phần mở đầu và phần kết luận, nội dung luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và pháp lý về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đƣờng bộ Chƣơng 2. Thực trạng xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đƣờng bộ trên địa bàn huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn hiện nay Chƣơng 3. Một số giải pháp đảm bảo xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đƣờng bộ. 15 Luan van CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC GIAO THÔNG ĐƢỜNG BỘ 1.
Cơ sở lý luận về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực GTĐB 1.Vi phạm hành chính và vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ Vi phạm hành chính xảy ra phổ biến trong đời sống xã hội, đặc biệt trong bối cảnh xây dựng nền kinh tế thị trƣờng, đẩy mạnh hội nhập quốc tế nhƣ hiện nay. Với số lƣợng xảy ra đáng kể, mang tính thƣờng xuyên, vi phạm hành chính đã và đang gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại cho lợi ích của Nhà nƣớc, tập thể, lợi ích của cá nhân cũng nhƣ lợi ích chung của toàn thể cộng đồng và là nguyên nhân làm nảy sinh tình trạng phạm tội nếu không đƣợc ngăn chặn và xử lý kịp thời. Xây dựng định nghĩa vi phạm hành chính có ý nghĩa lý luận và thực tiễn quan trọng. Định nghĩa này giúp chúng ta nhận thức đƣợc sự khác biệt giữa vi phạm hành chính với các loại vi phạm pháp luật khác.
Trên cơ sở đó, có thể xác định chính xác vi phạm hành chính cụ thể, đánh giá đúng tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi nhằm xử lý nghiêm minh, triệt để, đúng pháp luật loại vi phạm pháp luật này. Lý luận về nhà nƣớc và pháp luật đã chỉ rõ vi phạm pháp luật là hành vi nguy hiểm cho xã hội, trái pháp luật, có lỗi và chủ thể thực hiện phải có năng lực trách nhiệm pháp lý. Vi phạm hành chính là một dạng cụ thể của vi phạm pháp luật nên trƣớc hết chúng mang đầy đủ các dấu hiệu cơ bản của một vi phạm pháp luật. Bên cạnh đó, vi phạm hành chính cũng có những nét đặc thù khác biệt với các loại vi phạm pháp luật khác.
So với tội phạm, vi phạm hành chính có mức độ nguy hiểm thấp hơn cho xã hội và mức độ nguy hiểm này đƣợc đánh giá trên cơ sở tổng hợp của nhiều yếu tố nhƣ thiệt hại gây ra, tính chất và mức độ lỗi, nhân thân ngƣời vi phạm… 16 Luan van Để xác định rõ tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của loại vi phạm hành chính, đặc biệt là xác định ranh giới giữa vi phạm hành chính và tội phạm, tạo cơ sở cần thiết để quy định, xử lý cũng nhƣ đấu tranh phòng, chống có hiệu quả loại vi phạm này, việc đƣa ra định nghĩa vi phạm hành chính trong pháp luật thực sự cần thiết cho nhận thức pháp luật cũng nhƣ giúp cho quá trình áp dụng pháp luật để xử lý các vi phạm hành chính trong thực tế. Do vậy, định nghĩa về vi phạm hành chính cần phản ánh đƣợc những dấu hiệu đặc trƣng thể hiện đầy đủ tính nguy hiểm cho xã hội của loại vi phạm này đồng thời cũng phải thể hiện đƣợc sự khác biệt giữa chúng với tội phạm. Vi phạm hành chính đƣợc định nghĩa lần đầu tiên trong Pháp lệnh Xử phạt vi phạm hành chính năm 1989, theo đó “Vi phạm hành chính là hành vi do cá nhân, tổ chức thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm quy tắc quản lý Nhà nƣớc mà không phải là tội phạm hình sự và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt hành chính” [40]. Đến nay, Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 đã một lần nữa định nghĩa về vi phạm hành chính một cách khoa học và chính xác hơn cụ thể là: “vi phạm hành chính là hành vi có lỗi do cá nhân, tổ chức thực hiện, vi phạm quy định của pháp luật về quản lý nhà nƣớc mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt vi phạm hành chính”[39].
Tuy có sự khác nhau về cách diễn đạt, các quan niệm về vi phạm hành chính nêu trên đều thống nhất về dấu hiệu bản chất của loại vi phạm pháp luật này. Xuất phát từ định nghĩa của vi phạm hành chính chúng ta có thể định nghĩa về vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đƣờng bộ nhƣ sau: Vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đƣờng bộ là những hành vi có lỗi do cá nhân, tổ chức thực hiện, vi phạm quy định của pháp luật về lĩnh vực 17 Luan van giao thông đƣờng bộ mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đƣờng bộ. Khái niệm vi phạm hành chính có thể nói là nó bao gồm vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đƣờng bộ, vậy nên, phạm vi nội dung của vi phạm hành chính sẽ rộng hơn và bao quát hơn, vi phạm hành chính có thể xảy ra trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội nhƣ vi phạm hành chính trong lĩnh vực môi trƣờng, đất đai, hải quan, văn hóa, xây dựng… 1. Quan niệm về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ Theo khoản 2 Điều 2 Luật xử lí vi phạm hành chính, xử phạt vi phạm hành chính đƣợc hiểu là: “việc ngƣời có thẩm quyền xử phạt áp dụng hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả đối với cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính.” Hoạt động xử phạt hành chính có những đặc điểm cụ thể sau: Xử phạt vi phạm hành chính đƣợc áp dụng đối với cá nhân, tổ chức vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật.
Nói cách khác, vi phạm hành chính là cơ sở để tiến hành hoạt động xử phạt vi phạm hành chính. Xử phạt hành chính đƣợc tiến hành bởi các chủ thể có thẩm quyền theo quy định của pháp luật. Luật xử phạt vi phạm hành chính và các văn bản pháp luật khác có quy định về xử phạt hành chính quy định cụ thể các chủ thể có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính, hình thức, mức độ xử phạt hành chính mà họ đƣợc phép áp dụng đối với tổ chức, cá nhân vi phạm hành chính. Xử phạt vi phạm hành chính đƣợc tiến hành theo những nguyên tắc, trình tự, thủ tục đƣợc quy định trong các văn bản pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính do các cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền ban hành.
18 Luan van ết quả của hoạt động xử phạt vi phạm hành chính thể hiện ở quyết định xử phạt vi phạm hành chính ghi nhận các hình thức, biện pháp xử phạt áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân vi phạm hành chính. Từ những phân tích trên về xử phạt vi phạm hành chính ta có thể đƣa ra định nghĩa: Xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đƣờng bộ là việc ngƣời có thẩm quyền xử phạt áp dụng hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả đối với cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đƣờng bộ theo quy định của pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đƣờng bộ. Nguyên tắc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ Nguyên tắc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực GTĐB bao gồm: - Mọi vi phạm hành chính trong lĩnh vực GTĐB phải đƣợc phát hiện, ngăn chặn kịp thời và phải bị xử lý nghiêm minh, mọi hậu quả do vi phạm hành chính gây ra phải đƣợc khắc phục theo đúng quy định của pháp luật; - Việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực GTĐB đƣợc tiến hành nhanh chóng, công khai, khách quan, đúng thẩm quyền, bảo đảm công bằng, đúng quy định của pháp luật; - Việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực GTĐB phải căn cứ vào tính chất, mức độ, hậu quả vi phạm, đối tƣợng vi phạm và tình tiết giảm nhẹ, tình tiết tăng nặng; - Chỉ xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực GTĐB khi có hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực GTĐB do pháp luật quy định. Một hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực GTĐB chỉ bị xử phạt một lần.
19 Luan van Nhiều ngƣời cùng thực hiện một hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực GTĐB thì mỗi ngƣời vi phạm đều bị xử phạt về hành vi vi phạm hành chính đó. Một ngƣời thực hiện nhiều hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực GTĐB hoặc vi phạm hành chính trong lĩnh vực GTĐB nhiều lần thì bị xử phạt về từng hành vi vi phạm; - Ngƣời có thẩm quyền xử phạt có trách nhiệm chứng minh vi phạm hành chính trong lĩnh vực GTĐB. Cá nhân, tổ chức bị xử phạt có quyền tự mình hoặc thông qua ngƣời đại diện hợp pháp chứng minh mình không vi phạm hành chính trong lĩnh vực GTĐB; - Đối với cùng một hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực GTĐB thì mức phạt tiền đối với tổ chức bằng 02 lần mức phạt tiền đối với cá nhân. Các điều kiện bảo đảm hiệu quả xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ Thứ nhất, hệ thống các văn bản pháp luật liên quan đến lĩnh vực giao thông đƣờng bộ phải hoàn chỉnh, các quy định cần chặt chẽ, phù hợp với thực tiễn cuộc sống.
Thứ hai, điều kiện về đội ngũ nhân lực là những chủ thể thực hiện hoạt động xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đƣờng bộ phải đảm bảo đủ về số lƣợng và chất lƣợng. Thứ ba, điều kiện về trang thiết bị khoa học kỹ thuật các loại trang bị khác cho những chủ thể thực hiện cần phải đầy đủ và đáp ứng đƣợc yêu cầu. Thứ tƣ, điều kiện về sự phối kết hợp trong hoạt động xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đƣờng bộ giữa các cơ quan chuyên môn nghiệp vụ và các cơ quan phối hợp, ở đây là chủ thể chính là Cảnh sát giao thông là Thanh tra đƣờng bộ là hai lực lƣợng chính xử phạt vi phạm hành chính ngoài ra còn có các lực lƣợng cảnh sát trật tự, cơ động, 113 và đội ngũ công an cấp xã tham gia phối hợp….