Chương 1 - Cơ sở luận về kế toán trách nhiệm - Chương 2 - Thực trạng công tác đánh giá trách nhiệm quản lý tại công ty SX KD XNK Dịch vụ và Đầu tư Tân Bình (Tanimex) - Chương 3 – Xây dựng kế toán trách nhiệm tại công ty SX KD XNK Dịch vụ và Đầu tư Tân Bình (Tanimex) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM 1. Tổng quan về kế toán trách nhiệm 1. Bản chất của kế toán trách nhiệm Luật kế toán Việt Nam ban hành vào ngày 17/06/2003 định nghĩa “Kế toán quản trị (KTQT) được hiểu là việc thu thập, xử lý, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính theo yêu cầu quản trị và quyết định kinh tế, tài chính trong nội bộ đơn vị kế toán”. KTQT góp phần giúp nhà quản trị ra quyết định quản lý và hoạch định chiến lược của nhà quản trị.
Kế toán quản trị doanh nghiệp (DN) là một bộ phận cấu thành quan trọng của hệ công cụ quản lý kinh tế, tài chính và có vai trò quản lý, điều hành và kiểm soát các hoạt động kinh tế, tài chính trong DN, đồng thời cung cấp thông tin để thực hiện mục tiêu quản trị DN nhằm đạt được hiệu quả cao nhất, KTQT sử dụng hệ thống kế toán trách nhiệm (KTTN) để phân loại cấu trúc tổ chức thành các trung tâm trách nhiệm, trên cơ sở đó đánh giá kết quả của từng bộ phận theo trách nhiệm được giao cho bộ phận đó. KTTN là một nội dung cơ bản của KTQT, do vậy quá trình hình thành và phát triển của KTTN gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của KTQT. KTTN được Ailman, H. đề cập đầu tiên trong tác phẩm "Basic organizational planning to tie in with responsibility accounting" ở Mỹ vào năm 1950 và được quan tâm nhiều với những quan điểm khác nhau bởi những tác giả khác nhau ở nhiều quốc gia trên thế giới như Anh, Úc.
Quan điểm 1: Kế toán trách nhiệm để kiểm soát chi phí Năm 1952, John A Higgins nghiên cứu về KTTN là công cụ để kiểm soát chi phí và đánh giá kết quả hoạt động cho từng cá nhân, xác định trách nhiệm của người đứng đầu tổ chức. Hệ thống kiểm soát này được thiết kế cho tất cả các cấp quản lý trong đơn vị. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Năm 1997, nhóm tác giả Anthony A.Banker, Robert S và S.mark Young cho rằng KTTN là một bộ phận của hệ thống kế toán có chức năng thu thập, tổng hợp và báo cáo các thông tin cho nhà quản lý các cấp trong tổ chức để cung cấp các thông tin về chi phí, thu nhập, kết quả hoạt động của từng bộ phận mà họ kiểm soát.Venkat Rathnam và Prof. Raji Reddy cho rằng KTTN là một hệ thống kiểm soát của nhà quản lý được dựa trên những nguyên tắc về ủy quyền, phê chuẩn và xác định trách nhiệm.
Sự ủy quyền được giao đến từng trung tâm trách nhiệm, nhà quản lý phải chịu trách nhiệm theo từng phân khu, các phân khu này có thể là các bộ phận, chi nhánh hay phòng ban… Mục đích chính của KTTN là quá trình kiểm soát của các nhà quản lý đối với nội bộ của mình. Theo nhóm tác giả Jerry J. Weygandt, Paul D, Kimmel, Donald E. Kieso (2008), KTTN là một bộ phận của kế toán quản trị, nó liên quan đến việc tích lũy, báo cáo về thu thập và chi phí, trên cơ sở nhà quản lý có quyền đưa ra những quyết định hoạt động hàng ngày và các vấn đề đó.
Chỉ cần thông qua việc kiểm soát chi phí nhà quản lý có thể điều hành tổ chức một cách hiệu quả. Quan điểm 2: Kế toán trách nhiệm đề cao vai trò của các trung tâm trách nhiệm James R.Martin định nghĩa: “KTTN là hệ thống kế toán cung cấp thông tin và kết quả, hiệu quả hoạt động của các bộ phận, các đơn vị trong tổ chức. Đó là công cụ đo lường, đánh giá hoạt động của những bộ phận liên quan đến đầu tư, lợi nhuận, doanh thu và chi phí mà mỗi bộ phận đều có quyền và trách nhiệm riêng biệt”. Với quan điểm này, tác giả đã phân chia tổ chức thành những trung tâm trách nhiệm, các bộ phận được giao quyền để thực hiện một phần hay toàn bộ công việc nào đó.
Việc phân quyền trong tổ chức tạo nên sự phân cấp và đòi hỏi cấp trên phải theo dõi và đánh giá kết quả của các cấp dưới. Nhóm tác giả Clive R. Merchant quan điểm: “KTTN là việc thu thập và báo cáo những thông tin tài chính về những trung tâm khác nhau trong một tổ chức”. KTTN được xem xét từ chi phí, thu nhập, lợi nhuận đến LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com những người chịu trách nhiệm về các chỉ tiêu đó.
KTTN phù hợp với các tổ chức mà ở đó nhà quản lý cấp cao thực hiện chuyển giao quyền ra quyết định cho các cấp dưới. Quan điểm 3: Kế toán trách nhiệm nhấn mạnh kiểm soát chi phí và đề cao vai trò của các trung tâm trách nhiệm Ngoài tính kiểm soát của KTTN các tác giả còn đề cập đến các trung tâm trách nhiệm, sự phân cấp trong quản lý và các chỉ tiêu chi phí, doanh thu và lợi nhuận. Charles T Horngreen định nghĩa: “KTTN là hệ thống kế toán được nhìn nhận qua các trung tâm trách nhiệm khác nhau trong toàn bộ tổ chức và phản ánh các kết quả hoạt động của mỗi trung tâm này bằng các chỉ tiêu về doanh thu và chi phí". Nhóm tác giả David F.
Hawkins, Jacob Cohen, Michele Jurgens, V.G Narayanan cho rằng KTTN không chỉ được đề cập đến các trung tâm trách nhiệm ở góc độ về chi phí, thu nhập hay tính kiểm soát mà KTTN còn được là một hệ thống tạo ra những thông tin tài chính và phi tài chính về những hoạt động thực tế và lập kế hoạch của những trung tâm trách nhiệm trong một đơn vị. Trung tâm trách nhiệm là những đơn vị thuộc tổ chức mà người đứng đầu chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động của đơn vị đó. KTTN được nhìn nhận khai thác ở các khía cạnh khác nhau, quan điểm khác nhau. Song sự khác nhau đó không mang tính đối nghịch mà chúng bổ trợ cho nhau tạo một cái nhìn toàn diện về KTTN.
Theo tác giả KTTN là công cụ đo lường, kiểm soát và đánh giá hoạt động của những bộ phận liên quan đến đầu tư, lợi nhuận, doanh thu và chi phí mà mỗi bộ phận đó có quyền kiểm soát và chịu trách nhiệm trong phạm vi của mình. Tóm lại, hiện có nhiều quan điểm khác về KTTN, sự khác nhau của các quan điểm là ở cách thức nhìn nhận của mỗi tác giả về đặc điểm, ý nghĩa và cơ chế tổ chức KTTN ở DN, sự khác nhau đó không mang tính đối nghịch mà chúng cùng bổ sung cho nhau nhằm đem lại cái nhìn toàn diện hơn về KTTN. Nhìn chung, KTTN bao gồm ba thành tố chính là con ngƣời, trách nhiệm (hay sự phân quyền) và các quy trình hay hệ thống gắn liền với hoạt động sản xuất kinh doanh của một doanh nghiệp. Sự vận hành của ba LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhân tố này tạo ra kết quả của kế toán trách nhiệm là thông tin quản trị.
Từ đó có thể rút ra những vấn đề thuộc bản chất của KTTN như sau: Trước hết, KTTN là một nội dung cơ bản của KTQT và là quá trình thu thập và báo cáo các thông tin tài chính và phi tài chính của đơn vị, dùng để kiểm soát các quá trình hoạt động và đánh giá hiệu quả hoạt động của từng bộ phận trong tổ chức. Tiếp đến, KTTN chính là quá trình phân định, thiết lập những quyền hạn, trách nhiệm cho mỗi bộ phận, cá nhân và một hệ thống chỉ tiêu, công cụ báo cáo kết quả của mỗi bộ phận. KTTN "cá nhân hóa" các thông tin kế toán thông qua trách nhiệm cá nhân về các chỉ tiêu doanh thu, chi phí, lợi nhuận hay đầu tư. Cuối cùng, KTTN chỉ có thể thực hiện được khi trong đơn vị có cơ cấu tổ chức quản lý được phân quyền rõ ràng.
Hệ thống KTTN trong các tổ chức khác nhau được xây dựng đa dạng phù thuộc vào cơ cấu tổ chức quản lý, mức độ phân quyền và mục tiêu cũng như quan điểm, phong cách của người lãnh đạo… 1. Chức năng và đối tƣợng sử dụng thông tin kế toán trách nhiệm KTTN là một phương pháp phân chia cấu trúc của một tổ chức thành những trung tâm trách nhiệm khác nhau để đo lường biểu hiện của chúng. KTTN là một "công cụ" để đo lường về thành quả hoạt động của một khu vực nào đó trong tổ chức, giúp nhà quản trị kiểm soát và đánh giá trách nhiệm quản trị ở từng cấp quản trị khác nhau. Vai trò của KTTN được thể hiện cụ thể.
KTTN giúp xác định sự đóng góp của từng đơn vị, bộ phận vào lợi ích của toàn bộ tổ chức. Ngoài ra, KTTN còn cung cấp một cơ sở cho việc đánh giá kết quả, chất lượng hoạt động của những nhà quản lý bộ phận. KTTN được sử dụng để đo lường kết quả, hiệu quả hoạt động của các nhà quản lý và do đó, nó ảnh hưởng đến cách thức thực hiện hành vi của các nhà quản lý này. Cuối cùng, KTTN thúc đẩy các nhà quản lý bộ phận điều hành bộ phận của mình theo phương cách phù hợp với những mục tiêu cơ bản của toàn bộ tổ chức.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thông tin KTTN là một bộ phận thông tin quan trọng của KTQT. Đối tượng sử dụng thông tin KTTN gồm các nhà quản trị cấp thấp, cấp trung và cấp cao. * Đối với nhà quản trị cấp cao KTTN cung cấp thông tin cho việc thực hiện chức năng tổ chức và điều hành DN. KTTN xác định các trung tâm trách nhiệm, giúp nhà quản lý có thể hệ thống hóa các công việc của từng trung tâm mà thiết lập các chỉ tiêu đánh giá.
KTTN giúp nhà quản trị đánh giá và điều chỉnh các bộ phận cho thích hợp. * Đối với nhà quản trị cấp trung KTTN cung cấp thông tin cho việc thực hiện chức năng kiểm soát tài chính và kiểm soát quản lý. Nhà quản trị có thể phân tích, đánh giá chi phí, doanh thu và lợi nhuận thực hiện của từng bộ phận. Báo cáo trách nhiệm giúp người quản lý biết các bộ phận thực hiện kế hoạch ra sao, để điều chỉnh các chiến lược mục tiêu nhằm đạt kết quả kinh doanh tốt nhất.