phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, đề án được kết cấu thành 3 phần như sau: Phần 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển xuất khẩu gạo Phần 2: Thực trạng phát triển xuất khẩu gạo của Việt Nam sang thị trường Philippines giai đoạn 2019 - 2023. Phần 3: Một số kiến nghị về điều kiện thực hiện các giải pháp phát triển xuất khẩu gạo của Việt Nam sang thị trường Philippines. 5 PHẦN 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU GẠO 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU GẠO 1.
Một số khái niệm 1. Xuất khẩu Theo Cambridge Dictionary, “xuất khẩu là gửi hàng đến nước khác để bán hay đưa một thứ gì đó từ một nước vào sử dụng ở nước khác”. Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia, trong lý luận thương mại quốc tế, “xuất khẩu là việc bán hàng và dịch vụ cho nước ngoài”, còn trong cách tính toán cán cân thương mại quốc tế theo International Monetary Fund (IMF), “xuất khẩu là việc bán hàng hóa cho nước ngoài”. Một số tác giả đã đưa ra định nghĩa cụ thể về xuất khẩu như John J.
Wild (2016, 32) đã nêu quan điểm “Xuất khẩu là hành động đưa hàng hóa và dịch vụ từ quốc gia này sang quốc gia khác”. Một định nghĩa khác về xuất khẩu được Feenstra & Taylor (2010, 76) đưa ra “Các quốc gia mua và bán hàng hóa, dịch vụ từ nhau. Xuất khẩu là sản phẩm được bán từ nước này sang nước khác”. Theo Luật Thương mại số 36/2005/QH11 ngày 14 tháng 06 năm 2005 của Quốc hội nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thì “Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hóa được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật” (Khoản 1, Điều 28).
Như vậy, hiểu theo luật của Việt Nam thì cơ bản xuất khẩu chính là việc bán hàng hóa cho nước ngoài, cho các quốc gia khác Việt Nam.TS Bùi Xuân Lưu và PGS.TS Nguyễn Hữu Khải (2006, 9) cho rằng “Xuất khẩu là việc bán hàng và dịch vụ cho nước ngoài”. Trong giáo trình kinh tế ngoại thương 2007, NXB Lao động - Xã hội, xuất khẩu hàng hóa là việc bán hàng hóa cho nước ngoài. Xuất khẩu hàng hóa đã được thừa nhận là một hoạt động rất cơ bản của hoạt động kinh tế đối ngoại, là phương tiện thúc đẩy nền kinh tế phát triển. 6 Với rất nhiều các khái nhiệm về xuất khẩu hàng hoá, luận án lựa chọn trong quá trình nghiên cứu định nghĩa về xuất khẩu hàng hoá như sau, xuất khẩu nói một cách đơn giản nhất là việc bán hàng hoá và dịch vụ ra thị trường nước ngoài.
Phát triển xuất khẩu gạo Theo Colin Mason và Ross Brown (2013, 7), “Phát triển được xem là quá trình vận động theo khuynh hướng đi lên từ trình độ thấp đến trình độ cao, từ chưa hoàn thiện đến hoàn thiện, là sự biến đổi cả về số lượng và chất lượng của sự vật theo hướng ngày càng hoàn thiện ở trình độ cao hơn”. Theo Đại từ điển Tiếng Việt (1999), “Phát triển là sự vận động, tiến triển theo chiều hướng tăng lên”. Phát triển là phạm trù triết học chỉ ra tính chất của những biến đổi đang diễn ra trong thế giới. Phát triển là quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ chưa tốt đến hoàn hảo về mọi mặt.
Quá trình vận động đó diễn ra vừa dần dần, vừa nhảy vọt để đưa tới sự ra đời của cái mới thay thế cái cũ. Nguồn gốc của phát triển là sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập (Từ điển Bách khoa Việt Nam, 2003, 424). Như vậy, phát triển có thể được hiểu là sự cải thiện không ngừng về cả số lượng và chất lượng. Quá trình phát triển không chỉ dừng lại ở việc tăng thêm về số lượng mà còn bao hàm cả những thay đổi về chất lượng, nhằm hướng tới kết quả tích cực, hoàn thiện hơn so với trước đó.
Điều này nghĩa là phát triển không chỉ có ý nghĩa về mặt quy mô, mà còn liên quan đến việc nâng cao chất lượng của các yếu tố cấu thành, qua đó đạt được trạng thái tốt hơn, phù hợp hơn với các yêu cầu phát triển hiện đại. Như vậy, có thể hiểu phát triển xuất khẩu là quá trình cải thiện và biến đổi về cả chất và lượng, bao gồm việc gia tăng quy mô xuất khẩu; phát triển thị trường xuất khẩu và phát triển sản phẩm xuất khẩu. Từ những khái niệm trên, phát triển xuất khẩu gạo được hiểu là quá trình cải thiện và chuyển biến về cả số lượng và chất lượng trong hoạt động xuất khẩu gạo bao gồm sự gia tăng về quy mô xuất khẩu; phát triển thị trường xuất khẩu và phát triển sản phẩm xuất khẩu. Vai trò của phát triển xuất khẩu gạo Phát triển xuất khẩu gạo có vai trò rất quan trọng đối trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh quốc gia đang dần hội nhập 7 sâu rộng vào nền kinh tế thế giới.
Gạo không chỉ là lương thực thiết yếu của phần lớn người dân mà còn là một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ lực, đóng góp lớn vào sự phát triển của nền kinh tế quốc gia. Xuất khẩu gạo không chỉ mang lại nguồn thu ngoại tệ đáng kể mà còn khẳng định vị thế của Việt Nam trên thị trường nông sản quốc tế. Việt Nam hiện là một trong ba quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới, điều này không chỉ phản ánh năng lực sản xuất và xuất khẩu ngày càng mạnh mẽ của Việt Nam. - Góp phần phát triển xuất khẩu quốc gia và tăng thu ngoại tệ: Trong tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản của Việt Nam, gạo luôn chiếm một vị trí đáng kể, mang lại nguồn thu ngoại tệ ổn định và đáng kể cho đất nước.
Việc xuất khẩu gạo giúp cải thiện cán cân thương mại, tăng tích lũy ngoại hối và hỗ trợ nhiều chính sách kinh tế quan trọng. Đảng và Nhà nước Việt Nam cũng luôn chú trọng đến phát triển xuất khẩu gạo thông qua các chính sách khuyến khích đổi mới công nghệ sản xuất, nâng cao năng suất và chất lượng gạo, từ đó đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế. - Phát triển xuất khẩu gạo giúp phát huy các lợi thế của Việt Nam và tối ưu hóa năng lực sản xuất. Với điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa, lượng mưa phong phú và hệ thống đồng bằng phù sa màu mỡ, Việt Nam có những lợi thế tự nhiên đặc biệt thuận lợi cho trồng trọt, canh tác nông nghiệp đặc biệt là cây lúa.
Các vùng sản xuất lúa chính của Việt Nam như đồng bằng sông Cửu Long và đồng bằng sông Hồng được coi là những vựa lúa lớn, cung cấp phần lớn sản lượng gạo xuất khẩu của cả nước. hát triển xuất khẩu gạo không chỉ tận dụng triệt để các lợi thế tự nhiên mà còn giúp tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng sản xuất và thu hoạch, nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành. Nhờ vậy, Việt Nam đã có thể phát triển một nền sản xuất nông nghiệp hiện đại, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và mở rộng mạng lưới cung ứng gạo cho nhiều thị trường quốc tế. - Phát triển xuất khẩu gạo góp phần tăng khả năng cạnh tranh của ngành, doanh nghiệp và sản phẩm.
Phát triển xuất khẩu gạo cũng mang lại lợi ích không nhỏ cho các ngành phụ trợ, tạo điều kiện thuận lợi để các ngành này phát triển song song và hỗ trợ cho ngành lúa gạo. Trong quá trình xuất khẩu gạo, các hoạt động nghiên cứu và phát triển giống lúa mới, sản xuất phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, máy móc nông nghiệp và hệ thống tưới tiêu hiện đại đều được chú trọng. Nhờ đó, năng suất lao động và chất lượng sản phẩm trong ngành nông nghiệp không ngừng được nâng cao, đáp 8 ứng tốt hơn yêu cầu của các thị trường quốc tế. Bên cạnh đó, các dịch vụ về marketing sản phẩm; xây dựng thương hiệu gạo; tìm hiểu, nghiên cứu thị trường tiêu thụ, tìm kiếm đối tác trong và ngoài nước… cũng được đẩy mạnh.
Các ngành phụ trợ này đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm gạo, đồng thời giúp các doanh nghiệp Việt Nam giảm chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh và tạo điều kiện phát triển lâu dài. - Phát triển xuất khẩu gạo cũng tạo điều kiện cho các doanh nghiệp mở rộng quy mô sản xuất, phát triển thị trường và nâng cao chất lượng sản phẩm. Xuất khẩu gạo không chỉ đòi hỏi về sản lượng mà còn yêu cầu cao về chất lượng, tiêu chuẩn an toàn và tính bền vững. Điều này đã thúc đẩy các doanh nghiệp nông sản Việt Nam liên tục cải tiến công nghệ, cải thiện quy trình sản xuất và đầu tư vào nghiên cứu phát triển, nhằm sản xuất ra các sản phẩm gạo có chất lượng cao hơn, đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt của thị trường quốc tế.
Bên cạnh đó, các dịch vụ hậu cần như hệ thống kho bãi, vận tải, lưu trữ và logistics cũng được nâng cấp, đảm bảo rằng gạo Việt Nam có thể đến tay khách hàng quốc tế một cách nhanh chóng và hiệu quả, tăng cường khả năng cạnh tranh trên trường quốc tế. - Phát triển xuất khẩu gạo cũng góp phần nâng cao năng suất lao động và góp phần xóa đói giảm nghèo trong các khu vực nông thôn. Đối với mỗi quốc gia, việc phát triển nguồn nhân lực là nội dung lớn thuộc chiến lược phát triển con người để thực hiện thắng lợi các chiến lược kinh tế - xã hội của đất nước. Dân số nước ta với 80% dân số tập trung ở nông thôn, phần lớn sinh sống bằng sản xuất lúa gạo và trồng cây lương thực.
Xuất khẩu gạo mang lại lợi ích trực tiếp cho hàng triệu nông dân Việt Nam. Đặc biệt ở các vùng sản xuất chuyên canh lúa như đồng bằng sông Cửu Long, việc xuất khẩu gạo đã giúp nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống của người nông dân, giảm tỷ lệ nghèo đói và bất bình đẳng trong khu vực nông thôn. Các hoạt động xuất khẩu gạo giúp đảm bảo rằng người nông dân có thể bán được sản phẩm của mình với giá ổn định, từ đó tăng thu nhập và giảm thiểu rủi ro về kinh tế. Hơn nữa, phát triển xuất khẩu gạo cũng kéo theo sự phát triển của các ngành nghề phụ trợ như xay xát, chế biến, vận chuyển và dịch vụ thương mại.