Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỀN CỦA ĐÈ TÀI 1. Khái niệm về hoạt động trải nghiệm sáng tạo Để xác định được khái niệm “HĐTNST”, cần xuất phát từ các thuật ngữ. “hoạt động”, "rải nghiệm”, "sáng tạo” và mỗi quan hệ biện chứng qua lại giữa chúng với nhau. Tuy nhiên, nó cũng không phải là phép công đơn gián của ba thuật ngữ trên.
Xung quanh vấn đề khái niệm thuật ngữ HĐTNST, đến nay, đã có nhiều. nhà nghiên cứu, nhiều tài liệu bàn luận khác nhau. Theo Dự thảo đề án đổi mới chương trình và sách giáo khoa giáo dục phô thông sau năm 2015, “HĐTNST bản chất là những hoạt động giáo dục nhằm hình thành và phát triển cho HS những phẩm chất tư tưởng, ý chí, inh cam, giá trị và ky năng sống và những năng lực cần có của con người trong xã hội hiện đại. Nội dung của HĐTNST được thiết kế theo hướng tích hợp nhiều lĩnh vực, môn học thành các.
chủ điểm mang tính chất mở. Hình thức và phương pháp tổ chức đa dạng, phong phú, mềm dẻo, linh hoạt, mở về không gian, thời gian, quy mô, đối tượng và số lượng. dé HS có nhiều cơ hội tự trải nghiệm và phát huy khả năng sáng tạo của các em”. Hiệp hội “Giáo dục trải nghiệm” quốc tế định nghĩa về HĐTNST “là một phạm trù bao hàm nhiều phương pháp trong đó người dạy khuyến khích người học tham gia các trải nghiệm thực tế, sau đó phản ánh, tổng kết lại để tăng cường hiểu.
biết, phát triển kĩ năng, định hình các giá trị sống và phát triển các năng lực bản thân, tiến tới đóng góp tích cực cho cộng đồng và xã hội” [31, tr. 115], Theo Đinh Thị Kim Thoa, “HĐTNST là hoạt động giáo dục thông qua sự trải nghiệm là sáng tạo của cá nhân trong việc kết nối kinh nghiệm học được trong nhà trường với thực tiễn đời sống mà nhờ đó các kinh nghiệm được tích lũy thêm và dần chuyển hóa thành năng lực” Còn theo tác giá Ngô Thu Dung, HĐTNST là thuật ngữ dùng dé chỉ các hoạt động giáo dục trong nhà trường được tổ chức phù hợp với bản chất hoạt động của con người, tính từ trải nghiệm sáng tạo để nhắn mạnh ban chat hoạt động chứ không. phải một dạng hoạt động mới. Lê Huy Hoàng cho rằng: “HĐTNST là hoạt động xa hdi, thc tién giup HS.
tự chủ trải nghiệm trong tập thẻ, qua đó hình thành và thẻ hiện phẩm chất năng lực; nhận ra năng khiếu, sở thích, đam mê, bộc lộ và điều chỉnh cá tính, giá trị, nhận ra chính mình cũng như khuynh hướng phát triển bản thân; bổ trợ và cùng với các hoạt động dạy học trong chương trình giáo dục thực hiện tốt nhất mục tiêu giáo dục. 'Hoạt động này nhấn mạnh sự trải nghiệm, thúc đây năng lực sáng tạo của người học. và được tổ chức một cách linh hoạt, sáng tạo” Nhìn chung, có thể định nghĩa HĐTNST theo nhiều cách khác nhau tùy vào từng góc độ, khía cạnh, thế giới quan, nhân sinh quan của mỗi nhà nghiên cứu. nhiên, dù được diễn đạt theo bắt kì cách nào, các tác giá đều thống nhất ở một điểm: coï trọng HĐTNST là hoạt động giáo dục, khẳng định vai trò định hướng, hướng dẫn của nhà giáo dục (không phải là hoạt động trải nghiệm tự phát.
Nhà giáo dục không tô chức, phân công HS một cách trực tiếp mà chỉ hỗ trợ, giám sát; HS được trực tiếp, chủ động tham gia các hoạt động được tổ chức theo phương thức trải nghiệm và sáng tạo nhằm góp phần phát triển toàn diện nhân cách HS. Nhu vay, khái niệm HĐTNST trong nhà trường phổ thông có thể được hiểu theo nghĩa chung nhất "là hoạt động giáo dục, trong đó nội dung và cách thức tổ chức tạo điều n cho từng HS được tham gia trực tiếp va làm chủ thể của hoạt động, tự lên kế hoạch, chủ động xây dựng chiến lược hành động cho bản thân và cho nhóm để hình thành và phát triển những phẩm chất, tư tưởng, ý chí, tình cảm, giá trị, kỹ năng sống và những năng lực cần có của công dân trong xã hội hiện đại, qua hoạt động HS phát huy khả năng sáng tạo dé thích ứng và tạo ra cái mới, giá trị cho cá nhân và cộng đồng”. HĐTNST là loại hình hoạt động rất đa dạng và phong phú, tương ứng với mỗi yêu cầu, mục tiêu giáo dục cụ thể, phù hợp với những điều kiện, bối cảnh cụ. thể, sẽ có những dạng HĐTNST khác nhau: ~ Căn cứ vào các hình thức hoạt động giáo dục nhà trường hiện hành, có HĐTNST dưới hình thức hoạt động giáo dục ngoài iờ lên lớp được tiến hành thông.
qua việc dạy học các môn học bắt buộc và tự chọn trong chương trình giáo dục của cấp học do Bộ GD & ĐT ban hành; dưới hình thức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp bao gồm các hoạt động ngoại khóa về khoa học, văn học, nghệ thuật, thể dục thé thao, an toàn giao thông, phòng chống tệ nạn xã hội, giáo dục giới tính, giáo dục pháp luật, giáo dục hướng nghiệp, giáo dục kỹ năng sống nhằm phát triển toàn diện và bồi dưỡng năng khiếu; các hoạt động vui chơi, tham quan, du lịch, giao lưu văn hóa, giáo dục môi trường; hoạt động từ thiện và các hoạt động xã hội khác phủ hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi HS. ~ Căn cứ vào các đặc điểm phát triển tâm lý, nhận thức và hành vi của con người ứng với các hoạt động chủ đạo trong từng giai đoạn phát tri: lứa HĐTNST cảm xúc, tư duy. ~ Căn cứ vào nội dung giáo dục theo lĩnh vực của đời sống xã hội, có TĐTNST nghệ thuật, khoa học, công nghệ, kỹ thuật 1. Vai trò, vị trí của hoạt động trái nghiệm sáng tạo 1.
Đối với việc phát triển chương trình giáo dục phổ thông mới Hiện nay, Việt Nam đang tiến hành công cuộc đổi mới, công nghiệp hóa hiện đại hóa đắt nước, từng bước hội nhập với sự phát triển chung của thế giới. Tình hình thế giới và khu vực hiện nay vừa diễn ra xu thế hòa bình, hợp tác, phát triển nhưng vẫn tồn tại những tranh chấp, xung đột những bắt ôn ở nhiều nơi. Trước tình hình đó, Hội nghị lần thứ Tám của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XI đã xác định mục tiêu chung. là “Bảo vệ vững chắc độc lập chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thô của Tô quốc, bảo.
vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa, bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc, bảo vệ an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và nền văn hóa Việt Nam, giữ vững Ổn định chính trị và môi trường, hòa bình để phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa” [20, tr. Đứng trước xu thế phát triển của đất nước, Giáo dục = Đào tạo đóng vai trò. quan trọng nhằm phát huy nguồn lực con người, phục vụ cho sự nghiệp xây dựng và. bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa.
Giáo dục trong xã hội mới, thời đại mới phải là: “đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo dite, tri thức, sức khỏe, thấm mĩ và nghề nghiệp, trung thành với lí tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành và bồi dưỡng phẩm chất, năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu. xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [2, tr. 32] Đề thực hiện nhiệm vụ đó, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VỊI và Hội nghị Ban chap hanh Trung ương lần thứ IV đã xác định: Đổi mới giáo dục, coi giáo dục là quốc sách hàng đầu, giáo dục đóng vai trò then chốt trong toàn bộ sự nghiệp xây dựng Chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc, là động lực đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn. Như vậy, đổi mới giáo dục nói chung và đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) nói riêng trong đó có bộ môn Sinh học 8 là con đường duy nhất từng bước nâng cao chất lượng giáo dục, đặc biệt là giáo dục phổ thông bởi “giáo dục.
phô thông là nền tảng văn hóa của một nước, là sức mạnh tương lai của một dân tộc”. Trong giáo dục, bằng các phương pháp đào tạo thích hợp, phải khơi dậy được năng lực tự học, tự tư duy độc lập nhận thức, hình thành và phát triển nhân cách sáng tạo của HS nhằm đáp ứng sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước. Đây cũng chính là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của ngành Giáo duc ~ Dao tao. Như vậy, Đảng ta luôn xác định mục tiêu dao tao ở trường phổ thông là hình thành thể hệ trẻ phát triển toàn diện, không chỉ có kiến thức mà còn vận dụng sáng.
tạo kiến thức giải quyết nhiệm vụ thực tiễn. Hoạt động giáo dục (theo nghĩa rộng) là những hoạt động có chủ đích, có hoạch hoặc có sự định hướng của nhà giáo dục, được thực hiện thông qua những. cách thức phù hợp để chuyển tải nội dung giáo dục tới người học nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục. “Theo nhận định của các chuyên gia giáo dục, chương trình giáo dục phổ thông hiện hành của Việt Nam về cơ bản vẫn tiếp cận theo hướng nội dung, chạy.
theo khối lượng kiến thức, còn nặng tính hàn lâm. Có chú ý đến cả 3 phương diện kiến thức, kĩ năng và thái độ nhưng vẫn là những yêu cầu rời rạc riêng rẽ, chưa liên kết, thống nhất và vận dụng tổng hợp thành năng lực hành động, năng lực thực hiện gắn với yêu cầu của cuộc sống. Kế hoạch giáo dục bao gồm các môn học và hoạt động giáo dục (theo nghĩa hẹp). Khái niệm hoạt động giáo dục (theo nghĩa hẹp) dùng để chỉ các hoạt động.
giáo dục được tổ chức ngoài giờ dạy học các môn học và được sử dụng cùng với khái niệm hoạt động dạy học các môn học. Như vậy, hoạt động giáo dục (theo nghĩa rộng) bao gồm hoạt động dạy học và hoạt động giáo dục (theo nghĩa hẹp). nghiệm, theo đúng bản chất của quá trình giáo dục. Khi triển khai HĐTNST cần chú.
trọng, nhắn mạnh sự tham gia trực tiếp của người học và hoạt động, giáo dục xúc cảm, từ đó giúp người học hình thành năng lực, phẩm chất, giá trị của nhân cách. ~ Là quá trình tổ chức các loại hình hoạt động giáo dục và các mối quan hệ giao tiếp phong phú, đa dạng cho HS: các loại hình HĐTNST rất đa dạng phong. phú: hoạt động xã hội, hoạt động sáng tạo khoa học kĩ thuật, hoạt động văn hóa nghệ thuật, trò chơi giải trí, lao động công ích, định hướng nghề nghiệp.
