Chương 1: Tổng quan về đề tài Chương 2: Cơ sở lý luận Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Chương 4: Kết quả nghiên cứu Chương 5: Kết luận và hàm ý quản trị 5 CHƢƠNG 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2. Chatbot Theo chức năng chung, chatbot được định nghĩa là các chương trình phần mềm có khả năng trò chuyện tương tác với người dùng bằng ngôn ngữ tự nhiên (Draguta, 2021). Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI – Artificial Intelligence), máy học (Machine learning) và học sâu (Deep Learning), sự tương tác của chatbot ngày càng thông minh hơn.
Chatbot hoạt động dựa trên nguyên lý của xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP – Natural Language Processing), chuyên giải quyết và hiểu ngôn ngữ của con người. Trong quá trình giao tiếp, khi người dùng gửi một thông điệp, chatbot sẽ tách thông điệp này thành các phân đoạn nhỏ để phân tích ý nghĩa của từng phần. Sử dụng công nghệ AI, chatbot sau đó xác định nội dung cốt lõi - hay còn gọi là ý định - mà người dùng muốn truyền đạt, đồng thời nhận diện các yếu tố khác có trong thông điệp. Khi đã xử lý và hiểu rõ thông tin từ người dùng, chatbot có thể đưa ra phản hồi phù hợp.
Câu trả lời này được sinh ra dựa trên dữ liệu có sẵn trong hệ thống và chuyển ngữ trở lại thành lời nói tự nhiên. Chatbot lựa chọn phản hồi thích hợp dựa trên nội dung và cấu trúc thông tin, có thể áp dụng từ luồng công việc dựa trên quy tắc đến mẫu và các phương pháp xác định ý định. Một trong những thành tựu nổi bật nhất gần đây là mô hình ngôn ngữ (LLM – Large Language Model) để tạo ra chatbot AI như GPT (Generative Pre-training Transformer) của OpenAI. LLM như GPT được huấn luyện trên khối lượng dữ liệu lớn, cho phép nâng cao khả năng hiểu ngôn ngữ tự nhiên và khả năng suy luận logic của chatbot AI thế hệ mới như GPT-3 (Bommasani et al.
Nhờ đó mà chatbot AI có thể tiến hành các cuộc đối thoại thông minh, đa dạng hơn và có độ chính xác cao hơn nhiều so với các chatbot truyền thống trước đây. 6 Như vậy, có thể thấy rằng cùng với sự tiến bộ của AI và NLP, khái niệm ban đầu về chatbot đã được mở rộng và nâng lên một tầm cao mới, mang đến những ứng dụng thông minh và hữu ích hơn cho người dùng. Đặc điểm chính của chatbot Chatbot, với cấu trúc phần mềm độc đáo, mang lại nhiều ưu điểm nổi bật trong cách tương tác và cung cấp thông tin: Tính tương tác cao: Chatbot mang đến khả năng đối thoại hai chiều giữa người sử dụng và hệ thống máy tính. Người dùng có thể trình bày những câu hỏi đa dạng, từ đơn giản đến phức tạp, và chatbot sẽ nhanh chóng phân tích, hiểu ngữ cảnh và đưa ra câu trả lời phù hợp.
Điều này tạo ra một cuộc trò chuyện linh hoạt và đa chiều, nâng cao so với các hệ thống tự động trả lời câu hỏi thường gặp (FAQ) truyền thống. Cung cấp thông tin theo yêu cầu: Phân tích và đáp ứng nhu cầu thông tin cụ thể của người dùng là một trong những khả năng nổi bật của chatbot. Dựa trên nội dung và ngữ cảnh của cuộc trò chuyện, chatbot có thể xác định ý định của người dùng và cung cấp thông tin chính xác, từ tra cứu đến hướng dẫn sử dụng phần mềm hay giải đáp các thắc mắc chuyên ngành. Hoạt động liên tục 24/7: Chatbot hoạt động không giới hạn, phục vụ người dùng liên tục, không bị hạn chế bởi lịch làm việc thông thường.
Điều này giúp chatbot trở thành công cụ hỗ trợ tối ưu, luôn sẵn sàng và phản hồi nhanh, mang lại sự thuận tiện tối đa. Áp dụng các đặc điểm của chatbot vào giáo dục Trong không gian giáo dục cấp đại học đa dạng và đòi hỏi tính chuyên sâu, chatbot AI nổi bật lên như một công cụ hỗ trợ mang giá trị to lớn. Có ba lý do chính khiến chatbot AI trở thành công cụ quan trọng trong ngành này: Với tính năng tương tác hai chiều, chatbot cung cấp một phương tiện hỗ trợ học tập cá nhân hóa cho sinh viên. Học viên có khả năng trình bày thắc mắc chi tiết về bất kỳ chủ đề học thuật nào và nhận phản hồi cá nhân, giúp họ hiểu bài học một cách sâu sắc hơn.
Sự linh hoạt này giúp chatbot trở nên thiết yếu trong việc hỗ trợ 7 giáo dục, đặc biệt trong việc giải quyết các khía cạnh không rõ ràng của một chủ đề. Từ đó, khuyến khích tinh thần tự học cũng như tò mò về tri thức của sinh viên. Năng lực cung ứng dữ liệu tức thì với mức độ chính xác nhất định cũng là một lợi ích nổi bật, điều đó giúp chatbot trở thành một nguồn tài nguyên học tập quý giá. Sinh viên có thể nhận được thông tin nhanh chóng, từ tra cứu dữ liệu cơ bản đến tham khảo chi tiết về một lĩnh vực học thuật cụ thể, giúp họ tiết kiệm thời gian và tăng cường hiệu quả học tập.
Bên cạnh đó, tính năng hoạt động 24/7 của chatbot giúp sinh viên có thể truy cập giải đáp phản hồi nhanh, mang lại sự thuận tiện tối đa, không bị hạn chế bởi giờ học truyền thống. Điều này rất quan trọng trong việc hỗ trợ sinh viên từ xa hoặc những người có lịch trình biến động, cung cấp sự linh hoạt và tiện ích trong việc học. Chatbot AI có khả năng cung cấp sự hỗ trợ đặc thù cho từng sinh viên, phù hợp với nhu cầu của họ. Hữu ích trong các môn học nâng cao và chuyên ngành, nơi sinh viên cần được hỗ trợ sâu sắc và cá nhân hóa.
Sự tích hợp của chatbot AI trong giáo dục đại diện cho một bước tiến quan trọng hướng tới việc tạo ra một trải nghiệm học tập cá nhân hóa và tương tác cao, đồng thời giảm bớt gánh nặng công việc cho giáo viên và giảng viên (Su & Yang, 2023). Nhìn chung, khi sinh viên quyết định sử dụng chatbot vào quá trình học tập sẽ mở ra cánh cửa mới, tận dụng hiệu quả công nghệ AI, thúc đẩy kỹ năng tự học và tư duy phản biện ở sinh viên. Mô hình và các lý thuyết liên quan Mô hình về chấp nhận và sử dụng công nghệ (Unified Theory of Acceptance and Use of Technology – UTAUT) Mô hình UTAUT2 là mô hình mở rộng và cải tiến từ mô hình UTAUT ban đầu, được Venkatesh et al. So với UTAUT, UTAUT2 bổ sung thêm 3 biến mới: Sự thú vị và thích thú cảm nhận được, Tập quán thường nhật và Giá trị về mặt chi phí; nhằm giải thích tốt hơn việc chấp nhận và sử dụng công nghệ của người tiêu dùng.
Vậy tổng hợp các biến trong UTAUT2 gồm: 8 Mong đợi hiệu quả (Performance Expectancy - PE): Niềm tin vào việc áp dụng công nghệ sẽ giúp người dùng đạt được lợi ích công việc/học tập. Mong đợi sự dễ dàng sử dụng (Effort Expectancy - EE): Niềm tin vào việc áp dụng công nghệ không khó hiểu và mất nhiều công sức. Tác động cộng đồng (Social Influence - SI): Người dùng cảm nhận khi những người thân thuộc xung quanh họ có sử dụng tác động đến họ phải buộc sử dụng. Điều kiện thuận lợi (Facilitating Conditions - FC): Mức độ hỗ trợ và hướng dẫn để người dùng sử dụng công nghệ.
Tập quán thường nhật (Habit): Mức độ mà việc sử dụng công nghệ trở thành một hành động thường xuyên, quen thuộc đối với người dùng. Giá trị về mặt chi phí (Price Value – PV): Đánh giá của người dùng về giá cả của công nghệ so với hiệu quả của nó. Sự thú vị và thích thú cảm nhận được (Hedonic Motivation – HM): Mức độ người dùng thích thú và thỏa mãn khi tương tác. Mô hình UTAUT2 đã được nhiều nghiên cứu trước đây vận dụng để phân tích các yếu tố tác động đến việc quyết định sử dụng công nghệ mới trong giáo dục, đặc biệt là đối với đối tượng sinh viên.
Như vậy, có thể thấy UTAUT2 phù hợp để sử dụng cho việc nghiên cứu quyết định sử dụng chatbot của sinh viên TP.HCM trong đề tài này. Tổng quan các nghiên cứu trong và ngoài nƣớc 2. Các nghiên cứu trong nước Thu và cộng sự (2023) đã nhận định, ChatGPT mang lại những lợi ích đáng kể cho lĩnh vực giáo dục tại Việt Nam. Công trình này nhấn mạnh mức quan trọng của việc tận dụng hoàn toàn tiềm năng từ ChatGPT, hình thành tương lai giáo dục chất lượng, phổ cập cho người học tại Việt Nam.
ChatGPT được xem là công cụ đóng vai trò biến đổi, chuẩn bị cho học sinh Việt Nam thành công trong một thế giới dựa trên kiến thức và công nghệ. 9 Xuân Quý et al (2023) cũng đã tiến hành nghiên cứu về khả năng của ChatGPT đối với học sinh cấp trung học. Kết quả cho thấy ChatGPT có khả năng giải quyết các vấn đề các môn như toán, văn học, học ngoại ngữ, khoa học tự nhiên và khoa học xã hội. Hiệu suất của ChatGPT được phát huy đáng kể trong các môn khoa học xã hội như lịch sử, địa lý, và giáo dục công dân, cũng như trong việc học tiếng Anh.
Thậm chí trong lĩnh vực văn học Việt Nam, ChatGPT cũng đã cho thấy những kết quả hứa hẹn, bất chấp những thách thức đến từ độ phức tạp của ngôn ngữ Việt. Nguyen và Cao, trong nghiên cứu của họ vào năm 2023, đã xem xét sâu vào việc ứng dụng ChatGPT trong môi trường giáo dục và nhận định rằng việc này mở ra những khả năng lớn với học tập, đặc biệt là đối với sinh viên Việt Nam. Họ mô tả ChatGPT là công cụ thúc đẩy sinh viên tự tìm tòi những kiến thức mới. Theo Nguyen và Cao, “Việc khai thác tối đa tiềm năng của công nghệ này có thể mở ra một tương lai giáo dục chất lượng cao cho sinh viên Việt Nam.” Những phát hiện này không chỉ chứng minh khả năng ChatGPT trong việc hỗ trợ học tập ở cấp độ trung học, mà còn mở ra hướng tiếp cận mới trong việc sử dụng công nghệ để nâng cao chất lượng toàn cấp giáo dục tại Việt Nam.
ChatGPT không chỉ hỗ trợ học các môn học cụ thể, mà còn giúp họ phát triển kỹ năng cần thiết để thích ứng và thành công trong một môi trường toàn cầu hóa. Các nghiên cứu ngoài nước Nghiên cứu quốc tế của tác giả Shoufan (2023) có những kết luận nhận thức của sinh viên đối với ChatGPT. Sinh viên đã thể hiện sự nhận thức cao đối với ChatGPT và coi đây là công cụ học tập, phát triển nghề nghiệp hữu ích và hiệu quả.