Chương I: Tổng quan vấn đề nghiên cứu Chương II: Cơ sở lý luận về cơ hội và thách thức trong xuất khẩu hàng hóa vào thị trường EU trong bối cảnh Việt Nam tham gia EVFTA Chương III: Thực trạng, cơ hội và thách thức trong xuất khẩu quế, hồi vào thị trường EU của Công ty Cổ phần Apex Đại Việt trong bối cảnh Việt Nam tham gia EVFTA Chương IV: Định hướng phát triển và đề xuất giải pháp phát triển xuất khẩu quế, hồi của Công ty Cổ phần Apex Đại Việt vào thị trường EU trong bối cảnh Việt Nam tham gia EVFTA 6 CHƯƠNG II. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC TRONG XUẤT KHẨU HÀNG HOÁ VÀO THỊ TRƯỜNG EU TRONG BỐI CẢNH VIỆT NAM THAM GIA EVFTA 2. Cơ sở lý thuyết về Hiệp định Thương mại tự do Liên minh Châu Âu - Việt Nam (EVFTA) 2. Bối cảnh hình thành và các mốc thời gian chính Hiệp định thương mại tự do (Free Trade Agreement - FTA) là một hiệp định được đạt được giữa hai hoặc nhiều quốc gia hay vùng lãnh thổ, với mục đích giảm hoặc loại bỏ các rào cản thương mại giữa các bên tham gia, nhằm thúc đẩy thương mại, đầu tư và hợp tác kinh tế.
Hiệp định thương mại tự do Liên minh châu Âu - Việt Nam (EVFTA - European Union – Vietnam Free Trade Agreement) là một FTA thế hệ mới giữa Việt Nam và 27 nước thành viên EU. EVFTA là một Hiệp định toàn diện, chất lượng cao và đảm bảo cân bằng lợi ích cho cả Việt Nam và EU, trong đó cũng đã lưu ý đến chênh lệch về trình độ phát triển giữa hai bên. Khi đưa vào thực thi, EVFTA sẽ là cú hích rất lớn cho xuất khẩu của Việt Nam, giúp đa dạng hóa thị trường và mặt hàng xuất khẩu, đặc biệt là các mặt hàng nông, thủy sản cũng như những mặt hàng Việt Nam vốn có nhiều lợi thế cạnh tranh. Những cam kết dành đối xử công bằng, bình đẳng, bảo hộ an toàn và đầy đủ cho các khoản đầu tư và nhà đầu tư của nhau trong Hiệp định IPA cũng sẽ góp phần tích cực vào việc xây dựng môi trường pháp lý và đầu tư minh bạch, từ đó Việt Nam sẽ thu hút nhiều nhà đầu tư hơn đến từ EU và các nước khác.
Về mặt chiến lược, việc đàm phán và thực thi các Hiệp định này cũng gửi đi một thông điệp tích cực về quyết tâm của Việt Nam trong việc thúc đẩy sự hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới trong bối cảnh tình hình kinh tế địa chính trị đang có nhiều diễn biến phức tạp và khó đoán định. Những mốc thời gian chính của Hiệp định Thương mại tự do Châu Âu – Việt Nam (EVFTA) ● Tháng 10 năm 2010: Thủ tướng Chính phủ Việt Nam và Chủ tịch EU đã đồng ý khởi động đàm phán Hiệp định EVFTA. 7 ● Tháng 6 năm 2012: Bộ trưởng Công Thương Việt Nam và Cao ủy Thương mại EU đã chính thức tuyên bố khởi động đàm phán Hiệp định EVFTA. ● Tháng 12 năm 2015: Kết thúc đàm phán và bắt đầu khởi động tiến trình rà soát pháp lý để chuẩn bị cho việc ký kết Hiệp định.
● Tháng 6 năm 2017: Hoàn thành rà soát pháp lý ở cấp kỹ thuật. ● Tháng 9 năm 2017: EU chính thức đề nghị Việt Nam tách riêng nội dung bảo hộ đầu tư và cơ chế giải quyết tranh chấp giữa Nhà nước với nhà đầu tư (ISDS) ra khỏi Hiệp định EVFTA thành một hiệp định riêng do phát sinh một số vấn đề mới liên quan đến thẩm quyền phê chuẩn các hiệp định thương mại tự do của EU hay từng nước thành viên. ● Theo đề xuất này, EVFTA sẽ được tách thành hai hiệp định riêng biệt, bao gồm: - Hiệp định Thương mại tự do chính là toàn bộ nội dung EVFTA hiện nay nhưng phần đầu tư sẽ chỉ bao gồm tự do hóa đầu tư trực tiếp nước ngoài. Với Hiệp định này, EU có quyền phê chuẩn và đưa vào thực thi tạm thời.
- Hiệp định Bảo hộ đầu tư bao gồm nội dung bảo hộ đầu tư và giải quyết tranh chấp đầu tư (Hiệp định IPA). Hiệp định IPA này phải được sự phê chuẩn của cả Nghị viện Châu Âu và của Nghị viện các nước thành viên thì mới có thể thực thi. ● Tháng 6 năm 2018: Việt Nam và EU đã chính thức thống nhất việc tách riêng EVFTA thành hai hiệp định gồm Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) và Hiệp định Bảo hộ đầu tư (IPA); chính thức kết thúc toàn bộ quá trình rà soát pháp lý Hiệp định EVFTA; và thống nhất toàn bộ các nội dung của Hiệp định IPA. ● Tháng 8 năm 2018: Hoàn tất rà soát pháp lý Hiệp định IPA.
● Ngày 17 tháng 10 năm 2018: Ủy ban Châu Âu đã chính thức thông qua EVFTA và IPA. ● Ngày 25 tháng 6 năm 2019: Hội đồng Châu Âu phê duyệt cho phép ký các Hiệp định. ● Ngày 30 tháng 6 năm 2019: Việt Nam và EU chính thức ký kết EVFTA và IPA. 8 ● Ngày 21 tháng 01 năm 2020: Ủy ban Thương mại Quốc tế Liên minh Châu Âu thông qua khuyến nghị phê chuẩn EVFTA.
● Ngày 12 tháng 2 năm 2020: Nghị viện Châu Âu chính thức phê chuẩn EVFTA. ● Ngày 30 tháng 3 năm 2020: Hội đồng Châu Âu thông qua Hiệp định EVFTA. ● Ngày 08 tháng 6 năm 2020: Buổi họp đầu tiên giai đoạn 2, Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XIV, Nghị quyết phê chuẩn thông qua Hiệp định EVFTA đã được 100% số đại biểu (457/457 đại biểu) biểu quyết thông qua Hiệp định Thương mại Tự do giữa Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Liên minh Châu Âu (EVFTA). Có thể nói, trải qua 14 vòng đàm phán, nhiều cuộc họp cấp Bộ trưởng, các phiên họp cấp Trưởng đoàn đàm phán và các phiên họp cấp kỹ thuật chính thức và không chính thức, vượt qua rất nhiều khó khăn, trở ngại, với sự quyết tâm và nỗ lực, kết tinh của một thập kỷ nỗ lực không ngừng nghỉ chính là sự kiện Hiệp định EVFTA chính thức có hiệu lực vào ngày 01 tháng 8 năm 2020.
Đây chính là dấu mốc vô cùng quan trọng trong lịch sử kinh tế thương mại của Việt Nam. Nội dung chính của Hiệp định EVFTA EVFTA là FTA thế hệ mới toàn diện, với phạm vi cam kết rộng và mức độ cam kết cao. Hiệp định gồm 17 Chương, 2 Nghị định thư và một số biên bản ghi nhớ kèm theo với các nội dung chính là: - Thương mại hàng hoá, bao gồm các quy định chung (gọi là cam kết lời văn); và các biểu cam kết thuế quan cụ thể (gọi là cam kết mở cửa thị trường). - Quy tắc xuất xứ, bao gồm các nguyên tắc xác định xuất xứ chung; và các quy tắc xuất xứ riêng cho những loại hàng hoá nhất định.
- Hải quan và thuận lợi hoá thương mại - Các biện pháp vệ sinh an toàn thực phẩm và kiểm dịch động thực vật (SPS) - Hàng rào kỹ thuật trong thương mại (TBT) - Phòng vệ thương mại (TR) - Thương mại dịch vụ, bao gồm bao gồm các quy định chung (gọi là cam kết lời văn); và các biểu cam kết thuế quan cụ thể (gọi là cam kết mở cửa thị trường). 9 - Đầu tư, bao gồm các nguyên tắc chung về đối xử với nhà đầu tư; và cơ chế giải quyết tranh chấp giữa Nhà nước và các nhà đầu tư nước ngoài. - Cạnh tranh - Doanh nghiệp Nhà nước - Mua sắm Chính phủ - Sở hữu trí tuệ - Thương mại và Phát triển bền vững - Các vấn đề pháp lý – thể chế - Hợp tác và xây dựng năng lực Liên quan đến từng nội dung cụ thể của EVFTA, Hiệp định quy định các vấn đề sau: 2. Thương mại hàng hoá a, Cam kết mở cửa thị trường hàng hoá của EU EU cam kết xóa bỏ thuế quan ngay khi EVFTA có hiệu lực đối với hàng hóa của Việt Nam thuộc 85,6% số dòng thuế trong biểu thuế, tương đương 70,3% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam vào EU.
Trong vòng 7 năm kể từ khi EVFTA có hiệu lực, EU cam kết xóa bỏ 99,2% số dòng thuế trong biểu thuế, tương đương 99,7% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam vào EU. Đối với 0,3% kim ngạch xuất khẩu còn lại (bao gồm: một số sản phẩm gạo, ngô ngọt, tỏi, nấm, đường, và các sản phẩm chứa hàm lượng đường cao, tinh bột sắn, cá ngừ đóng hộp), EU cam kết mở cửa cho Việt Nam theo hạn ngạch thuế quan (TRQs) với thuế nhập khẩu trong hạn ngạch là 0%. Tổng hợp cam kết mở cửa của EU đối với một số nhóm hàng hoá quan trọng của Việt Nam Hàng hoá Cam kết thuế quan EU dành cho Việt Nam Nhóm hàng hoá Nông sản, Thuỷ sản Xoá bỏ ngay khoảng 50% dòng thuế ngay khi Hiệp định có hiệu lực; 50% dòng thuế còn lại được xoá bỏ theo lộ trình từ Thuỷ sản (trừ các ngừ 03 đến 07 năm. đóng hộp và cá viên) Riêng cá với cá ngừ đóng hộp và các viên áp dụng hạn ngạch thuế quan lần lượt là 11.500 tấn và 500 tấn.
Gạo Áp dụng cơ chế hạn ngạch thuế quan, lượng nhập khẩu 10 trong hạn ngạch được hưởng mức thuế 0%. Tổng hạn ngạch là 80.000 tấn, cụ thể: - Gạo chưa xay xát: hạn ngạch 20.000 tấn - Gạo xay xát: hạn ngạch 30.000 tấn - Goạ thơm: hạn ngạch 30. Xoá bỏ hoàn toàn thuế nhập khẩu đối với gạo tấm sau 05 năm và các sản phẩm từ gạo sau 03 đến 05 năm. Xoá bỏ hoàn toàn thuế nhập khẩu ngay khi Hiệp định có Cà phê hiệu lực.
Áp dụng hạn ngạch thuế quan với mức là 10.000 tấn đường Đường trắng và 10.000 tấn sản phẩm chứa trên 80% đường. Xoá bỏ hoàn toàn thuế nhập khẩu ngay khi Hiệp định có Mật ong tự nhiên hiệu lực. Sản phẩm rau củ quả Xoá bỏ hoàn toàn thuế nhập khẩu ngay khi Hiệp định có tươi và chế biến, nước hiệu lực. hoa quả và hoa tươi Một số mặt hàng nông sản được áp dụng cam kết về hạn ngạch thuế quan của EU dành cho Việt Nam: - Trứng gia cầm đã qua chế biến: 500 tấn - Tỏi: 400 tấn Các hàng - Ngô ngọt: 5.000 tấn nông sản khác - Tinh bột sắn: 30.000 tấn - Nấm: 350 tấn - Cồn etylic: 1.000 tấn - Một số sản phẩm hoá chất (matinol, sorbitol, dextrins…): 2.
Nhóm hàng công nghiệp 42,5% số dòng thuế sẽ được xóa bỏ thuế nhập khẩu ngay khi Hiệp định có hiệu lực. Dệt may Số còn lại sẽ được xóa bỏ thuế nhập khẩu theo lộ trình từ 03 đến 07 năm. 11 37% số dòng thuế sẽ được xóa bỏ thuế nhập khẩu ngay khi Hiệp định có hiệu lực.