Tổng quan nghiên cứu

Kinh tế ban đêm đang khẳng định vai trò là động lực tăng trưởng mới tại các đô thị du lịch trọng điểm. Tại thành phố Nha Trang, trung tâm du lịch của tỉnh Khánh Hòa đóng góp khoảng 82,5% tổng doanh thu du lịch toàn tỉnh mỗi năm, nguồn khách nội địa năm 2023 đã ghi nhận sự bùng nổ mạnh mẽ với ước đạt 4,88 triệu lượt khách, tăng trưởng 113,23% so với cùng kỳ và vượt 95,4% kế hoạch năm. Mặc dù sở hữu tài nguyên thiên nhiên phong phú và hạ tầng đồng bộ, các hoạt động du lịch ban đêm tại địa phương vẫn mang tính tự phát, rời rạc và thiếu tính liên kết không gian.

Thực trạng này dẫn đến việc chưa khai thác tối đa mức chi tiêu và chưa kéo dài được thời gian lưu trú bình quân của du khách sau 18 giờ. Đề án "Xây dựng tuyến điểm du lịch đêm tại thành phố Nha Trang" được thực hiện nhằm giải quyết khoảng trống nghiên cứu về việc thiết kế sản phẩm liên kết tuyến điểm đêm nội ô. Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa cơ sở khoa học về tuyến điểm du lịch đêm, đánh giá toàn diện tiềm năng và thực trạng tài nguyên ban đêm tại địa bàn thành phố Nha Trang, khảo sát nhu cầu của du khách và tham vấn chuyên gia. Trên cơ sở đó, đề án xây dựng các tuyến điểm du lịch đêm chuyên đề cho giai đoạn 2024-2027, bám sát định hướng của Quyết định số 1129/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Đề án phát triển kinh tế ban đêm ở Việt Nam và Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển tỉnh Khánh Hòa đến năm 2030.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa các lý thuyết kinh tế du lịch và quy hoạch không gian đô thị:

  • Lý thuyết tuyến điểm du lịch: Căn cứ theo Luật Du lịch Việt Nam năm 2017, tuyến du lịch được xác định là lộ trình liên kết các khu du lịch, điểm du lịch và cơ sở cung cấp dịch vụ gắn với các trục giao thông vận tải. Tuyến điểm du lịch đêm đóng vai trò tạo việc làm, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và bảo tồn các giá trị di sản văn hóa bản địa.
  • Lý thuyết kinh tế đêm và du lịch đêm: Kế thừa quan điểm của các học giả quốc tế và trong nước, du lịch đêm được định vị là chuỗi các hoạt động ẩm thực, nghệ thuật biểu diễn, giải trí, mua sắm và tham quan diễn ra trong khung giờ từ 18:00 hôm trước đến 06:00 sáng hôm sau.
  • Mô hình các điều kiện hình thành du lịch đêm: Tác giả tổng hợp và phát triển hệ thống khung phân tích gồm 7 điều kiện cốt lõi: Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên ban đêm; Tài nguyên du lịch đêm; Cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật; Sản phẩm và điểm đến du lịch đêm; Thị trường khách du lịch đêm; Nguồn nhân lực phục vụ du lịch đêm (yếu tố bổ sung mới của đề tài); Chính sách quản lý cùng an ninh, trật tự an toàn xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng để đảm bảo tính chuẩn xác và độ tin cậy khoa học:

  • Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ các báo cáo chính thức của Sở Du lịch tỉnh Khánh Hòa, Cục Thống kê, UBND thành phố Nha Trang trong giai đoạn 2021-2023, kết hợp phân tích bài học kinh nghiệm phát triển kinh tế đêm từ các đô thị quốc tế tiêu biểu như London, Bắc Kinh, Sydney, Singapore và Bangkok.
  • Nguồn dữ liệu sơ cấp: Thu thập trong khoảng thời gian từ tháng 12/2023 đến tháng 03/2024. Phương pháp lấy mẫu định lượng khảo sát 267 bảng hỏi hợp lệ đối với du khách nội địa theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện, phản ánh đúng phân khúc khách hàng mục tiêu đang chiếm ưu thế vượt trội tại địa bàn. Nghiên cứu sử dụng thang đo đa mức độ để đánh giá nhu cầu, sở thích phương tiện di chuyển và các rào cản khi trải nghiệm đêm.
  • Phương pháp chuyên gia: Tiến hành phỏng vấn sâu và khảo sát bằng bảng hỏi đối với 15 chuyên gia, nhà quản lý điểm đến, đại diện doanh nghiệp lữ hành và ban quản lý di tích tại Nha Trang nhằm xác định tính khả thi của các phương án định tuyến.
  • Phương pháp phân tích dữ liệu: Toàn bộ dữ liệu khảo sát được xử lý và phân tích thống kê mô tả thông qua phần mềm SPSS, làm căn cứ thực chứng thiết kế các lộ trình tour đêm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu khảo sát và thực địa ghi nhận các phát hiện then chốt sau:

  • Nền tảng hạ tầng và năng lực cung ứng dịch vụ vượt trội: Thành phố Nha Trang sở hữu hệ thống hạ tầng đồng bộ với 560 cơ sở lưu trú cung cấp 18.447 phòng ngủ, trong đó 84 khách sạn đạt chuẩn 3-5 sao. Tỷ lệ lao động ngành lưu trú đạt 1,05 lao động/phòng, cao hơn gấp đôi mức bình quân cả nước là 0,52. Hệ thống chiếu sáng đô thị đạt tỷ lệ bao phủ 95-100% trên các trục đường chính và 93,1% tại các khu vực dân cư, kết hợp mạng lưới 32 camera giám sát an ninh đảm bảo môi trường an toàn cho du khách.
  • Sự lệch pha giữa thời gian hoạt động của di tích và nhu cầu du khách: Hầu hết các di tích lịch sử và danh thắng tiêu biểu đóng cửa rất sớm trước 18:00 (Bảo tàng Alexandre Yersin đóng lúc 16:30, Bảo tàng Hải dương học đóng lúc 18:00, Nhà thờ Núi đóng lúc 17:00). Thực trạng này tạo ra sự đứt gãy trải nghiệm văn hóa ban đêm, buộc du khách dồn sự tập trung vào các hoạt động ẩm thực và quán bar ven biển.
  • Mô hình chợ đêm và không gian mua sắm còn đơn điệu: Thành phố có 5 khu chợ đêm và hơn 10 trung tâm thương mại lớn hoạt động đến 22:00, tuy nhiên các mặt hàng lưu niệm và ẩm thực đường phố còn trùng lặp, thiếu vắng các sản phẩm nghệ thuật đặc trưng Nam Trung Bộ. Các sản phẩm giải trí chất lượng cao như Tata Show hay show diễn Rối Mơ tại Nhà hát Đó chưa được kết nối đồng bộ vào lịch trình di chuyển của các đơn vị lữ hành.
  • Sự ủng hộ mạnh mẽ đối với việc phát triển phương tiện vận chuyển xanh: Kết quả khảo sát cho thấy tỷ lệ cao du khách và 100% chuyên gia tán thành phương án liên kết các điểm đến nội ô bằng xe điện du lịch, xe buýt hai tầng hoặc xích lô truyền thống, nhằm tối ưu hóa tầm nhìn ngắm cảnh vịnh biển và giảm thiểu phát thải ô nhiễm.

Thảo luận kết quả

Các kết quả khảo sát phản ánh rõ nét nguyên nhân của việc du khách tại Nha Trang có mức chi tiêu ban đêm chưa cao là do thiếu các sản phẩm du lịch đêm có tổ chức và theo lộ trình cụ thể. Khi đối chiếu với mô hình thành công của Singapore trong việc khai thác các show diễn miễn phí kết hợp phố giải trí Clarke Quay, hoặc kinh nghiệm của Bangkok với việc kéo dài thời gian hoạt động giải trí đến 04:00 sáng mang lại doanh thu 1,6 tỷ USD chỉ trong một tháng, Nha Trang hoàn toàn có thể gia tăng nguồn thu nếu chuyển dịch từ mô hình hoạt động ban đêm tự phát sang tuyến tour chuyên nghiệp.

Dữ liệu phân tích thống kê từ bảng khảo sát mức độ quan tâm của du khách (Item Statistics) khẳng định rằng yếu tố trải nghiệm văn hóa bản địa, thưởng thức ẩm thực truyền thống và tính an toàn trong giao thông là ba trụ cột chi phối mạnh nhất đến quyết định tham gia tour đêm. Việc đồ thị hóa các luồng di chuyển của khách cho thấy các điểm đến nội ô tập trung trong bán kính lý tưởng từ 3 đến 5 km, tạo điều kiện thuận lợi để kiến tạo các tuyến hành trình khép kín bằng phương tiện giao thông thân thiện môi trường.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện không gian du lịch đêm và tối ưu hóa hiệu quả kinh tế giai đoạn 2024-2027, đề án đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

  • Xây dựng và đưa vào khai thác 3 tuyến du lịch đêm chuyên đề:
    • Tuyến 1 - Sắc màu văn hóa và di sản: Kết nối Tháp Bà Ponagar, Hòn Chồng (với mô hình sân khấu bán thực cảnh) và thưởng thức ẩm thực đêm tại khu vực sông Cái.
    • Tuyến 2 - Nhịp sống phố biển và giải trí: Kết nối Quảng trường 2/4, trục đường ven biển Trần Phú, khu Phố Tây và các tổ hợp mua sắm, chợ đêm.
    • Tuyến 3 - Khám phá vịnh biển và nghệ thuật đương đại: Kết nối Cảng du lịch Nha Trang, trải nghiệm du thuyền ngắm vịnh ban đêm kết hợp thưởng thức chương trình biểu diễn tại Nhà hát Đó hoặc Vinpearl Harbour.
  • Tổ chức hệ thống giao thông công cộng xanh phục vụ đêm: Đưa vào vận hành hệ thống xe điện du lịch và xe buýt thoáng nóc hoạt động từ 18:00 đến 00:00 hàng ngày, đặt mục tiêu giảm 30% mật độ phương tiện cá nhân tại trục đường Trần Phú trong khung giờ cao điểm tối. Chủ thể thực hiện: Sở Giao thông Vận tải chủ trì, phối hợp cùng Hiệp hội Du lịch Nha Trang - Khánh Hòa.
  • Mở rộng khung giờ hoạt động và sân khấu hóa các di tích: Cho phép thí điểm kéo dài thời gian phục vụ đến 22:00 tại Tháp Bà Ponagar và danh thắng Hòn Chồng với các chương trình biểu diễn nghệ thuật truyền thống như Bài Chòi, Hát Bội, hòa tấu nhạc cụ dân tộc. Mục tiêu tăng 25% doanh thu vé tham quan đêm trong giai đoạn 2024-2026. Chủ thể thực hiện: Trung tâm Bảo tồn Di tích tỉnh Khánh Hòa.
  • Nâng cao năng lực quản lý trật tự và số hóa hỗ trợ du khách: Triển khai đồng bộ mã QR tiếp nhận phản ánh 24/24 tại 100% cơ sở kinh doanh dịch vụ đêm, lắp đặt bổ sung hệ thống camera an ninh từ 32 điểm hiện hữu lên 60 điểm trọng yếu nhằm kiểm soát triệt để tình trạng chèo kéo, gian lận giá. Chủ thể thực hiện: UBND thành phố Nha Trang và Công an địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

  • Cơ quan quản lý nhà nước về du lịch và quy hoạch đô thị: Cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn giúp Sở Du lịch Khánh Hòa và UBND thành phố Nha Trang xây dựng quy hoạch kinh tế ban đêm, ban hành các chính sách cấp phép, phân luồng giao thông và quản lý trật tự an toàn xã hội đô thị.
  • Các doanh nghiệp lữ hành và vận chuyển du lịch: Là tài liệu tham khảo trực tiếp giúp các công ty lữ hành thiết kế các gói tour đêm mới lạ, xây dựng chính sách liên kết dịch vụ ẩm thực - biểu diễn - lưu trú nhằm làm phong phú thêm chương trình tour trọn gói.
  • Các nhà đầu tư và cơ sở kinh doanh dịch vụ ban đêm: Giúp các chủ doanh nghiệp nhà hàng, quán bar, điểm biểu diễn nghệ thuật nắm bắt thị hiếu, xu hướng tiêu dùng của 4,88 triệu lượt khách nội địa để tối ưu hóa mô hình dịch vụ và thời gian mở cửa.
  • Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Du lịch: Cung cấp hệ thống tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu phát triển sản phẩm du lịch đô thị, khung lý thuyết về kinh tế đêm và kỹ thuật xử lý dữ liệu khảo sát thực địa.

Câu hỏi thường gặp

Đề án định nghĩa thế nào về tuyến điểm du lịch đêm tại thành phố Nha Trang? Tuyến điểm du lịch đêm tại Nha Trang được xác định là lộ trình liên kết các điểm tham quan văn hóa, vui chơi giải trí, ẩm thực, mua sắm hoạt động trong khung giờ từ 18:00 đến 06:00 sáng hôm sau tại khu vực nội ô, kết nối thông qua các phương tiện vận tải thuận tiện và an toàn.

Tại sao đề án lại tập trung khảo sát trọng tâm vào phân khúc khách du lịch nội địa? Nguồn khách nội địa là thị trường chủ lực của Nha Trang với 4,88 triệu lượt năm 2023, giữ vai trò quyết định trong việc duy trì doanh thu du lịch đô thị. Việc phân tích sâu hành vi của nhóm khách này tạo cơ sở thực tế vững chắc để xây dựng các sản phẩm đêm có tính khả thi thương mại cao nhất.

Các điểm tham quan lịch sử văn hóa tại Nha Trang có sẵn sàng cho hoạt động du lịch đêm không? Hiện nay các điểm như Tháp Bà Ponagar và Hòn Chồng đã bước đầu thử nghiệm thành công mô hình sân khấu bán thực cảnh và biểu diễn nghệ thuật truyền thống ban đêm. Đề án đưa ra các giải pháp kéo dài giờ mở cửa đến 22:00 có kiểm soát sức tải để đảm bảo tính khả thi.

Phương tiện vận chuyển nào được khuyến nghị ưu tiên cho các tour đêm nội ô? Hệ thống xe điện du lịch thân thiện với môi trường, xe buýt hai tầng thoáng nóc và xích lô truyền thống là các phương tiện được khuyến nghị hàng đầu nhờ tính linh hoạt, khả năng ngắm cảnh vịnh biển thông thoáng và giảm thiểu tiếng ồn trong đô thị.

Đề tài giải quyết thách thức về ô nhiễm tiếng ồn và an ninh trật tự ban đêm bằng cách nào? Nghiên cứu đề xuất quy hoạch phân vùng không gian dịch vụ (tách biệt khu giải trí sôi động và khu dân cư yên tĩnh), ứng dụng hệ thống 32 camera giám sát hiện hữu kết hợp mở rộng mạng lưới, kiểm soát nồng độ âm thanh và triển khai mã QR hỗ trợ du khách 24/24.

Kết luận

  • Đề án đã hệ thống hóa cơ sở lý luận toàn diện và xác lập khung 7 điều kiện tiêu chuẩn để xây dựng và phát triển tuyến điểm du lịch đêm tại đô thị biển.
  • Phân tích thực trạng sâu sắc dựa trên bộ dữ liệu sơ cấp từ 267 du khách và 15 chuyên gia du lịch, làm sáng tỏ các điểm nghẽn về khung giờ hoạt động và tính liên kết điểm đến tại Nha Trang.
  • Xây dựng mô hình 3 tuyến du lịch đêm chuyên đề mang tính khả thi cao, kết nối hài hòa giữa di sản văn hóa, cảnh quan vịnh biển và các dịch vụ giải trí hiện đại.
  • Đưa ra hệ thống giải pháp đồng bộ về hạ tầng giao thông xanh, chuyển đổi số quản lý và cơ chế phối hợp liên ngành giai đoạn 2024-2027.
  • Đóng góp thiết thực vào việc hiện thực hóa Đề án phát triển kinh tế ban đêm quốc gia và mục tiêu đưa Khánh Hòa trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vào năm 2030. Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp lữ hành cần nhanh chóng bắt tay phối hợp thí điểm các tuyến tour đêm để sớm đưa sản phẩm vào phục vụ du khách.