MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Tình hình và điều kiện thực tế của đất nước ta cùng bối cảnh quốc tế hiện nay đã đòi hỏi chúng ta trong những năm tới đây, trên con đường công nghiệp hoá - hiện đại hoá cần phát triển nhanh, bền vững, chủ động hội nhập quốc tế và đổi mới sâu rộng. Nếu như trước đây trong thời kỳ bao cấp, vấn đề đào tạo và sử dụng nguồn nhân lực về cơ bản là theo chỉ tiêu giao cho của nhà nước cho nên người được đào tạo sau khi tốt nghiệp ngay lập tức được phân công công việc, điều này đã tạo ra sức ì, sự ỉ lại cho sinh viên nói riêng và những người được đào tạo ở những lĩnh vực khác nói chung. Tuy nhiên trong nền kinh tế mở như hiện nay, xã hội đã có sự đổi mới sâu sắc, vấn đề việc làm, đào tạo và sử dụng nguồn nhân lực cũng phải chịu tác động của những quy luật thị trường như: quy luật cung - cầu, thừa - thiếu… Con người dần nhận thức rằng phải chủ động, năng động hơn trong sản xuất, kinh doanh, trong công tác, trong tìm kiếm cơ hội việc làm.
Phải biết chấp nhận cạnh tranh, tự nâng cao trình độ và năng lực để tồn tại mà không bị đào thải. Có một thực tế đang tồn tại ở nước ta hiện nay đó là tình trạng sinh viên được đào tạo chính quy nhưng sau khi tốt nghiệp vẫn phải rất vất vả mới có được công việc ổn định. Việc đa dạng hoá ngành nghề đào tạo vừa mở ra cho sinh viên Việt Nam cơ hội tiếp cận với khoa học tiến tiến của thế giới, đồng thời đó cũng là những khó khăn, thách thức đối với mỗi sinh viên. Việc làm không chỉ là sự sống còn của mỗi cá nhân mà nó còn thể hiện tầm chiến lược của mỗi quốc gia.
Việc làm liên quan đến kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội và các vấn đề về nghèo đói… Trong chiến lược phát triển của mỗi quốc gia, việc làm là một trong những yếu tố hàng đầu, tại các hội nghị mang tính chất toàn cầu, việc làm cũng gây được sự chú ý của nhiều đất nước khác nhau. Việc làm không chỉ là nhu cầu của con người mà còn là nguồn gốc tạo ra của cải, vật chất trong xã hội. Trong xu thế toàn cầu hóa, vấn đề việc làm có sự liên quan nhất định đến an ninh quốc gia, trật tự xã hội từ đó sẽ tạo điều kiện hòa nhập với thể giới dễ 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Việc làm ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống của các thành viên trong xã hội, vấn đề việc làm có thể làm tăng hoặc hạn chế các yếu tố ngoại lai trong quá trình hội nhập.
Cũng như vậy, việc làm cho sinh viên khi ra trường có tầm ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển xã hội khi các tri thức trẻ có trình độ cao, đầy nhiệt huyết tham gia vào các hoạt động của xã hội, tránh lãng phí trong đào tạo. Tương tự như nhiều lực lượng lao động khác, sinh viên sau khi tốt nghiệp đại học đều thiết tha được làm việc tại những nơi có điều kiện phát triển thuận lợi. Điều này hoàn toàn mang tính khách quan, phản ánh thực tế nhu cầu tâm lý và nhu cầu xã hội của các nhân. Đối với thế giới, xã hội học không còn là một ngành mới mẻ, còn ở Việt Nam, mặc dù đã có mặt trên 20 năm nhưng sự nhận thức của xã hội về vai trò và tầm quan trọng của ngành xã hội học cũng chưa thực sự đầy đủ và rõ ràng, nhu cầu của xã hội đối với ngành này cũng không cao… Những yếu tố này đã tạo ra nhiều khó khăn cho sinh viên ngành xã hội học tìm kiếm việc làm sau khi tốt nghiệp.
Bởi vậy, có thể thấy định hướng đào tạo và đào tạo là rất cần thiết. Đào tạo thành công không chỉ chú ý đến việc cung cấp cử nhân xã hội học cho xã hội mà còn phải làm sao cho xã hội hiểu biết nhiều về ngành, về tính chất, vai trò của xã hội học, từ đó sẽ “kích cầu”, tạo ta cho xã hội có nhu cầu về ngành xã hội học nói chung. Hơn nữa, mặc dù gần đây cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu đề cập và lý giải về vấn đề việc làm và thất nghiệp của sinh viên, nhưng những công trình này mới chỉ nói đến những lý do trực tiếp và gián tiếp dẫn đến tình trạng thất nghiệp hay những khó khăn trong vấn đề tìm kiếm việc làm của sinh viên ở những ngành nghề khác nhau mà chưa hướng đến nhóm đối tượng sinh viên thuộc một ngành nghề cụ thể nào. Đó là những cơ sở cho chúng tôi hướng nghiên cứu đề tài: “Việc làm sau khi tốt nghiệp của sinh viên ngành xã hội học, thực trạng và giải pháp”.
Chúng tôi hy vọng kết quả thu được từ cuộc nghiên cứu sẽ có một cái nhìn tổng thể về tình 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com hình việc làm của sinh viên ngành xã hội học sau khi tốt nghiệp và có những ý kiến đóng góp trên những khía cạnh cụ thể để công tác đào tạo của khoa Xã hội học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đạt hiệu quả cao hơn. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 2. Ý nghĩa khoa học Vận dụng những kiến thức xã hội học đã được học để nghiên cứu “Việc làm sau khi tốt nghiệp của sinh viên ngành xã hội học, thực trạng và giải pháp”. Kết quả của cuộc nghiên cứu sẽ góp phần làm sáng tỏ và chứng minh cho tính thực tiễn của phép duy vật biện chứng và phép duy vật lịch sử - chủ nghĩa Mác – Lênin, lý thuyết xã hội hóa, lý thuyết cấu trúc – chức năng, lý thuyết hành động xã hội của Max Weber, lý thuyết quan hệ xã hội… 2.
Ý nghĩa thực tiễn Bên cạnh ý nghĩa lý luận, đề tài nghiên cứu còn mang một ý nghĩa thực tiễn đó là, đề tài nghiên cứu không chỉ làm sáng tỏ thực trạng việc làm của sinh viên ngành xã hội học sau khi tốt nghiệp mà còn mong muốn giúp cho sinh viên xã hội học có được nhận thức đầy đủ hơn về chuyên ngành mình đang theo học, đồng thời đánh giá đúng vị trí và vai trò của xã hội học trong cuộc sống hiện nay. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài này còn thể hiện ở chỗ sẽ là một sự gợi mở, góp phần tìm ra một vài biện pháp để công tác đào tạo của khoa Xã hội học - trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội nói riêng và khoa Xã hội học ở các trường đại học khác nói chung đạt hiệu quả cao nhất. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 3. Mục đích nghiên cứu Tìm hiểu thực trạng việc làm của sinh viên ngành xã hội học sau khi tốt nghiệp trong thời gian gần đây, những yếu tố ảnh hưởng đến cơ hội tìm kiếm việc làm và đưa ra các giải pháp nhằm giúp sinh viên có thể tìm được công việc tốt sau khi ra trường.
9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Nhiệm vụ nghiên cứu 1. Đánh giá thực trạng việc làm của sinh viên ngành xã hội học sau khi tốt nghiệp. Phân tích những yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến thực trạng trên.
Thông qua kết quả nghiên cứu, đề xuất một số giải pháp, kiến nghị đối với khoa Xã hội học - trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội về định hướng đào tạo nhằm giúp cho vấn đề tìm việc làm của sinh viên ngành xã hội học sau khi tốt nghiệp đạt hiệu quả cao nhất, vận dụng những kiến thức đã được học góp phần vào công cuộc xây dựng đất nước. Đối tƣợng, khách thể, phạm vi nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu Thực trạng việc làm của sinh viên ngành xã hội học (thuộc khoa Xã hội học - trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội) sau khi tốt nghiệp. Khách thể nghiên cứu Sinh viên tốt nghiệp hệ chính quy khoa Xã hội học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội từ khoá 51 đến khoá 53.
Phạm vi nghiên cứu Do tính phức tạp và rộng lớn của vấn đề nghiên cứu cùng những hạn chế khác trong quá trình nghiên cứu nên chúng tôi tập trung vào phân tích một số vấn đề cơ bản về thực trạng việc làm của sinh viên khoa Xã hội học - trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. - Thời gian: tháng 7 đến tháng 9 năm 2014. Câu hỏi nghiên cứu - Sinh viên ngành xã hội học sau khi ra trường đã có việc làm hay chưa và phạm vi làm việc của họ như thế nào? - Tri thức đã đào tạo có đáp ứng được yêu cầu của nhà tuyển dụng hiện nay? 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Những yếu tố ảnh hưởng đến cơ hội tìm kiếm việc làm của sinh viên đã tốt nghiệp? - Giải pháp nhằm nâng cao chất lượng tìm kiếm việc làm cho sinh viên mới ra trường là gì? 6. Phƣơng pháp thu thập thông tin 6.
Phương pháp phân tích tài liệu Phương pháp phân tích tài liệu được sử dụng nhằm bổ sung thông tin đề tài luận văn. Đề tài sử dụng những tài liệu, sách báo, công trình nghiên cứu có nội dung liên quan tới vấn đề nghiên cứu để có thể đưa ra những so sánh giữa những kết quả nghiên cứu đã có và kết quả nghiên cứu của luận văn. Phương pháp trưng cầu ý kiến Cuộc nghiên cứu được tiến hành chọn mẫu với số lượng là 200 cựu sinh viên khoa Xã hội học gồm các khóa : K51, K52, K53. Nội dung phiếu trưng cầu ý kiến bao gồm thông tin về thực trạng việc làm, những kỹ năng cơ bản cần có của sinh viên theo yêu cầu của nhà tuyển dụng, những gợi ý nhằm nâng cao kỹ năng cơ bản cho sinh viên và một số thông tin cá nhân.
Số phiếu thu về được xử lý trên phần mềm SPSS 20.0 Cơ cấu mẫu khảo sát: STT Tiêu chí Số lƣợng Tỷ lệ (%) 1 Giới tính 200 100,0 1.3 Khóa 53 63 31,5 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Phương pháp phỏng vấn sâu Mục đích phỏng vấn sâu: Tìm kiếm thêm những thông tin định tính liên quan đến thực trạng việc làm của sinh viên sau khi tốt nghiệp, những yếu tố ảnh hưởng và một số giải pháp mà trong bảng hỏi chưa trả lời được.