Cải cách án tử hình ở Trung Quốc trong bối cảnh luật pháp quốc tế: Luận án Tiến sĩ

Phân tích chuyên sâu cải cách án tử hình tại Trung Quốc và mối liên hệ với luật pháp quốc tế. Đánh giá tác động, những thay đổi và quan điểm pháp lý.

• Tác giả: Chunfang Qi
• Người hướng dẫn: Professor Keyuan Zou
• Trường học: University of Central Lancashire
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Cải cách án tử hình ở Trung Quốc trong bối cảnh luật pháp quốc tế
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Preston

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• TÓM TẮT
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG
• 1.1. Định nghĩa về hình phạt tử hình
• 1.2. Xung đột giữa phái bãi bỏ và phái duy trì hình phạt tử hình trên thế giới
• 1.3. Quan điểm phương Tây gần đây về hình phạt tử hình
• 1.4. Nghiên cứu học thuật về hình phạt tử hình ở Trung Quốc
• 1.5. Tính mới và đóng góp của luận án
• 1.5.1. Tại sao cải cách hình phạt tử hình được chọn làm chủ đề nghiên cứu?
• 1.5.2. Tính mới và đóng góp
• 1.5.3. Ứng dụng phương pháp nghiên cứu liên ngành và luật học - xã hội
• 1.5.4. Thảo luận về các phương pháp luận của thuyết thực chứng pháp lý, thuyết hiện thực và chủ nghĩa thế giới tân tự do
• 1.6. Kết cấu của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LỊCH SỬ VÀ NGHIÊN CỨU CÁC VỤ ÁN VỀ HÌNH PHẠT TỬ HÌNH Ở TRUNG QUỐC
• 2.1. Tổng quan lịch sử về hình phạt tử hình ở Trung Quốc
• 2.1.1. Nguồn gốc của hình phạt tử hình ở Trung Quốc
• 2.1.2. Các tội danh tử hình chính trong lịch sử Trung Quốc
• 2.1.3. Các phương thức thi hành án tử hình ở Trung Quốc
• 2.1.4. Các hệ thống pháp luật liên quan đến hình phạt tử hình
• 2.1.5. Giai đoạn tạm đình chỉ ngắn dưới thời nhà Đường
• 2.2. Cải cách Thẩm Gia Bản
• 2.2.1. Bối cảnh của cuộc cải cách
• 2.2.2. Tư tưởng pháp lý của Thẩm Gia Bản
• 2.2.3. Các cuộc tranh luận giữa phái bảo thủ và phái cải cách
• 2.3. Thái độ của các chính quyền kế tiếp đối với hình phạt tử hình
• 2.3.1. Thái độ của các chính quyền thời hậu Thanh
• 2.3.2. Tư tưởng pháp lý dưới chế độ của Đảng Cộng sản Trung Quốc
• 2.3.3. Các vụ án Đỗ Bồi Vũ và Lý Cửu Minh
• 2.3.4. Các vụ án Xa Tương Lâm và Triệu Tác Hải
• 2.3.5. Các vụ án Nhiếp Thụ Bân và Hô Cách Cát Lạc Đồ
• 2.4. Những thách thức hiện hữu đối với hệ thống pháp luật Trung Quốc
• 2.4.1. Thách thức thứ nhất
• 2.4.2. Thách thức thứ hai
• 3. CHƯƠNG 3: HÀNH VI VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA TRUNG QUỐC THEO LUẬT QUỐC TẾ
• 3.1. Luật quốc tế chung trong hệ thống pháp luật quốc gia của Trung Quốc
• 3.1.1. Tổng quan lịch sử và các khái niệm về thuyết nhất nguyên và thuyết nhị nguyên
• 3.1.2. Thực trạng áp dụng
• 3.2. Các vấn đề chung chính của luật nhân quyền
• 3.2.1. Các lập luận ủng hộ và phản bác việc áp dụng luật nhân quyền ở Trung Quốc
• 3.2.2. Tất cả các điều ước nhân quyền mà Trung Quốc đã ký kết và mối liên hệ với hình phạt tử hình
• 3.3. ICCPR và luật quốc gia của Trung Quốc
• 3.3.1. Hai phiên bản tiếng Trung của ICCPR
• 3.3.2. Trung Quốc sẽ chịu sự ràng buộc của ICCPR như thế nào
• 3.3.3. ICCPR và các luật quốc gia của Trung Quốc
• 3.3.4. Hướng tới việc phê chuẩn trong tương lai
• 3.4. Thực tiễn tư pháp về việc áp dụng các điều ước quốc tế về nhân quyền
• 3.4.1. Cách các tòa án Trung Quốc đối xử với các điều ước nhân quyền
• 3.4.2. Kinh nghiệm của các quốc gia khác
• 4. CHƯƠNG 4: VIỆC BÃI BỎ HÌNH PHẠT TỬ HÌNH Ở CÁC NƯỚC CHÂU ÂU VÀ Ý NGHĨA ĐỐI VỚI TRUNG QUỐC
• 4.1. Các yếu tố chính dẫn đến việc bãi bỏ
• 4.1.1. Mối quan hệ giữa phong trào Khai sáng và Kitô giáo
• 4.2. Tiến trình bãi bỏ ở châu Âu và bài học kinh nghiệm cho Trung Quốc
• 4.2.1. Các tiến trình bãi bỏ ở châu Âu
• 4.2.2. Kinh nghiệm chung và mối quan hệ với ICCPR
• 4.3. Ý nghĩa đối với Trung Quốc từ góc nhìn quốc tế
• 4.3.1. Xem xét các yếu tố văn hóa Trung Quốc
• 4.3.2. Các lập luận ủng hộ và phản bác tư tưởng Khai sáng ở Trung Quốc
• 5. CHƯƠNG 5: NHỮNG THÁCH THỨC ĐỐI VỚI CẢI CÁCH HÌNH PHẠT TỬ HÌNH TRONG LUẬT HÌNH SỰ TRUNG QUỐC
• 5.1. Sự phát triển của luật hình sự liên quan đến hình phạt tử hình
• 5.1.1. Bối cảnh và sự phát triển
• 5.1.2. Những điểm tương đồng và khác biệt về các tội danh tử hình giữa hai bộ luật hình sự
• 5.1.3. Xu hướng mới hướng tới cải cách hình phạt tử hình
• 5.2. Những thay đổi trong chính sách hình sự của Trung Quốc trong các chiến dịch "Đả kích nghiêm khắc"
• 5.3. Các tội danh áp dụng hình phạt tử hình
• 5.3.1. Báo cáo thường niên của Tòa án Nhân dân Tối cao
• 5.3.2. Các tội danh tham ô và nhận hối lộ
• 5.3.3. Các tội phạm liên quan đến ma túy
• 5.3.4. Các tội danh giết người
• 5.3.5. Cướp tài sản và các tội phạm bạo lực nghiêm trọng khác
• 5.4. Các hình phạt thay thế khả dĩ cho hình phạt tử hình
• 6. CHƯƠNG 6: NHỮNG THÁCH THỨC ĐỐI VỚI HÌNH PHẠT TỬ HÌNH TRONG LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ TRUNG QUỐC
• 6.1. Tầm quan trọng của quy trình xét xử công bằng đối với hình phạt tử hình
• 6.2. Sự phát triển của luật tố tụng hình sự
• 6.2.1. Cải cách luật tố tụng hình sự từ năm 1979 đến năm 1996
• 6.3. Những cải cách khả dĩ trong luật tố tụng hình sự
• 6.3.1. Luật tố tụng hình sự liên quan đến việc áp dụng hình phạt tử hình
• 6.3.2. Nghiên cứu về thời hạn xét xử tại Mỹ
• 6.3.3. Các tranh luận về cấp xét xử thứ ba
• 6.3.4. Những vấn đề trong công tác thi hành án
• 7. CHƯƠNG 7: HƯỚNG TỚI CẢI CÁCH SÂU RỘNG HƠN
• 7.1. Sự cần thiết của cải cách hình phạt tử hình
• 7.2. Các biện pháp cải cách khả dĩ
• 7.2.1. Xây dựng hệ thống pháp luật liên quan đến hình phạt tử hình tại Trung Quốc
• 7.2.2. Cải cách ở cấp độ lập pháp
• 7.2.3. Cải cách ở cấp độ tư pháp
• 7.2.4. Khả năng áp dụng chế độ xử lý phân hóa
• Phụ lục 1: Tiến trình bãi bỏ hình phạt tử hình của 14 quốc gia châu Âu
• Phụ lục 2: Lộ trình gia tăng số lượng tội danh tử hình
• Phụ lục 3: So sánh các tội danh tử hình trong Bộ luật Hình sự năm 1979 và năm 1997
• Phụ lục 4: Các biện pháp bảo đảm quyền của những người đối mặt với hình phạt tử hình
• Phụ lục 5: Các tội danh tử hình hiện hành trong Luật Hình sự Trung Quốc
• Phụ lục 6: Khảo sát
• Phụ lục 7: Bảng các tình tiết quyết định hình phạt
• Phụ lục 8: Các tội danh tử hình được bãi bỏ trong Luật sửa đổi bổ sung số 8 và 9

Tóm tắt

I. Tổng quan về cải cách án tử hình ở Trung Quốc và luật pháp quốc tế

Án tử hình tại Trung Quốc có lịch sử lâu dài, bắt nguồn từ các triều đại phong kiến với nhiều hình thức hành quyết tàn khốc. Ngày nay, Trung Quốc vẫn giữ lại hình phạt này cho các tội nghiêm trọng. Tuy nhiên, dưới áp lực của phong trào bãi bỏ toàn cầu và các cam kết nhân quyền quốc tế, quốc gia này bắt đầu xem xét cải cách. Bối cảnh luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR), đặt ra các tiêu chuẩn về quyền sống và đối xử nhân đạo. Dù chưa phê chuẩn ICCPR, Trung Quốc phải đối mặt với yêu cầu nội luật hóa các nguyên tắc này. Cải cách tập trung vào việc thu hẹp phạm vi áp dụng, tăng cường thủ tục tư pháp và tìm kiếm hình phạt thay thế. Đây là quá trình phức tạp, cân bằng giữa truyền thống pháp lý, áp lực quốc tế và tình hình nội bộ.

1.1. Lịch sử và thực trạng án tử hình tại Trung Quốc

Lịch sử án tử hình ở Trung Quốc trải qua nhiều biến động. Từ thời cổ đại với các hình thức như chém đầu và treo cổ, đến các triều đại sau áp dụng thêm những phương pháp tàn bạo hơn. Ngày nay, hệ thống pháp luật hiện đại quy định tử hình cho nhiều tội danh, bao gồm giết người, ma túy và tham nhũng. Số lượng tử tù không được công khai, nhưng các tổ chức quốc tế ước tính con số rất cao. Thực trạng này đặt ra thách thức lớn cho cải cách, đòi hỏi sự thay đổi từ nhận thức xã hội đến cơ chế tư pháp.

1.2. Vai trò của luật pháp quốc tế trong tiến trình cải cách

Luật pháp quốc tế đóng vai trò then chốt trong việc định hướng cải cách án tử hình. Các công ước nhân quyền quốc tế, dù không trực tiếp cấm tử hình, đặt ra các điều kiện nghiêm ngặt về quyền sống và thủ tục công bằng. Áp lực từ cộng đồng quốc tế, bao gồm các tổ chức nhân quyền và các nước bãi bỏ, tạo động lực cho thay đổi. Trung Quốc, với tư cách thành viên Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc, phải đối thoại và giải trình về chính sách hình sự của mình. Yếu tố này thúc đẩy quá trình rà soát pháp luật nội địa để phù hợp hơn với chuẩn mực quốc tế.

II. Phân tích các thách thức pháp lý và xã hội trong cải cách

Cải cách án tử hình ở Trung Quốc đối mặt với nhiều thách thức pháp lý và xã hội. Về mặt pháp lý, khoảng cách giữa luật hình sự Trung Quốc và tiêu chuẩn quốc tế vẫn còn lớn. Ví dụ, các tội phạm kinh tế hay phi bạo lực vẫn có thể bị kết án tử hình, điều mà luật quốc tế xem là không phù hợp với 'tội nghiêm trọng nhất'. Ngoài ra, thủ tục tư pháp thiếu minh bạch và quyền bào chữa hạn chế gây lo ngại. Về mặt xã hội, nhiều người dân vẫn ủng hộ tử hình như một công cụ răn đe và công lý. Truyền thống pháp lý nặng hình phạt và niềm tin vào sức mạnh trừng trị của nhà nước là rào cản lớn. Bất bình đẳng kinh tế và lo ngại về an ninh cũng khiến công chúng khó chấp nhận bỏ hình phạt này. Do đó, cải cách cần giải quyết cả yếu tố pháp lý lẫn tâm lý xã hội.

2.1. Khoảng cách giữa luật hình sự Trung Quốc và tiêu chuẩn quốc tế

Luật hình sự Trung Quốc hiện hành vẫn cho phép áp dụng tử hình cho một loạt tội phạm, bao gồm cả những tội không liên quan trực tiếp đến bạo lực. Điều này mâu thuẫn với tiêu chuẩn quốc tế yêu cầu chỉ áp dụng cho 'tội nghiêm trọng nhất', thường được hiểu là tội giết người có chủ đích. Ngoài ra, quyền được xét xử công bằng và quyền sống còn chưa được bảo đảm đầy đủ trong thực tế. Các bản án có thể bị ảnh hưởng bởi yếu tố chính trị hoặc áp lực xã hội, đi ngược lại nguyên tắc tư pháp độc lập của luật quốc tế.

2.2. Ảnh hưởng của dư luận và áp lực quốc tế đến tiến trình cải cách

Dư luận trong nước và áp lực quốc tế tạo nên lực lượng đối lập trong cải cách. Một bộ phận công chúng Trung Quốc ủng hộ tử hình vì lý do an ninh và truyền thống. Họ lo ngại rằng bãi bỏ sẽ dẫn đến gia tăng tội phạm. Ngược lại, áp lực từ các tổ chức nhân quyền quốc tế, các nước phương Tây và phong trào bãi bỏ toàn cầu ngày càng tăng. Các báo cáo, khuyến nghị từ cơ chế rà soát định kỳ phổ quát (UPR) của Liên Hợp Quốc gây sức ép buộc Trung Quốc phải xem xét lại. Sự cân bằng giữa hai lực lượng này quyết định tốc độ và hướng đi của cải cách.

III. Các giải pháp và phương pháp thúc đẩy cải cách án tử hình

Để thúc đẩy cải cách, nhiều giải pháp đã được đề xuất. Trước tiên là thu hẹp đáng kể danh sách tội phạm bị kết án tử hình trong Bộ luật Hình sự, loại bỏ dần các tội phi bạo lực. Thứ hai là tăng cường các biện pháp thay thế, như án tù chung thân không ân xá, để duy trì hình phạt nghiêm khắc mà không tước đoạt mạng sống. Thứ ba là cải cách thủ tục tư pháp: đảm bảo xét xử công khai, quyền bào chữa hiệu quả và quy trình kháng cáo độc lập. Áp dụng các tiêu chuẩn nhân quyền quốc tế vào luật nội địa cũng là phương pháp then chốt. Cuối cùng, nâng cao nhận thức cộng đồng thông qua giáo dục pháp luật và đối thoại xã hội là cần thiết để xây dựng đồng thuận. Kinh nghiệm từ các quốc gia đã bãi bỏ hoặc giảm tử hình có thể được nghiên cứu áp dụng một cách thận trọng.

3.1. Các hình phạt thay thế và lộ trình giảm dần án tử hình

Các hình phạt thay thế đóng vai trò trung tâm trong lộ trình cải cách. Án tù chung thân không có khả năng ân xá là lựa chọn khả thi để thay thế tử hình đối với nhiều tội nghiêm trọng. Hình phạt này đảm bảo cách ly tội phạm khỏi xã hội vĩnh viễn, đáp ứng yêu cầu trừng trị và phòng ngừa. Một lộ trình giảm dần có thể bắt đầu bằng việc đình chỉ thi hành án tử hình (moratorium), sau đó sửa đổi luật để loại bỏ dần tội danh. Lộ trình này cần được thực hiện từng bước, có đánh giá tác động để điều chỉnh phù hợp với tình hình tội phạm và dư luận.

3.2. Kinh nghiệm quốc tế và khả năng áp dụng vào bối cảnh Trung Quốc

Nhiều quốc gia đã trải qua quá trình cải cách án tử hình thành công. Kinh nghiệm từ châu Âu cho thấy vai trò quan trọng của cam kết chính trị, áp lực khu vực và giáo dục công chúng. Tuy nhiên, bối cảnh pháp lý, văn hóa và chính trị của Trung Quốc có nhiều khác biệt. Việc áp dụng không thể sao chép nguyên xi. Thay vào đó, cần nghiên cứu các yếu tố thúc đẩy cải cách ở các nước khác, như áp lực từ tổ chức nhân quyền, thay đổi nhận thức xã hội và cải cách tư pháp. Từ đó, xây dựng lộ trình phù hợp, dựa trên đối thoại nội bộ và thí điểm ở một số lĩnh vực trước.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn cho cải cách tại Trung Quốc

Cải cách án tử hình ở Trung Quốc là một quá trình tất yếu nhưng phức tạp. Bối cảnh luật pháp quốc tế cung cấp khung tham chiếu và áp lực cần thiết để thúc đẩy thay đổi. Tuy nhiên, thành công phụ thuộc vào sự cân bằng giữa cam kết quốc tế, điều kiện nội địa và ý chí chính trị. Ứng dụng thực tiễn yêu cầu một lộ trình thận trọng, bắt đầu bằng việc thu hẹp phạm vi áp dụng và tăng cường bảo đảm tư pháp. Xây dựng đồng thuận xã hội thông qua giáo dục và minh bạch thông tin là yếu tố then chốt. Cải cách không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn là phản ánh sự phát triển của một xã hội hướng tới nhân đạo và công lý hơn. Hướng đi này phù hợp với xu thế toàn cầu và có lợi cho hình ảnh quốc tế của Trung Quốc.

4.1. Triển vọng cải cách trong tương lai gần

Triển vọng cải cách án tử hình ở Trung Quốc trong tương lai gần phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Áp lực quốc tế tiếp tục tăng, đặc biệt khi Trung Quốc muốn khẳng định vai trò toàn cầu. Nội bộ đảng và nhà nước cũng có những tiếng nói ủng hộ cải cách vì lý do hình ảnh và hiện đại hóa. Các bước đi có thể bao gồm: ban hành lệnh hoãn thi hành án đối với một số tội, hoặc sửa đổi luật để tăng độ tuổi người bị kết án. Tuy nhiên, tiến trình sẽ diễn ra từ từ, với sự thận trọng cao để tránh gây bất ổn xã hội.

4.2. Ảnh hưởng đến hệ thống pháp luật và bảo vệ nhân quyền

Cải cách án tử hình sẽ có ảnh hưởng sâu rộng đến hệ thống pháp luật và bảo vệ nhân quyền tại Trung Quốc. Nó đòi hỏi sự thay đổi trong tư duy lập pháp, từ trừng trị sang hướng tiếp cận nhân đạo hơn. Hệ thống tư pháp sẽ phải tăng cường năng lực để đảm bảo xét xử công bằng và quyền bào chữa. Về nhân quyền, cải cách trực tiếp thực hiện quyền sống, một quyền cơ bản. Nó cũng thúc đẩy minh bạch và trách nhiệm giải trình của nhà nước. Thành công trong lĩnh vực này có thể tạo đà cho cải cách nhân quyền rộng hơn, cải thiện hình ảnh quốc gia trên trường quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu của Tiến sĩ Chunfang Qi (2018) tại Đại học Central Lancashire (Vương quốc Anh) với đề tài "Death Penalty Reform in China - International Law Context" là một công trình tiên phong trong lĩnh vực luật quốc tế và luật hình sự so sánh. Luận án đặt trọng tâm vào việc giải quyết xung đột giữa hệ thống tư pháp hình sự duy trì án tử hình của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và các chuẩn mực nhân quyền phổ quát toàn cầu, lấy Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị (ICCPR 1966) làm hệ quy chiếu cốt lõi. Tính tiên phong của luận án thể hiện qua việc tích hợp đa ngành giữa nghiên cứu học thuyết quy phạm pháp lý (doctrinal research), phân tích xã hội học pháp luật (socio-legal analysis) và điều tra thực nghiệm dư luận xã hội, qua đó phá vỡ định kiến cho rằng việc duy trì án tử hình tại Trung Quốc là bất biến do rào cản văn hóa truyền thống.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) được xác định rõ ràng: Trong khi các tổ chức quốc tế (Amnesty International, Council of Europe, Liên Hợp Quốc qua báo cáo UPR) thường chỉ trích Trung Quốc dựa trên các số liệu ước đoán vĩ mô mà thiếu sự thấu triệt cấu trúc vận hành tư pháp bản địa, thì giới học giả nội địa (như Zhao Bingzhi 2014, Chen Xingliang 2006) lại có xu hướng cường điệu hóa "thực tiễn đặc thù Trung Quốc" để trì hoãn cải cách lập pháp. Luận án đã lấp đầy khoảng trống này bằng việc mổ xẻ sự bất tương thích mang tính hệ thống giữa Luật Hình sự (Criminal Law 1979/1997) cùng Luật Tố tụng Hình sự (Criminal Procedure Law) của Trung Quốc với Điều 6 (quyền sống và giới hạn "các tội nghiêm trọng nhất") và Điều 14 (chuẩn mực xét xử công bằng - fair trial) của ICCPR.

Hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu được thiết kế mạch lạc:

1. RQ1: Quá trình tiến hóa lịch sử và bản chất chính trị - xã hội của chế định án tử hình tại Trung Quốc từ thời kỳ Tiên Tần đến nay đã định hình chính sách hình phạt hiện đại như thế nào?
2. RQ2: Mức độ và cơ chế áp dụng các điều ước quốc tế về nhân quyền (đặc biệt là ICCPR) trong hệ thống tư pháp nội địa Trung Quốc diễn ra như thế nào trong điều kiện thiếu vắng quy định hiến định rõ ràng về quan hệ giữa luật quốc tế và luật quốc gia?
3. RQ3: Kinh nghiệm bãi bỏ tử hình tại 14 quốc gia Châu Âu và các quốc gia Châu Á lân cận (Hàn Quốc, Ấn Độ) đem lại những bài học lập pháp và tư pháp khả thi nào cho lộ trình cải cách của Trung Quốc?
4. RQ4: Những khoảng trống và xung đột pháp lý cụ thể nào tồn tại trong Luật Hình sự Trung Quốc khi đối chiếu với tiêu chuẩn "các tội nghiêm trọng nhất" theo Điều 6(2) ICCPR?
5. RQ5: Cần thực hiện những cải cách tố tụng hình sự nào để bảo đảm thủ tục tư pháp công bằng, loại trừ bức cung nhục hình và ngăn ngừa án oan sai đối với các tội phạm chịu khung hình phạt tử hình?
6. RQ6: Đâu là lộ trình và giải pháp thay thế hình phạt tử hình mang tính khả thi cao nhất nhằm hướng tới việc phê chuẩn ICCPR và tiến tới bãi bỏ trên thực tế (de facto abolition)?

Khung lý thuyết của luận án tích hợp chặt chẽ giữa Chủ nghĩa thực chứng pháp lý (Legal Positivism), Chủ nghĩa hiện thực pháp lý (Legal Realism) và Chủ nghĩa thế giới tân tự do (Neo-liberal Cosmopolitanism), kết hợp học thuyết Khế ước xã hội của Cesare Beccaria, Thuyết công lý báo ứng của Immanuel Kant và Georg Hegel, Thuyết công lợi của Jeremy Bentham và Thuyết đấu tranh giai cấp của Karl Marx. Phạm vi nghiên cứu bao quát chiều dài lịch sử hơn 2.000 năm của tư pháp Trung Quốc, tập trung sâu vào giai đoạn 1979–2018, khảo sát thực nghiệm nhóm trí thức trẻ và phân tích 16 đại án kinh tế cùng hàng loạt vụ án oan sai điển hình.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn trong luận án chỉ ra sự phân hóa sâu sắc giữa hai trường phái tư tưởng lớn trong lịch sử triết học pháp quyền và luật học quốc tế:

Trường phái phản đối án tử hình khởi nguồn từ Cesare Beccaria (1764), người lập luận rằng quyền lực nhà nước không thể bao hàm quyền tước đoạt sinh mạng công dân: "the death penalty is not a matter of right,…but is an act of war on the part of society against the citizen that comes about when it is deemed necessary or useful to destroy his existence." Tiếp nối tư tưởng này, Jeremy Bentham (1789, 1831) phê phán án tử hình dưới góc độ công lợi và tính bất khả hoàn lương, chỉ ra hiện tượng tiêu cực mang tính quy luật mà ông định danh là "positive maleficence: tendency to produce crimes", khi việc áp dụng hình phạt tử hình tràn lan làm suy giảm tính nhạy cảm của tội phạm trước răn đe và thúc đẩy họ tiêu diệt nhân chứng để thoát thân. Karl Marx (1853) kịch liệt bác bỏ chức năng răn đe của hình phạt tử hình thông qua tuyên bố: "Now what right have you to punish me for the amelioration or intimidation of others? And besides, there is history – there is such a thing as statistics – which prove with the most complete evidence that since Cain the world has neither been intimidated nor ameliorated by punishment."

Ngược lại, trường phái duy trì hình phạt tử hình được bảo vệ bởi Immanuel Kant (1797) với mệnh lệnh tuyệt đối a priori, khẳng định kẻ giết người buộc phải đền mạng để duy trì trật tự công lý xã hội, và Georg W. F. Hegel (1821) với quan điểm biện chứng rằng sự trừng phạt chính là sự phủ định hành vi xâm phạm quyền của chính tội phạm. Trong kỷ nguyên hiện đại, các học giả như Ernest Van Den Haag (1969) và Isaac Ehrlich (1975, 2008) tiếp tục củng cố luận điểm răn đe kinh tế học và công lý báo ứng.

Trong nghiên cứu đương đại về Trung Quốc, David T. Johnson và Franklin E. Zimring (2009) nhấn mạnh vị thế trung tâm của quốc gia này: "when one nation is responsible for nine-tenths or more of the world’s executions, it will play an outsized role in determining future world trends. For this reason, China is a compulsory stop on any tour of capital punishment in the world, and it is the most important case study." Trong khi một số học giả phương Tây như Stephen Noakes (2012) cho rằng chính sách "giết ít, giết thận trọng" (Kill Fewer, Kill Carefully) phản ánh quá trình thể chế hóa án tử hình nhằm củng cố tính chính danh của chế độ hơn là hướng tới dân chủ hóa tự do, thì Miao Michelle (2013) định vị án tử hình tại Trung Quốc như một công cụ dân túy (populist instrument) giải tỏa bất an xã hội: "Nowadays, the demands of the masses for revenge, justice and equality have been translated into a fervent passion for capital punishment for certain offences and offenders. By reaching out to satisfy these public demands and sentiments, the party-state hopes to enhance its political legitimacy."

Luận án đã so sánh đa chiều với các nghiên cứu quốc tế:

1. Nghiên cứu Châu Âu và Nga: Báo cáo Ủy ban châu Âu (1962) và tiến trình đình chỉ thi hành án tử hình (moratorium) tại Nga năm 1996 dưới sức ép gia nhập Hội đồng Châu Âu (CoE) chỉ ra rằng cải cách pháp lý do tầng lớp tinh hoa lãnh đạo có thể đi trước dư luận xã hội.
2. Nghiên cứu Ấn Độ: Bikram Jeet Batra (2011) với học thuyết "hiếm trong số những trường hợp cực hiếm" (rarest of rare formula) của Tòa án Tối cao Ấn Độ, chứng minh cơ chế hạn chế áp dụng tử hình thông qua tư pháp tại một quốc gia đang phát triển có mật độ dân số cao.
3. Nghiên cứu Hàn Quốc: Phân tích của Hoh Il-Tae (2011) về sự chuyển dịch từ hệ thống pháp luật ảnh hưởng bởi "Đại Minh Luật" sang trạng thái bãi bỏ tử hình trên thực tế từ năm 2007.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng học thuyết pháp lý tân tự do (Neo-liberal Cosmopolitanism) trong bối cảnh các quốc gia có chủ quyền chuyển tiếp và thể chế chính trị phi phương Tây. Tác giả chỉ ra rằng sự hội nhập chuẩn mực nhân quyền quốc tế không nhất thiết diễn ra thông qua sự sụp đổ chế độ hay tiếp nhận nguyên khối chủ nghĩa tự do phương Tây, mà có thể diễn ra thông qua quá trình bản địa hóa và tái cấu trúc quy phạm (normative localization).

Hệ thống giả thuyết lý thuyết của luận án:

• Proposition 1 ($P_1$): Mức độ phụ thuộc vào án tử hình tỷ lệ nghịch với mức độ hoàn thiện của hệ thống an sinh xã hội và tính độc lập tư pháp trong việc xử lý tội phạm kinh tế.
• Proposition 2 ($P_2$): Các chiến dịch trấn áp tội phạm mang tính chính trị ("Nghiêm đả" - Strike Hard) làm suy thoái tính nghiêm minh của thủ tục tố tụng (due process), trực tiếp làm gia tăng xác suất oan sai tư pháp.
• Proposition 3 ($P_3$): Việc loại bỏ án tử hình đối với các tội danh phi bạo lực không làm gia tăng tỷ lệ tội phạm tương ứng nếu có chế tài thay thế nghiêm khắc và hiệu quả (như tù chung thân thực chất).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án kết hợp ba góc độ tiếp cận:

1. Tiếp cận Cấu trúc Nhị nguyên Thể chế: Phân tích sự giằng co giữa tư tưởng "Lễ trị" (đạo đức Nho giáo, tính gia trưởng, tôn ti trật tự) và "Pháp trị" (hình phạt hà khắc thời Tần, tư tưởng công cụ chuyên chính) đối kháng với các nguyên tắc pháp quyền hiện đại du nhập từ cuộc cải cách luật pháp cuối thời Thanh của Thẩm Gia Bổn (Shen Jiaben 1907–1910).
2. Tiếp cận Tương thích Điều ước: Sử dụng mô hình kiểm định kép: tính tương thích lập pháp thực định (substantive compliance) theo Điều 6 ICCPR và tính tương thích thủ tục bảo vệ quyền (procedural compliance) theo Điều 14 ICCPR.
3. Điều kiện biên (Boundary Conditions): Khung phân tích được xác lập trong bối cảnh Trung Quốc duy trì nguyên tắc nhất thể hóa quyền lực nhà nước dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, cơ chế tư pháp chịu sự chỉ đạo của Ủy ban Chính pháp, và việc phê chuẩn các công ước quốc tế phụ thuộc vào việc chuyển hóa lập pháp nội địa (dualist approach) thay vì áp dụng trực tiếp (monist approach).

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng triết lý nghiên cứu Hiện thực phê phán (Critical Realism) kết hợp phương pháp nghiên cứu hỗn hợp (Mixed-Methods Research Design):

• Nghiên cứu quy phạm (Doctrinal Legal Research): Phân tích so sánh từng điều khoản của Luật Hình sự Trung Quốc năm 1979 (chiếm tỷ lệ lớn tội danh tử hình), Bộ luật Hình sự sửa đổi năm 1997, Tu chính án số 8 (2011) và Tu chính án số 9 (2015) với văn bản ICCPR, các Nghị quyết của ECOSOC và án lệ của Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ).
• Thiết kế đa cấp độ (Multi-level Design): Cấp độ quốc tế (chuẩn mực LHQ, ICCPR, ECHR) $\rightarrow$ Cấp độ lập pháp quốc gia (Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc) $\rightarrow$ Cấp độ thực thi tư pháp (Tòa án Nhân dân Tối cao - SPC, Viện Kiểm sát, Cơ quan Công an) $\rightarrow$ Cấp độ vi mô (nhận thức xã hội và các bị can cụ thể).

Quy trình nghiên cứu rigorous

1. Thu thập dữ liệu án lệ oan sai điển hình: Phân tích định tính chuyên sâu các hồ sơ vụ án oan sai chấn động lịch sử tư pháp Trung Quốc:
   • Vụ án Đỗ Bồi Vũ (Du Peiwu) và Lý Cửu Minh (Li Jiuming) - điển hình của bức cung nhục hình trong lực lượng công an.
   • Vụ án Xa Tương Lâm (She Xianglin) và Triệu Tác Hải (Zhao Zuohai) - nạn nhân bị kết án tử hình về tội giết người khi "nạn nhân" sau đó vẫn còn sống trở về.
   • Vụ án Nhiếp Thụ Bân (Nie Shubin) và Hugjiltu (Hô Cách Cát Lặc Đồ) - các bị án đã bị xử bắn oan và chỉ được tuyên vô tội sau hàng chục năm khi hung thủ thực sự sa lưới.
2. Phân tích dữ liệu thực nghiệm án tử hình kinh tế và ma túy: Khảo sát 16 trường hợp đại án tham nhũng, nhận hối lộ và dữ liệu các vụ án ma túy giai đoạn 2015–2016 từ Báo cáo Thường niên của Tòa án Nhân dân Tối cao (SPC Annual Reports).
3. Tam giác đạc dữ liệu (Triangulation): Kết hợp dữ liệu văn bản luật thực định, biên bản xét xử, báo cáo thống kê quốc tế (Amnesty International, Council of Europe) và kết quả khảo sát bảng hỏi thực nghiệm tại Phụ lục 6 (Appendix 6).

Data và phân tích

Phần nghiên cứu thực nghiệm tại Phụ lục 6 khảo sát nhận thức của sinh viên đại học và cử nhân mới tốt nghiệp tại Trung Quốc đối với án tử hình. Mẫu khảo sát tập trung vào phân khúc dân số có học vấn cao – lực lượng nòng cốt định hình ý thức pháp luật tương lai của quốc gia. Các công cụ thống kê mô tả được áp dụng nhằm đánh giá thái độ đối với việc bãi bỏ án tử hình, mức độ tin tưởng vào sự chuẩn xác của tư pháp, và phản ứng đối với các hình phạt thay thế. Kết quả khảo sát làm sáng tỏ tính phân hóa: trong khi dư luận đại chúng thể hiện tâm lý duy trì án tử hình mang tính báo ứng truyền thống ("giết người đền mạng"), nhóm trí thức trẻ thể hiện sự ủng hộ rõ rệt đối với việc xóa bỏ án tử hình cho tội phạm phi bạo lực, tội phạm kinh tế và ủng hộ áp dụng hình phạt tù chung thân không ân xá.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Bản chất sai lệch cấu trúc dẫn đến oan sai tư pháp: Luận án chứng minh rằng các vụ án tử hình oan sai nghiêm trọng (như vụ Nie Shubin bị thi hành án năm 1995, minh oan năm 2016; vụ Hugjiltu bị xử bắn năm 1996 ở Nội Mông, minh oan năm 2014) không phải là lỗi cá giác ngộ cá nhân mà là hệ quả của cơ chế tố tụng thiên lệch lấy lời nhận tội làm trung tâm (confession-centered approach), kết hợp với áp lực phá án trong các đợt vận động chính trị.
2. Sự không tương thích nghiêm trọng với Điều 6(2) ICCPR: Bất chấp những bước tiến của Tu chính án số 8 (xóa bỏ 13 tội danh tử hình phi bạo lực) và Tu chính án số 9 (xóa bỏ thêm 9 tội danh), Luật Hình sự Trung Quốc vẫn duy trì án tử hình đối với các tội danh tham nhũng, nhận hối lộ và tội phạm ma túy. Điều này vi phạm trực tiếp định nghĩa chuẩn mực của Ủy ban Nhân quyền LHQ (UN Human Rights Committee) vốn chỉ giới hạn "tội nghiêm trọng nhất" cho hành vi cố ý giết người trực tiếp gây hậu quả chết người.
3. Tính chất nhị nguyên trong áp dụng điều ước quốc tế: Trung Quốc áp dụng cơ chế chuyển hóa mặc định nhưng thiếu nhất quán. Toàn bộ các cấp tòa án Trung Quốc hầu như không bao giờ viện dẫn trực tiếp các điều ước nhân quyền quốc tế mà quốc gia này đã ký kết hoặc phê chuẩn để làm căn cứ giảm nhẹ hoặc loại trừ án tử hình.
4. Tác động tích cực từ việc thu hồi thẩm quyền phê chuẩn tử hình (2007): Luận án chỉ ra bước ngoặt mang tính thể chế khi Tòa án Nhân dân Tối cao (SPC) thu hồi quyền phê chuẩn án tử hình từ các Tòa án Cấp cao địa phương (High People's Courts) vào ngày 01/01/2007, dẫn đến việc giảm ngay lập tức ước tính hàng ngàn vụ thi hành án mỗi năm và chuẩn hóa quy trình thẩm định chứng cứ.

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Luận án bác bỏ quan điểm tất định văn hóa (cultural determinism), chứng minh rằng quan niệm truyền thống Nho giáo về "Thận hình" (cẩn trọng trong hình phạt) và "Khẳng tuất" (khoan dung) hoàn toàn có thể tương thích và bổ trợ cho các nguyên tắc nhân quyền hiện đại của ICCPR.
• Về mặt phương pháp luận: Thiết lập mô hình nghiên cứu kết hợp giữa giải thích quy phạm pháp luật nội trị và phân tích xã hội học pháp luật về động thái tư pháp trong các chế độ chuyển đổi kinh tế - xã hội nhanh.
• Về mặt lập pháp và chính sách:
  1. Lộ trình lập pháp: Tiếp tục ban hành Tu chính án Luật Hình sự nhằm xóa bỏ toàn bộ án tử hình đối với tội phạm kinh tế (tham ô, hối lộ) và tội phạm sở hữu phi bạo lực.
  2. Chế tài thay thế: Thiết lập chế định "Tù chung thân không giảm án và không tha tù trước thời hạn" (Life Imprisonment without Parole/Commutation) đối với các trường hợp phạm tội đặc biệt nghiêm trọng thay vì áp dụng tử hình thi hành ngay.
  3. Cải cách Tố tụng: Hoàn thiện chế độ xét xử ba cấp (Trial of Third Instance) đối với các vụ án có khung hình phạt tử hình, bảo đảm quyền có luật sư bào chữa ngay từ giai đoạn thẩm vấn đầu tiên của cơ quan điều tra, triệt để loại trừ chứng cứ bất hợp pháp thu thập do bức cung.

---

Limitations và Future Research

1. Hạn chế về tính minh bạch của dữ liệu: Do số liệu thống kê án tử hình tại Trung Quốc vẫn thuộc phạm vi bí mật quốc gia (State Secrets), luận án phải sử dụng các dữ liệu gián tiếp từ Báo cáo của SPC, các vụ án công khai và ước tính từ các tổ chức quốc tế có uy tín.
2. Mẫu khảo sát thực nghiệm: Khảo sát xã hội học tại Phụ lục 6 chủ yếu tập trung vào đối tượng sinh viên và trí thức trẻ có học vấn cao, chưa phản ánh đầy đủ phổ nhận thức của tầng lớp nông dân và công nhân tại các vùng nông thôn hẻo lánh.
3. Định hướng nghiên cứu tương lai:
   • Đánh giá tác động thực tế của cơ chế giám sát xét xử qua video và thu âm bắt buộc trong toàn bộ quá trình thẩm vấn đối với việc giảm tỷ lệ tuyên án tử hình.
   • Nghiên cứu cơ chế bồi thường nhà nước và phục hồi danh dự cho các nạn nhân của án oan sai tử hình.
   • Phân tích so sánh chiều sâu về án tử hình trong khối các nước BRICS.
   • Nghiên cứu mô hình định lượng hóa các tình tiết giảm nhẹ trong việc áp dụng chế định "Tử hình hoãn thi hành 2 năm" (Death Penalty with a Two-Year Reprieve - Si Huan).

---

Tác động và ảnh hưởng

• Đóng góp học thuật: Luận án là một trong những công trình nghiên cứu bằng tiếng Anh toàn diện nhất về cải cách án tử hình tại Trung Quốc dưới góc độ Luật Quốc tế, được trích dẫn rộng rãi bởi các nhà nghiên cứu nhân quyền và luật so sánh toàn cầu.
• Tác động chính sách và lập pháp: Cung cấp luận cứ khoa học thực chứng cho các nhà lập pháp thuộc Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (NPC) trong việc xây dựng lộ trình giảm bớt tội danh tử hình và chuẩn bị các điều kiện pháp lý cho việc phê chuẩn ICCPR.
• Thực tiễn tư pháp: Góp phần hỗ trợ các thẩm phán Tòa án Nhân dân Tối cao và Tòa án các cấp trong việc áp dụng thống nhất chế định "Tử hoãn" (Si Huan) như một biện pháp trung gian giảm thiểu thi hành án tử hình trên thực tế.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận hệ thống tư liệu lịch sử pháp luật phong phú từ thời Tiên Tần, thời phong kiến (Sui, Tang, Ming, Qing) đến hiện đại, cùng khung lý thuyết tích hợp giữa triết học pháp quyền phương Tây và tư tưởng pháp lý phương Đông.
• Cơ quan Lập pháp và Cố vấn Chính sách: Nắm bắt được các phương án sửa đổi Luật Hình sự và Luật Tố tụng Hình sự cụ thể, khả thi nhằm thu hẹp khoảng cách với chuẩn mực quốc tế mà không gây xáo trộn trật tự trị an.
• Thẩm phán, Kiểm sát viên và Luật sư hình sự: Có thêm tài liệu tham khảo chuyên sâu về các tiêu chuẩn xét xử công bằng, nguyên tắc suy đoán vô tội và kỹ năng nhận diện, loại trừ chứng cứ bất hợp pháp trong các vụ án đặc biệt nghiêm trọng.
• Các Tổ chức Quốc tế và Cơ quan Nhân quyền: Hiểu rõ cấu trúc nội tại và những khó khăn thực tế của hệ thống tư pháp Trung Quốc để xây dựng các chương trình đối thoại nhân quyền mang tính xây dựng và hiệu quả hơn.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Luận án đã mở rộng Chủ nghĩa thế giới tân tự do (Neo-liberal Cosmopolitanism) trong lĩnh vực xã hội học pháp luật quốc tế khi giải quyết thành công nghịch lý giữa bảo vệ nhân quyền phổ quát và tôn trọng chủ quyền quốc gia đặc thù. Tác giả chứng minh rằng chuẩn mực ICCPR không hoạt động như một sự áp đặt ngoại lai mà đóng vai trò như một chất xúc tác bên ngoài (catalyst) kích hoạt quá trình tự cải cách và hồi sinh các giá trị nhân văn sẵn có trong truyền thống pháp lý bản địa ("Nhân chính", "Thận hình" của Nho giáo), hóa giải sự đối kháng giả tạo giữa giá trị phương Tây và truyền thống Trung Hoa.

2. Đổi mới phương pháp luận của luận án so với các công trình trước đây thể hiện ở điểm nào?

So với các nghiên cứu của Roger Hood (2015) vốn tập trung vào dữ liệu toàn cầu khái quát, hoặc các nghiên cứu của Zhao Bingzhi (2011) chủ yếu thuần túy phân tích luật thực định nội địa, luận án của Chunfang Qi đã thực hiện bước đột phá phương pháp luận bằng cách kết hợp:

• Phương pháp phân tích lịch sử tư tưởng pháp lý kéo dài 4.000 năm;
• Phương pháp giải thích luật học quy phạm đối chiếu chi tiết từng điều khoản giữa luật quốc gia và điều ước quốc tế;
• Phương pháp nghiên cứu trường hợp sâu (deep case studies) trên các hồ sơ oan sai thực tế và đại án tham nhũng;
• Phương pháp điều tra xã hội học thực nghiệm bảng hỏi tại Phụ lục 6.

3. Phát hiện gây ngạc nhiên nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì?

Phát hiện mang tính phản trực giác (counter-intuitive) nhất là: Dư luận xã hội ủng hộ án tử hình tại Trung Quốc không phải là một khối thống nhất bất biến như các học giả bảo thủ thường lập luận. Dữ liệu thực nghiệm chỉ ra rằng sự ủng hộ án tử hình trong quần chúng thực chất bắt nguồn từ sự thiếu niềm tin vào tính minh bạch của các hình phạt thay thế (nỗi lo ngại quan chức tham nhũng dùng tiền và quyền lực để được giảm án hoặc tha tù sớm). Khi được cung cấp phương án thay thế là hình phạt Tù chung thân thực chất không ân xá, tỷ lệ ủng hộ duy trì án tử hình đối với tội phạm phi bạo lực và tham nhũng giảm đi rõ rệt.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng/kiểm chứng nghiên cứu (replication protocol) không?

Luận án cung cấp hệ thống phụ lục cực kỳ chi tiết (từ Appendix 1 đến Appendix 8), bao gồm:

• Toàn văn bảng câu hỏi điều tra xã hội học và bảng thống kê kết quả phân tích (Appendix 6);
• Bảng so sánh chi tiết từng tội danh tử hình trong Bộ luật Hình sự 1979 và 1997 (Appendix 3);
• Bảng danh mục các tội danh tử hình đã được bãi bỏ trong Tu chính án 8 và 9 (Appendix 8);
• Bảng tổng hợp các tình tiết giảm nhẹ hình phạt trong thực tiễn tư pháp (Appendix 7). Quy trình phân tích văn bản luật và phương pháp mã hóa dữ liệu án lệ hoàn toàn có thể được tái lập và kiểm chứng bởi các nhà nghiên cứu độc lập.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm được phác thảo như thế nào?

Luận án định hình chương trình nghị sự 10 năm xoay quanh ba giai đoạn chiến lược:

1. Giai đoạn 1 (1-3 năm): Hoàn thiện lập pháp bãi bỏ hoàn toàn án tử hình đối với tất cả các tội danh phi bạo lực còn lại trong Luật Hình sự (kinh tế, tài chính, sở hữu).
2. Giai đoạn 2 (4-6 năm): Cải cách triệt để Luật Tố tụng Hình sự, thiết lập thủ tục phúc thẩm lần hai/xét xử cấp thứ ba (trial of third instance) đối với mọi phán quyết tử hình, bảo đảm tuyệt đối quyền có luật sư bào chữa từ khi bắt giữ.
3. Giai đoạn 3 (7-10 năm): Hoàn tất quá trình phê chuẩn ICCPR tại Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc, ban hành quy định chuyển hóa điều ước vào hệ thống tư pháp, tiến tới thiết lập lệnh tạm hoãn thi hành án tử hình trên thực tế (moratorium de facto) trên toàn lãnh thổ.

---

Kết luận

1. Hệ thống hóa toàn diện 4.000 năm lịch sử án tử hình Trung Quốc: Khái quát tiến trình chuyển biến từ các phương thức hành quyết man rợ thời cổ đại đến tư tưởng "Thận hình" thời Tùy - Đường, cuộc cải cách Thẩm Gia Bổn cuối thời Thanh, và các giai đoạn biến động chính trị thời kỳ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.
2. Xác định các điểm nghẽn tương thích quy phạm với ICCPR: Chỉ rõ những xung đột căn bản giữa Luật Hình sự/Luật Tố tụng Hình sự Trung Quốc với Điều 6 và Điều 14 của ICCPR, đưa ra các đề xuất kỹ thuật lập pháp chuẩn xác để loại bỏ rào cản phê chuẩn công ước.
3. Giải mã bản chất cấu trúc của các vụ án tử hình oan sai: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm khẳng định bức cung nhục hình và cơ chế tư pháp phục vụ mục tiêu trấn áp chính trị là nguyên nhân gốc rễ dẫn đến oan sai, đòi hỏi phải thiết lập nền tư pháp thủ tục công bằng (due process).
4. Đề xuất hệ thống chế tài thay thế khả thi: Xây dựng khung pháp lý cho hình phạt tù chung thân không giảm án và mở rộng áp dụng chế định "Tử hoãn" (Si Huan), tạo bước đệm chuyển tiếp an toàn từ duy trì sang bãi bỏ án tử hình.
5. Định vị lộ trình cải cách tiệm tiến: Chứng minh tính khả thi của lộ trình cải cách do nhà nước dẫn dắt kết hợp chuyển biến nhận thức xã hội, mở ra hướng đi mới cho nền tư pháp hình sự Trung Quốc hội nhập đầy đủ vào dòng chảy pháp quyền và nhân quyền quốc tế trong thế kỷ XXI.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Death Penalty Reform in China- International Law Context by Chunfang Qi A thesis submitted in partial fulfilment for the requirements for the degree of Doctor of Philosophy at the University of Central Lancashire October 2018 i STUDENT DECLARATION FORM Concurrent registration for two or more academic awards *I declare that while registered as a candidate for the research degree, I have not been a registered candidate or enrolled student for another award of the University or other academic or professional institution. Material submitted for another award *I declare that no material contained in the thesis has been used in any other submission for an academic award and is solely my own work. Signature of Candidate Chunfang Type of Award Doctor of Philosophy School LAW ii ABSTRACT This thesis provides an account of the history and the status quo of the death penalty in China, along with an analysis of its possible reform in the future. It begins by looking at the history of the use of the death penalty in China from the pre-Qin-Han era to the present.

It revolves around consideration of the international law context, the drawbacks of and challenges to the Chinese legal system concerning the use of the death penalty and the would-be approaches to death penalty reform in China against the background of the global abolition movement. It examines the debates between reformists/neo-liberal cosmopolitans and conservatives in Chinese legal history from the end of the Qing dynasty to present-day China. Concerning the international law context, this thesis analyses how China treats international treaties, especially capital punishment related human rights treaties (mainly the ICCPR), on the legislative and judicial level. It studies the factors that have influenced the abolition movement in European countries.

The thesis examines the Chinese Criminal Law and the Criminal Procedure Law to find challenges and gaps concerning the use of the death penalty between the Chinese legal system and the requirements of international human rights treaties. It also analyses case studies and empirical studies of capital crimes. Subsequently, the work outlines a number of alternative punishments to the death penalty and possible approaches to reform. It also analyses the present impetus for reform of the death penalty in China from a socio-economic perspective.

The thesis further examines Chinese public opinion concerning the reform/abolition of the death penalty, as reflected in various surveys conducted by the author herself, as well as other Chinese or foreign scholars, for which a detailed analysis is provided in Appendix 6. Finally some possible suggestions and solutions are provided for the future reform of the death penalty in China. iii TABLE OF CONTENTS ABSTRACT. iii TABLE OF CONTENTS.

iv TABLE OF FIGURES. ix LIST OF ABBREVIATIONS. 1 CHAPTER 1 GENERAL INTRODUCTION. The Definition of Death Penalty .1 Conflict between Abolitionists and Retentionists World Wide .2 Recent Western Views on the Death Penalty .3 Academic research on the death penalty in China.5 ORIGINALITY AND CONTRIBUTIONS IN THE THESIS .1 Why Is Reform of The Death Penalty Chosen as The Research Theme? .2 Originality and Contribution.2 The Application of Interdisciplinary and Socio-Legal Research Method .3 Discussion of Methodologies of Legal Positivism, Realism, and Neo-Liberal Cosmopolitanism .7 STRUCTURE OF THE THESIS.

33 CHAPTER 2 HISTORICAL REVIEW AND CASES STUDY OF THE DEATH PENALTY IN CHINA .2 A HISTORICAL REVIEW OF THE DEATH PENALTY IN CHINA.1 The Origination of the Death Penalty in China .2 The Main Capital Crimes in China’s History.3 Methods of Execution in China .4 The Legal Systems Relevant To the Death Penalty .5 A Brief Period of Suspension during the Tang Dynasty .3 THE SHEN JIABEN REFORM .1 The Context of the Reform .2 Shen’s Legal Thoughts .4 The Debates between Conservatives and Reformists .4 THE ATTITUDES OF THE SUCCESSIVE GOVERNMENTS TO THE DEATH PENALTY .1 The Post-Qing Governments’ Attitude .2 The Legal Thoughts in the CCP’s Regime .1 The Cases of Du Peiwu and Li Jiuming.2 The Cases of She Xianglin and Zhao Zuohai .3 The Cases of Nie Shubin and Hugjiltu.6 EXISTING CHALLENGES TO THE CHINESE LEGAL SYSTEM .1 The First Challenge .2 The Second Challenge. 74 CHAPTER 3 CHINA’S BEHAVIOUR AND ACTS UNDER INTERNATIONAL LAW .2 GENERAL INTERNATIONAL LAW WITHIN CHINA’S DOMESTIC LEGAL SYSTEM .1 Historical Review and Concepts of Monism and Dualism .2 Current Situation of Application .3 THE MAIN GENERAL ISSUES OF HUMAN RIGHTS LAW .1 Arguments and Counterarguments of the Application of Human Rights Law in China .2 All Human Rights Treaties Signed By China and the Relation with the Death Penalty .4 THE ICCPR AND CHINA’S DOMESTIC LAW .1 Two Chinese Versions of the ICCPR .2 How Would China Be Bound by the ICCPR .3 The ICCPR and the Chinese Domestic Laws.4 Towards Future Ratification .5 JUDICIAL PRACTICE ON THE APPLICATION OF HUMAN RIGHTS TREATIES .1 How China’s Courts Treat Human Rights Treaties .2 Other Countries Experience. 110 CHAPTER 4 ABOLITION IN EUROPEAN COUNTRIES AND ITS IMPLICATIONS FOR CHINA .2 MAIN FACTORS FOR ABOLITION .3 The Relationship between Enlightenment and Christianity .3 THE PROCESS OF ABOLITION IN EUROPE AND ITS EXPERIENCE FOR CHINA .1 The Processes of Abolition in Europe .2 The General Experience and the relationship with the ICCPR .4 THE MEANING TO CHINA FROM AN INTERNATIONAL PERSPECTIVE .1 Examining Chinese Cultural Factors .2 Arguments and Counterarguments of Enlightenment Thought in China. 141 CHAPTER 5 CHALLENGES TO DEATH PENALTY REFORM IN CHINESE CRIMINAL LAW .2 THE EVOLUTION OF THE CRIMINAL LAW RESPECTING CAPITAL PUNISHMENT .1 Background and Evolution.2 Similarities and Differences Concerning Capital Crimes between the Two Criminal Laws .3 The New Trend towards the Death Penalty Reform .3 CHANGES IN CHINA’S PENAL POLICIES IN ‘HARD STRIKE’ CAMPAIGNS.

CRIMES SUBJECT TO THE DEATH PENALTY .1 The SPC Annual Report.2 Crimes of Embezzlement and Bribery .3 Drug-Related Crimes .4 Crimes of Murder .5 Robbery and the Other Serious Violent Crimes .5 THE WOULD-BE ALTERNATIVES FOR THE DEATH PENALTY. 186 CHAPTER 6 CHALLENGES TO DEATH PENALTY IN CHINESE CRIMINAL PROCEDURE LAW .2 THE IMPORTANCE OF DUE PROCESS CONCERNING CAPITAL PUNISHMENT. EVOLUTION OF CRIMINAL PROCEDURE LAW .1 Reform of Criminal Procedure Law from 1979 to 1996.4 POSSIBLE REFORM IN THE CRIMINAL PROCEDURE LAW.1 Criminal Procedure Law Concerning the Use of the Death Penalty .2 Research on Time Limitation on Trial in the U.3 Debates on Trial of Third Instance .4 Problems with the Execution. 217 CHAPTER 7 TOWARDS FURTHER REFORM .2 THE NECESSITY OF THE REFORM OF THE DEATH PENALTY .3 POSSIBLE MEASURES FOR REFORM .1 Establishing China’s Death Penalty Related Legal System .2 Reform at the Legislative Level.3 Reform at the Judicial Level.4 Possibility of Differential Treatment.

239 APPENDIX 1 THE PROCESS OF 14 EUROPEAN COUNTRIES ABOLISHED CAPITAL PUNISHMENT. I APPENDIX 2 THE ROUTE OF HOW THE NUMBER OF CAPITAL CRIMES INCREASED .IV APPENDIX 3 COMPARISONS OF THE DEATH PENALTY OFFENCES IN THE 1979 CRIMINAL LAW AND THE 1997 ONE.VII APPENDIX 4 SAFEGUARDS GUARANTEEING PROTECTION OF THE RIGHTS OF THOSE FACING THE DEATH PENALTY. XIV APPENDIX 5 THE CURRENT CAPITAL CRIMES IN THE CHINESE CRIMINAL LAW. XV APPENDIX 6 THE SURVEY.

XVII APPENDIX 7 TABLE OF CIRCUMSTANCES OF MEASURE OF PENALTY. XXXV APPENDIX 8 THE ABOLISHED CAPITAL CRIMES IN AMENDMENT 8 AND 9. XXXVII vii TABLE OF FIGURES Figure 1 Table 3.1 Chins signed human rights treaties .1 Time of Abolition, signature and ratification .131 Figure 3 Pie chart 5.1: the proportion of capital crimes in 1979.146 Figure 4 Pie chart 5.2 the proportion of capital crimes in 1997 .146 Figure 5 Pie chart 5.3 source from the criminal law .150 Figure 6 Pie Chart 5.4 the proportion of crimes in 2015 in China .5 16 cases of crimes of Embezzlement .164 Figure 8 Drug related cases in 2015 and 2016 .171 viii ACKNOWLEDGEMENT During the course of preparing and writing this thesis, I have been helped by many persons to whom I am much indebted for assistance and advice. First, I wish to acknowledge the help and encouragement of my first research supervisor professor Keyuan Zou.

I have profited from his guidance, suggestions and instructions in many hours of discussion with him. Without his solid support and deep understanding this thesis would never have been completed. I am also grateful to my second supervisor Dr. Ian Turner for the useful suggestions given to me at various stages of my research.

He has spent a lot time on reading and commenting upon the several drafts of this thesis, seeking to reduce incorrect descriptions of the content as well as language and grammar problems. I would also like to express my very sincere and special thanks to my tutor Dr. She helped me in every aspect from my study in the UCLan and my living in Preston; to my referee Professor Richard Taylor, who gave me precious opinions at my transfer viva. I wish to acknowledge my gratitude to the authorities of the People’s Court of Gaoyang County and the Committee of the CCP and the government in Gaoyang County for having sponsored me to enable me to pursue my research in the UK.

I wish to record my sincere gratitude for the unfailing help and courtesy afforded to me by Dr Paul Marston and his wife Janice Marston. They helped proofread all my chapters and gave me helpful opinions and suggestions from their perspective as well as helped me to settle down in the UK. I wish in addition to express my thanks to many in the UK and China who generously gave of their time to help me, in particular, to Ms Anne-Marie Cobb and Mr Richard Ikin, who also have helped proofread my thesis and gave me useful suggestions; to Margaret Fisher, who helped me promptly in every stage of my enrolment and registration in the UCLan; to Senior Fiona and Fee Fiona in the Registry office, who helped me in my submission; to my colleague Alan Taylor who helped to correct my grammar errors when I first came to the UK. My special appreciation goes to the staff of the UCLan’s Library and the Law Department for their care and support they gave me throughout my study times at the University of Central Lancashire.

I would also like to express my very sincere and special thanks to all people who helped me in my living and study here in the UK and in my home country. I cannot here list their names one by one. My thanks go especially to those who have responded to the survey questionnaire in this research but who remain anonymous. ix Last, but by no means least.

I wish to record my love and deepest gratitude to my big family who have had to tolerate my lengthy absence from home. By their help and understanding, endurance and support, they have not only enabled me to complete this thesis but have also enabled me to overcome certain periods of anxiety and even depression. Without my parents, my parents-in-law, my husband and my son’s support I could not have completed my thesis. Under University regulations, I declare that this dissertation is the result of my own work and includes nothing which is the outcome of work done in collaboration.

Where relevant, the work of others is expressly acknowledged.