phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, luận văn chia thành 3 chƣơng: - Chƣơng 1: Một số vấn đề chung về xuất khẩu nông sản trong bối cảnh hội nhập WTO - Chƣơng 2: Thực trạng xuất khẩu hạt tiêu của Việt Nam sau khi gia nhập WTO - Chƣơng 3: Một số giải pháp nhằm đẩy mạnh xuất khẩu hạt tiêu của Việt Nam ra thị trƣờng thế giới giai đoạn 2015 - 2020 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ XUẤT KHẨU NÔNG SẢN TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP WTO 1.1 Một số vấn đề lý luận chung 1.1 Khái niệm về xuất khẩu và xuất khẩu nông sản 1.1 Khái niệm về xuất khẩu Có rất nhiều cách định nghĩa khác nhau về xuất khẩu. Xuất khẩu là việc bán hàng hóa và dịch vụ cho nước ngoài [18]. Xuất khẩu là việc đưa hàng hóa từ nước này sang nước khác. Xuất khẩu hàng hóa bắt nguồn từ sự phân công lao động quốc tế và sự tồn tại của thị trường ngoài nước.
Nhƣng dƣới chế độ tƣ bản chủ nghĩa thì xuất khẩu lại đƣợc hiểu theo một góc độ khác: Xuất khẩu hàng hoá bị dùng làm thủ đoạn bóc lột những nước kém phát triển bằng cách trao đổi không ngang giá, bị các nước lớn dùng làm thủ đoạn nô dịch các nước nhược tiến về chính trị [6]. Xuất khẩu là sự luân chuyển hàng hoá ra nƣớc ngoài theo những thoả thuận giữa các đối tác với nhau về pháp lý, phong tục, điều kiện kinh tế (bao gồm: chất lƣợng, kỹ thuật…) và thông lệ quốc tế mà đôi bên đã thoả thuận [25]. Nhƣ vậy, xuất khẩu là hoạt động cơ bản của ngoại thƣơng, có lịch sử phát triển từ rất lâu đời và ngày càng phát triển mạnh mẽ cả về chiều rộng và chiều sâu. Ban đầu hình thức cơ bản chỉ đơn thuần là hoạt động trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia.
Ngày nay nó đã phát triển mạnh cả về chiều rộng và chiều sâu, đƣợc biểu hiện dƣới nhiều hình thức. Trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay, hoạt động xuất khẩu diễn ra trên phạm vi rộng khắp trong hầu hết tất cả các ngành, lĩnh vực của nền kinh tế quốc dân, đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong nền kinh tế với tỉ trọng ngày càng cao.2 Khái niệm xuất khẩu nông sản Xuất khẩu nông sản là hoạt động xuất khẩu các sản phẩm của ngành nông nghiệp từ quốc gia này sang quốc gia khác. 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Tuy nhiên việc xuất khẩu hàng nông sản cũng có những khác biệt so với xuất khẩu các mặt hàng khác do các đặc trƣng của hàng nông sản nhƣ: Tính thời vụ: Sản xuất nông nghiệp mang tính thời vụ cao, do phụ thuộc vào thời tiết, khí hậu, đặc trƣng của từng loại hàng nông sản. Tính khu vực: Sự khác biệt về điều kiện đất đai, khí hậu cho ra những sản phẩm nông nghiệp cũng khác nhau mà vùng khác không thể có đƣợc sản phẩm cùng chất lƣợng và sản lƣợng.
Tính phân tán: Do đặc điểm sản xuất nông nghiệp mang tính khu vực cao nên hàng nông sản có thể phân tán ở nhiều vùng nông nghiệp khác nhau nên tạo thành trở ngại trong việc thu mua hàng nông sản cho các doanh nghiệp. Tính tươi sống: Hàng nông sản gồm cây trồng hoặc vật nuôi, với bản chất sinh học của chúng sẽ chịu tác động bởi các yếu tố ngoại cảnh nhƣ thời tiết, khí hậu, môi trƣờng…có thể ảnh hƣởng tới kết quả thu hoạch sản phẩm. Do đó, khác với các mặt hàng khác, hàng nông sản thƣờng dễ bị hƣ hỏng hoặc kém phẩm chất. Tính không ổn định: Do đặc điểm của sản xuất nông nghiệp phụ thuộc nhiều vào khí hậu, môi trƣờng nên nông sản thƣờng không ổn định (đƣợc mùa, mất mùa)… Các sản phẩm nông sản thiết yếu nhƣ Gạo, cà phê, cao su, tiêu, … là những hàng hóa thiết yếu đối với mỗi quốc gia, nên sẽ chịu các chính sách hoạch định của chính phủ trong việc sản xuất, xuất khẩu, dự trữ, … 1.2 Các yếu tố ảnh hưởng tới xuất khẩu và xuất khẩu nông sản Hoạt động xuất khẩu chịu ảnh hƣởng bởi rất nhiều nhân tố khác nhau thuộc cả quốc gia xuất khẩu, quốc gia nhập khẩu và môi trƣờng kinh doanh quốc gia và môi trƣờng kinh doanh quốc tế.
Các yếu tố chính chi phối đến hoạt động xuất khẩu thƣờng là: Các yếu tố về chính trị và luật pháp Đây là yếu tố ảnh hƣởng lớn nhất tới hoạt động kinh doanh nói chung cũng nhƣ xuất khẩu nói riêng. 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Yếu tố chính trị đóng vai trò khuyến khích hoặc hạn chế quá trình quốc tế hóa hoạt động kinh doanh. Các chính sách của Chính phủ có thể làm tăng sự liên kết thị trƣờng và thúc đẩy tốc độ tăng trƣởng hoạt động xuất khẩu qua các biện pháp nhƣ dỡ bỏ các hàng rào thuế quan, phi thuế quan, thiết lập các mối quan hệ trong cơ sở hạ tầng của thị trƣờng. Khi thiếu sự ổn định về chính trị cản trở sự phát triển kinh tế của quốc gia và gây tâm lý không an tâm cho các nhà kinh doanh.
Yếu tố pháp luật ảnh hƣởng trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu. Mọi thành phần xuất khẩu đều phải tuân thủ các quy định, hay thông lệ do Chính phủ hoặc các tổ chức quốc tế đề ra. Trong mỗi giai đoạn, Chính phủ có thể áp dụng hay điều chỉnh chính sách ngoại thƣơng khác nhau, do đó các nhà kinh doanh xuất khẩu cần nắm đƣợc những sự thay đổi này để đảm bảo lợi ích cho doanh nghiệp. Các yếu tố kinh tế Các yếu tố kinh tế ảnh hƣởng rất lớn đến hoạt động kinh doanh xuất khẩu, trong khi đó các nhân tố chi phối lại rất nhiều, do đó các doanh nghiệp cần phân tích và hiểu rõ các yếu tố thiết thực nhất để đƣa ra các đối sách phù hợp nhƣ: tỷ giá hối đoái, tỷ suất ngoại tệ, thuế quan, hạn ngạch và trợ cấp xuất khẩu…và đồng thời cũng cần nắm đƣợc mục tiêu, chiến lƣợc phát triển kinh tế của mỗi quốc gia trong mỗi giai đoạn, bởi dựa trên những định hƣớng này mà Chính phủ sẽ điều chỉnh các công cụ kinh tế cho phù hợp.
Các yếu tố văn hóa, xã hội Mỗi hoạt động của con ngƣời đều phù hợp trong một điều kiện xã hội nhất định. Nền văn hóa tạo ra cách sống của mỗi cộng đồng, từ đó chi phối tới cách thức tiêu dùng, thứ tƣ ƣu tiên cho các nhu cầu sống. Chính vì vậy, để thành công trong xuất khẩu, các nhà kinh doah cần nghiên cứu về yếu tố văn hóa ở quốc gia, lãnh thổ trƣớc khi quyết định đầu tƣ hoặc xuất khẩu. Các yếu tố công nghệ, cơ sở hạ tầng và tự nhiên Các yếu tố về tự nhiên có ảnh hƣởng đến xuất khẩu hàng hóa bao gồm: khoảng cách địa lý giữa các quốc gia do tác động tới chi phí vận tải, thời gian thực 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com hiện hợp đồng, sự lựa chọn nguồn hàng, thị trƣờng; vị trí của các quốc gia ảnh hƣởng tới việc lựa chọn nguồn hàng, thị trƣờng tiêu thụ; các yếu tố về thời tiết, thiên tai chi phối tới thời gian thực hiện hợp đồng… Sự phát triển của khoa học công nghệ, đặt biệt là công nghệ thông tin cho phép các nhà xuất khẩu nắm bắt thông tin nhanh chóng và chính xác, tạo điều kiện thuận lợi cho việc theo dõi kiểm soát hàng hóa, giúp tiết kiệm chi phí, nâng cao hiệu quả hoạt động xuất khẩu.
Yếu tố công nghệ còn tác động đến quá trình sản xuất, gia công chế biến hàng xuất khẩu, chi phối các lĩnh vực bổ trợ khác cho xuất khẩu nhƣ cơ sở hạ tầng, hệ thống giao thông, hệ thống vận tải, ngân hàng, các dịch vụ hỗ trợ khác (hệ thống bảo hiểm, kiểm soát chất lƣợng…)… 1.3 Vai trò của xuất khẩu hàng nông sản đối với Việt Nam Với xuất phát điểm là một nƣớc nông nghiệp nên sản xuất và xuất khẩu hàng nông sản của Việt Nam có lợi thế lớn do có nhiều điều kiện phát triển nhƣ: đất đai trồng trọt rộng lớn với diện tích đất nông nghiệp từ 10 -12 triệu ha, chất lƣợng đất có kết cấu tơi xốp, nhiều chất dinh dƣỡng cung cấp cho cây trồng; khí hậu nhiệt đới gió mùa, độ ẩm cao, khí hậu có tính đa dạng phân hóa theo khu vực nên thuận lợi phát triển nhiều loại sản phẩm nông sản; nhân lực tham gia trong nông nghiệp đông, cần cù và có nhiều kinh nghiệm trong sản xuất và các chính sách của nhà nƣớc ủng hộ phát triển nông nghiệp đặc biệt các giống cây lâu năm, đem lại hiệu quả kinh tế cao nhƣ cà phê, cao su… Dựa vào những lợi thế trong việc sản xuất nông nghiệp trên, xuất khẩu hàng nông sản của Việt Nam cũng đóng vai trò lớn: Góp phần vào sự tăng trưởng kinh tế của đất nước, phục vụ quá trình Công nghiệp hóa, Hiện đại hóa đất nước Để trở thành một quốc gia phát triển và nâng cao đời sống của ngƣời dân, Việt Nam cần tiến hành công cuộc Công nghiệp hóa, Hiện đại hóa đất nƣớc. Tuy nhiên, quá trình công nghiệp hóa cần có một lƣợng vốn rất lớn, đặc biệt là ngoại tệ để nhập khẩu thiết bị công nghệ tiên tiến. Thực tế cho thấy quốc gia có thể huy động nguồn vốn qua các kênh chính : 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com + Đầu tƣ nƣớc ngoài hoặc vay từ các nguồn viện trợ. + Thu từ hoạt động xuất khẩu.
+ Thu từ các hoạt động du lịch trong nƣớc. Trong đó việc thu ngoại tệ từ xuất khẩu là một hoạt động mang tính chủ động cao và lâu dài, không bị phụ thuộc nhiều vào các quốc gia hoặc tổ chức cho vay. Với xuất phát điểm từ một nƣớc nông nghiệp chủ đạo, với những lợi thế từ nông nghiệp, Việt Nam có thể đẩy mạnh quá trình công nghiệp hóa dựa vào xuất khẩu nông sản bởi xuất khẩu tạo nguồn thu ngoại tệ, tạo nguồn vốn để nhập khẩu công nghệ hiện đại, giúp tăng trƣởng kinh tế. Thực tế đã chứng minh, giá trị kinh tế từ xuất khẩu hàng nông nghiệp vẫn luôn đem lại hiệu quả cao.
Cùng với quá trình toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam tích cực mở rộng quan hệ hợp tác với các quốc gia trên toàn thế giới, đem lại những hiệu quả lớn về kinh tế. Theo số liệu của Tổng cục thống kê, tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam tăng trƣởng vƣợt bậc, từ 2,3 tỷ USD (năm 1990) lên 36,4 tỷ USD (năm 2002) và năm năm 2014 đạt 150,19 tỷ USD.