CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC CÔNG CHỨNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ TRỰC THUỘC TRUNG ƯƠNG 1.1 Khái niệm, đặc điểm, vai trò về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực công chứng 1. Khái niệm, đặc điểm vi phạm hành chính trong lĩnh vực công chứng Vi phạm hành chính là loại vi phạm pháp luật, xét về tính chất của vi phạm hành chính có mức độ nguy hiểm thấp hơn tội phạm nhưng nếu không được ngăn chặn kịp thời thì những hành vi này cũng có thể gây thiệt hại tới lợi ích của nhà nước, cá nhân hoặc tổ chức trong xã hội. Do đó, việc tiếp tục nghiên cứu các khái niệm về VPHC trong lĩnh vực công chứng có ý nghĩa vô cùng quan trọng và thiết thực bởi chỉ khi xác định được các yếu tố cấu thành VPHC trong lĩnh vực công chứng thì mới có thể kết luận được rằng hành vi đó là hành vi VPHC trong lĩnh vực công chứng nói riêng và lĩnh vực quản lý nhà nước nói chung. Khi xác định được đúng hành vi vi phạm hành chính là cơ sở xử phạt và việc xử phạt vi phạm hành chính được chính xác, đảm bảo quyền lợi hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân, góp phần giáo dục người vi phạm và phòng ngừa vi phạm trong XPVPHC.
Trong thực tiễn áp dụng, VPHC được hiểu một cách chung nhất đó chính là những hành vi vi phạm các quy định pháp luật trong phạm vi quản lý hành chính Nhà nước nhưng chưa đến mức độ bị xử lý hình sự, thuộc trường hợp bị xử lý theo thủ tục hành chính bởi cơ quan có thẩm quyền mà không phải là cơ quan tư pháp [14, tr. Có thể thấy, về bản chất vi phạm hành chính đó chính là tính trái pháp luật, có lỗi, tính xâm hại các quy tắc quản lý nhà nước và tính bị xử phạt hành chính. Như vậy, có thể khái quát “Vi phạm hành chính là hành vi do cá nhân, tổ chức thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm quy tắc quản lý Nhà nước mà không phải là tội phạm hình sự và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt hành chính” [11, tr. Hiểu một cách khái quát thì “công chứng là hành vi công chứng là hành vi của công chứng viên tạo lập ra những văn bản, hợp đồng mà đương sự phải hoặc muốn 9 tạo cho chúng có giá trị pháp lý như những văn bản của các cơ quan nhà nước thông qua việc lập, chứng nhận và lưu giữ các văn bản, hợp đồng đó”.
Từ khái niệm vi phạm hành chính và những đặc thù của hoạt động công chứng thì có thể khái quát vi phạm hành chính trong lĩnh vực công chứng đó chính là: Vi phạm hành chính trong lĩnh vực công chứng là hành vi do cá nhân hoặc tổ chức thực hiện đã xâm phạm trật tự quản lý nhà nước về tổ chức và hoạt động công chứng, mà không phải là tội phạm hình sự và theo quy định pháp luật phải bị xử phạt hành chính. Dựa theo khái niệm này có thể thấy, đặc điểm của vi phạm hành chính trong lĩnh vực công chứng đó là: Một là, vi phạm hành chính trong lĩnh vực công chứng rất đa dạng và phong phú Trong quá trình hội nhập quốc tế hiện nay, những yêu cầu công chứng có yếu tố nước ngoài cũng tương đối phổ biến, điều này càng làm cho tình hình vi phạm hành chính trong lĩnh vực công chứng trở nên đa dạng và phức tạp hơn. Hai là, trong lĩnh vực công chứng cần xác định rằng mỗi giao dịch, hợp đồng, văn bản pháp lý phải tuân thủ những quy định của pháp luật chuyên ngành nên khi đánh giá một VPHC trong lĩnh vực công chứng có trái pháp luật hay không phải đối chiếu với các quy định pháp luật chuyên ngành như Bộ luật dân sự, Luật đất đai,… Song, để đảm bảo được việc xác định VPHC trong lĩnh vực công chứng được chính xác thì người có thẩm quyền XPVPHC phải am hiểu các lĩnh vực pháp luật chuyên ngành để ban hành các Quyết định xử phạt đúng pháp luật. Ba là, chủ thể vi phạm hành chính trong lĩnh vực công chứng là rất rộng Chủ thể vi phạm đó có thể là các cá nhân như công chứng viên, người yêu cầu công chứng, người làm chứng,.
hoặc cũng có thể là một tổ chức như phòng công chứng, Văn phòng Công chứng, tổ chức hành nghề công chứng bất hợp pháp,… Tuy nhiên,vi phạm hành chính trong lĩnh vực công chứng chủ yếu do những đối tượng tham gia trực tiếp vào quan hệ công chứng như công cứng viên, tổ chức hành nghề công chứng, người yêu cầu công chứng thực hiện. 10 Hiện nay, theo quy định pháp luật, Phòng công chứng là đơn vị sự nghiệp thuộc Sở Tư pháp1, vì vậy đối tượng vi phạm có thể là đội ngũ viên chức phải chịu trách nhiệm hành chính và trách nhiệm kỷ luật theo quy định của Luật Công chứng. Bốn là, vi phạm hành chính trong lĩnh vực công chứng được biểu hiện dưới dạng hành động và không hành động. Những vi phạm được thể hiện dưới dạng hành động đó chính là việc thực hiện không đúng chức năng, nhiệm vụ trong phạm vi công việc được phân công khi thực hiện công chứng như các hành vi gây khó khăn cho các bên yêu cầu công chứng; tự ý làm sai lệch nội dung công chứng, đăng ký hoạt động hành nghề công chứng không đúng quy định,… Ngoài các hành vi vi phạm được thể hiện dưới dạng hành động thì còn có thể là các hành vi vi phạm dưới dạng không hành động như cố tình không thực hiện lưu trữ, không quản lý hồ sơ theo biểu mẫu quy định,… Năm là, VPHC là những hành vi gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới lợi ích của cá nhân tính pháp chế của Nhà nước.
Khi thực hiện công chứng hợp đồng, giao dịch thì hoạt động này vừa phục vụ lợi ích của cá nhân, tổ chức yêu cầu công chứng, vừa đảm bảo hoạt động của cơ quan nhà nước trong việc quản lý hoạt động công chứng. Do đó, với những vi phạm trong lĩnh vực công chứng sẽ vừa ảnh hưởng tới quyền, lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức và cũng ảnh hưởng nghiêm trọng tới tính pháp chế xã hội chủ nghĩa. Vi phạm hành chính trong lĩnh vực công chứng có thể phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau đó là: - Căn cứ vào đặc điểm của hoạt động công chứng có thể phân loại đó là: vi phạm về nội dung công chứng; vi phạm về thủ tục công chứng; vi phạm về lưu trữ hồ sơ công chứng; vi phạm về phí công chứng, thù lao công chứng. - Căn cứ vào nội dung của đối tượng công chứng: vi phạm về tính xác thực và vi phạm về tính hợp pháp của giao dịch, hợp đồng.
- Căn cứ vào nội dung của văn bản công chứng: vi phạm về hợp đồng giao dịch và vi phạm về lời chứng của công chứng viên. 1 Luật Công chứng năm 2014, Điều 19, Khoản 2. 11 - Căn cứ vào chủ thể vi phạm: vi phạm của công chứng viên; vi phạm của tổ chức hành nghề công chứng; vi phạm của các cá nhân, tổ chức khác. Khái niệm xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực công chứng Xử phạt vi phạm hành chính là hoạt động cưỡng chế mang tính quyền lực nhà nước.
Hoạt động xử phạt vi phạm hành chính phải được thực hiện bởi các chủ thể có thẩm quyền theo luật định, theo đó, để tạo điều kiện cho việc thực hiện XPVPHC thì pháp luật cũng đã quy định tương đối các chủ thể có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính. Những chủ thể có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính là người được trao quyền để quyết định áp dụng các hình thức xử phạt phù hợp tương ứng với đối tượng vi phạm. Toàn bộ các hoạt động liên quan đến trình tự, thủ tục xử phạt VPHC phải được thực hiện trong phạm vi khuôn khổ của pháp luật. Bởi lẽ, hoạt động này ảnh hưởng trực tiếp tới quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức nên việc thực hiện đúng nguyên tắc, trình tự, thủ tục xử phạt sẽ đảm bảo cho hoạt động của nhà nước được tiến hành đầy đủ, hợp lý, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân.
Sau khi xác định được hành vi vi phạm và thực hiện đúng trình tự, thủ tục XPVPHC thì chủ thể có thẩm quyền phải ban hành quyết định XPVPHC. Đây là một hoạt động quản lý đặc thù bởi mọi hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực công chứng đều có quan hệ mật thiết với nhau. Do đó, kết quả hoạt động này sẽ là một trong các căn cứ để ghi nhận hình thức, biện pháp xử phạt phù hợp và đây là cơ sở để xác định trách nhiệm pháp lý của các cá nhân, tổ chức VPHC trong lĩnh vực công chứng. Dựa vào những đặc trưng của hoạt động XPVPHC trong lĩnh vực công chứng thì có thể khái quát về hoạt động này đó chính là việc chủ thể có thẩm quyền xử phạt sẽ dựa trên hành vi vi phạm thực tế để ban hành quyết định xử phạt đối với các cá nhân, tổ chức thực hiện VPHC theo quy định pháp luật.
Theo đó, dựa trên khái niệm xử phạt vi phạm hành chính và đặc thù của vi phạm hành chính trong lĩnh vực công chứng có thể đưa ra khái niệm về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực này như sau: “Xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh 12 vực công chứng là quá trình mà các cơ quan nhà nước hoặc cá nhân có thẩm quyền thực hiện việc áp dụng các hình thức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả đối với những cá nhân hoặc tổ chức vi phạm quy định pháp luật về công chứng, dựa trên các quy định liên quan đến xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực này. Đặc điểm xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực công chứng Dựa trên khái niệm về hoạt động xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực công chứng nêu trên có thể thấy hoạt động này có những đặc điểm sau: Thứ nhất, đối tượng xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực công chứng rất rộng. Đối tượng bị xử phạt VPHC đó chính là hành vi được thực hiện dưới dạng hành động hoặc không hành động của cá nhân, tổ chức theo nhiệm vụ, quyền hạn của mình khi vi phạm quy định về công chứng đó là Trưởng phòng công chứng và công chứng viên Phòng công chứng cùng các cá nhân, tổ chức có liên quan khi thực hiện hoạt động công chứng.