mở đầu, luận văn này chỉ tập trung nghiên cứu hai nội dung cơ bản là định tội danh và quyết định hình phạt của Tòa án đối với tội “vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ”, vì vậy sẽ là hợp lý nếu đề cập nghiên cứu khái niệm định tội danh và quyết định hình phạt của Tòa án đối với tội nói trên. Định tội danh là hoạt động ADPL hình sự, theo đó Tòa án phân tích đánh giá, so sánh các tình tiết thực tế của hành vi vi phạm quy định về tham gia giao thông đƣờng bộ với các dấu hiệu của cấu thành tội “vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ” đã đƣợc quy định tại điều 260 BLHS năm 2015, qua đó xem xét sự phù hợp hay không phù hợp, nếu phù hợp thì phù hợp đến đâu (mức độ nào) từ đó kết luận hành vi đã xảy ra đó có phải là tội phạm không?nếu có thì có phải là tội “vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ” hay không, cũng để từ đó giải quyết vấn đề truy cứu hay không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với ngƣời thực hiện hành vi phạm tội. Quyết định hình phạt đối với tội “vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ” là việc Tòa án lựa chọn loại và mức hình phạt đã quy định tại điều 260 BLHS năm 2015 để áp dụng đối với ngƣời phạm tội. Nhƣ vậy, cơ sở thực tiễn của định tội danh và quyết định hình phạt đối với tội “vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ” là hành vi vi phạm giao thông đƣờng bộ đã xảy ra trên thực tế có dấu hiệu tội phạm.
Cơ sở pháp lý của định tội danh và quyết định hình phạt đối với tội “vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ” là cấu thành tội phạm đƣợc quy định trong BLHS, đều sẽ đƣợc xem xét ở tiểu mục tiếp theo. Cơ sở pháp lý của áp dụng pháp luật hình sự đối với tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ 1. Các quy định thuộc phần chung Bộ luật hình sự Pháp luật hình sự có ý nghĩa quan trọng trong quá trình ADPL hình sự đối với tội “vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ”. Kết quả của 12 việc ADPL hình sự đối với tội này là rút ra kết luận hành vi phạm tội “vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ” đang đƣợc giải quyết bao quát quy phạm nào của BLHS.
Các quy phạm pháp luật thuộc phần chung BLHS quy định nhiệm vụ, các nguyên tắc, các chế định cơ bản của luật hình sự Việt Nam. Vì vậy khi ADPL hình sự đối với tội “vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ”, trƣớc hết Tòa án cần dựa vào quy định về nhiệm vụ của BLHS (Điều 1), cơ sở của trách nhiệm hình sự (Điều 2), nguyên tắc xử lý (Điều 3), hiệu lực của BLHS (Chƣơng 2), khái niệm tội phạm (Điều 8), phân loại tội phạm (Điều 9), cố ý phạm tội (Điều 10), vô ý phạm tội (Điều 11), tuổi chịu trách nhiệm hình sự (Điều 12), đồng phạm (Điều 17), những trƣờng hợp loại trừ trách nhiệm hình sự (Chƣơng 4), thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự (Chƣơng 5), hình phạt (Chƣơng 6), các biện pháp tƣ pháp (Chƣơng 7), quyết định hình phạt (Chƣơng 8), quyết định hình phạt trong các trƣờng hợp cụ thể (Mục 2, Chƣơng 8)miễn chấp hành hình phạt (Điều 62), giảm thời hạn chấp hành hình phạt trong trƣờng hợp đặc biệt (Điều 64), án treo (Điều 65), những quy định đối với ngƣời dƣới 18 tuổi phạm tội (Chƣơng 12) v. v… Tuy các quy phạm pháp luật thuộc Phần chung không nêu các dấu hiệu cụ thể của bất kỳ hành vi phạm tội nào cũng nhƣ không quy định các khung hình phạt cụ thể đối với bất kỳ hành vi phạm tội nào, nhƣng có mối liên hệ chặt chẽ với các quy phạm pháp luật thuộc Phần các tội phạm của BLHS. “Việc áp dụng Phần các tội phạm phải dựa vào các luận điểm chung và các nguyên tắc được quy định ở Phần chung của BLHS” [41, tr.
Trong lĩnh vực pháp luật, ADPL hình sự đối với tội “vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ” có nghĩa là chọn các quy phạm pháp luật hình sự để áp dụng đối với ngƣời phạm tội này. Việc định tội danh và quyết định hình phạt đối với tội nói trên nghĩa là chọn quy phạm pháp luật hình sự quy định tại điều 13 260 BLHS năm 2015 để áp dụng, bởi điều luật này quy định trách nhiệm hình sự đối với hành vi phạm tội. Việc áp dụng điều 260 BLHS năm 2015 phải dựa trên nguyên tắc, điều kiện đƣợc nêu ra trong các quy phạm pháp luật hình sự thuộc Phần chung của BLHS. Các quy định thuộc phần các tội phạm của Bộ luật hình sự Điều 260 BLHS 2015 quy định: “1.
Ngƣời nào tham gia giao thông đƣờng bộ mà vi phạm quy định về an toàn giao thông đƣờng bộ thuộc một trong các trƣờng hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 30. 000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. a) Làm chết 01 người hoặc gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 01 người với tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên; b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe cho 02 người với tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người từ 31% đến 60%; c) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe cho 03 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 61% đến 121%; d) Gây thiệt hại về tài sản từ 100. 000 đồng đến dưới 500.
Phạm tội thuộc một trong các trƣờng hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 10 năm: a) Không có giấy phép lái xe theo quy định; b) Trong tình trạng có sử dụng rượu, bia mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn vượt quá mức quy định, có sử dụng chất ma túy hoặc chất kích thích mạnh khác; c) Bỏ chạy để trốn tránh trách nhiệm hoặc cố ý không cứu giúp người bị nạn; d) Không chấp hành hiệu lệnh của người điều khiển hoặc hướng dẫn giao thông; 14 đ) Làm chết 02 người; e) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 122% đến 200%; g) Gây thiệt hại về tài sản từ 500. 000 đồng đến dưới 1. Phạm tội thuộc một trong các trƣờng hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm: a) Làm chết 03 người trở lên; b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 03 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người nay2% trở lên; c) gây thiệt hại về tài sản 1.000 đồng trở lên. Vi phạm quy định về tham gia giao thông đƣờng bộ trong trƣờng hợp có khả năng thực tế dẫn đến hậu quả quy định tại một trong các điểm a, b và c khoản 3 điều này nếu không đƣợc ngăn chặn kịp thời, thì bị phạt tiền từ 10.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 01 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm.
Ngƣời phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm. 284] Tội “Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ” quy định tại điều 260 BLHS 2015, đƣợc xây dựng trên cơ sở nền tảng của tội “Vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ” quy định tại điều 202 BLHS 1999, nhƣng đƣợc mở rộng hơn về chủ thể của tội phạm. Chủ thể của tội “Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ” quy định tại điều 260 BLHS 2015 bao gồm tất cả những ngƣời tham gia giao thông đƣờng bộ; ngƣời sử dụng phƣơng tiện tham gia giao thông đƣờng bộ, ngƣời đi bộ trên đƣờng bộ hoặc là ngƣời điều khiển, dẫn dắt súc vật lƣu thông trên đƣờng bộ chứ không phải chỉ đơn thuần là ngƣời điều khiển phƣơng tiện giao thông 15 đƣờng bộ nhƣ điều 202 BLHS 1999. Sự thay đổi trên là hoàn toàn cần thiết, bởi lẽ trên thực tế đã có rất nhiều ngƣời đi bộ, ngƣời điều khiển, dẫn dắt súc vật khi lƣu thông trên đƣờng bộ có những hành vi vi phạm các quy định về an toàn giao thông đƣờng bộ, đã và có thể sẽ gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho ngƣời và phƣơng tiện khác khi tham gia giao thông, nên việc xử lý đối với họ là hoàn toàn đúng đắn, cần thiết và công bằng với những ngƣời tham gia giao thông khác.
Tại khoản 2 điều 260 BLHS 2015 nhà làm luật quy định các tình tiết định khung tăng nặng trách nhiệm hình sự dựa trên các yếu tố thuộc về ngƣời tham gia giao thông nhƣ; không có giấy phép lái xe, trong tình trạng có sử dụng rƣợu, bia, chất ma túy hoặc chất kích thích khác…đây là yếu tố nhằm khẳng định ngƣời điều khiển phƣơng tiện giao thông đƣờng bộ có đủ điều kiện hoặc có đủ khả năng để điều khiển phƣơng tiện giao thông đƣờng bộ hay không, mà không hề có quy định chi tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự nào dựa trên loại phƣơng tiện tham gia giao thông đƣờng bộ mà ngƣời điều khiển sử dụng khi tham gia giao thông, phƣơng tiện đó có đủ điều kiện an toàn kỹ thuật hoặc có đƣợc phép tham gia giao thông không ? Bởi lẽ, phƣơng tiện giao thông đƣờng bộ, trong đó có nhiều loại đƣợc quy định và đƣợc coi là nguồn nguy hiểm cao độ bởi khả năng tiềm ẩn những rủi ro, những mối nguy hiểm đối với con ngƣời, tài sản khi tham gia giao thông. Vì vậy nhà nƣớc đã có các quy định rất chặt chẽ về các loại phƣơng tiện đƣợc phép lƣu hành, cấm lƣu hành; việc tiến hành đăng kiểm, kiểm định về an toàn kỹ thuật định kỳ cũng nhƣ việc thi, cấp giấy phép lái xe đối với từng loại phƣơng tiện giao thông nhất định, nhằm đảm bảo các phƣơng tiện và ngƣời điều khiển phƣơng tiện phải hội đủ các điều kiện, tiêu chuẩn nhất định mới đƣợc phép đƣa vào tham gia giao thông. Nhƣ vậy, vi phạm quy định về tham gia giao thông đƣờng bộ là hành vi của ngƣời tham gia giao thông đƣờng bộ mà vi phạm quy định về an toàn giao 16 thông đƣờng bộ gây thiệt hại cho tính mạng hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng cho sức khỏe, tài sản của ngƣời khác.
