Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Báo cáo chuyên đề thực tập tốt nghiệp với đề tài "Xây dựng website bán café trực tuyến cho quán café Rabbit House" do sinh viên Nguyễn Anh Hào (MSSV: 1824801030064, Lớp D18PM01, Chuyên ngành Kỹ thuật phần mềm, Viện Kỹ thuật Công nghệ – Trường Đại học Thủ Dầu Một) thực hiện dưới sự hướng dẫn của ThS. Nguyễn Hữu Vĩnh và người hướng dẫn tại đơn vị thực tập là ông Nguyễn Nhất Nguyên. Quá trình thực tập diễn ra tại Công ty Cổ phần Crosstech (Thủ Đức, TP. Hồ Chí Minh) trong giai đoạn từ ngày 26/09/2021 đến ngày 31/10/2021.

Lý do chọn đề tài và bối cảnh thực tiễn

Trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19 bùng phát, các hoạt động học tập, làm việc và kinh doanh trực tiếp gặp nhiều cản trở, thúc đẩy mạnh mẽ xu hướng ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi sang mô hình trực tuyến. Đồng thời, thị trường kinh doanh đồ uống và dịch vụ cà phê tại Việt Nam đang phát triển sôi động; thói quen thưởng thức cà phê, gặp gỡ bạn bè hoặc học nhóm của giới trẻ ngày càng gia tăng.

Đối với các quán cà phê như Rabbit House, việc duy trì mô hình kinh doanh truyền thống bộc lộ những trở ngại trong khâu kiểm soát đơn hàng, tính tiền, quản lý doanh thu và chăm sóc khách hàng. Việc phát triển một hệ thống bán hàng và quản trị trực tuyến là nhu cầu cấp thiết nhằm giúp quán tối ưu hóa quy trình vận hành, tiết kiệm thời gian, nhân lực và mở rộng kênh tiếp cận người tiêu dùng thông qua môi trường web.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Văn bản xác định các mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể của đề tài bao gồm:

  1. Mục tiêu nghiên cứu:
    • Xây dựng hệ thống website bán hàng và quản lý quán cà phê Rabbit House với giao diện thân thiện, trực quan và dễ sử dụng.
    • Hỗ trợ các nghiệp vụ cốt lõi: đặt món trực tuyến, tính tiền, thống kê doanh thu, quản lý danh mục món, khách hàng và nhân sự.
    • Vận dụng kiến thức chuyên ngành Kỹ thuật phần mềm vào việc thiết kế giao diện tương tác và tích hợp công nghệ thực tế.
  2. Nhiệm vụ nghiên cứu:
    • Nghiên cứu cơ sở lý thuyết về phân tích và thiết kế hệ thống thông tin.
    • Phân tích quy trình bán hàng và quản lý thực tế tại quán cà phê.
    • Xây dựng cơ sở dữ liệu và hiện thực hóa các chức năng trên nền tảng web.
    • Đánh giá hoạt động của hệ thống, phát hiện các hạn chế tồn tại để đề xuất giải pháp cải tiến.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • Đối tượng nghiên cứu: Hệ thống quản lý và kinh doanh trực tuyến của quán cà phê Rabbit House.
  • Khách thể nghiên cứu: Nghiệp vụ bán hàng, quy trình quản lý quán cà phê thông thường, chủ quán, nhân viên và khách hàng có nhu cầu sử dụng dịch vụ.
  • Phạm vi không gian và thời gian: Nghiên cứu tập trung vào các nghiệp vụ bán hàng và quản lý tại địa bàn Thành phố Thủ Dầu Một, thực hiện trong khuôn khổ đợt thực tập tốt nghiệp năm 2021.
  • Phạm vi nghiệp vụ: Khảo sát và hiện thực hóa các chức năng mua bán trực tuyến, gợi ý sản phẩm, giỏ hàng, tra cứu lịch sử mua hàng, quản lý danh mục thực đơn, nhân viên và doanh thu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và công nghệ ứng dụng

Đề tài dựa trên cơ sở lý thuyết phân tích thiết kế hệ thống thông tin hướng chức năng và quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ, kết hợp các công nghệ và công cụ lập trình:

  • Ngôn ngữ PHP (Hypertext Preprocessor): Ngôn ngữ kịch bản phía máy chủ (server-side) mã nguồn mở, hỗ trợ kết nối cơ sở dữ liệu, xử lý logic nghiệp vụ và sinh mã HTML trả về cho trình duyệt.
  • Hệ quản trị cơ sở dữ liệu MySQL: Hệ quản trị CSDL quan hệ dạng server-based tốc độ cao, hỗ trợ chuẩn giao dịch ACID, cơ chế khóa dòng và lưu trữ dữ liệu phân cấp.
  • Môi trường Web Server: Sử dụng bộ phần mềm XAMPP tích hợp máy chủ Apache và MySQL trên hệ điều hành.
  • Hệ thống nhúng ESP8266: Module vi điều khiển kết nối mạng phục vụ việc thu thập dữ liệu nhiệt độ môi trường xung quanh quán cà phê.
  • Công cụ hỗ trợ: Visual Studio Code, Macromedia Dreamweaver, Android Studio và nền tảng vẽ sơ đồ Draw.io.
  • Giao diện lập trình ứng dụng (API): Tích hợp API Facebook Messenger hỗ trợ tư vấn trực tuyến, API nhúng bài đăng Twitter và các nút chia sẻ mạng xã hội (Facebook, Twitter, Line).

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả đã kết hợp ba nhóm phương pháp nghiên cứu chính:

  1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Thu thập, đọc và tổng hợp các tài liệu học thuật, giáo trình công nghệ thông tin, sách báo chuyên ngành và tham khảo các đồ án, khóa luận tốt nghiệp của các khóa trước về xây dựng website thương mại điện tử.
  2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
    • Phương pháp quan sát: Trực tiếp quan sát quy trình gọi món, phục vụ và quản lý thanh toán tại một số quán cà phê trên địa bàn Thành phố Thủ Dầu Một.
    • Phương pháp phỏng vấn: Trao đổi, phỏng vấn trực tiếp chủ quán, nhân viên phục vụ và khách hàng để ghi nhận nhu cầu thực tế và các khó khăn trong quản lý bán hàng.
  3. Phương pháp tổng hợp và phân tích số liệu: Phân loại, chuẩn hóa dữ liệu thu thập được từ khảo sát để đặc tả yêu cầu người dùng, thiết lập sơ đồ luồng dữ liệu và thiết kế cấu trúc bảng cơ sở dữ liệu.

Thiết kế và triển khai hệ thống

Phân quyền người dùng

Hệ thống được thiết kế phân chia thành 3 nhóm tác nhân với quyền hạn rõ ràng, thể hiện qua bảng đối chiếu chức năng:

Chức năng hệ thống Khách vãn lai Khách hàng (Đã đăng nhập) Quản trị viên
Xem các món mới và gợi ý món X X X
Xem các món theo loại món X X X
Thêm món vào giỏ hàng X X
Mua hàng trực tuyến X X
Xem và sửa thông tin cá nhân X
Xem lịch sử mua hàng X
Quản lý danh mục loại món X
Quản lý danh mục món X
Quản lý danh sách khách hàng X
Quản lý danh sách nhân viên X
Kiểm tra đơn đặt hàng X
Quản lý và thống kê doanh thu X
Bán hàng tại quầy X

Luồng xử lý và sơ đồ dòng chảy dữ liệu (DFD)

Hệ thống được thiết kế theo các sơ đồ dòng chảy dữ liệu cấp 0 và chi tiết cho từng tác vụ:

  • Hướng khách hàng: Luồng dữ liệu bắt đầu từ việc Khách hàng đăng ký/đăng nhập -> Duyệt thực đơn hoặc nhận gợi ý món -> Đưa món vào giỏ hàng -> Xác nhận mua hàng -> Hệ thống lưu vết hóa đơn vào Lịch sử mua hàng và xóa trắng giỏ hàng tạm thời.
  • Hướng quản trị viên: Quản trị viên đăng nhập vào hệ thống quản lý -> Truy xuất và cập nhật các kho dữ liệu (Loại món, Món, Khách hàng, Nhân viên, Đơn hàng, Doanh thu) -> Trả kết quả thống kê và giao diện bán hàng tại chỗ.

Hiện thực hóa giao diện và tính năng nổi bật

  1. Giao diện trang chủ và gợi ý sản phẩm thông minh:
    • Hiển thị danh mục món mới và nhóm sản phẩm nổi bật.
    • Tích hợp hệ thống gợi ý món uống tự động dựa trên dữ liệu nhiệt độ môi trường đo được từ cảm biến nhúng ESP8266 đặt tại quán.
    • Tích hợp khung chat trực tuyến qua API Messenger và luồng tin tức qua widget Twitter.
  2. Cơ chế tìm kiếm hỗ trợ tự động hoàn tất:
    • Thanh tìm kiếm đọc dữ liệu sản phẩm trong CSDL và hiển thị gợi ý tức thì khi người dùng gõ ký tự (ví dụ: gõ "sa" hệ thống tự động gợi ý "Sakura cafe").
    • Nếu không tìm thấy món khớp với từ khóa, hệ thống hiển thị thông báo "Không có sản phẩm đó!". Trường hợp người dùng để trống và nhấn tìm kiếm, hệ thống sẽ đề xuất một món ngẫu nhiên.
  3. Quản lý giỏ hàng và đặt hàng:
    • Cho phép tùy chỉnh số lượng món, xóa từng đơn hàng hoặc chọn xóa toàn bộ sản phẩm thông qua ô đánh dấu trên thanh tiêu đề giỏ hàng.
    • Sau khi hoàn tất đặt hàng, dữ liệu được ghi nhận vào hệ thống để quản trị viên kiểm tra và xử lý.

Nội dung chính theo từng chương

Báo cáo kết cấu thành 2 phần lớn và các chương chuyên môn:

Phần I. Thực tập doanh nghiệp

  • Chương 1. Tổng quan về cơ sở thực tập: Trình bày lịch sử thành lập và phát triển của Công ty Cổ phần Crosstech (thành lập từ năm 2019, hoạt động trong lĩnh vực giáo dục CNTT, cung ứng nhân sự và marketing). Giới thiệu 4 giá trị cốt lõi: Chất lượng – Vượt trội, Tôn trọng – Chia sẻ, Đa dạng – Bền vững, Văn hóa – Hội nhập; các đối tác doanh nghiệp (Cosina Game, MagikLab, Gumi, Woffun game, ANS Center); cơ cấu tổ chức gồm Ban sáng lập, bộ phận Nhân sự (HR), đội ngũ đào tạo và người hướng dẫn.
  • Chương 2. Nội dung thực tập tại cơ quan tiếp nhận: Mô tả chi tiết chương trình thực tập trực tuyến qua Google Meet trong thời gian 1 tháng (4 buổi học chuyên sâu, mỗi buổi kéo dài 3 tiếng). Sinh viên được học lý thuyết về nguồn gốc Linux, cài đặt hệ điều hành CentOS, thao tác dòng lệnh từ cơ bản đến nâng cao trên Command Line, làm bài kiểm tra đánh giá và tham gia các buổi Road Map định hướng nghề nghiệp.

Phần II. Tự nghiên cứu

  • Chương 1. Tổng quan về đề tài: Định nghĩa bài toán kinh doanh thương mại và thương mại điện tử; phân tích nhu cầu thưởng thức cà phê và tụ tập học nhóm của giới trẻ; giới thiệu mô hình quán cà phê Rabbit House; nêu rõ lý do chọn đề tài, mục tiêu, nhiệm vụ, đối tượng, phương tiện, phương pháp và phạm vi nghiên cứu.
  • Chương 2. Giới thiệu công nghệ: Trình bày chi tiết lý thuyết, ưu nhược điểm và ứng dụng của ngôn ngữ PHP; hướng dẫn thiết lập môi trường phát triển với XAMPP (Apache, MySQL) và viết chương trình mẫu; phân tích đặc điểm, kiến trúc storage-engine, khả năng hỗ trợ giao dịch ACID và hiệu năng xử lý của hệ quản trị CSDL MySQL; giới thiệu module nhúng ESP8266 và các API nhúng.
  • Chương 3. Phân tích thiết kế hệ thống: Trình bày mô hình cơ sở dữ liệu quan hệ; thiết lập các sơ đồ luồng dữ liệu (DFD cấp 0 và các DFD chi tiết cho chức năng đăng nhập, đăng ký, quên mật khẩu, thêm giỏ hàng, mua hàng, quản lý thực đơn, quản lý nhân viên và báo cáo doanh thu).
  • Chương 4. Xây dựng website: Trình bày chi tiết bảng phân quyền người dùng, sơ đồ liên kết màn hình giao diện khách hàng và giao diện quản trị; minh họa chi tiết từng giao diện chức năng (Trang chủ vãn lai/đăng nhập, Đăng ký, Đăng nhập, Quên mật khẩu, Lọc theo danh mục, Tìm kiếm gợi ý tự động, Giỏ hàng, Quản trị thực đơn, Quản lý nhân viên, Bán hàng và Báo cáo doanh thu).

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính đạt được

  • Về mặt kỹ năng chuyên môn: Hoàn thành khóa đào tạo thực tập tại Công ty Cổ phần Crosstech, làm chủ kỹ năng vận hành và thực thi câu lệnh trên môi trường máy chủ Linux CentOS.
  • Về mặt sản phẩm phần mềm:
    • Xây dựng hoàn chỉnh website bán hàng cho quán café Rabbit House với đầy đủ 2 phân hệ: Phân hệ khách hàng (Web Client Interface) và Phân hệ quản trị (Web Administrator Interface).
    • Triển khai thành công tính năng gợi ý đồ uống gắn liền với thiết bị cảm biến nhiệt độ môi trường ESP8266.
    • Tích hợp hoàn chỉnh các kênh tương tác xã hội (API Messenger, Twitter widget, nút chia sẻ đa nền tảng Line, Facebook, Twitter).
    • Thiết lập cơ chế tìm kiếm thông minh với chức năng auto-complete hỗ trợ tìm kiếm nhanh theo cụm từ gần đúng.

Đóng góp của đề tài

  • Đưa ra giải pháp số hóa quy trình kinh doanh và quản lý quán cà phê thực tế, giúp đơn giản hóa các tác vụ tính tiền, theo dõi doanh thu và điều phối nhân sự.
  • Ứng dụng kết hợp giữa công nghệ phần mềm web truyền thống (PHP/MySQL) với giải pháp nhúng phần cứng (ESP8266), tạo hướng tiếp cận mới trong trải nghiệm khách hàng tại điểm bán và trên môi trường trực tuyến.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế được ghi nhận

  • Bảo mật chức năng Quên mật khẩu: Giao diện cho phép người dùng nhập tên tài khoản và mật khẩu mới để đổi trực tiếp mà chưa tích hợp cơ chế xác thực danh tính nhiều lớp, dẫn đến rủi ro bị chiếm quyền tài khoản nếu lộ tên đăng nhập.
  • Môi trường triển khai: Hệ thống mới được thử nghiệm trên môi trường máy chủ cục bộ (localhost qua XAMPP), chưa triển khai chính thức trên tên miền và hosting internet thực tế.
  • Đồng bộ đa nền tảng: Ứng dụng di động (Android Studio/Java) mới dừng lại ở bước nghiên cứu công cụ, chưa tích hợp đồng bộ dữ liệu hoàn chỉnh với phiên bản web.

Hướng phát triển tiếp theo

  • Nâng cấp cơ chế an toàn cho phân hệ người dùng: Bổ sung câu hỏi bảo mật, xác thực qua email hoặc gửi mã OTP về số điện thoại khi thực hiện đổi/lấy lại mật khẩu.
  • Hoàn thiện ứng dụng di động trên nền tảng Android để khách hàng có thể gọi món trực tiếp từ điện thoại thông minh.
  • Mở rộng các tính năng phân tích dữ liệu bán hàng chuyên sâu và kết nối cổng thanh toán trực tuyến.

Giá trị tham khảo

Báo cáo chuyên đề là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

  • Sinh viên ngành Kỹ thuật phần mềm và Công nghệ thông tin: Tham khảo cách thức trình bày một báo cáo thực tập tốt nghiệp kết hợp giữa hoạt động doanh nghiệp và nghiên cứu đề tài ứng dụng; tham khảo quy trình phân tích thiết kế hệ thống DFD và thiết kế cơ sở dữ liệu bán hàng.
  • Người phát triển ứng dụng Web PHP/MySQL: Tham khảo phương pháp xây dựng hệ thống website thương mại điện tử cơ bản, cách tổ chức phân quyền người dùng và kỹ thuật tích hợp các API mạng xã hội/hệ thống nhúng ESP8266 vào giao diện web.

Câu hỏi thường gặp

1. Đề tài sử dụng công nghệ nào để đưa ra gợi ý món uống phù hợp cho khách hàng?
Website tích hợp với hệ thống nhúng vi điều khiển ESP8266 để đo nhiệt độ môi trường thực tế xung quanh quán cà phê Rabbit House, từ đó hệ thống xử lý và tự động đưa ra các đề xuất món uống phù hợp với thời tiết cho khách hàng.

2. Quá trình thực tập của tác giả tại Công ty Cổ phần Crosstech gồm những nội dung gì?
Tác giả tham gia khóa học trực tuyến về hệ điều hành Linux (cài đặt CentOS, thực hành dòng lệnh Command Line từ cơ bản đến nâng cao, làm bài kiểm tra đánh giá) và tham dự các buổi Road Map định hướng nghề nghiệp, kỹ năng phỏng vấn cùng các cố vấn chuyên môn.

3. Phân hệ người dùng của website Rabbit House được chia thành các nhóm quyền nào?
Hệ thống phân chia thành 3 nhóm người dùng: Khách vãn lai (chỉ xem thực đơn, gợi ý món, trò chuyện qua Messenger), Khách hàng đã đăng nhập (đặt hàng, quản lý giỏ hàng, xem thông tin cá nhân và lịch sử mua hàng) và Quản trị viên (quản lý món, loại món, khách hàng, nhân viên, duyệt đơn hàng, bán hàng tại quầy và xem báo cáo doanh thu).

4. Tác giả đã tự chỉ ra nhược điểm bảo mật nào trong hệ thống và hướng xử lý ra sao?
Nhược điểm được tác giả ghi nhận là tại màn hình "Quên mật khẩu", người lạ có thể lợi dụng nhập tài khoản để đổi mật khẩu do hệ thống chưa có xác thực danh tính. Tác giả đề xuất khắc phục bằng cách bổ sung câu hỏi bảo mật hoặc gửi mã OTP xác nhận.

5. Thanh tìm kiếm trên website Rabbit House hoạt động như thế nào khi người dùng nhập từ khóa?
Thanh tìm kiếm tự động quét dữ liệu và đưa ra gợi ý hoàn tất gần đúng nhất (ví dụ: gõ "sa" sẽ gợi ý "Sakura cafe"). Nếu người dùng để trống rồi nhấn tìm kiếm, hệ thống sẽ đề xuất một món ngẫu nhiên; nếu không có kết quả phù hợp, hệ thống xuất thông báo "Không có sản phẩm đó!".

Kết luận

Báo cáo chuyên đề thực tập tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Anh Hào đã phản ánh toàn diện hai nội dung: rèn luyện kỹ năng quản trị hệ thống Linux tại Công ty Cổ phần Crosstech và ứng dụng công nghệ web PHP, MySQL cùng module nhúng ESP8266 để xây dựng website bán cà phê trực tuyến cho quán Rabbit House. Đề tài đã giải quyết được các bài toán nghiệp vụ cơ bản từ đặt món, gợi ý sản phẩm theo nhiệt độ đến quản trị bán hàng và doanh thu. Đồng thời, tác giả cũng thẳng thắn chỉ ra các điểm hạn chế về bảo mật và định hướng bổ sung xác thực OTP, hoàn thiện ứng dụng di động trong các giai đoạn phát triển tiếp theo.