CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN, PHÁP LÝ VỀ XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC VĂN HÓA 1.1 Lý luận về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hóa 1.1 Khái niệm, đặc điểm về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hóa 1.1 Khái niệm và đặc điểm về xử phạt vi phạm hành chính Khái niệm về XPVPHC Theo Luật XLVPHC năm 2012, sửa đổi bổ sung năm 2020 cho rằng Xử phạt VPHC là việc người có thẩm quyền xử phạt áp dụng hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả đối với cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật (Khoản 2, Điều 2) [26, tr. Như vậy, có thể hiểu hoạt động XPVPHC là hoạt động cưỡng chế thể hiện quyền lực của nhà nước. Nó là các chế tài mà nhà nước sử dụng để trừng phạt các chủ thể VPHC. Cũng theo khái niệm này một hành vi bị coi là VPHC khi nó được quy định trong pháp luật về XPVPHC.
Đặc điểm của XPVPHC XPVPHC có đặc điểm sau đây: Thứ nhât: Chỉ xử phạt VPHC khi có hành vi VPHC của chủ thể, Chủ thể VPHC bao gồm cá nhân và tổ chức. Thứ 2: Pháp luật quy định về những cá nhân, tổ chức nào được phép xử phạt. Do đó XPVPHC phải do người có thẩm quyền thực hiện và thực hiện theo quy định của pháp luật, đồng thời người có thẩm quyền xử phạt cũng là người có trách nhiệm chứng minh VPHC. Thứ 3: Cá nhân, tổ chức không bị XPVPHC trong một số trường hợp thuộc tình thế cấp thiết, phòng vệ chính đấng, sự kiện bất ngờ, bất khả kháng hoặc người thực hiện hành vi vi phạm hành chính là người không có năng lực trách nhiệm hành chính hoặc chưa đủ tuổi theo quy định của pháp luật [26, tr.
Thứ 4: Mọi vi phạm hành chính phải được phát hiện kịp thời và phải xử lý nghiêm để tránh mọi hậu quả do vi phạm HC gây ra phải được khắc phục kịp thời theo đúng pháp luật; Thứ 5: Mỗi hành vi VPHC chỉ bị xử phạt một lần, nếu có nhiều hành vi VPHC thì xử phạt từng hành vi; 7 Thứ 6: Việc đưa ra hình thức, biện pháp pháp xử phạt căn cứ vào tình, hoàn cảnh, mức độ, hậu quả cũng như các tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ Thứ 7: Mức phạt tiền khác nhau giữa cá nhân và tổ chức nếu có cùng một HVVPHC. ví dụ như: Phạt tiền tối đa đến 50.000 đồng (đối với cá nhân) hoặc đến 100.000 đồng (đối với tổ chức) được áp dụng đối với vi phạm hành chính trong các lĩnh vực: phòng cháy, chữa cháy; giáo dục; văn hóa; thể thao; du lịch; quản lí khoa học…[26, tr.2 Khái niệm và đặc điểm về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hóa Khái niệm về XPVPHC lĩnh vực văn hóa Theo quy định tại khoản 1 Điều 2 của Luật xử lý VPHC năm 2012 có thể hiểu VPHC trong lĩnh vực văn hóa là hành vi cố ý hoặc vô ý của cá nhân, tổ chức vi phạm quy tắc quản lý nhà nước trong lĩnh vực văn hoá mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, và phải bị XPVPHC[26, tr. Bên cạnh đó Nghị định số 38/2021/NĐ-CP cũng quy định cụ thể các hành vi được coi là VPHC trong lĩnh vực văn hóa. Ví dụ một số hàng vi vi phạm như: sản xuất phim; về biểu diễn nghệ thuật, trình diễn thời trang; hoạt động văn hóa và kinh doanh dịch vụ văn hóa công cộng và các hàng vi khác quy tại chương II của nghị định 38 [6, tr.
Qua việc phân tích trên tác giả nhận thấy các văn bản pháp luật trước đây chưa đưa ra khái niệm cụ thể về XPVPHC trong lĩnh vực văn hóa, nhưng dựa theo khái niệm về VPHC trong lĩnh vực văn hóa, XPVPHC tác giả đưa ra khái niệm sau: XPVPHC trong lĩnh vực văn hóa là việc người có thẩm quyền xử phạt áp dụng hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả đối với cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi VPHC trong lĩnh vực văn hóa. Đặc điểm của XPVPHC trong lĩnh vực văn hóa Thứ nhất: Xử phạt hành chính trong lĩnh vực văn hóa áp dụng với tất cả cá nhân, tổ chức VPHC trong lĩnh vực văn hóa, bao gồm các nhân và tổ chức vi phạm trên lãnh thổ Việt Nam, và cá nhân tổ chức Việt Nam vi phạm ở nước ngoài. Cùng với nó Pháp luật về XPVPHC lĩnh vực văn hóa quy định cụ thể về các hành vi vi phạm trong một số lĩnh vực đó là: Điện ảnh, biểu diễn nghệ thuật; tổ chức lễ hội; kinh doanh dịch vụ 8 karaoke, dịch vụ vũ trường; hoạt động văn hóa và kinh doanh dịch vụ văn hóa cộng cộng; mỹ thuật, nhiếp ảnh và triển lãm; di sản văn hóa; thư viện. Thứ 2: Hình thức XPVPHC trong lĩnh vực văn hóa bao gồm 3 hình thức chính và 3 hình thức phạt bổ sung.
Trong các hình thức xử phạt chính ngoài phạt cảnh cáo và phạt tiền thì còn có hình thức đình chỉ hoạt động có thời hạn, trong các hình thức phạt bổ sung thì Tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn là hình thức phạt bổ sung cao nhất. Thứ 3: Xử phạt hành chính trong lĩnh vực văn hóa được tiến hành bởi các chủ thể sau: Chủ tịch UBND các cấp, Thanh tra chuyên ngành văn hóa thể thao và du lịch, Công an nhân dân, Quản lý thị trường, Bộ đội biên phòng, Cảnh sát biển, Hải quan. Đồng thời pháp luật cũng quy định chủ thể có quyền xử phạt được áp dụng hình thức phạt trong một giới hạn nhất định. Với đặc điểm này thì pháp luật về xử phạt hành chính lĩnh vực văn hóa tránh được những bất cập, chồng chéo giữa các cơ quan chức năng.
Thứ 4: Đối với các biện pháp khắc phục hậu quả ngoài những biện pháp do pháp luật về xử phạt hành chính quy định nó còn thêm một số biện pháp khác như; xin lỗi tổ chức, cá nhân; thu hồi giấy phép hợp tác, giấy phép kinh doanh và các giấy phép khác do cơ quan chức năng cấp; thu hồi danh hiệu giải thưởng và công khai thu hồi danh hiệu, giải thưởng. Với những biện pháp khắc phục hậu quả này ta có thể thấy đối với lĩnh vực văn hóa ngoài việc khắc phục những hậu quả, thiệt hại gây ra thì cá nhân và tổ chức vi phạm sẽ bị thu hồi các giấy phép đã được cấp trước đó, công khai xin lỗi, trao trả các danh hiệu giải thưởng có được do VPHC. Các biện pháp này nhằm bảo vệ những giá trị tinh thần và nét đẹp của văn hóa.2 Nguyên tắc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hóa Có thể hiểu nguyên tắc là tư tưởng chủ đạo và định hướng cơ bản được thể hiện xuyên suốt toàn bộ hoặc một giai đoạn nhất định đòi hỏi những cơ quan, tổ chức, tư nhân phải tuân theo.Đối với lĩnh vực pháp luật, nguyên tắc pháp luật có thể hiểu là những tư tưởng chỉ đạo phản ánh khái quát các vấn đề liên quan tới quá trình xây dựng pháp luật. Đây là những cơ sở quan trọng của toàn bộ quá trình xây dựng pháp luật, đòi hỏi tất cả các chủ thể tham gia vào quá trình này phải nghiêm chỉnh tuân theo.
9 XPVPHC lĩnh vực văn được xây dựng dựa trên nguyên tắc pháp luật ngành, do đó nó tuân theo các nguyên tắc sau: Nguyên tắc 1, Ngăn chặn kịp thời, xử lý nghiêm minh và khắc phục mọi hậu quả VPHC gây ra. Đối với nguyên tắc này có thể hiểu rằng khi phát hiện hành vi VPPL thì hành vi đó phải được ngăn chặn kịp thời, tiến hành xử lý một cách nghiêm minh đồng thời những hậu quả mà hành vi vi phạm đó gây ra phải được khắc phục theo đúng quy định của pháp luật. để thực hiện được điều này các cơ quan có thẩm quyền phải chủ động thanh tra, kiểm tra, giám sát để kịp thời phát hiện hành vi vi phạm sau đó nhanh chóng xử lý triệt để. Nguyên tắc thứ 2, Đảm bảo công bằng bình đẳng trước pháp luật.
Việc xử phạt VPHC lĩnh vực văn hóa được tiến hành nhanh chóng, công khai, khách quan, đúng thẩm quyền, bảo đảm công bằng, đúng quy định của pháp luật. Trong lĩnh vực văn hóa VPHC thường được coi là hành vi có tính nguy hiểm thấp hơn tội phạm nên thông thường việc xử phạt VPHC không phải mất quá nhiều thời gian mà vẫn có thể đảm bảo chính xác, đúng pháp luật. Nguyên tắc thứ 3, Căn cứ vào tính chất, mức độ, hậu quả vi phạm, mức độ nguy hại cho xã hội. Khi thực hiện xử phạt VPHC người có thẩm quyền phải dựa trên các căn cứ tính chất, mức độ, hậu quả vi phạm, đối tượng vi phạm và tình tiết giảm nhẹ, tình tiết tăng nặng để đưa ra hình thức xử phạt.
Vì vậy, để xử phạt VPHC nghiêm minh, công bằng, có giá trị răn đe, phải căn cứ vào tính chất, mức độ, hậu quả vi phạm, đối tượng vi phạm, các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ để quyết định hình thức, mức xử phạt. Nguyên tắc thứ 4, Đảm bảo đúng người đúng tội, chỉ xử phạt VPHC khi có hành vi VPHC do pháp luật. Nguyên tắc chỉ xử phạt VPHC khi có hành vi VPHC do pháp luật quy định. Nguyên tắc này thể hiện quan điểm là chỉ xử phạt xác định được hành vi đó là trái pháp luật.
Trong trường hợp có hành vi thực sự có tính nguy hiểm cho xã hội mà pháp luật chưa quy định đó là hành vi VPHC thì thì hành vi đó không bị xử phạt. Nội dung này thể hiện nguyên đúng người đúng tội. 10 Nguyên tắc 5, Đảm bảo quyền con người. Nguyên tắc này quy định về trách nhiệm của chủ thể có thẩm quyền trong việc chứng minh một hành vi được coi là VPHC, đồng thời cũng cho phép cá nhân, tổ chức có quyền chứng minh mình không VPHC (có thể tự mình hoặc thông qua người đại diện để thực hiện quyền tự chứng minh).
Nguyên tắc này có thể nói là một bước tiến lớn trong xử phạt VPHC nói chung và VPHC trong lĩnh vực văn hóa nói riêng, góp phần giảm thiểu việc xử phạt oan, phạt sai, giảm khiếu nại, khiếu kiện với các quyết định xử phạt VPHC và nâng cao ý thức pháp luật của các chủ thể khi tham gia quan hệ này. Nguyên tắc 6, Hình thức phạt tiền là chủ yếu. Phạt tiền là một biện pháp chế tài được áp dụng phổ biến trong xử phạt VPHC về văn hóa, mục đích nhằm chế tài và răn đe các đối tượng VPHC nói chung và VPHC trong lĩnh vực văn hóa nói riêng.