Chương 1, Chương 2, tác giả sẽ giới thiệu các lý thuyết có liên quan làm cơ sở cho việc xây dựng các giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu. Chương này bao gồm tóm tắt các lý thuyết về Hành vi người tiêu dùng, Quyết định chọn mua của người tiêu dùng, Căn hộ chung cư trung cấp, Các nghiên cứu trước đây liên quan đến quyết định chọn mua căn hộ chung cư. Từ dó xây dựng các giả thuyết và mô hình nghiên cứu. Tổng quan lý thuyết 2.
Hành vi tiêu dùng. Khái niệm hành vi người tiêu dùng. Hành vi tiêu dùng là việc nghiên cứu về cách người tiêu dùng mua sản phẩm, họ mua gì, khi nào mua và tại sao người tiêu dùng lựa chọn mua. Lý thuyết này giải thích quyết định của người mua trên phương diện cá nhân và nhóm.
Nó nghiên cứu đặc điểm của cá nhân người tiêu dùng để giải thích nhu cầu của khách hàng. Ngoài ra, nó còn giải thích sự ảnh hưởng của các tác nhân khác như gia định, bạn vè, xã hội lên hành vi mua của người tiêu dùng. Hiện nay, có nhiều nghiên cứu và khái niệm khác nhau về hành vi người tiêu dùng. Hành vi mua sắm của người tiêu dùng là những hành vi mà người tiêu dùng thể hiện trong việc tìm kiếm, mua, sử dụng, đánh giá sản phẩm và dịch vụ mà họ mong đợi sẽ thỏa mãn nhu cầu cá nhân của họ (Peter D.Bennett, 1995 trích trong Nguyễn Ngọc Duy Hoàng, 2011).
Hành vi tiêu dùng là "Quá trình và các hoạt động mà con người tham gia khi tìm kiếm, lựa chọn, mua, sử dụng, đánh giá, và xử lý các sản phẩm và dịch vụ để đáp ứng nhu cầu và ham muốn của họ (Belch GE và Belch MA, 2004). Hành vi người tiêu dùng là sự tương tác năng động của các yếu tố ảnh hưởng đến nhận thức, hành vi và môi trường mà qua sự thay đổi đó con người thay đổi cuộc sống của họ (Leon Schiffman, David Bednall và Aron O’cass, 2005 trích trong Nguyễn Thị Thùy Miên, 2011). z 8 Theo Philip Kotler (2004), trong Marketing, nhà tiếp thị nghiên cứu hành vi người tiêu dùng với mục đích nhận biết nhu cầu, sở thích, thói quen của họ, cụ thể là xem người tiêu dùng muốn mua gì, sao họ lại mua sản phẩm, dịch vụ đó, tại sao họ mua nhãn hiệu đó, họ mua như thế nào, họ mua ở đâu, khi nào mua và mức độ mua ra sao để xây dựng chiến lược Marketing thúc đẩy người tiêu dùng mua sắm sản phẩm dịch vụ của mình. Tuy nhiên hiện nay, Nghiên cứu hành vi người tiêu dùng có nhiều bước tiến xa hơn các khía cạnh nói trên.
Các doanh nghiệp tìm hiểu xem người tiêu dùng có nhận thức được các lợi ích của sản phẩm, dịch vụ họ đã mua hay không và cảm nhận, đánh giá như thế nào sau khi sử dụng sản phẩm, dịch vụ. Những yếu tố này sẽ tác động đến những lần mua tiếp theo của người tiêu dùng và tác động đến việc thông tin về sản phẩm của họ đến những người tiêu dùng khác. Do vậy các doanh nghiệp, các nhà Marketing phải hiểu được những nhu cầu và các yếu tố ảnh hưởng, chi phối hành vi mua sắm của khách hàng. Philip Kotler đã hệ thống các yếu tố dẫn tới quyết định mua sắm của người tiêu dùng qua sơ đồ sau: Quyết định Tác nhân Tác nhân Hộp đen của người mua của người Marketing khác mua - Sản phẩm - Kinh tế Đặc điểm Quá trình ra - Văn hóa - Giá - Chính trị người quyết định - Xã hội - Phân phối - Công nghệ mua - Tâm lý - Chiêu thị - Văn hóa - Văn hóa - Nhận thức - Cá tính - Xã hội vấn đề - Tâm lý - Tìm kiếm - Cá tính thông tin - Đánh giá - Quyết định - Hậu mãi Hình 2.1 Mô hình hành vi của người tiêu dùng (Nguồn: Philip Kotler, 2001, p.198) Mô hình hành vi người tiêu dùng của Philip Kotler thể hiện các yếu tố kích thích, xâm nhập vào hộp đen của người tiêu dùng và phát sinh ra các phản ứng.
Các z 9 kích thích ở đây là những tác nhân Marketing bao gồm những hoạt động liên quan tới: Sản phẩm; Giá; Phân phối; Chiêu thị và các tác nhân khác như: Kinh tế; Chính trị; Công nghệ; Văn hóa. Hộp đen ý thức của người tiêu dùng gồn những suy nghĩ, đánh giá bị tác động bởi những đặc điểm cá nhân như: Văn hóa; Xã hội; Tâm lý; Cá tính, sau đó là một chuỗi các bước để đưa ra quyết định chính thức bao gồm: Nhận thức vấn đề; Tìm kiếm thông tin; Đánh giá; Quyết định; Hậu mãi. Nhiệm vụ của các nhà Marketing phải giải mã được các vấn đề trong ý thức của người tiêu dùng giữa lúc các tác nhân bên ngoài tác động và thời điểm quyết định mua sắm. Nghĩa là họ phải trả lời được hai câu hỏi: - Những đặc điểm của người tiêu dùng như: Văn hóa; Xã hội; Tâm lý; Cá tính ảnh hưởng như thế nào tới hành vi mua sắm.
- Người tiêu dùng ra quyết định mua sắm ra sao. Tuy nhiên đối với mỗi mặt hàng, hành vi tiêu dùng khách hàng có quá trình quyết định phức tạp khác nhau. Đối với hành vi mua căn hộ chung cư, đây là một hành vi mua phức tạp, vì căn hộ chung cư là một sản phẩm đặc thù, có giá trị lớn, ít khi mua, có nhiều rủi ro và có khả năng tự biểu hiện cao. Người mua phải tìm kiếm thông tin để có kiến thức về sản phẩm và xây dựng niềm tin về nó, rồi hình thành thái độ, và sau đó mới tiến hành lựa chọn sản phẩm cần mua.
Đối với những căn hộ mà người mua tham gia vào tiến trình mua với mức độ cao, người làm marketing phải cố gắng tìm hiểu người mua để biết được những đánh giá, niềm tin, thái độ và hành vi của họ, và trên cơ sở đó mà xây dựng các chiến lược marketing nhằm giúp cho người mua tìm hiểu những tính năng của loại sản phẩm đó, tầm quan trọng tương đối của chúng và những đặc trưng khác biệt có ưu thế của công ty mình, và động viên nhân viên bán hàng và người quen của người mua tác động đến việc lựa chọn sản phẩm của công ty. Ý nghĩa của việc nghiên cứu hành vi người tiêu dùng. Khi quan tâm đến nghiên cứu hành vi khách hàng, các doanh nghiệp dần dần khám phá ra những vấn đề sau đây: z 10 - Khách hàng cá nhân rất phức tạp, ngoài nhu cầu sinh tồn họ còn có nhiều nhu cầu khác nữa. Những nhu cầu này phụ thuộc rất nhiều vào đặc điểm, tâm lý và phong cách sống của cá nhân và tùy thuộc vào xã hội nơi họ đang sinh sống.
- Nhu cầu khách hàng rất khác nhau giữa các xã hội, giữa các khu vực địa lý, giữa các nền văn hóa, tuổi tác, giới tính. Qua đó, các doanh nghiệp ngày nay đã nhận thức được tầm quan trọng của việc nghiên cứu hành vi khách hàng, cụ thể là: - Phải tiếp cận với khách hàng và phải hiểu kỹ họ để nhận biết đầy đủ những động cơ thúc đẩy khách hàng mua sản phẩm, điều này giúp doanh nghiệp có thể cạnh tranh hiệu quả với các đối thủ cạnh tranh của mình. - Để triển khai được các sản phẩm mới và để xây dựng các chiến lược Marketing kích thích việc mua hàng, các doanh nghiệp phải nghiên cứu hành vi khách hàng. Chẳng hạn như thiết kế các sản phẩm có chức năng, hình dáng, kích thước, bao bì, màu sắc phù hợp với thị hiếu và sở thích của khách hàng mục tiêu và thu hút sự chú ý của khách hàng.
- Kiến thức và sự hiểu biết về khách hàng còn giúp doanh nghiệp xây dựng các chiến lược Marketing ảnh hưởng, tác động trở lại khách hàng. Ví dụ, tung ra thị trường sản phẩm gắn với những đặc điểm có tính chất cá nhân và tính chất xã hội để thúc đẩy khách hàng mua sản phẩm. - Sự hiểu biết về hành vi khách hàng không những thích hợp với tất cả các loại hình doanh nghiệp, mà còn cần thiết cho cả những tổ chức phi lợi nhuận và những cơ quan Chính phủ liên quan đến việc bảo vệ quyền lợi khách hàng và điều chỉnh các chính sách liên quan đến hoạt động Marketing. Quyết định chọn mua của người tiêu dùng.
Quá trình ra quyết định chọn mua. Theo Philip Kotler (2001), việc quyết định chọn mua sản phẩm của người tiêu dùng sẽ phải trải qua quá trình ra quyết định mua gồm năm giai đoạn: Nhận biết nhu cầu; tìm kiếm thông tin; đánh giá các phương án lựa chọn; quyết định mua và hành vi sau khi mua: z 11 Nhận biết Tìm kiếm Đánh giá Quyết định Hành vi sau nhu cầu thông tin lựa chọn mua khi mua Hình 2. Mô hình các giai đoạn của quá trình thông qua quyết định chọn mua. (Nguồn: Philip Kotler, 2001, tr.
220-229) Nhận biết nhu cầu: Con người luôn có nhưng nhu cầu tiềm ẩn nhất định, nhiệm vụ của các nhà Marketing là thu hút và kích thích nhu cầu sử dụng sản phẩm của họ. Theo Philip Kotler, nhu cầu phát sinh do các yếu tố kích thích từ bên trong cũng như từ bên ngoài. Nếu nhu cầu đó vẫn đang tiềm ẩn thì nó sẽ bị kích thích bởi các yếu tố bên ngoài. Khi nhu cầu chưa cao thì các kích thích Marketing là rất quan trọng (quảng cáo hấp dẫn, trưng bày sản phẩm, mời dùng thử sản phẩm, khuyến mãi.
Các nhu cầu tiềm ẩn là vốn có ở mỗi con người. Người làm công tác Marketing không chỉ phát hiện ra các nhu cầu đó, mà cần phải sáng tạo ra các sản phẩm đa dạng đáp ứng các mong muốn cụ thể cuả các nhóm khách hàng khác nhau. Tìm kiếm thông tin: Theo Philip Kotler (2001), khi nhu cầu thôi thúc thì con người tìm kiếm thông tin để đáp ứng nhu cầu. Nhu cầu càng cấp bách, thông tin ban đầu càng ít, sản phẩm cần mua có giá trị càng lớn thì càng thôi thúc việc tìm kiếm thông tin của người tiêu dùng.
Một người mua căn hộ sẽ tìm kiếm nhiều thông tin hơn so với mua một chiếc điện thoại. Người tiêu dùng có thể tìm kiếm các nguồn thông tin cơ bản từ các nguồn: - Nguồn thông tin cá nhân: từ gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp. - Nguồn thông tin thương mại: qua quảng cáo, hội chợ, triển lãm, người bán hàng. - Nguồn thông tin đại chúng: báo chí, truyền hình (tuyên truyền), dư luận… - Nguồn thông tin kinh nghiệm thông qua tiếp xúc trực tiếp với sản phẩm.
Mỗi nguồn thông tin có mức độ ảnh hưởng khác nhau đến quyết định chọn mua của người tiêu dùng.