Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CHO THANH NIÊN QUÂN ĐỘI 1. Những vấn đề cơ bản về đạo đức cách mạng của thanh niên Quân đội 1. Khái niệm, vai trò của đạo đức cách mạng 1. Khái niệm đạo đức cách mạng Đạo đức là phạm trù thuộc ý thức xã hội, là hệ thống những nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực xã hội để điều chỉnh hành vi giữa người với người, giữa cá nhân với cộng đồng, giữa con người với tự nhiên phù hợp với lợi ích, hạnh phúc của mình và sự tiến bộ xã hội.
Đạo đức được thực hiện do sức mạnh tác động của phong tục, tập quán, dư luận xã hội và lương tâm của chính mỗi con người. Theo Từ điển Tiếng Việt: Đạo đức là những tiêu chuẩn, nguyên tắc được dư luận xã hội thừa nhận, qui định hành vi quan hệ của con người đối với nhau và đối với xã hội, có nghĩa là phẩm chất tốt đep của con người do tu dưỡng theo tiêu chuẩn đạo đức mà có [38]. Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, đạo đức là một hình thái ý thức xã hội bao gồm hệ thống những nguyên tắc, quy tắc và chuẩn mực xã hội, qua đó con người tự giác điều chỉnh hành vi cho phù hợp với lợi ích, hạnh phúc của mình và sự tiến bộ xã hội [15]. Về cấu trúc, đạo đức gồm 03 thành tố cơ bản là: ý thức đạo đức, hành vi đạo đức và quan hệ đạo đức.
Ý thức đạo đức tồn tại ở nhiều trình độ khác nhau. Đó là những quan niệm của cá nhân, nhóm xã hội, giai cấp, tầng lớp. hay của cả dân tộc, của cả thời đại về chuẩn mực sống, chuẩn mực quan hệ xã hội. Hành vi đạo đức là sự ứng xử thực tế của con người, thể hiện của ý thức đạo đức trong mối quan hệ đối với mình, đối với người khác và đối với tự nhiên, cả dưới hình thức trực tiếp lẫn hình thức gián tiếp.
Quan hệ đạo đức là những quan hệ xã hội, tác động qua lại giữa người với người, giữa cá nhân và xã hội xét về mặt đạo đức [36]. Theo Hồ Chí Minh, ĐĐCM là đạo đức mới, mang bản chất của giai cấp công nhân, kế thừa và phát huy những giá trị truyền thống tốt đep của dân tộc Việt Nam, tiếp thu tinh hoa đạo đức nhân loại. Nó là đạo đức mới, đạo đức vĩ đại, nó không phải vì danh vọng của cá nhân, mà vì lợi ích chung của Đảng, của dân tộc, của loài người” [21, tr. Hồ Chí Minh cũng chỉ ra nội hàm của ĐĐCM, đó là: “Quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng.
Ra sức làm việc cho Đảng, giữ vững kỷ luật của Đảng, thực hiện tốt đường lối, chính sách của Đảng. Đặt lợi ích của Đảng và của nhân dân lao động lên trên, lên trước lợi ích riêng của cá nhân. Hết lòng, hết sức phục vụ nhân dân. Vì Đảng, vì dân mà đấu tranh quên mình, gương mẫu trong mọi việc.
Ra sức học tập chủ nghĩa Mác - Lênin, luôn luôn dùng tự phê bình và phê bình để nâng cao tư tưởng và cải tiến công tác và cùng đồng chí mình tiến bộ” [21, tr. Từ những quan điểm trên, có thể khái quát: ĐĐCM là những chuẩn mực giá trị và hệ thống các quy tắc ứng xử xã hội của những người cách mạng, được xây dựng trên quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, TTHCM, có sự kế thừa, tiếp thu, phát triển tinh hoa văn hóa nhân loại và những giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam. Vai trò của đạo đức cách mạng Đạo đức cách mạng có vai trò hết sức to lớn. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, đạo đức là sức mạnh của con người.
“Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng, mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang” [21, tr. Có ĐĐCM thì gặp khó khăn, gian khổ, thất bại, cũng không sợ sệt, rụt rè, lùi bước. Khi cần, thì sẵn sàng hi sinh cả tính mạng của mình cũng không tiếc. Có thể nói, ĐĐCM giữ vai trò quan trọng, quyết định đến việc hoàn thành nhiệm vụ của người cách mạng.
Đối với thanh niên Quân đội, vai trò của ĐĐCM thể hiện ở những nội dung sau: Thứ nhất, là yếu tố cốt loi tạo nên phẩm chất chính trị của thanh niên Quân đội. Phẩm chất chính trị của thanh niên Quân đội là tổng hợp những nhận thức, tình cảm và hành vi chính trị đã phát triển đạt tới trình độ tự giác, tạo nên năng lực làm chủ của họ. Khi có ĐĐCM, thanh niên sẽ trở nên vững vàng, kiên định, có ý thức tổ chức kỷ luật nghiêm minh; có năng lực giải quyết chính xác và mau le những vấn đề chính trị trong thực tiễn đúng với đường lối, quan điểm của Đảng, phù hợp với điều kiện lịch sử cụ thể trên cương vị, chức trách của người quân nhân. Thứ hai, củng cố phẩm chất đạo đức, lối sống tích cực, tiến bộ.
ĐĐCM giúp thanh niên Quân đội hoàn thiện nhân cách, nêu cao ý chí chiến đấu trước kẻ thù, tự giác, tự nguyện sửa chữa khuyết điểm của bản thân nhằm phát triển năng lực lãnh đạo, quản lý, phát triển trí tuệ. Khi thấu hiểu và có ĐĐCM, thanh niên sẽ xác định đúng động cơ phấn đấu, khi có tấm lòng thanh sạch thì tinh thần yên ổn; tâm không thiên vị giúp con người trở nên sáng suốt, phân biệt rõ đúng sai, từ đó xử trí mọi việc ít phạm sai lầm, nâng cao năng lực công tác. Thứ ba, là động lực để thanh niên hoc tâp nâng cao trinh độ, năng lực công tác. Người thanh niên có ĐĐCM tốt sẽ thể hiện trách nhiệm chính trị, sự hiểu biết và ứng xử của họ trong các mối quan hệ chính trị - xã hội, nhất là các sự kiện có tính đột biến, bước ngoặt, những thời cơ hoặc nguy cơ trong đời sống chính trị - xã hội của đất nước, của đơn vị, địa phương.
Hành động chính trị chịu sự chi phối và quy định của ý thức chính trị, do đó muốn thanh niên hoạt động một cách có hiệu quả, đúng định hướng, nhất thiết phải bắt đầu từ việc xây dựng, giáo dục ý thức chính trị cho họ. Thứ tư, góp phân quan trong tạo nên chất lượng đội ngũ thanh niên Quân đội. ĐĐCM là nền tảng căn bản, là gốc của người quân nhân nói chung, thanh niên nói riêng; có vị trí, vai trò quan trọng trong việc hình thành, phát triển nhân cách của người quân nhân; quyết định chất lượng, hiệu quả công tác của thanh niên. Người thanh niên có ý thức chính trị cao sẽ có hành vi chính trị đúng đắn và lối sống chuẩn mực.
Thanh niên có ĐĐCM tốt là người luôn kiên định với mục tiêu, con đường đã lựa chọn, luôn tận trung với Đảng, tận hiếu với dân, đặt lợi ích của Đảng, của Tổ quốc và nhân dân lên trên hết. Thứ năm, đạo đức cách mạng được hình thành trong quá trình công tác của thanh niên Quân đội không chỉ gắn với thời gian tại ngũ, mà còn là nền tảng cho mỗi thanh niên sau khi hoàn thành nghĩa vụ quân sự trở về địa phương, để sau đó trở thành những người công dân, người cán bộ, người lao động. có đạo đức cách mạng. Do vậy, vai trò của đạo đức cách mạng còn mang ý nghĩa lâu dài, là “đạo đức trọn đời” đối với thanh niên Quân đội.
Đạo đức cách mạng của thanh niên Quân đội Nhân dân Việt Nam 1. Thanh niên Quân đội Nhân dân Việt Nam * Theo Luât Thanh niên, thanh niên là công dân Việt Nam từ đủ 16 tuổi đến 30 tuổi, là lực lượng xã hội to lớn, xung kích, sáng tạo, đi đầu trong công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN; có vai trò quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hội nhập quốc tế và xây dựng chủ nghĩa xã hội [29]. Thanh niên QĐNDVN là một bộ phận của thanh niên Việt Nam, đang học tập, công tác và rèn luyện trong Quân đội; là lực lượng quần chúng chủ yếu của Đảng trong Quân đội. Thanh niên Quân đội là lực lượng đông đảo, có tiềm năng lớn; là “đội dự bị tin cậy” của Đảng, lực lượng bổ sung, kế tục đội ngũ cán bộ cho Quân đội; luôn xung kích, đi đầu trong mọi nhiệm vụ, nhất là trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
* Đặc điểm của thanh niên Quân đội Nhân dân Việt Nam Là một bộ phận của thanh niên Việt Nam, thanh niên Quân đội cũng có những đặc điểm chung của thanh niên Việt Nam, đó là sức trẻ, sự nhiệt tình, sôi nổi, sáng tạo, dồi dào tiềm năng phát triển, từ thể chất đến trí tuệ, luôn vươn tới cái mới, nhạy cảm và dễ thích ứng với đổi mới, có nhu cầu phong phú về tinh thần. Tuy nhiên do độ tuổi còn trẻ, thiếu kinh nghiệm, chưa từng trải nên dễ bị hoang mang, dao động trước khó khăn, dễ bị kích động, nhe dạ cả tin, tiếp nhận thông tin ít chọn lọc, tạo nên yếu tố tiêu cực trong cuộc sống. Bên cạnh đó, thanh niên Quân đội còn có những đặc điểm đặc thù nổi bật, cụ thể: Một là, thanh niên Quân đội luôn trung thành, kiên định với mục tiêu, lí tưởng cách mạng của Đảng; mang bản chất “Bộ đội Cụ Hồ”. Quân đội ta được Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập, giáo dục và rèn luyện, trở thành lực lượng chính trị tin cậy của Đảng, chiến đấu vì mục tiêu, lí tưởng cách mạng của Đảng.
Trong đó, thanh niên Quân đội chính là lực lượng chính trị xung kích, đi đầu trong thực hiện nhiệm vụ chính trị của Quân đội. Trải qua gần 80 năm xây dựng, chiến đấu, trưởng thành, các thế hệ thanh niên Quân đội đã kế thừa, phát huy truyền thống yêu nước, chống ngoại xâm kiên cường, bất khuất của ông cha; chiến đấu anh dũng và chiến thắng vẻ vang, góp phần cùng toàn Đảng, toàn quân, toàn dân viết nên những trang sử hào hùng của dân tộc, xây đắp nên truyền thống tốt đep của QĐNDVN anh hùng. Trong kháng chiến chống thực dân, đế quốc xâm lược, với tinh thần “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”, “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”, thanh niên Quân đội đã cùng nhân dân cả nước dũng cảm chiến đấu, hi sinh trong các cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc, đưa cả nước bước vào kỷ nguyên mới – kỷ nguyên độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội.