Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VẺ XÂY DỰNG HỆ THÓNG BÀI TẬP THỰC HÀNH GIÁO DỤC HỌC THEO CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO. TÍN CHỈ Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM 1. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 1. Vấn đề xây dựng hệ thống bài tập thực hành môn Giáo dục học.
'Có nhiều tác giả đã biên soạn tải igu về thực hành GDH dùng cho các loại hình trường sư phạm như Mắm non, Trung học sư phạm, Cao đẳng sư phạm, DHSP va Quan lý giáo dục [1]. (37]- Chúng tôi đã tiễn hành khảo sát, thống kế hệ thống bài tập trong các sách thực hanh GDH. ding cho trường ĐHSP. Việc khảo sát BT tong các tải liệu này giúp chúng tôi đánh giá đúng đắn những ưu điểm, nhược điểm của thực trạng xây dựng BTGDH, tir dé lim co sở thực tiễn cho việc xây dựng hệ thống BTTHGDH của để tải Theo chúng tôi, có hai tải liệu về thực hành GDH dùng cho các trường.
DHSP duge GV sir dung tương đổi phổ biến trong thời gian qua, một lả, cuỗn *Thực hành GDH” do tác giả Nguyễn Ngọc Bảo, Nguyễn Dình Chinh biên soạn [1]. hai là cuỗn “Thực hảnh về GDH” do tác giả Nguyễn Đình Chỉnh, Trần Ngọc Diễm biên soạn [5]. Tổng số BT trong hai tải liệu này gồm 405 bài được biên soạn theo từng chương, phẩn tương ứng với nội dung chương trình GDH. Thống, kế cụ thể số lượng BT theo các nội dung đó, chúng tôi có kết quả như sau: ~ Phần I: Những vấn đề chung của GDH: 60 bãi (14.8%) = Phần 3: Lý luận dạy học: 95 bai (23.
= Phin 3: Lý luận giáo dục và Tổ chức hoạt động giáo dục: 2!9 bải (54. ~ Phần 4: Công tác tổ chức quản lý và lãnh đạo nhả trường phổ thông: 31 bai (7. 6 Căn cử vào sự phản loại BTTHGDH đã trình bảy ở trẻn, chủng tôi thông. kế số lượng BTTH theo từng loại như sau: ~ Loại BTTH có tính chất lý thuyết: 93 bai (23.
~ Loại BTTH rèn luyện KNSP chuyên biệt: 271 bài (66.9%), nhưng trong, đó loại BTTH rên luyện KN giải quyết tình huỗng giáo dục gồm 267 bài (65. Loại BTTH rèn luyện các KNSP chuyên biệt khác chỉ có 4 bài (1 09/. ~ Logi BTTH có tính chất nghiên cứu khoa học giáo dục: 41 bài (10. é BTTH trong các tà liệu này, chúng tôi rút ra một số nhận xét cơ bản sau đây: * Ưu điểm Một là, hệ thống BTTH đã được biển soạn sát với chương trình, nội dung.
môn GDH trước đây trong các trường ĐHSP. Đồ là những chỉ dẫn đáng tin cậy cho GV và SV trong việc sử dụng BTTH nhằm mục đích minh hoạ, khắc sâu, mở rộng, củng cố tri thức lý thuyết, từ đó giúp SV nắm vững chắc hệ thống trí thức lý thuyết GDH đã học. Hai là, hệ thống BTTH tương đối phong phú, đa dạng, để cập đến tắt cả. các nội dung môn học, trình bảy theo cấu trúc lôgic môn học và cơ bản phù hợp.
với trình độ của SV. Vì vậy, nếu giải quyết tốt các BTTH §V sẽ nắm vững nội dung lý thuyết môn học một cách hệ thống. Ba l nội dung BTTH trong các sảch trên được lựa chọn từ những quan điểm, nhận định về giáo dục của các tác giả trong và ngoài nước, từ các văn kiện, sách, báo, tạp chỉ điễn hình, tiêu biểu. Đặc biệt, hệ thông bài tập tình huồng giáo cục chiếm một tỉ lệ lớn được giả định, mô phóng từ các tình huống trong thực tiễn giáo dục, có tác dụng như là "cầu nối" gắn lý luận với thực tiễn, giúp SV làm quen, thích ứng với việc xứ lý các tỉnh huống trong thực tiễn giáo dục.
Bốn là, BTTH được diễn đạt khá rõ ràng, đặt ra những yêu cầu. quyết, có tác dụng định hướng cho GV va SV trong việc chọn lựa BT phù hợp. Như vậy, ở một chừng mực nhất định, hệ thống BT trong các sách hiện 1 thành đã đâm bao tinh mục đích, tính khoa học, tính giáo dục và tính thực tiễn và đã rất hữu ích cho GV va SV trong qua trinh dạy học. Những ưu điểm của hệ thông BTTHGDH đó sẽ được chúng t ếp thu, kế thừa trong việc xây dựng hệ thống BTTH theo chương trình đảo tạo tín chỉ hiện nay * Hạn chế Một là, hệ thống BTTHGDH được biên soạn chưa cân đối chủ yếu mới chỉ xây dựng loại bài tập có tỉnh chất lý thuyết và bài tập rèn luyện KN giải quyết tình huống giáo dục.
Logi bai tập có tính chất nghiên cứu khoa học giáo. cdục chỉ chiếm một t lệ khiêm tốn, riêng loại bài ráp rèn luyện các KNSP chuyên biệt khác cho SV vẫn còn bỏ ngỏ và chưa được chủ trọng thích đảng. Hai 13, một số BTTH theo chúng tôi chưa thực sự phù hợp với trình độ nhận thức của SV, tương đối khỏ và khá trừu tượng. nhất là những bãi tập cỏ tính lý thuyết (chẳng hạn: một số bài ở phần 1 [1], bải 12 về phương pháp tiếp cận kiến tạo [5].
¡ 14 về các phương pháp giáo dục [5' ). Một số bài tập đôi hỏi sự đầu tư lớn vẻ thời gian, sự nỗ lực lớn về trí tuệ và thể lực, cho nên khó thực hiện trong điều kiện dạy và học hiện nay của SV (các bài tập có dấu * mang tính chất nghiền cứu khoa học |Š]. Thiếu những bải tập phản ánh một cách phong phú, đa dạng thực tiển công tác giáo dục có nhiều biến đổi trong các loại hình trường phổ thông hiện nay (công lập, dân lập, bán công, tư thục. Ba là, hau hết nội dung các BTTHGDH còn khả dài, thiếu những bài tập.
tình huồng ngắn gọn, yêu cầu xử lý nhanh, đi sâu vào các tình huồng đa dạng, cụ thê của thực tiễn giáo dục để GV va SV có thể sử dụng thích hợp trong những. tiết học trên lớp hoặc trong những lần trao đổi, tranh luận ngắn. Trong qúa trình day học, bộ môn GDH ở các trường ĐHSP và GV cũng đã chú ý đến việc xây dựng các BTTH nhằm sử dụng trong các tiết lên lớp, trong hoạt động thực tập sự phạm và các hoạt động ngoại khỏa rèn luyện nghiệp. Tuy nhiên việc xây dựng mới chỉ dừng lại ở một số bài tập mang, tỉnh lý thuyết, bải tập tình huồng giáo dục, một số bài tập nghiên cứu khoa học giáo dục và tìm hiểu thực tế giáo dục phổ thông.
tập ly chưa mang tính ® hệ thống, chưa tro thanh ndi dung mang tinh chat "chudn myc" va phd với GV và SV các trường. Đặc biệt chưa cỏ một hệ thống BTTHGDH nhằm rèn luyện hệ thống KNHĐGD cho SV. Tom lại, với mục. én KNSP co bản cho SV, hệ thống BTTH trong các sách thực hành GDH hiện nay chưa đáp ứng đầy đủ.
Việc xây dựng hệ thống BTTH ở các bộ môn GDH của các trường ĐHSP cũng chưa được chủ trọng, còn mang tính chất kinh nghiệm, riêng lẻ tùy thuộc vào trình độ, năng lực của GV. Vì vậy, trong quá trình dạy học GDH hiện nay thực sự chưa có một hệ thống BTTH rèn luyện KNHĐGD mang tính khoa học, khả thi, phù hợp với nội dung môn học và thực tiễn công tác giáo dục ở phổ thông. Đặc biệt chưa có hệ thống BTTHGDH nào được xây dựng phù hợp với chương trình đảo tạo theo tín chi dé phát huy khả năng tự học của sinh viên. Vấn đề sử dụng hệ thống bài tập thực hành môn Giáo dục học.
‘Nam 2004 chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài khoa học cấp cơ sở: "Thực trạng sứ dụng hệ thông bài tập rèn luyện kỳ năng hoạt động giáo dục trong dạy học Giáo dục học ở Đại học sư phạm" [13]. Mục địch của đề tài này nhằm đánh giá thực trạng sử dụng hệ thống BT rèn luyện kỹ năng hoạt động. giáo dục để làm cơ sở thực tiễn cho việc xây dựng hệ thống bải tập và sử dụng. hệ thống đó trong dạy học GDH, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả rèn luyện KNHĐGD cho SV ĐHSP.
Kết quả nghiên cứu đề tai cho thấy: trong thực tiễn dạy học GDH hiện nay, GV GDH và SV sư phạm có nhận thức đúng đắn về: tim quan trọng của việc sử dụng BT, trong đó xác nhận sir dung BT có tác dung nhiều trong việc rèn luyện KN vận dụng trỉ thức để giải quyết các nhiệm vụ nhận thức vả thực tiển, GV và SV cũng đánh giá cao hiệu quả sử dụng BT. việc rèn luyện KNHĐGD cho §V. Tuy nhiên, mức độ sử dụng BT trong hoạt động đạy học GDH chỉ ở mức "thình thoảng" va "ít khi". Điều đỏ cho thấy có sự bắt cập giữa nhận thức và hoạt động sử dụng BTTHGDH nhằm rèn luyện.
KNHDGD cho SV. Trong hoạt động dạy học GDH, loại bài tập rèn luyện các. 'KNSP chuyên biệt, cụ thể "ít khi" được sử dụng. tập chủ yêu do GV 9 tự sưu tả „ biên soạn và cung cấp nên chưa đảm bảo tỉnh thống nhất và chuẩn mực, chưa có một quy trình sử dụng bài tập xác định và khoa học, phương pháp.
sử dụng nhằm phát huy tính tích ct lập, sáng tạo của SV chưa được chủ trọng và đầu tư thịch đáng.Vi vậy, hiệu quả thực tế ct sử dụng bài tập nhằm rèn luyện KNSP cho SV còn ở mức độ thấp. Trong lĩnh vực đảo tạo giáo viên các cắp học và quân lý giáo dục, đã có nhiều công trình nghiên cứu xây dựng bãi tập tỉnh hung sư phạm cho SV, học viên ở tit cả các loại hình trường [1]. Hệ thống hóa các công trình nghiên cứu kế trên có thể nhận các tác giả đã khẳng định vai trò của hệ thống bài tập GDH trong "rèn nghề" sư phạm cho SV. Vì vậy nhà trường sư phạm phải tạo điều kiện cho SV tiếp xúc với những tinh huỗng sư phạm dưới dang bai tập vừa có thực, vừa mô phỏng nhưng rất thực tế, sinh động, nảy sinh từ những hoàn cảnh tiêu biểu của quá trình dạy học - giáo dục.
Các tác giả đã biên sọan hệ thông bài tập theo các chủ đề giảng dạy trong. chương trình GDH, quản lý giáo dục ở các loại hình trường. Một số công trinh cũng đưa ra những chỉ dẫn về cách giải quyết các loại bài tập và khả năng sử dụng chúng trong HĐDH bộ môn [1], (5]. Tuy nhiên chưa cỏ công trình nào di sâu nghiên cứu xây dựng và sử dụng hệ thống BTTHGDH theo chương trình đào tạo tin chỉ ở trường ĐHSP.
Vì vậy để tải nảy mong muốn xây dựng một hệ thống BTTHGDH dựa trên những cơ sở lý luận khoa học và thực tiễn phù hợp. với mục tiêu dạy học môn học GDH. LY LUAN VE XAY DUNG HE THONG BÀI TẬP THỰC HANH MON GIAO DUC HOC 1. Một số khái niệm eơ bản.