đặt vấn đề con người lên hang đầu và sáng tạo nên các giá trị văn hóa vi con người. Việt Namở vi trí địa - chính trị trọng yếu, bên cạnh những, yếu tố thuận lợi, Việt Nam luôn phải đối mặt với nguy cơ xâm lược về lãnh thổ, xâm lăng về văn hóa của ngoại bang. Bên cạnh tinh thần kiên cường, không chịu khuất phục làm nô lệ, cưỡng lại mọi chính sách đồng hóa của kẻ thù, người Việt Nam lại sẵn sàng thâu hóa, tiếp nhận những giá trị văn hóa phù hợp, ?* Hồ Chi Minh (2011), Toàn sáp, Sdd, tập 2, tr. 23 cần thiết cho sự phát triển của mình, làm phong phú thêm cho văn hóa dân tộc.
Hồ Chí Minh chính là một minh chứng cho tinh thần tiếp biến văn hóa một cách sáng tạo. Hồ Chí Minh xuắt thân từ con một nhà Nho, nhưng Người không kì thị, định kiến với bất kì một học thuyết, một tôn giáo nao, ma tiếp thu một cách có chọn lọc. Do đó, Hồ Chí Minh có thể viết văn, viết báo như một nhà báo phương Tây thực thụ, nhưng khi can, Người có thể tự bạch bằng những van thơ chữ Hán khiến người Hán cũng phải khâm phục. Và đó cũng là nền tảng để Người đến với chủ nghĩa Mác - Lênin - một học thuyết khoa học, cách mạng một cách tự nhiên và đầy sáng tạo.
HO Chí Minh còn chịu ảnh hưởng từ văn hóa truyền thống Việt Nam tinh than lac quan, yêu đời, luôn tin tưởng và hướng tới tương lai tươi sáng, Trong điều kiện còn là một nước nghèo, luôn phải đối mặt với thiên tai, địch họa, nhưng trong muôn nguy, ngàn khó, người Việt Nam vẫn tự động viên nhau: “Ché thấy sóng cả mà ngã tay chèo”, “không ai giàu ba họ, chẳng ai khó ba đời”. Chính điều này đã luôn in sâu vào ý thức và cách ứng xử văn hóa của Hồ Chí Minh. Trong những tình huống khó khăn nhất, dễ ngã lòng nhất, Hồ Chí Minh vẫn giữ được tinh thần bình tĩnh, vững vàng. Đó không chi là bản lĩnh của một người đứng đầu, mà đó chính là cốt cách văn hóa của một nhà văn hóa kiệt xuất.
Người có một niềm tin mãnh liệt ở con người, tin ở ngày mai, tin ở chân lí, chính nghĩa và vì thế mà 24 luôn chủ động trong mọi tình thé. Người luôn tin tưởng: “Vũ thiên chi hậu tat tình thiên; (Hết mưa là nắng hửng lên thôi;), “Khổ tận cam lai, lý tự nhiên” (Hết khé là vui vốn lẽ đời). Truyền thống văn hóa lâu đời của dân tộc Việt Nam chính là hành trang đầu tiên của Hồ Chí Minh trong hành trình trở thành nhà văn hóa kiệt xuất. Hồ Chí Minh không chỉ kế thừa, mà còn làm phong phú, sinh động và phát triển các giá trị văn hóa đó bằng những hoạt động thực tiễn và những đóng góp của Người trong việc khẳng định bản sắc của một nền văn hóa tự chủ.
Văn hóa Hồ Chí Minh là sự kế thừa và phát triển các giá trị văn hóa phương Đông, phương Tây 2. Văn hóa phương Đông Là một người phương Đông, ngay từ rất sớm, Hồ Chí Minh đã tiếp thu và chịu ảnh hưởng sâu sắc của những giá trị văn hóa phương Đông, chủ yếu tập trung trong ba học thuyết lớn nhất ở phương Đông là: Phật giáo, Nho giáo và Lão giáo. Người đã kế thừa và phát triển các giá trị văn hóa phương Đông một cách sáng tạo trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam. H6 Chí Minh đã tiếp thu những mặt tích cực của Phật giáo như tư tưởng: từ bi, hi xả, cứu khô cứu nạn, thương người như thể thương thân; nếp sống trong sạch, giản dị, chăm lo làm điều thiện; tỉnh thần hiếu học và tỉnh thần dân chủ, bình đẳng.
** Hỗ Chi Minh (2011), Toản tap, Sdd, tập 3, tr. 25 Người cũng đánh giá cao những mặt tích cực của Nho giáo như: tinh thin nhân nghĩa, đạo tu thân, sự ham học hỏi, cách đối nhân xử thế có lí có tình. Là con một nhà Nho, ngay từ nhỏ, 'Hồ Chí Minh đã được tiếp thu một vốn Nho học khá vững vàng va cũng chịu ảnh hưởng sâu sắc từ những yếu tố tích cực của Nho giáo. Người nói: “Tôi sinh ra trong một gia đình nhà nho An Nam.
Những gia đình như thế ở nước chúng tôi không phải làm việc gì. Thanh niên trong những gia đình ấy thường học Khổng giáo, đồng chí chắc biết Không giáo không phải là tôn giáo mà là một thứ khoa học về kinh nghiệm đạo đức và phép ứng xử”?5. Người cũng đồng tình với triết lí “theo tự nhiên” của Lão tử, tạo nên nếp sống hài hòa với thiên nhiên: “Riêng phan tôi thì làm một cái nhà nho nhỏ, nơi có non xanh, nước biếc để câu cá, trồng hoa, sớm chiều làm bạn với các cụ gia hái củi, em trẻ chăn trâu, không dính liu gì với vòng danh lợi”. Đối với các học thuyết, các tôn giáo, Hồ Chí Minh không hề có thái độ nhất loạt bài bác, phủ định, mà trong khi phê phán những mặt tiêu cực không tránh khỏi của các tôn giáo, Người vẫn đánh giá cao và lựa chọn những mặt tích cực dé kế thừa, vận dụng.
Chính vì lẽ đó, dù theo lí tưởng cộng sản và có nhiều năm sống ở phương Tây, nhưng văn hóa Hồ Chí Minh vẫn mang đậm chất phương Đông. Trong tư tưởng và ứng xử hàng ngày, Hồ Chí Minh đã luôn kết hợp yếu tố “tu thân” của 28 Hồ Chí Minh (2011), Todn tap, Sđủ, tập 1, tr 461 ” Hé Chi Minh (2011), Toàn tập, Sad, tập 4, tr. 26 Nho giáo với yếu tố “tâm từ” của Phật giáo một cách nhuần nhuyễn và tự nhiên. Văn hóa phương Tây Van hóa phương Tây du nhập vào Việt Nam cùng với công cuộc truyền bá thiên chúa giáo của các giáo sĩ phương Tây, nhưng ảnh hưởng ban đầu không nhiều, do vấp phải phản ứng của tỉnh thần yêu nước Việt Nam (công cuộc truyền bá thiên chúa giáo đi cùng với sự bành trướng và xâm lược của thực dân).
Hồ Chí Minh thực sự đến với văn hóa phương Tây từ truyền thống dân chủ và cách mạng của văn hóa Pháp. Ảnh hưởng từ văn hóa phương Tây đến Hồ Chí Minh, trước hết là tư tưởng dan chủ và cách mạng của phương Tây. “Khi tôi độ mười ba tuổi, lần đầu tiên tôi được nghe ba chữ Pháp: Tự do, Bình đẳng, Bác ái. Đối với chúng tôi, người da trắng nào cũng là người Pháp.
Người Pháp đã nói thế. Và từ thuở ấy, tôi rất muốn làm quen với nền văn minh Pháp, muốn tìm xem những gi an dang sau những chữ ấy”?*. Trong hành trình đi tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh đã có cơ hội tiếp cận với những tư tưởng dân chủ thông qua việc nghiên cứu trực tiếp các tác phẩm của những lí luận gia như: “Tỉnh thần pháp luật” của Mông-tex- i-0, “Khé ước xã hội” của Rút-xô. Khi đọc “Tuyên ngôn độc lập” của Mĩ, “Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền” của Pháp, H6 Chí Minh lại càng tâm đắc với những tư tưởng tiến bộ.
2° Hỗ Chi Minh (2011), Toản tap, Sdd, tập 1, tr. 461 27 Những tư tưởng này đã tác động rất lớn đến Người, đặc biệt là tư tưởng dân chủ, nhân quyền, dân quyển và pháp quyền. Bên cạnh đó, Hồ Chí Minh còn chịu ảnh hưởng bởi tính dân chủ thực tiễn, từ đó hình thành phong cách dân chủ, cách làm việc dan chủ. Thông qua các hoạt động thực tiễn, việc tham gia các diễn đàn, các câu lạc bộ ở Pháp và các nước phương Tây, Người đã có cơ hội có một môi trường hoạt động dân chủ hơn ở trong nước, từ đó có thể học tập và hình thành cách làm việc dân chủ của mình.
Đây cũng là điều kiện thuận lợi để Hồ Chí Minh thực hành và sáng tạo ra các sản phẩm văn hóa mang đậm chất phương Tây. “Người ta cũng thấy rõ những thủ pháp biểu hiện đa dạng, linh hoạt, biến hóa không lặp lại trong truyện ngắn của Nguyễn Ái Quốc, từ bút pháp hiện thực cách mang của H. Barbusse, cách dùng yếu tố kì ảo của Shakspeare đến hình thức viễn tưởng, chính trị của A. Người ta cũng thấy kết tỉnh trong văn chính luận của anh Nguyễn cái phong vị humour của Anh, cái trong sáng của Pháp.
với cái cô đọng, hàm súc của phương Đông”.? Văn hóa phương Tây đã đem đến văn hóa Hồ Chí Minh một hơi thở mới, một luồng gió mới, làm phong phú thêm cái nền văn hóa dân tộc và nét sâu đậm của văn hóa phương Đông ® Song Thành (2010), HG Chi Minh nhà văn hóa kiệt xuất, Nxb. Chính trị quốc.70 28 mà Hồ Chí Minh đã có trước đó. Và đây cũng là cơ hội để H6 Chí Minh có thẻ đến gần với chủ nghĩa Mác - Lênin. Văn hóa Hồ Chí Minh là sự vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện thực tiễn của Việt Nam Chủ nghĩa Mác - Lênin đã mang đến cho văn hóa Hồ Chí Minh một bước ngoặt quan trọng với tính khoa học, cách mạng và thời đại.
Chủ nghĩa Mác - Lênin là cơ sở thế giới quan, phương pháp luận của văn hóa Hồ Chí Minh. Nhờ có thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, Hồ Chí Minh đã chuyển hóa được những tỉnh hoa của dân tộc, thời đại thành những giá trị văn hóa sáng tạo và độc đáo. Đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, Hồ Chí Minh từ người yêu nước trở thành người cộng sản, được trang bị thêm nền văn hóa cộng sản chủ nghĩa. Đồng thời, trong quá trình vận dụng và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn, Người đã không ngừng sáng tạo và làm phong phú học thuyết này vào thực tiễn cách mạng, Việt Nam.
Hồ Chí Minh đến với chủ nghĩa Mác - Lênin khi mang trong mình vốn học van chắc chắn, năng lực trí tuệ sắc sảo và hành trang văn hóa vững vàng. Trong hành trình di tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh đã không ngừng làm giàu tri thức của mình bằng vốn văn hóa, vốn chính trị và vốn sống thực tiễn phong phú. Đây là nền tảng để Hồ Chí Minh đến với chủ nghĩa Mác - Lênin một cách hoàn toàn chủ động và đây cũng là lí do Hồ Chí Minh có thể lựa chọn những yếu tố phủ hợp từ chủ nghĩa Mac - Lénin dé làm giàu có vốn văn hóa của mình.