CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Tại các quốc gia trên thế giới, mặc dù bản chất xã hội, thể chế chính trị, mục đích và tính chất của các nền giáo dục khác nhau, song xã hội hóa hoạt động giáo dục là xu thế chung trong phát triển giáo dục của các nước. Không chỉ những nước đang phát triển mà cả những nước phát triển như Mỹ, Pháp, Anh, Nhật, Nga. cũng tIm các biện pháp của Minh nhằm huy động mọi nguồn lực và điều kiện để phát triển giáo dục.
ở nước ta, xã hội hóa hoạt động giáo dục không phải là một quan điểm mới xuất hiện trons thời kỳ đổi mới mà là sự thể hiện đường lối vận động quần chúng, huy động sức mạnh của toàn xã hội vào việc thực hiện nhiệm vụ chính trị mà Đảng ta luôn coi trọng trong suốt quá trình lãnh đạo đấu tranh cách mạng. Đại hội lần thứ VIII của Đảng chính thức sử dụng thuật nsữ "xã hội hóa" thể hiện quan điểm chỉ đạo không những nhằm phát triển sự nghiệp giáo dục nói riêng, mà để hoạch định hệ thống các chính sách xã hội nói chung: "Các vấn đề chính sách xã hội đều giải quyết theo tình thần xã hội hóa. Nhà nước giữ vai trò nòng cốt, đồng thời động viên mỗi người dân, các doanh nghiệp, các tổ chức trong xã hội, các cá nhân và các tổ chức nước ngoài cùng tham sia giải quyết những vấn đề xã hội. 114] Điều 11 Luật Giáo dục quy định: Mọi tổ chức, gia đình và công dân có trách nhiệm chăm lo sự nghiệp giáo dục, xây dựng phong trào học tập và môi trường giáo dục lành mạnh, phối hợp với nhà trường thực hiện mục tiêu giáo dục.
Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong sự phát triển sự nghiệp giáo dục thực hiện đa dạng hóa các loại hình nhà trường và hình thức giáo dục; khuyến khích, huy động và tạo điều kiện để tổ chức, cá nhân tham gia phát triển sự nghiệp giáo dục. Nghị quyết 90/CP của Chính phủ khẳng định: Xã hội hóa hoạt động giáo dục, y tế, văn hóa là vận động và tổ chức sự tham gia rộng rãi của nhân dân, của toàn xã hội vào sự phát triển các sự nghiệp đó nhằm từng bước nâng cao mức hưởng thụ về giáo dục, y tế, văn hóa và sự phát triển về thể chất và tình thần của nhân dân. Trong công trình nghiên cứu "Xã hội hóa công tác giáo dục- Nhận thức và hành động", các giáo sư Bùi Gia Thịnh, Võ Tấn Quang, Nguyễn Thanh Bình (Viện Khoa học Giáo dục xuất bản năm 1999) nhấn mạnh: Xã hội hóa hoạt động giáo dục không phải là cách làm giáo dục chỉ có ở riêng nước ta mà là cách làm giáo dục phổ biến trên thế giới, kể cả những nước công nghiệp hiện đại, có nền kinh tế phát triển cao. Tuy thuật ngữ họ dùng không phải là xã hội hóa hoạt động giáo dục mà là sự tham gia của cộng đồng vào giáo dục nhưng về mặt ngữ nghĩa đã thể hiện được rõ ràng nội dung cơ bản của xã hội hóa hoạt động giáo dục.
Xã hội hóa hoạt động giáo dục không có nghĩa là giảm nhẹ trách nhiệm và vai trò của Nhà nước. Trái lại, xã hội hóa hoạt động giáo dục chỉ có thể thực hiện thành công khi có sự lãnh đạo trực tiếp, thường xuyên của Đảng, sự quản lý chặt chẽ của Nhà nước và vai trò chủ động, nòng cốt của ngành giáo dục. Tại TPHCM, Báo cáo số 991/GD-ĐT "Tổng kết 4 năm thực hiện Nghị quyết TƯ II (khóa VIII), Chương trình hành động 05 của Thành ủy và mục tiêu, phương hướng nhiệm vụ phát triển giáo dục-đào tạo thành phố từ 2001-2005" khẳng định: Những năm gần đây, nhờ đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục, làm tốt việc đa dạng hóa các loại hình trường lớp nên không những đã góp phần ổn định, phát triển quy mô mạng lưới các bậc học, ngành học theo cơ cấu mới của hệ thống giáo dục quốc dân mà còn nâng cao được chất lượng và hiệu quả giáo dục. Nhiều giải pháp đa dạng mang tính khả thi như huy động các thành phần kinh tế đầu tư xây dựng trường dân lập, tư thục; sử dụng tốt nguồn vốn vay kích cầu; chuyển sang bán công các trường mầm non, trung học cơ sở và trung học phổ thông.
đã góp phần ổn định tình hình của ngành giáo dục thành phố, tạo thêm nhiều chỗ học cho con em nhân dân lao động, đồng thời cũng góp phần từng bước hướns tới xây dựng một xã hội học tập. Thực hiện xã hội hóa giáo dục, sự phối hợp giữa ngành giáo dục với chính quyền và các tổ chức xã hội ngày càng chặt chẽ, tạo nên một môi trường giáo dục lành mạnh, góp phần làm tốt công tác giáo dục và quản lý học sinh, tránh cho các em nhiễm những thói hư tật xấu do tác động tiêu cực của cơ chế thị trường đang ngày càng phát triển trong xã hội những năm qua. Bằng việc thực hiện xã hội hóa hoạt động giáo dục, huy động nhiều nguồn lực đóng góp cho giáo dục, thành phố cũng đã có nhiều chính sách ưu tiên, hỗ trợ cho giáo viên và học sinh vùng xa, vùns khó khăn ngoại thành, đặc biệt là đối với giáo viên giảng dạy tại cần Giờ, Nhà Bè. Sở GD-ĐT thành phố Hồ Chí Minh đã đề ra Chiến lược phát triển giáo dục phổ thông thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2010 và những chỉ tiêu thực hiện 5 năm 2001-2005.
Chiến lược này nhấn mạnh các giải pháp pháp phát triển giáo dục phổ thông ở TPHCM đến năm 2005 và những năm tiếp theo gồm: nhóm giải pháp về tăng cường cơ sở vật chất và trang thiết bị trường học; nhóm giải pháp về nâng cao chất lượng giáo dục và hiệu quả đào tạo; nhóm giải pháp xây dựng đội ngũ; nhóm giải pháp về xã hội hóa giáo dục; nhóm giải pháp về cải tiến công tác quản lý giáo dục. Mục tiêu cơ bản của nhóm giải pháp về xã hội hóa giáo dục được thành phố Hồ Chí Minh xác định là: huy động các thành phần xã hội cùng ngành giáo dục-đào tạo xây dựng môi trường giáo dục, gắn kết nhà trường với xã hội để tiến tới xã hội học tập. Phát huy tiềm năng các nguồn lực xã hội để tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị trường học, huy động tối đa trẻ 5 tuổi đi học mẫu giáo, phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi, hoàn thành phổ cập THCS, tiến tới phổ cập THPT. Tổng kết 5 năm (1995-2000) công tác xã hội hóa giáo dục tại một số quận huyện ở TPHCM như quận 12, quận Gò vấp, quận 10, quận Bình Thạnh.
cho thấy: xã hội hóa giáo dục thể hiện tư tưởng chiến lược, coi sức mạnh của toàn xã hội là điều kiện không thể thiếu để phát triển có chất lượng và hiệu quả sự nghiệp giáo dục, có giá trị chỉ đạo quá trình phát triển giáo dục một cách lâu dài chứ không phải là một ý đồ chiến thuật được vận dụng một cách nhất thời cho một giải pháp tình thế. Vấn đề xà hội hóa hoạt động giáo dục đã được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm. Bên cạnh những công trình nghiên cứu đã xuất bản thành sách như Xã hội hóa công tác giáo dục của GS.TS Phạm Minh Hạc (Tổng chủ biên), NXB Giáo dục- Hà Nội xuất bản năm 1997; "Xã hội hóa công tác giáo dục- Nhận thức và hành động" Viện Khoa học Giáo dục xuất bản năm 1999.có một số luận văn thạc sĩ về quản lý giáo dục cũng đã nghiên cứu về xã hội hóa hoạt động giáo dục của các địa phương như Thực trạng và những biện pháp xã hội hoa giáo dục trên địa bàn Đà Nấng (Luận văn Thạc sĩ cao học của Huỳnh Phước, Đại học Sư phạm Hà Nội). Hàng loạt các bài viết trên các báo, tạp chí cũng đề cập đến các khía cạnh khác nhau của xã hội hóa hoạt động giáo dục.
Như vậy, xã hội hóa hoạt động giáo dục là con đường rất quan trọng để phát triển giáo dục. Đây cũng là đề tài đặt ra nhiều vấn đề cần nghiên cứu, trao đổi, học hỏi, đúc rút kinh nghiệm giữa các nước trong quá trình giao lưu, hợp tác quốc tế về lĩnh vực giáo dục; giữa các địa phương trong nước, các cơ sở giáo dục để đưa giáo dục đát nước ngày càng phát triển.KHÁI NIỆM VÀ NỘI DƯNG CỦA XÃ HỘI HÓA VÀ XÃ HỘI HÓA HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC Dựa trên lịch sử phát triển của con người, loài người và bằng thế giới quan duy vật kết hợp với phương pháp biện chứng khoa học, C. Mác đã chỉ ra rằng, bản thân đời sống xã hội về thực chất là hoạt động thực tiễn; con người muốn tồn tại và phát triển trước hết cần phải ăn, mặc, ở, sau đó mới có thể làm chính trị, khoa học, nghệ thuật, tôn giáo.Muốn có cái để ăn, mặc, ở thI con người phải sản xuất. Để sản xuất, con người cần có điều kiện tự nhiên và điều kiện xã hội, đồns thời phải quan hệ với tự nhiên và quan hệ với nhau.
Tất cả những yếu tố và quan hệ đó hợp thành cái mà C. Mác gọi là "xã hội", tức là toàn bộ đời sống hiện thực của con người. Nói cách khác, xã hội là tổng hợp hoạt động và quan hệ của con người, còn bản chất của con người là tổng hòa các quan hệ xã hội như C. Xã hội hóa và xã hội hóa cá nhân a) Khái niệm * Xã hội hóa Xã hội hóa là khái niệm chỉ quá trình làm cho một cái gI đó mang tính xã hội, hay trở thành cái chung của xã hội.
Theo Đại Từ điển Tiếng Việt, xã hội hóa là "làm cho thành của chung xã hội: xã hội hóa tư IIệu sản xuất".848] Xã hội hóa là một quy luật diễn ra trên mọi lĩnh vực của cuộc sống. Xã hội càng phát triển bao nhiêu thI càng cần xã hội hóa bấy nhiêu. Tuy nhiên, khi xã hội càng phát triển thI phương thức xã hội hóa cũng sẽ khác. * Xã hội hóa cá nhân Xã hội hóa cá nhân là quá trình chuyển hóa từ "con người sinh học" trở thành "con người xã hội", hay nói cách khác, đó là quá trình phát triển nhân cách.
Xã hội hóa cá nhân là quá trình giáo dục mỗi cá nhân từ một thực thể sinh vật-người trở thành một thành viên xã hội có năng lực, có phẩm chất tham gia vào các mặt hoạt động như học tập, lao động, hoạt động xã hội, chính trị, thể thao, giải trí.biết cách ứng xử với tự nhiên, xã hội, con người, công việc, bản thân Minh để hợp tác và hòa nhập được với cộng đồng, xã hội.