Phân tích thực trạng xuất khẩu đồ gỗ của Việt Nam sang thị trường Mỹ (2018-2023)

Toàn cảnh thực trạng xuất khẩu đồ gỗ Việt Nam sang thị trường Mỹ. Phân tích số liệu 2018-2023, chỉ ra thách thức và đề xuất giải pháp thúc đẩy.

• Tác giả: Ha Phuong Anh
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyen Phuong Mai
• Trường học: Đại học Thăng Long
• Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế
• Đề tài: Phân tích thực trạng xuất khẩu đồ gỗ của Việt Nam sang thị trường Mỹ
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Thực trạng xuất khẩu đồ gỗ Việt Nam sang Mỹ

Xuất khẩu đồ gỗ Việt Nam đã trở thành một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ lực, với thị trường Mỹ là đối tác thương mại quan trọng. Trong giai đoạn 2018-2023, ngành gỗ Việt Nam đã chứng minh được sức cạnh tranh mạnh mẽ trên sân khấu quốc tế. Giá trị xuất khẩu đồ gỗ liên tục tăng trưởng, thể hiện sự phát triển ổn định của ngành. Tuy nhiên, ngành này cũng phải đối mặt với nhiều thách thức từ các yếu tố vĩ mô như biến động tỷ giá, chi phí nguyên liệu tăng cao và cạnh tranh gay gắt từ các quốc gia khác. Sự phát triển của ngành đồ gỗ Việt Nam không chỉ tạo cơ hội việc làm mà còn góp phần đáng kể vào tổng giá trị xuất khẩu quốc gia, khẳng định vị thế của Việt Nam trên thị trường gỗ quốc tế.

1.1. Giá trị xuất khẩu và thị phần tại thị trường Mỹ

Kim ngạch xuất khẩu đồ gỗ sang Mỹ trong giai đoạn 2018-2023 đã ghi nhận những con số ấn tượng với tốc độ tăng trưởng ổn định. Thị phần của đồ gỗ Việt Nam trên thị trường Mỹ ngày càng mở rộng, cho thấy sự tin tưởng của các nhà nhập khẩu Mỹ. Các chỉ tiêu đánh giá thực trạng như tốc độ tăng trưởng kim ngạch và thị phần xuất khẩu đều cho kết quả tích cực, phản ánh khả năng thích ứng của doanh nghiệp Việt Nam với nhu cầu thị trường.

1.2. Khả năng cạnh tranh và yếu tố ảnh hưởng

Khả năng cạnh tranh của đồ gỗ Việt Nam trên thị trường Mỹ chủ yếu dựa vào giá cả cạnh tranh và chất lượng sản phẩm. Các yếu tố vĩ mô như chính sách thương mại, tỷ giá hối đoái và tình hình kinh tế toàn cầu ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động xuất khẩu. Đồng thời, các nhân tố vi mô như năng lực sản xuất, chất lượng nhân lực và công nghệ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì và nâng cao sức cạnh tranh.

II. Thị trường Mỹ Cơ hội và thách thức

Thị trường Mỹ là một trong những điểm đến hàng đầu cho xuất khẩu đồ gỗ Việt Nam, với nhu cầu tiêu dùng đồ gỗ nội thất vô cùng lớn. Tình hình kinh tế của Mỹ, đặc biệt là xu hướng tiêu dùng của người Mỹ, tạo ra cơ hội lớn cho các nhà cung cấp quốc tế. Thị trường đồ gỗ Mỹ giai đoạn 2018-2023 chứng kiến sự phục hồi mạnh mẽ sau những biến động kinh tế. Tuy nhiên, sự cạnh tranh từ các quốc gia khác như Trung Quốc, Indonesia và India vẫn là áp lực lớn. Các tiêu chuẩn chất lượng cao, yêu cầu về chứng chỉ FSC và tuân thủ các quy định môi trường của Mỹ cũng tạo thách thức đáng kể cho các doanh nghiệp Việt Nam.

2.1. Nhu cầu và đặc điểm tiêu dùng đồ gỗ tại Mỹ

Người tiêu dùng Mỹ có nhu cầu cao về đồ gỗ nội thất với thiết kế hiện đại, bền vững và thân thiện với môi trường. Tình hình sản xuất và tiêu thụ đồ gỗ tại Mỹ chịu ảnh hưởng từ xu hướng xanh hóa và yêu cầu về các sản phẩm bền vững. Đây là cơ hội để Việt Nam tập trung vào các sản phẩm có giá trị cao, thiết kế độc đáo và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

2.2. Cạnh tranh và rào cản thương mại

Sự cạnh tranh trên thị trường đồ gỗ Mỹ rất gay gắt với sự tham gia của các nhà cung cấp hàng đầu. Các rào cản thương mại như thuế quan, các biện pháp chống bán phá giá (CBPG) và chống trợ cấp (CTC) cần được doanh nghiệp Việt Nam chủ động tìm hiểu và tuân thủ. Hiệp định CPTPP mở ra cơ hội giảm thuế quan, giúp nâng cao lợi thế cạnh tranh cho xuất khẩu đồ gỗ Việt Nam.

III. Những thuận lợi và thách thức giai đoạn 2024 2030

Giai đoạn 2024-2030 được coi là thời kỳ vàng cho ngành xuất khẩu đồ gỗ Việt Nam. Các thuận lợi bao gồm sự tiếp tục của hiệp định thương mại tự do, nhu cầu tiêu dùng không ngừng tăng của Mỹ, và xu hướng chuyển dịch các chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc. Tuy nhiên, ngành cũng đối mặt với những khó khăn lớn: áp lực về bảo vệ rừng, yêu cầu truy xuất nguồn gốc gỗ nguyên liệu, biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến sản xuất, và nhu cầu đầu tư công nghệ cao để cải thiện năng suất. Định hướng phát triển xuất khẩu đồ gỗ cần tập trung vào bền vững, chất lượng cao và tạo giá trị gia tăng.

3.1. Những thuận lợi

Mục tiêu cụ thể của ngành là tăng kim ngạch xuất khẩu đồ gỗ sang Mỹ từ 30-35% trong giai đoạn 2024-2030. Những thuận lợi bao gồm: (1) Hiệp định CPTPP tạo điều kiện thuế ưu đãi; (2) Nhu cầu tiêu dùng toàn cầu phục hồi mạnh; (3) Sự gia tăng chi tiêu của người Mỹ cho nội thất; (4) Sự chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu; (5) Năng lực sản xuất Việt Nam không ngừng nâng cao.

3.2. Những khó khăn

Thách thức lớn bao gồm: (1) Áp lực bảo vệ rừng từ cộng đồng quốc tế; (2) Yêu cầu chứng chỉ FSC và truy xuất nguồn gốc gỗ; (3) Thiếu hụt nguyên liệu gỗ chất lượng cao; (4) Chi phí vận chuyển biến động; (5) Cạnh tranh từ các nước khác; (6) Yêu cầu công nghệ và đổi mới sản phẩm liên tục tăng.

IV. Giải pháp thúc đẩy xuất khẩu đồ gỗ giai đoạn 2024 2030

Để thúc đẩy xuất khẩu đồ gỗ Việt Nam sang thị trường Mỹ, cần có sự phối hợp giữa doanh nghiệp, các tổ chức ngành (VIFOREST), và cơ quan chính phủ. Giải pháp đối với doanh nghiệp tập trung vào nâng cao chất lượng sản phẩm, đầu tư công nghệ, quản lý chuỗi cung ứng, và tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường quốc tế. Kiến nghị với cơ quan chủ quản bao gồm hỗ trợ tài chính cho đổi mới công nghệ, hỗ trợ tiếp thị quốc tế, tạo thuận lợi trong thủ tục hành chính xuất nhập khẩu, và tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế. Việc xây dựng các tiêu chuẩn bền vsustainable cũng là ưu tiên hàng đầu để đáp ứng nhu cầu thị trường toàn cầu.

4.1. Giải pháp cấp doanh nghiệp

Các doanh nghiệp cần: (1) Đầu tư vào R&D để tạo sản phẩm độc đáo; (2) Xin chứng chỉ FSC và các chứng chỉ quốc tế; (3) Áp dụng công nghệ sản xuất xanh; (4) Xây dựng brand riêng; (5) Tăng cường chất lượng quản lý; (6) Tập trung vào khả năng cạnh tranh bằng cách giảm chi phí sản xuất và tăng giá trị sản phẩm.

4.2. Kiến nghị cơ quan chủ quản

Bộ NN & PTNT, Hiệp hội gỗ Việt Nam, và cơ quan chính phủ cần: (1) Tạo chính sách ưu đãi cho ngành gỗ bền vững; (2) Hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường Mỹ; (3) Đẩy mạnh xúc tiến thương mại; (4) Tạo điều kiện cho FDI vào ngành; (5) Tăng cường kiểm soát chất lượng sản phẩm xuất khẩu; (6) Xây dựng khuôn khổ pháp lý cho xuất khẩu đồ gỗ bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ XUẤT KHẨU HÀNG HÓA 1. Khái niệm và các hình thức xuất khẩu hàng hóa 1. Khái niệm về xuất khẩu hàng hóa Có rất nhiều khái niệm khác nhau về xuất khẩu hàng hoá được đưa ra, tùy theo từng trường hợp và từng quan điểm của nhà nghiên cứu mà khái niệm về xuất khẩu sẽ có sự khác biệt.

Sau đây là một số khái niệm về xuất khẩu hàng hóa: – Vũ Thị Bạch Tuyết và Nguyễn Tiến Thuận (2010) cho rằng hoạt động xuất khẩu (bán) là một trong những cơ sở và phương tiện để thực hiện trao đổi hàng hoá giữa các nước, từ đó hình thành thương mại quốc tế. – Khoản 1 Điều 28, Luật Thương mại (2005) của Việt Nam nêu rõ: “Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hóa được đưa ra khỏi lãnh thổ quốc gia hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ quốc gia được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật." – Bùi Xuân Lưu (2001) định nghĩa xuất khẩu là việc bán hàng hóa cho nước ngoài. Feenstra & Taylor (2010, 2) cũng đưa ra khái niệm: “Các quốc gia mua và bán hàng hóa từ nhau. Xuất khẩu là sản phẩm được bán từ nước này sang nước khác”.

– Theo quan điểm của John Wild (2003), hành động đưa hàng hóa từ quốc gia này sang quốc gia khác thì được coi như là xuất khẩu hàng hóa. Rakesh Joshi (2005) cũng thống nhất quan điểm về xuất khẩu hàng hóa như quan điểm của John J. Wild trong một công trình nghiên cứu nhưng có bổ sung thêm định nghĩa về các bên tham gia hoạt động xuất khẩu hàng hóa. Nhà xuất khẩu là người bán sản phẩm có trụ sở tại nước xuất khẩu, trong khi nhà nhập khẩu là người mua ở nước ngoài.

Xuất khẩu hàng hóa là việc bán hàng hóa sản xuất trong nước ra thị trường bên ngoài trong thương mại quốc tế. Nói tóm lại, có nhiều cách hiểu về xuất khẩu hàng hóa, tuy nhiên hiểu một cách khái quát nhất thì xuất khẩu hàng hóa là hoạt động đưa hàng hóa được sản xuất ở một quốc gia và bán cho người mua ở một quốc gia khác. Cho tới khi sản xuất phát triển và nhận thức được việc trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia đều có lợi, hoạt động này mở rộng phạm vi ra ngoài biên giới của các quốc gia. Các hình thức xuất khẩu chủ yếu Theo Tạ Văn Lợi (2019), có một số hình thức xuất khẩu hàng hoá chủ yếu sau: 1.

Xuất khẩu trực tiếp – Khái niệm: Xuất khẩu trực tiếp là giao dịch giữa người mua và người bán trực tiếp thiết lập quan hệ mua bán với nhau trong điều kiện mua bán thông thường. Giao dịch mua bán thông thường trực tiếp cũng là những giao dịch thường thấy nhất và phổ biến nhất. Đặc điểm cơ bản của hình thức này là quan hệ mua bán giữa các chủ thể được 1 trực tiếp thiết lập. Các bên đều có khả năng, kinh nghiệm và chủ động trong quan hệ giao dịch mua bán.

Các chủ thể tham gia không cần phải thông qua người khác để thiết lập quan hệ mua bán như tư vấn, dịch vụ xuất nhập khẩu, thanh toán. – Giao dịch mua bán thông thường trực tiếp có các hình thức: Công ty xuất khẩu trực tiếp, đại diện bán hàng xuất khẩu tại nước ngoài, công ty chuyên doanh xuất khẩu và bán hàng qua mạng (thương mại điện tử). – Ưu điểm:  Chủ động trong việc tìm kiếm khách hàng, nắm bắt được nhu cầu tiêu thụ hàng hóa sản phẩm và biến động thị trường để đưa ra phương án phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả mua bán.  Trực tiếp đàm phán, thỏa thuận để đưa ra được mức giá phù hợp và lựa chọn được phương thức thanh toán phù hợp.

 Giảm được các khoản chi phí trung gian, tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp và chủ động trong việc vận chuyển, làm các thủ tục liên quan đến xuất khẩu,… từ đó chọn được những đơn vị hợp tác phù hợp với doanh nghiệp của mình. – Nhược điểm:  Đòi hỏi một số vốn khá lớn để sản xuất và thu mua hàng, gặp nhiều rủi ro. Bên cạnh đó, hình thức này đòi hỏi một sự hiểu biết về thị trường xuất khẩu và những kinh nghiệm cần thiết để tiến hành giao dịch.  Ngoài ra, để bù đắp được chi phí giao dịch thì lượng hàng hóa xuất khẩu yêu cầu phải đủ lớn.

Bên cạnh đó, xuất khẩu trực tiếp còn gây khó khăn cho những doanh nghiệp nhỏ có kinh nghiệm và nguồn lực hạn chế.  Thường áp dụng cho doanh nghiệp có đủ tiềm năng về tài chính, có quy mô lớn, phát triển đủ mạnh để thành lập riêng tổ chức bán hàng của mình. Xuất khẩu gián tiếp – Khái niệm: Giao dịch mua bán thông thường gián tiếp là giao dịch mua bán thông thường mà quan hệ mua bán được thiết lập thông qua người thứ ba (người trung gian). Người trung gian có thể là người đại lý hoặc người môi giới.

– Ưu điểm:  Tiết kiệm được thời gian và chi phí, giảm bớt nhiều việc liên quan đến tiêu thụ hàng. Ngoài ra người trung gian còn có thể giúp người xuất khẩu tín dụng trong ngắn hạn và trung hạn thông qua quan hệ với công ty vận tải hay ngân hàng.  Là hình thức thuận tiện giúp doanh nghiệp nhỏ hoặc mới bước vào hoạt động kinh doanh thương mại thực hiện quy trình vận chuyển sản phẩm và hàng hóa sang các thị trường quốc tế một cách nhanh chóng thông qua các đơn vị trung gian. 2  Là một hình thức phù hợp và dễ thực hiện cho các doanh nghiệp mới tham gia vào thị trường quốc tế, và những doanh nghiệp có khả năng tài chính hạn hẹp.

– Nhược điểm:  Tỷ suất lợi nhuận thấp hơn so với xuất khẩu trực tiếp, vì lợi nhuận sẽ được chia cho bên ủy thác/bên thứ ba.  Bị động, quá phụ thuộc vào các cam kết với đối tác. Trong trường hợp trung gian kém năng lực hơn, điều này có thể cản trở hoạt động xuất khẩu của công ty.  Không có mối quan hệ khách hàng đề cung cấp các dịch vụ giá trị gia tăng.

 Không thể thực hiện nghiên cứu thị trường; không phát triển được khả năng truyền thông và hiểu biết về thị trường, xu hướng tiêu dùng. Mua bán đối lưu – Khái niệm: Mua bán đối lưu là một phương thức giao dịch trao đổi hàng hoá, trong đó xuất khẩu kết hợp chặt chẽ với nhập khẩu, người bán đồng thời là người mua, lượng hàng giao đi có giá trị tương đương với lượng hàng nhận về. Như vậy, mua bán đối lưu thực chất chỉ là sự trao đổi hàng hoá giữa các bên tham gia. Đồng tiền chỉ đóng vai trò cơ bản là tính toán chứ không sử dụng vai trò là chức năng thanh toán.

Người mua và người bán vừa phải làm thủ tục xuất hàng đi và làm thủ tục nhập hàng về. Do đó, ở hình thức này hoạt động xuất khẩu kết hợp chặt chẽ với hoạt động nhập khẩu. – Ưu điểm:  Thâm nhập thị trường nước ngoài thông qua hình thức buôn bán đối lưu có thể giúp cho các công ty ít phải sử dụng ngoại tệ mạnh để thanh toán, nên tiết kiệm được chi phí tài chính và ảnh hưởng của tỉ giá.  Ít tốn kém và phù hợp với những nước kém phát triển nên được các công ty xuất khẩu sử dụng nhiều khi bắt đầu thâm nhập vào thị trường các nước này.

– Nhược điểm:  Thâm nhập thị trường nước ngoài thông qua hình thức buôn bán đối lưu có thể gây khó khăn cho các công ty bởi vì nó yêu cầu công ty phải gắn hoạt động xuất khẩu với hoạt động nhập khẩu.  Hình thức này đòi hỏi các công ty xuất khẩu phải có chuyên môn sâu về các loại hàng hóa nên có thể gây bất lợi cho họ trong xuất khẩu do trong một số trường hợp, nhập khẩu hàng hóa không phải là mục đích chính của công ty và cũng không phù hợp với khả năng kinh doanh của công ty. Gia công quốc tế – Khái niệm: Gia công quốc tế là hình thức giao dịch kinh doanh trong đó một bên (gọi là bên nhận gia công) nhập khẩu nguyên liệu hoặc bán thành phẩm của một bên 3 khác (gọi là bên đặt gia công) để chế biến ra thành phẩm, giao lại cho bên đặt gia công và nhận thù lao (gọi là phí gia công). Bản chất gia công quốc tế là hình thức mua bán giữa tiền và dịch vụ.

Bên thuê gia công muốn tận dụng phí gia công rẻ của bên nhận gia công. Bên nhận gia công thực chất là muốn bán sức lao động để có thu nhập. Do đó, xét về khía cạnh quốc tế hoá thì gia công quốc tế là hình thức xuất khẩu lao động tại chỗ. – Ưu điểm:  Gia công quốc tế đóng vai trò rất lớn trong việc luân chuyển hàng hóa.

 Thúc đẩy việc chuyên môn hóa lao động trên phạm vi toàn cầu, giúp cho việc phân công lao động quốc tế phát triển mạnh mẽ  Có tác dụng lớn trong việc giúp các doanh nghiệp nhận gia công tiếp thu nhiều kinh nghiệm quốc tế và người lao động được tiếp cận với nhiều trang thiết bị và công nghệ tiên tiến hơn.  Là hình thức được áp dụng tất yếu trong giai đoạn đầu hội nhập kinh tế quốc tế và phát triển lực lượng lao động bản địa thành lực lượng lao động quốc tế hùng hậu. – Nhược điểm:  Bên nhận gia công thường là bên yếu kém về nhiều mặt như vốn, công nghệ, kĩ năng,. nên nhận được thù lao thấp.

Còn bên đặt gia công chủ yếu là những nước phát triển nhưng khan hiếm về nguyên vật liệu, muốn tận dụng nguồn lao động giá rẻ tạm thời và không phải đầu tư hay bỏ công phát triển công nghệ và đào tạo nhân lực dài hạn. Do đó, khó có loại hình gia công trường tồn cho các bên tham gia.  Mâu thuẫn về văn hóa trong việc sử dụng lao động quốc tế. Thông thường, bên đặt gia công luôn luôn muốn khai thác triệt để lao động nên áp dụng nhiều phương pháp quản lí công nghiệp mạnh hay giảm thiểu các chế độ đãi ngộ trong khi lao động ở bên nhận gia công chưa quen với cường độ và phong cách làm việc mới.

Do đó dẫn đến mâu thuẫn trong quan hệ kinh tế bạn hàng. Tái xuất, tái nhập – Khái niệm: Tái xuất là hình thức kinh doanh quốc tế mà trong đó có một bên xuất khẩu những mặt hàng ngoại nhập chưa qua gia công chế biến ở trong nước. Tái nhập là hình thức kinh doanh quốc tế mà trong đó có một bên nhập khẩu lại những mặt hàng đã xuất trước đó.