộc chinh phục Naples. Cả hai bên đều đưa ra những tuyên bố lịch sử đáng ngờ. Nhà Minh tuyên bố Đại Việt là đất cũ của Trung Quốc từ thời cổ đại. Charles VIII viện dẫn quyền kế vị Angevin mỏng manh. Một yếu tố quan trọng khác là vai trò của các cận thần trong việc hình thành chiến tranh. Cả hoàng đế Vĩnh Lạc và Charles VIII đều chịu ảnh hưởng lớn từ các quan lại và ngoại giao bên ngoài. Tuy nhiên, có một điểm khác biệt đáng kể: yếu tố tiên tri xuất hiện phổ biến trong công luận Ý nhưng không thấy trong bối cảnh Trung Quốc hay Việt Nam.

2.1. Vai trò của khái niệm chiến tranh chính nghĩa

Khái niệm chiến tranh chính nghĩa đóng vai trò trung tâm trong các luận điệu công khai của cả nhà Minh và Pháp. Hoàng đế Vĩnh Lạc dựa trên tư tưởng Nho giáo để biện minh cho cuộc xâm lược. Ông tuyên bố khôi phục ngôi vua chính thống cho triều Trần bị Hồ Quý Ly lật đổ. Phía Pháp sử dụng truyền thống thập tự chinh châu Âu. Charles VIII trình bày cuộc xâm lược Naples như bước chuẩn bị cho cuộc thánh chiến chống Ottoman. Cả hai đều cố gắng hợp pháp hóa hành động quân sự thông qua các khuôn khổ đạo đức và tôn giáo sẵn có trong nền văn hóa của mình.

2.2. Ảnh hưởng của cận thần và ngoại giao bên ngoài

Các cận thần và nhân vật ngoại giao đóng vai trò quyết định trong việc tạo ra cả hai cuộc chiến. Trong trường hợp nhà Minh, các quan lại trong triều đình ảnh hưởng lớn đến quyết định của Vĩnh Lạc. Họ cung cấp thông tin và thúc đẩy hành động quân sự chống Đại Việt. Phía Pháp, tình hình phức tạp hơn với nhiều nhân vật có động cơ riêng. Ludovico Sforza muốn loại bỏ đối thủ chính trị ở Naples. Các quý tộc Naples lưu vong tìm cách trở về quyền lực. Giám mục Étienne Vesc khuyến khích Charles VIII thực hiện cuộc thập tự chinh. Tất cả các lực lượng này hội tụ, tạo áp lực khiến chiến tranh bùng nổ.

III. Phương pháp nghiên cứu so sánh và lý thuyết tường thuật

Phương pháp nghiên cứu so sánh trong lĩnh vực lịch sử tiền hiện đại đòi hỏi cách tiếp cận đa chiều. Nghiên cứu này áp dụng lý thuyết tường thuật công để phân tích các biện minh chiến tranh. Lý thuyết này tập trung vào những câu chuyện mà các nhà cầm quyền kể cho công chúng để biện minh hành động của họ. Phương pháp so sánh ngang cho phép đặt hai trường hợp địa lý và văn hóa khác nhau cạnh nhau. Bước đầu tiên là xác định các yếu tố cấu thành công luận của mỗi bên. Tiếp theo, nhà nghiên cứu so sánh các yếu tố tương đồng và khác biệt. Phương pháp này cũng xem xét bối cảnh lịch sử rộng hơn để hiểu tại sao các tường thuật có hình thái như vậy. Việc phân tích các nguồn tài liệu gốc bao gồm chiếu chỉ, tuyên ngôn, và ghi chép ngoại giao. Cách tiếp cận này giúp nhận diện các mô hình chung trong biện minh chiến tranh xuyên văn hóa. Đồng thời, phương pháp cũng làm nổi bật những khác biệt bắt nguồn từ truyền thống ý thức hệ riêng biệt của từng nền văn minh.

3.1. Lý thuyết tường thuật công trong lịch sử

Lý thuyết tường thuật công nghiên cứu cách các nhà cầm quyền xây dựng và phổ biến câu chuyện cho công chúng. Trong bối cảnh chiến tranh, các tường thuật này phục vụ mục đích biện minh và hợp pháp hóa hành động quân sự. Hoàng đế Vĩnh Lạc ban hành chiếu dụ trình bày lý do xâm lược Đại Việt. Charles VIII phát hành tuyên ngôn giải thích quyền kế vị Naples và kế hoạch thập tự chinh. Các tường thuật này được thiết kế để thuyết phục cả thần dân trong nước lẫn đối thủ bên ngoài. Chúng phản ánh giá trị và niềm tin của xã hội đương thời.

3.2. Kỹ thuật so sánh xuyên văn hóa trong nghiên cứu lịch sử

So sánh xuyên văn hóa đòi hỏi nhà nghiên cứu cân nhắc cẩn thận các khác biệt ngữ cảnh. Hai cuộc xâm lược xảy ra cách nhau gần một thế kỷ và ở hai châu lục khác nhau. Tuy nhiên, cấu trúc quyền lực quân chủ có nhiều điểm tương đồng. Kỹ thuật so sánh tập trung vào chức năng của các luận điệu hơn là nội dung cụ thể. Câu hỏi trung tâm là: làm thế nào các nhà cai trị sử dụng tường thuật để biện minh cho chiến tranh? Cách tiếp cận này giúp nhận diện các mô hình phổ quát trong chính trị tiền hiện đại. Đồng thời, kỹ thuật so sánh cũng tôn trọng sự độc đáo của mỗi trường hợp lịch sử.

IV. Kết luận và ứng dụng nghiên cứu so sánh xâm lược

Nghiên cứu so sánh xâm lược Trung Quốc và Pháp đưa ra những phát hiện quan trọng về chính trị thời tiền hiện đại. Cuộc xâm lược Đại Việt của nhà Minh và cuộc xâm lược Naples của Pháp chia sẻ ba điểm tương đồng chính. Thứ nhất, cả hai nhà cầm quyền đều sử dụng khái niệm chiến tranh chính nghĩa bắt nguồn từ truyền thống ý thức hệ. Thứ hai, cả Vĩnh Lạc và Charles VIII đều dựa vào những tuyên bố lịch sử đáng ngờ để biện minh. Thứ ba, các cận thần và nhân vật bên ngoài có ảnh hưởng quyết định đến việc tạo ra chiến tranh. Tuy nhiên, có một khác biệt nổi bật: yếu tố tiên tri xuất hiện phổ biến trong công luận Pháp-Ý nhưng vắng mặt trong bối cảnh Trung-Việt. Kết luận này có giá trị ứng dụng rộng rãi. Nghiên cứu cung cấp khung phân tích cho việc hiểu các cuộc xâm lược trong lịch sử thế giới. Phương pháp so sánh tường thuật công mở ra hướng nghiên cứu mới cho lịch sử quân sự và chính trị so sánh tiền hiện đại.

4.1. Ba điểm tương đồng chính giữa hai cuộc xâm lược

Ba điểm tương đồng chính nổi lên từ nghiên cứu so sánh. Điểm thứ nhất liên quan đến việc sử dụng khái niệm chiến tranh chính nghĩa. Cả Nho giáo lẫn truyền thống thập tự chinh châu Âu đều cung cấp khuôn khổ đạo đức cho hành động quân sự. Điểm thứ hai là sự phụ thuộc vào tuyên bố lịch sử yếu kém. Nhà Minh viện dẫn chủ quyền cổ đại, Pháp viện dẫn quyền kế vị Angevin. Điểm thứ ba là vai trò then chốt của các cận thần. Cả Vĩnh Lạc lẫn Charles VIII đều bị ảnh hưởng bởi những người xung quanh với các động cơ riêng biệt.

4.2. Ý nghĩa học thuật và hướng nghiên cứu tương lai

Nghiên cứu này mở ra nhiều hướng phát triển học thuật mới. Khung lý thuyết tường thuật công có thể áp dụng cho các cuộc xâm lược khác trong lịch sử thế giới. Các nhà nghiên cứu có thể so sánh thêm nhiều trường hợp từ châu Á, châu Âu, và các châu lục khác. Phương pháp so sánh xuyên văn hóa giúp phá vỡ rào cản giữa các lĩnh vực nghiên cứu khu vực. Nghiên cứu cũng đóng góp vào hiểu biết về vai trò của công luận trong chính trị thời trung cổ. Hướng nghiên cứu tương lai có thể mở rộng sang các yếu tố kinh tế và tôn giáo trong biện minh chiến tranh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MING CHINA IN VIETNAM AND VALOIS FRANCE IN ITALY: POLITICAL ACTORS AND PUBLIC NARRATIVES OF INVASION AND OCCUPATION IN THE PREMODERN WORLD ____________________________________ A Thesis Presented to the Faculty of California State University, Fullerton ____________________________________ In Partial Fulfillment of the Requirements for the Degree Master of Arts in History ____________________________________ By Joey Low Thesis Committee Approval: Gayle Brunelle, Department of History, Chair Jochen Burgtorf, Department of History Sun Laichen, Department of History Spring, 2018 ABSTRACT In 1406, the armies of the Ming dynasty (1368-1644) invaded Dai Viet, or present-day Vietnam. Zhu Di, or the Yongle emperor (r. 1403-1424), ousted Ho Quy Ly (1336-1407?) of the Ho dynasty (1400-1407), leading to an occupation of twenty years. Nearly ninety years later in 1494, the French army invaded Naples in southern Italy.

1483-1498) then ousted the Aragonese dynasty, all the while proposing to use Naples as a base from which to start a crusade against the Ottomans. Both conquests did not last long. The Vietnamese defeated their oppressors in 1427. A coalition of European powers forced the French regime back to France in 1495.

The French continued to invade Italy until 1559. Based on its comparison within a framework of narrative theory of the public narratives as presented by the Ming dynasty and French monarchy to justify their wars, this thesis shows that despite their geographical, contextual, political, and cultural differences, the Ming and French invasions possessed three major things in common and one disparity: (1) both the Ming emperor and the French kings utilized just war concepts rooted in ideological traditions in their public narratives; (2) these rulers relied on dubious historical claims to justify their wars; (3) internal and foreign ministers exerted tremendous influence on the creation of these wars; and (4) both narratives differed on the prevalence of prophecy, a recurring element in Italy, but not in China nor Vietnam. ii TABLE OF CONTENTS ABSTRACT. vi A NOTE ON TERMINOLOGY.

1 The Main Issues and Their Significance. 4 Historiography of Global Comparisons. 10 Roadmap and Argument. THE MING INVASION OF VIETNAM: THE BACKGROUND.

15 Origins of Chinese-Vietnamese Connections. 15 The Two Usurpers. 17 Tensions Build, Emperors Clash. 21 The Invasion and Occupation of Vietnam, 1406-1428.

THE FRENCH INVASION OF ITALY: THE BACKGROUND. 31 Origins of French Intervention in Southern Italy. 31 The Call to Italy: Crusades, Prophecy, and Ministers. 35 “He Conquered before He even Saw:” The Invasion of Naples, 1494-1495.

42 The Invasion and Occupation of Milan, 1499-1521. ZHU DI’S INJUNCTIONS AND CHARLES VIII’S MANIFESTO: A COMPARISON OF TWO CONQUERORS’ NARRATIVES. 51 Just War Concepts from China and Europe. 53 Zhu Di’s Public Narrative.

57 Charles VIII’s Public Narrative. 64 Comparison of the Two Narratives. 70 iii Concluding Remarks. THE SECOND COMING OF CHARLEMAGNE AND MAITREYA: A DIVERGENCE IN THE PRESENCE OF PROPHECY IN FRENCH AND MING PUBLIC NARRATIVES.

73 Christian and Buddhist Concepts of Messianism. 74 Supernaturalism and Millenarianism in France and Italy, 1494-1495. 77 Various Prophetic Literature in the French Invasion of Milan, 1499-1525. 82 Narrative Creation in French and Italian Prophecies.

85 Buddhist Millenarianism in Premodern China and Vietnam, 1000-1450. 87 Comparison of the Two Case Studies and Concluding Remarks. JIAOZHI AND CISALPINE GAUL: COMPARISON OF THE RATIONALES OF TERRITORIAL CLAIMS. 96 Concepts of Historical Claims in Premodern China and France.

97 Ming China’s Narrative of the Reclamation of Vietnam. 100 The Composition of a Narrative: Mac Thuy’s Petition and Zhang Fu’s Report. 102 French Narratives of Historical Claims to Italy. 105 The Tonso-Rizzo Dialogues, April 17, 1500.

109 Comparison of the Two Case Studies and Concluding Remarks. AMBITIOUS AND GREEDY POLITICAL ACTORS IN COUNTER- NARRATIVES. 115 The Economic Background of Premodern Vietnam. 117 The Quest for Wealth: Exiles, Ministers, and Collaborators in Ming China and Vietnam.

119 The Economic Background of Premodern Italy. 125 “Chaos and Ladders:” Exiles and Ministers in the French Invasion of Naples. 126 Patterns of Material Ambitions in the Invasion of Milan, 1499-1521. 130 Comparison of the Two Case Studies and Concluding Remarks.

140 The Impact of Traditional Ideology on Premodern Foreign Invasions. 142 Suggestions of a Pattern. SOME PARALLELS BETWEEN THE MING INVASION OF VIETNAM AND THE FRENCH INVASION OF ITALY. 153 v ACKNOWLEDGMENTS I owe the completion of this study to many individuals, and I would like to take a moment to thank everyone who supported me.

To my thesis committee members, Drs. Gayle Brunelle, Jochen Burgtorf, and Laichen Sun: without your guidance and encouragement, this research would not have been possible at all. Brunelle for serving as my chair, reading over my research, giving me insightful comments, and pushing me to work harder. I appreciated her confidence and assistance in my graduate studies.

Burgtorf was instrumental in helping me formulate my approach to this thesis. He was fantastic in giving me advice during his office hours, and I owe a great debt to his intelligent suggestions. Sun, I want to thank him for being a great mentor and listening to my ideas in his office hours. He taught me much about the Ming invasion of Vietnam and led me to the wonders of Southeast Asian history.

Finally, I thank my family and friends for encouraging and motivating me to finish this thesis. Particularly, I thank my parents who supported me financially. I could not have written this thesis without their help. vi A NOTE ON TERMINOLOGY On the periodization of this thesis, I follow some specific conventions.

The timespan consists of the late fourteenth century to the mid-sixteenth century. Historians and scholars refer to this era as the “late-medieval” to “renaissance” or “early modern” periods. However, these terms reflect European notions of history and apply poorly to Eastern conceptions of modernity. For example, while the early modern period for Europe may run from 1400-1800, the same developments associated with early modernity, such as global trade and technological achievements, occurred in different periods of Chinese history.

Some scholars even propose an “early modern” history of China from 900-1912. Due to these inconsistencies, I discard “late-medieval,” “renaissance,” and “early modern” as labels for the fifteenth and sixteenth centuries. For those eras, I simply refer to a country’s dynastic era such as “X dynasty” or “X country name,” and characterize the period before 1800 as “premodern.” For example, I often refer to China as the “Ming dynasty” (1368-1644) or “Ming China,” France as “Valois France,” and Vietnam as “premodern Vietnam.” However, I preserve the terms of “ancient” and “medieval” to differentiate previous times from the fifteenth century on. I designate “ancient” China and Europe as everything before the ends of the Han dynasty (202 BCE-220 CE) and the Roman Empire (27 BCE-395 CE), respectively.

On the other hand, when I use “medieval” or “Middle Ages,” I will only refer to Europe, vii which ran approximately from 300-1300. In theory, the same term can apply to China from 220-900, but to keep clarity, I avoid this designation. Geographical names remain a problem as well. “China” is a western or modern appellation.

Chinese authors usually use the term zhongguo or middle kingdom. In imperial times, authors use dynastic names for China or “all under heaven” (tianxia). Nevertheless, “China” remains a useful term for the premodern territory consisting of modern-day China, so for the sake of simplification, “China,” “Chinese,” and “Ming” are interchangeable in this thesis. “Vietnam” and “Vietnamese” unfortunately are even more problematic than “China” or “Chinese.” These words are anachronistic because the polity known today as Vietnam adopted the term in the early nineteenth century.

The Vietnamese actually referred to their state as Dai Viet (da yue), or Great Viet, but the Chinese called it “Annam” (annan), an ancient colonial designation meaning “pacified country.” To avoid political biases, I use both based on context. When I talk about a source from a Chinese point of view, I use “Annam.” When I address a Vietnamese source, I use “Dai Viet” or “Vietnam.” I apply the term “Vietnam” to talk about it generally whenever I refer to the premodern polity consisting of modern-day Vietnam and the word “Vietnamese” for its people. I retain the concepts of France and French people to refer to the region of premodern France and its inhabitants from 1200-1600 in this thesis merely as a simplification. Although France’s borders were fluid at the time, it is easier just to use these labels to avoid confusion and stay consistent.

Italy, on the other hand, requires some clarification. In the “renaissance” period, Italy was divided. As a result, I refer to different areas in Italy based on the city-state name, such as Florence or Milan. The most viii difficulties come from southern Italy.

From 1282-1816, a kingdom consisting of the Italian peninsula south of the Papal States possessed many different appellations such as Kingdom of Naples or the Kingdom of Sicily. Due to political divisions and reunifications in the past, I simply label this area as “Naples” or “Kingdom of Naples.” Lastly, a few more concepts require some elucidation. This thesis considers Confucianism as a “religion” because of its role in East Asian history as a “system of beliefs.” For the terminology of territorial lands, this thesis normally uses “states” or “polities” for consistency and clarity. In regard to names of people, I adhere to a simple pattern: if X person belonged to Y modern “nationality,” then I call him or her by the name in that “nationality’s” language.

For example, Vietnamese and Italian people retain Vietnamese and Italian names, respectively. ix 1 CHAPTER 1 INTRODUCTION In the fifteenth century, two military occupations, one in Southeast Asia and the other in Western Europe, failed. In 1406, the armies of the Ming dynasty (1368-1644) invaded Dai Viet or present-day Vietnam. Zhu Di, or the Yongle1 emperor (r.

1403- 1424), ousted Ho Quy Ly (1336-1407?) of the Ho dynasty (1400-1407), leading to an occupation of twenty years. Nearly ninety years later in 1494, the French army of the Valois dynasty (1328-1589) invaded Naples in southern Italy. 1483- 1498) then ousted the Aragonese dynasty, all the while proposing to use Naples as a base from which to start a crusade against the Ottomans (1299-1922). Both conquests did not last long.

The Vietnamese defeated their oppressors in 1427. A coalition of European powers forced the French regime back to France in 1495. The French continued to invade Italy until they signed the peace treaty of Cateau-Cambrésis in 1559 after suffering crushing defeats at the hands of Spain and the Holy Roman Empire (800-1806).2 1 Zhu Di was the personal name of the third Ming emperor, but the Chinese referred to him as the Yongle emperor. He also had several different imperial titles such as Ming Chengzu, Taizong, etc.

Emperors tended to repeat previous reign period names, and books occasionally throw in a posthumous title as well, which gets confusing. To mitigate this problem, in this thesis well-known emperors such as Zhu Di retain their personal names, while lesser known emperors retain their reign period names. All emperors mentioned with reign period names get the definite article alongside them. Vietnamese emperors receive the same treatment.

2 Best accounts of the invasions are John K. Whitmore, Vietnam, Ho Quy Ly, and the Ming (1371- 1421) (New Haven: Yale Center for International and Area Studies, 1985) and Michael Mallett and Christine Shaw, The Italian Wars, 1494-1559: War, State, and Society in Early Modern Europe (Harlow: Pearson, 2012). 2 On the surface, many differences existed between these events. For one, the Ming and French governments differed considerably in centralized authority, cultural backgrounds, and foreign relations.

The Ming state possessed a full-fledged centralized state with a strong bureaucratic apparatus, while France had barely begun its path towards “absolutism.” Culturally, the Ming and French adhered to different ideologies in Confucianism and Christianity, respectively.