Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Nghiên cứu một số yếu tố tâm lý – xã hội có liên quan đến rối loạn phân ly ở trẻ em" của tác giả Đỗ Thị Minh Phương (chuyên ngành Tâm lý học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2006) đặt trong bối cảnh xã hội và kinh tế phát triển nhanh chóng, kéo theo các áp lực học hành, sự thiếu quan tâm chăm sóc của gia đình và tác động tiêu cực từ lối sống hiện đại đối với sức khỏe tâm thần của trẻ vị thành niên. Rối loạn phân ly (RLPL) là nhóm bệnh lý phát sinh sau các sang chấn tâm lý trên nền nhân cách yếu, dễ bị ám thị và thiếu kinh nghiệm sống. Theo thống kê tại khoa Tâm bệnh – Viện Nhi Trung ương được tác giả trích dẫn, bệnh nhân RLPL chiếm tỷ lệ từ 50% đến 53,4% tổng số bệnh nhân có vấn đề về sức khỏe tâm thần điều trị nội trú hằng năm.

Thực tế lâm sàng tại Việt Nam thời điểm nghiên cứu cho thấy phần lớn các bác sĩ nhi khoa chưa thực sự chú ý đúng mức đến căn bệnh này, dẫn đến tình trạng chẩn đoán nhầm sang các bệnh lý cơ thể và điều trị nội khoa kéo dài. Tình trạng này khiến gia đình hoang mang, làm trầm trọng thêm tâm lý bệnh nhân và gây cản trở cho quá trình can thiệp phục hồi. Đồng thời, các nghiên cứu mang tính hệ thống và chuyên sâu về RLPL dưới góc độ tâm lý học lâm sàng tại Việt Nam còn rất hạn chế.

Mục tiêu nghiên cứu: Đánh giá thực trạng các yếu tố tâm lý và xã hội gây nên RLPL ở trẻ em; tạo dựng cơ sở lý luận nhằm xây dựng các biện pháp phòng ngừa và can thiệp sớm cho bệnh nhi.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

  1. Tìm hiểu cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu: các khái niệm liên quan, nguyên nhân, cơ chế gây bệnh, triệu chứng lâm sàng, tiêu chuẩn chẩn đoán, chẩn đoán phân biệt và các mô hình trị liệu tâm lý cho trẻ em mắc RLPL.
  2. Tìm hiểu các đặc điểm tâm lý và một số yếu tố tâm lý – xã hội liên quan đến RLPL ở trẻ em.
  3. Đánh giá kết quả trị liệu tâm lý trên các trường hợp trẻ em mắc RLPL được can thiệp.
  4. Đề xuất một số biện pháp phòng ngừa và can thiệp sớm cho trẻ có RLPL dựa trên kết quả phân tích hồ sơ tâm lý lâm sàng.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Một số yếu tố tâm lý – xã hội có liên quan đến rối loạn phân ly ở trẻ em.
  • Khách thể và địa bàn nghiên cứu: 12 trường hợp bệnh nhi (độ tuổi từ 9 đến 14 tuổi) được chẩn đoán và điều trị tại khoa Tâm bệnh – Viện Nhi Trung ương; trong đó tiến hành phân tích sâu 5 trường hợp lâm sàng điển hình.
  • Thời gian nghiên cứu: Tiến hành từ tháng 3/2006 đến cuối tháng 5/2006.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống lý luận dựa trên các tài liệu tâm bệnh học, tâm thần học trẻ em, tài liệu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cùng hai hệ thống phân loại bệnh quốc tế là ICD-10 và DSM-IV.

Về cơ chế bệnh sinh, nghiên cứu tổng hợp ba quan điểm lý thuyết chính:

  • Thuyết phân tâm học của Sigmund Freud: Coi RLPL là sự biến chuyển (chuyển hoán) xung đột vô thức và ức chế bản năng tính dục thành các triệu chứng cơ thể, tập trung quanh mặc cảm Oedipus và cơ chế thoái lùi tâm lý nhằm giải tỏa xung đột nội tâm.
  • Thuyết hoạt động thần kinh cấp cao của I. P. Pavlov: Giải thích RLPL dưới góc độ mất cân bằng giữa hai hệ thống tín hiệu. Ở người có nhân cách yếu hoặc thần kinh nghệ sĩ, hệ thống tín hiệu thứ hai suy yếu, hệ thống tín hiệu thứ nhất và vùng dưới vỏ chiếm ưu thế. Khi vỏ não bị ức chế do sang chấn mạnh, hoạt động dưới vỏ thoát ly kiềm chế dẫn đến các phản ứng cảm xúc dữ dội và trạng thái tăng tính ám thị tương tự hiện tượng thôi miên nhẹ.
  • Thuyết tập nhiễm của Joseph Wolpe: Giải thích sự phát sinh triệu chứng dựa trên cơ chế phản xạ có điều kiện, sự cảm ứng và bắt chước hành vi từ môi trường xung quanh.

Khóa luận cũng áp dụng quan điểm tâm lý học phát triển (đặc biệt là lý thuyết của L. S. Vygotsky) để phân kỳ 6 giai đoạn phát triển tâm lý trẻ em (bào thai, 0–18 tháng, 18–36 tháng, 3–6 tuổi, 6–12 tuổi, 12–16 tuổi), tập trung phân tích sự khủng hoảng tâm lý – sinh lý ở lứa tuổi tiền dậy thì và dậy thì.

Phương pháp nghiên cứu thực tiễn được triển khai kết hợp nhiều kỹ thuật lâm sàng:

  • Phương pháp nghiên cứu lý luận: Thu thập, phân tích và hệ thống hóa tài liệu chuyên ngành.
  • Phương pháp quan sát lâm sàng: Quan sát và ghi chép nhiều lần về nét mặt, cử chỉ, dáng đi, thái độ ứng xử và khả năng nhận thức của bệnh nhi.
  • Phương pháp phỏng vấn lâm sàng (hỏi chuyện lâm sàng): Phỏng vấn trực tiếp bệnh nhi và cha mẹ nhằm thu thập tiền sử mang thai, sự phát triển tâm vận động, phong cách giáo dục gia đình và các sự kiện gây sang chấn.
  • Phương pháp nghiên cứu trường hợp (Case study): Khảo sát chi tiết từng ca bệnh được lựa chọn ngẫu nhiên từ hồ sơ bệnh án.
  • Các trắc nghiệm đo lường tâm lý:
Tên công cụ / Trắc nghiệm Tác giả / Nguồn gốc Đối tượng và mục đích sử dụng
CBCL (Child Behaviour Checklist) T. M. Achenbach Đánh giá 8 hội chứng cảm xúc - hành vi (bản 112 câu dành cho cha mẹ trẻ 4–18 tuổi và bản YSR cho trẻ 11–18 tuổi tự khai). Điểm $\ge 50$ xác định có rối loạn.
BDI (Beck Depression Inventory) Aaron T. Beck Thang tự đánh giá trầm cảm gồm 13 mục (điểm 0–3: bình thường; 4–7: nhẹ; 8–15: vừa; >15: nặng).
SAS (Self-Rating Anxiety Scale) W. W. K. Zung Đánh giá mức độ lo âu cho trẻ trên 11 tuổi gồm 20 câu hỏi (tổng điểm tối đa 80; quy đổi tỷ lệ $\ge 50%$ là lo âu bệnh lý).
Raven SPM J. C. Raven Đo lường chỉ số trí tuệ phi ngôn ngữ của bệnh nhi.
Trắc nghiệm phóng chiếu CAT, Tranh vẽ, 3 điều ước - 3 điều sợ Khai thác xung đột nội tâm, cảm xúc tiềm ẩn và các mối bận tâm lớn của trẻ.

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Cơ sở lý luận

Chương I trình bày lịch sử nghiên cứu khái niệm từ thời kỳ cổ đại (quan niệm của Hippocrates và Platon về "bệnh tử cung"), qua thế kỷ 18 với khẳng định của Charles Lepois rằng bệnh xuất hiện ở cả nam giới và trẻ em, đến các đóng góp của Sydenham Thomas, Briquet, J. M. Charcot ("bệnh giả vờ vĩ đại") và J. Babinski ("bệnh ám thị"). Tác giả phân tích tiến trình chuẩn hóa thuật ngữ: từ DSM-III (1980) sử dụng "rối loạn chuyển hoán", ICD-9 dùng "rối loạn tâm căn hysteria", đến ICD-10 (1992) chính thức đổi tên thành "rối loạn phân ly".

Về mặt dịch tễ, văn bản ghi nhận tỷ lệ mắc bệnh hằng năm trong dân số chung theo tài liệu quốc tế là 0,3% – 0,5%, ở trẻ em chiếm 1% – 2%. Ở lứa tuổi dậy thì và tiền dậy thì, tỷ lệ mắc bệnh giữa nam và nữ là tương đương; chỉ sau tuổi dậy thì nữ giới mới chiếm ưu thế rõ rệt (tỷ lệ nữ/nam chung là 2/1). Độ tuổi trung bình mắc bệnh ở trẻ em theo nghiên cứu của Quách Thúy Minh và cộng sự là 11 tuổi, lứa tuổi thấp nhất ghi nhận là 6 tuổi. Tác giả cũng dẫn chứng các vụ dịch RLPL mang tính tập thể: nghiên cứu của Small và Nicholi (1982) ở học sinh tiểu học nước ngoài; các vụ bùng phát ở thanh niên xung phong Quảng Bình (1968), Lâm Đồng (1977), học sinh THPT Hạ Hòa (Phú Thọ), Bố Trạch (Quảng Bình) và Đà Nẵng.

Phân tích căn nguyên cho thấy vai trò của di truyền không mang tính quyết định (dẫn chứng điều tra phả hệ của MacIness trên 30 bệnh nhân chỉ có 2 phụ huynh mắc bệnh, 117 anh chị em bình thường; nghiên cứu của Slater trên 24 cặp sinh đôi không thấy sự tương đồng). Căn nguyên quyết định là các sang chấn tâm lý (SCTL) cấp tính xuất phát từ gia đình (bị đánh phạt, chứng kiến bạo lực) hoặc trường học (áp lực điểm số, thi cử), tác động trên nền nhân cách yếu, thiếu kiềm chế, thích phô trương và có sự hỗ trợ của các yếu tố gây suy nhược thần kinh (kiệt sức, thiếu dinh dưỡng, nhiễm trùng).

Chương này hệ thống hóa các biểu hiện lâm sàng theo ICD-10 và DSM-IV thành 6 nhóm:

  1. Các cơn phân ly: Cơn co giật phân ly (cử động lộn xộn, mắt nhắm chống đối khi vạch, còn phản xạ đồng tử, không cắn lưỡi hay đái dầm, chỉ xuất hiện khi có người xung quanh), cơn kích động cảm xúc, cơn ngất lịm phân ly, cơn ngủ phân ly.
  2. Rối loạn vận động: Liệt phân ly (không teo cơ, không biến đổi phản xạ bệnh lý hay tổn thương bó tháp), run cục bộ hoặc toàn thân, chứng mất đứng - mất đi, rối loạn phát âm.
  3. Rối loạn cảm giác: Mất hoặc giảm cảm giác đau dạng "bít tất tay", "bít tất chân"; tăng cảm giác đau giả các bệnh lý ngoại khoa.
  4. Rối loạn giác quan: Mù giả (đáy mắt và phản xạ đồng tử bình thường), điếc giả (còn phản xạ Bexcherev chớp mắt và phản xạ Surughin co đồng tử trước tiếng động mạnh), mất vị giác và khứu giác giả, các cơn rối loạn thần kinh thực vật - nội tạng giả.
  5. Rối loạn ngôn ngữ: Câm phân ly, mất tiếng, nói lắp phân ly.
  6. Rối loạn tâm thần: Quên phân ly, trốn nhà phân ly, sững sờ phân ly, rối loạn dạng lên đồng và bị xâm nhập, giải thể nhân cách.

Về trị liệu, tác giả khẳng định nguyên tắc cốt lõi: điều trị bằng tâm lý là chủ yếu và rèn luyện nhân cách để phòng tái phát. Với trẻ em, biện pháp quan trọng là cách ly khỏi môi trường gia đình nhằm loại bỏ "đám khán giả" và triệt tiêu "lợi lộc phụ" (secondary gain) của bệnh. Các kỹ thuật trị liệu bao gồm: ám thị bằng lời nói lúc thức kết hợp biện pháp vật lý hỗ trợ (châm cứu, bấm huyệt, xoa bóp); liệu pháp thư giãn (phương pháp Jacobson, Schultz, yoga, dưỡng sinh); liệu pháp hành vi (lập bảng theo dõi cơn theo 3 buổi sáng - chiều - tối, áp dụng chế độ khen thưởng); và liệu pháp gia đình nhằm thay đổi nhận thức của cha mẹ về các triệu chứng cơ thể của con.

Chương II: Cơ sở thực tiễn

Chương II mô tả kết quả sàng lọc 12 bệnh nhi tại khoa Tâm bệnh – Viện Nhi Trung ương. Mẫu nghiên cứu gồm 4 trẻ trai và 8 trẻ gái (tỷ lệ 1:2), độ tuổi từ 9 đến 14 tuổi; trong đó 10 trẻ cư trú tại vùng nông thôn và 2 trẻ ở khu vực thành thị.

Văn bản trình bày chi tiết bệnh án điển hình của bệnh nhân Nguyễn Thị T.:

  • Hành chính và bệnh sử: Bệnh nhân nữ, 12 tuổi, dân tộc Tày, trú tại xã Xuân Giao, huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai; học sinh lớp 6 trường THCS nội trú Phố Lu. Trẻ nhập viện ngày 14/04/2006 do đau đầu, co giật toàn thân và run giật chân tay. Bệnh sử ghi nhận ngày 06/04/2006 trẻ bị ngã vấp va đầu trong giờ thể dục; ngày hôm sau xuất hiện đau đầu dữ dội và co giật trong lớp học Công nghệ. Bệnh viện huyện và bệnh viện tỉnh điều trị tiêm thuốc cắt cơn tạm thời nhưng triệu chứng tái diễn liên tục, không tìm thấy tổn thương thực tổn nên chuyển lên Viện Nhi Trung ương.
  • Yếu tố tâm lý – xã hội: Trẻ sống trong gia đình có bố nghiện rượu, thường xuyên chửi bới, đánh đập mẹ con; người mẹ tần tảo, hay ốm đau và là chỗ dựa tình cảm duy nhất của trẻ. Việc chuyển về trường nội trú học xa nhà từ tháng 9/2005 (hai tuần mới về một lần) gây hẫng hụt tình cảm nghiêm trọng. Trẻ có xu hướng tính cách hướng nội, khép kín, tự ti, ít bạn bè (chỉ chơi với 2 bạn cùng phòng ký túc xá).
  • Kết quả đo lường tâm lý của ca bệnh:
    • CBCL bản YSR (trẻ tự khai): Đạt 32 điểm, không phát hiện rối loạn hành vi tác phong nói chung (dưới ngưỡng 50 điểm). Bản CBCL do người bố khai không phản ánh chính xác do bố thiếu quan tâm, không nắm được thông tin học tập và sinh hoạt của con.
    • Thang trầm cảm Beck (BDI): Đạt 9 điểm, xếp loại trầm cảm mức độ vừa (tập trung vào u sầu, bi quan, mệt mỏi, chán ăn).
    • Thang lo âu Zung (SAS): Đạt 48 điểm (trên thang tối đa 80 điểm, tương đương 60%), xác định có lo âu bệnh lý rõ rệt.
    • Trắc nghiệm vẽ tranh: Trẻ vẽ tranh phong cảnh thiên nhiên màu sắc tươi, nhưng bỏ dở bức tranh vẽ ngôi nhà và gia đình với lý do "không thể vẽ được, không biết nên vẽ như thế nào", phản ánh xung đột nội tâm về sự thiếu vắng mái ấm gia đình trọn vẹn.
    • Ba điều mơ ước và ba điều lo sợ: Ba điều ước hướng về gia đình ("Gia đình hạnh phúc", "Gia đình mạnh khỏe", "Mong mẹ sống lâu"); ba điều sợ phản ánh chấn thương tiềm ẩn ("Sợ mẹ mất", "Không được đi học", "Gia đình không hòa hợp").
  • Quá trình can thiệp: Bệnh nhi được điều trị tại phòng test tâm lý bằng ám thị lời nói, hướng dẫn lập bảng theo dõi cơn kết hợp tham vấn giải thích cho phụ huynh. Sau can thiệp, các cơn co giật và run tay biến mất hoàn toàn, trẻ kiểm soát được cảm xúc và nhận thức tốt hơn.

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

Khóa luận làm rõ bức tranh lâm sàng và nguyên nhân tâm lý – xã hội của 12 trường hợp RLPL tại khoa Tâm bệnh – Viện Nhi Trung ương thông qua các số liệu định lượng và định tính:

Tiêu chí khảo sát Số liệu / Kết quả ghi nhận trong nghiên cứu
Phân bố giới tính 8 nữ (66,7%), 4 nam (33,3%)
Phân bố địa bàn cư trú Nông thôn: 10 ca (83,3%); Thành thị: 2 ca (16,7%)
Độ tuổi mắc bệnh Dao động từ 9 đến 14 tuổi (lứa tuổi tiền dậy thì và dậy thì)
Đặc điểm lâm sàng chủ yếu Cơn co giật phân ly, run chân tay, đau đầu, đau bụng, mất vận động không tổn thương thực thể
Yếu tố sang chấn tâm lý chủ yếu Bạo lực gia đình, bố nghiện rượu, áp lực học tập nội trú, mâu thuẫn học đường, sang chấn thể chất nhẹ
Chỉ số trắc nghiệm ca điển hình (Nguyễn Thị T.) CBCL (YSR): 32 điểm; Beck (BDI): 9 điểm (trầm cảm vừa); Zung (SAS): 48 điểm (lo âu bệnh lý)

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

  • Mô hình can thiệp lâm sàng: Áp dụng quy trình can thiệp tâm lý phối hợp đa mô thức: sử dụng ám thị lúc thức kết hợp kích thích hỗ trợ để cắt cơn cấp tính; áp dụng liệu pháp hành vi (bảng theo dõi cơn và khen thưởng) để củng cố hành vi tích cực; phối hợp liệu pháp gia đình để thay đổi nhận thức của cha mẹ, tránh thái độ quá chiều chuộng hoặc quá hắt hủi bệnh nhi.
  • Kiến nghị với hệ thống y tế nhi khoa: Các bác sĩ lâm sàng nhi khoa cần được trang bị kiến thức về tâm bệnh học để nhận biết sớm các dấu hiệu RLPL, tránh việc lạm dụng xét nghiệm cận lâm sàng và kê đơn thuốc điều trị cơ thể kéo dài.
  • Phòng ngừa trong gia đình và học đường: Xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, giảm áp lực thành tích học tập, phát hiện sớm các khủng hoảng tâm lý lứa tuổi dậy thì và can thiệp hỗ trợ kịp thời khi trẻ gặp sang chấn.

Đóng góp khoa học của đề tài

Tác giả đã tự nêu hai đóng góp chính:

  1. Góp phần đánh giá đúng thực trạng bệnh lý RLPL ở trẻ em tại cơ sở lâm sàng chuyên khoa tuyến cuối, hệ thống hóa đầy đủ các đặc điểm lâm sàng, nguyên nhân và cơ chế gây bệnh theo quan điểm tâm lý học và tâm bệnh học hiện đại.
  2. Bước đầu kiểm chứng tính ứng dụng của bộ công cụ trắc nghiệm tâm lý (CBCL, Beck, Zung, vẽ tranh) kết hợp phỏng vấn sâu trong việc phát hiện các yếu tố tâm lý – xã hội căn nguyên, hỗ trợ hiệu quả cho công tác chẩn đoán phân biệt và xây dựng phác đồ can thiệp tâm lý lâm sàng cho trẻ em.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế của nghiên cứu: Thời gian nghiên cứu ngắn (khoảng 3 tháng, từ tháng 3/2006 đến cuối tháng 5/2006). Khách thể nghiên cứu có quy mô nhỏ (chỉ tiến hành trên 12 trường hợp cụ thể và phân tích sâu 5 ca điển hình tại một cơ sở bệnh viện duy nhất), do đó tính đại diện cho toàn bộ trẻ em mắc RLPL trong cộng đồng chưa cao. Nghiên cứu chưa triển khai được việc theo dõi đánh giá dọc sau khi bệnh nhi xuất viện về địa phương để đo lường tỷ lệ tái phát lâu dài.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Khóa luận gợi mở việc mở rộng phạm vi khảo sát dịch tễ RLPL trên quy mô mẫu lớn hơn tại nhiều bệnh viện nhi và trường học; đi sâu nghiên cứu các quy trình trị liệu tâm lý hướng nhân cách dài hạn nhằm phòng ngừa triệt để nguy cơ tái phát cơn phân ly ở trẻ vị thành niên.

Giá trị tham khảo

Tài liệu này hữu ích cho sinh viên, học viên cao học và cán bộ nghiên cứu thuộc các chuyên ngành Tâm lý học, Tâm lý học lâm sàng, Tâm thần học và Y học Nhi khoa. Ngoài ra, giáo viên các trường phổ thông (đặc biệt là trường nội trú) và cán bộ tham vấn tâm lý học đường có thể sử dụng tài liệu để hiểu rõ về các biểu hiện rối loạn tâm lý lứa tuổi học sinh.

Các nội dung có giá trị tham khảo chuyên môn cao bao gồm:

  • Bảng tổng hợp triệu chứng lâm sàng và tiêu chuẩn chẩn đoán phân biệt giữa các cơn co giật phân ly với co giật động kinh, giữa liệt/mất cảm giác phân ly với tổn thương thần kinh thực tổn theo ICD-10 và DSM-IV.
  • Mẫu quy trình phỏng vấn lâm sàng sâu cha mẹ bệnh nhi nhằm bóc tách các mâu thuẫn gia đình và tiền sử phát triển tâm vận động.
  • Quy trình phối hợp các thang đo tâm lý (CBCL, BDI, Zung) trong lượng hóa mức độ trầm cảm, lo âu đi kèm với triệu chứng phân ly.
  • Hướng dẫn thực hành các kỹ thuật trị liệu tâm lý đặc thù cho RLPL: kỹ thuật ám thị lời nói trực tiếp lúc thức, kỹ thuật lập bảng theo dõi cơn tự kiểm soát và phương pháp tham vấn gia đình nhằm triệt tiêu "lợi lộc phụ".

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ bệnh nhân rối loạn phân ly tại khoa Tâm bệnh – Viện Nhi Trung ương theo số liệu của khóa luận là bao nhiêu?
Theo tổng kết hằng năm tại khoa Tâm bệnh – Viện Nhi Trung ương được nêu trong khóa luận, bệnh nhân rối loạn phân ly chiếm tỷ lệ cao nhất trong các rối loạn tâm thần ở trẻ em, dao động từ 50% đến 53,4% tổng số bệnh nhân có vấn đề về sức khỏe tâm thần điều trị tại khoa.

2. Tại sao tỷ lệ mắc bệnh theo giới tính ở trẻ em lại có sự khác biệt so với người trưởng thành?
Theo các tài liệu nghiên cứu được tác giả tổng hợp, ở người trưởng thành nữ giới mắc bệnh nhiều hơn nam giới rõ rệt (tỷ lệ nữ/nam chung là 2/1). Tuy nhiên, ở lứa tuổi trẻ em, đặc biệt là giai đoạn tiền dậy thì và dậy thì, tỷ lệ mắc rối loạn phân ly xuất hiện tương đương giữa nam và nữ; chỉ sau tuổi dậy thì tỷ lệ nữ mắc mới cao vượt trội hơn nam.

3. Khóa luận giải thích hiện tượng tăng cảm xúc và dễ bị ám thị của bệnh nhân RLPL theo học thuyết Pavlov như thế nào?
Theo Pavlov, ở người có hệ thống tín hiệu thứ hai suy yếu, khi gặp sang chấn tâm lý, vỏ não rơi vào trạng thái ức chế và thoát ly sự kiềm chế đối với vùng dưới vỏ. Hoạt động dưới vỏ tăng mạnh gây nên các cơn kích động cảm xúc (khóc, cười, la hét). Đồng thời, sự kích thích tập trung vào một số điểm nhất định của vỏ não kết hợp cảm ứng âm tính mạnh làm cô lập vùng đó với các khu vực vỏ não khác, dẫn đến tình trạng tăng tính ám thị và tự ám thị tương tự trạng thái bị thôi miên nhẹ.

4. Bệnh nhi Nguyễn Thị T. trong ca bệnh điển hình có kết quả trắc nghiệm tâm lý và sang chấn cụ thể nào?
Bệnh nhi Nguyễn Thị T. (12 tuổi) có bố nghiện rượu và bạo lực gia đình, mẹ hay ốm đau, bản thân phải đi học xa nhà tại trường nội trú; khởi phát co giật sau sự kiện vấp ngã ở giờ thể dục. Kết quả các trắc nghiệm: Thang CBCL (YSR) đạt 32 điểm (không có rối loạn hành vi tác phong chung); Thang trầm cảm Beck đạt 9 điểm (trầm cảm vừa); Thang lo âu Zung đạt 48/80 điểm (có lo âu bệnh lý rõ rệt); Trắc nghiệm vẽ tranh bộc lộ sự bất lực không thể hoàn thành bức tranh gia đình hạnh phúc.

5. Tại sao việc cách ly trẻ khỏi gia đình và đám đông được coi là nguyên tắc quan trọng trong điều trị RLPL?
Văn bản nêu rõ đối với trẻ em mắc RLPL, điều trị hiệu quả nhất là sự cách ly để cắt đứt các tác động tiêu cực từ môi trường gia đình và tước đi "đám khán giả". Môi trường bệnh viện làm mất đi các "lợi lộc phụ" do trẻ vô thức sử dụng triệu chứng để đòi hỏi sự quan tâm hoặc trốn tránh trách nhiệm học hành; khi triệu chứng không còn đem lại lợi ích, các biểu hiện bệnh sẽ thoái lui dần.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đỗ Thị Minh Phương đã hệ thống hóa cơ sở lý luận chuyên sâu và cung cấp dữ liệu lâm sàng thực tiễn về rối loạn phân ly ở trẻ em tại Viện Nhi Trung ương năm 2006. Công trình làm rõ căn nguyên bệnh lý sinh ra từ sự kết hợp giữa các sang chấn tâm lý – xã hội (mâu thuẫn gia đình, bạo lực, áp lực học tập) với kiểu hình nhân cách yếu và tính dễ ám thị. Thông qua việc phân tích ca bệnh điển hình và áp dụng các mô hình trị liệu tâm lý (ám thị, hành vi, gia đình), khóa luận chứng minh tính khả thi của can thiệp tâm lý trong việc loại bỏ triệu chứng và nâng cao năng lực tự chủ cho bệnh nhi. Đây là công trình nghiên cứu ca lâm sàng có giá trị thực tiễn đối với sự phát triển của chuyên ngành tâm lý học lâm sàng trẻ em tại Việt Nam.