Vận Dụng Văn Bản Pháp Lý Quốc Tế Để Giải Quyết Tranh Chấp Trong Thanh Toán Quốc Tế

Thanh toán quốc tế (TTQT) là huyết mạch của thương mại toàn cầu. 92 trang · Học viện Ngân hàng · 2016.

• Tác giả: Đoàn Khánh Linh
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Văn Tiến
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Vận Dụng Văn Bản Pháp Lý Quốc Tế Để Giải Quyết Tranh Chấp Phát Sinh Trong Thanh Toán Quốc Tế Bằng Phương Thức Tín Dụng Chứng Từ
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ PHƢƠNG THỨC THANH TOÁN TÍN DỤNG CHỨNG TỪ, UCP 600, ISBP 745
• 1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ PHƢƠNG THỨC THANH TOÁN TÍN DỤNG CHỨNG TỪ
• 1.1.1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của phương thức thanh toán tín dụng chứng từ
• 1.1.2. Quy trình nghiệp vụ TTQT bằng L/C
• 1.1.3. Các văn bản pháp lý điều chỉnh
• 1.1.4. Bộ chứng từ theo phương thức thanh toán tín dụng chứng từ
• 1.1.5. Các loại thư tín dụng chủ yếu
• 1.2. CÁC VĂN BẢN PHÁP LÝ QUỐC TẾ ÁP DỤNG TRONG PHƢƠNG THỨC THANH TOÁN QUỐC TẾ
• 1.2.1. Sự ra đời và quá trình phát triển của UCP600, ISBP 745
• 1.2.2. Tính chất pháp lý tùy ý của các văn bản pháp lý quốc tế
• 1.2.3. Những thay đổi cơ bản của các văn bản pháp lý quốc tế so với những phiên bản trước
• 1.3. NHỮNG TRANH CHẤP THƢỜNG PHÁT SINH TRONG TTQT BẰNG L/C VÀ VIỆC ÁP DỤNG CÁC VĂN BẢN PHÁP LÝ QUỐC TẾ ĐỂ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP
• 1.3.1. Sự cần thiết áp dụng các văn bản pháp lý quốc tế để giải quyết tranh chấp phát sinh TTQT bằng L/C
• 1.3.2. Những tranh chấp thường phát sinh trong thanh toán quốc tế bằng L/C và việc vận dụng các văn bản pháp lý quốc tế để giải quyết tranh chấp
• 1.3.3. Tính hiệu quả của việc áp dụng các văn bản pháp lý quốc tế để giải quyết tranh chấp phát sinh trong hoạt động thanh toán tín dụng chứng từ
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VẬN DỤNG CÁC VĂN BẢN PHÁP LÝ QUỐC TẾ ĐỂ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP PHÁT SINH TRONG THANH TOÁN QUỐC TẾ BẰNG PHƢƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM
• 2.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ BẰNG L/C TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM
• 2.2. Các văn bản pháp lý điều chỉnh hoạt động TTQT bằng L/C tại các NHTM Việt Nam
• 2.3. Tình hình hoạt động thanh toán tín dụng chứng từ tại các NHTM Việt Nam
• 2.4. THỰC TRẠNG VẬN DỤNG CÁC VĂN BẢN PHÁP LÝ QUỐC TẾ VÀO GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP PHÁT SINH TRONG TTQT BẰNG L/C TẠI CÁC NHTM VIỆT NAM
• 2.4.1. Tranh chấp giữa nhà NK và nhà XK
• 2.4.2. Tranh chấp giữa nhà NK với NHPH
• 2.4.3. Tranh chấp giữa nhà XK và NHPH
• 2.4.4. Tranh chấp giữa các NH
• 2.5. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VẬN DỤNG CÁC VĂN BẢN PHÁP LÝ QUỐC TẾ ĐỂ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP TRONG TTQT BẰNG L/C TẠI CÁC NHTM VIỆT NAM
• 2.5.1. Những kết quả đạt được
• 2.5.2. Những hạn chế cần khắc phục
• 2.5.3. Nguyên nhân của những tranh chấp trên
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP VẬN DỤNG HIỆU QUẢ CÁC VĂN BẢN PHÁP LÝ QUỐC TẾ ĐỂ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP TRONG THANH TOÁN TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM
• 3.1. ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG TTQT TẠI CÁC NHTM VIỆT NAM
• 3.1.1. Định hướng phát triển hoạt động TTQT nói chung
• 3.1.2. Định hướng phát triển hoạt động TTQT bằng L/C tại các NHTM Việt Nam
• 3.2. GIẢI PHÁP ĐỂ VẬN DỤNG HIỆU QUẢ CÁC VĂN BẢN PHÁP LÝ QUỐC TẾ ĐỂ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP TRONG HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI CÁC NHTM VIỆT NAM
• 3.2.1. Hoàn thiện môi trường pháp lý cho hoạt động thanh toán tín dụng chứng từ
• 3.2.2. Giải pháp đối với các NHTM Việt Nam
• 3.2.3. Giải pháp đối với các bên tham gia giao dịch tín dụng chứng từ
• 3.3. GIẢI PHÁP GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP TRONG THANH TOÁN TÍN DỤNG CHỨNG TỪ
• 3.4. CÁC KIẾN NGHỊ TỚI CÁC BÊN CÓ LIÊN QUAN
• 3.4.1. Kiến nghị tới ICC
• 3.4.2. Kiến nghị đối với nhà nước
• 3.4.3. Kiến nghị đối với NH nhà nước
• 3.4.4. Kiến nghị đối với các DN XNK
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• NHẬN XÉT CỦA CƠ SỞ THỰC TẬP
• LỜI MỞ ĐẦU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Thanh Toán Quốc Tế Văn Bản Pháp Lý Quan Trọng

Thanh toán quốc tế (TTQT) là huyết mạch của thương mại toàn cầu. Văn bản pháp lý quốc tế đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo tính minh bạch, công bằng và hiệu quả của các giao dịch này. Các phương thức thanh toán quốc tế rất đa dạng, từ chuyển tiền đơn giản đến tín dụng thư (L/C) phức tạp, mỗi phương thức đều có quy tắc và tập quán riêng. Việc hiểu rõ và vận dụng chính xác các quy định này là yếu tố sống còn để phòng ngừa rủi ro trong thanh toán quốc tế và giải quyết các tranh chấp thanh toán quốc tế có thể phát sinh. Các văn bản như UCP 600, Incoterms, và CISG là những nền tảng pháp lý quan trọng cho các giao dịch TTQT.

1.1. Vai Trò Của Luật Quốc Tế Trong Thanh Toán Quốc Tế

Luật quốc tế, bao gồm các điều ước quốc tế, tập quán thương mại quốc tế (lex mercatoria) và án lệ, cung cấp một khuôn khổ pháp lý chung cho TTQT. Nó giúp điều chỉnh các mối quan hệ giữa các bên tham gia, xác định quyền và nghĩa vụ của họ, và cung cấp các cơ chế giải quyết tranh chấp. Ví dụ, Công ước Viên 1980 (CISG) quy định về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, trong khi UCP 600 điều chỉnh hoạt động tín dụng chứng từ. Việc viện dẫn chính xác các điều khoản luật quốc tế là vô cùng quan trọng, đặc biệt là khi xảy ra xung đột pháp luật.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Tập Quán Thương Mại Quốc Tế

Tập quán thương mại quốc tế, hay lex mercatoria, là một nguồn luật quan trọng trong TTQT. Nó bao gồm các quy tắc và thông lệ được chấp nhận rộng rãi trong giới thương nhân quốc tế. Các tập quán này có thể bổ sung hoặc thay thế các quy định của luật quốc gia, đặc biệt là trong các lĩnh vực mà luật quốc gia còn thiếu sót. Ví dụ, việc sử dụng Incoterms để xác định nghĩa vụ của người bán và người mua trong hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế đã trở thành một tập quán phổ biến. Tuy nhiên, việc chứng minh sự tồn tại và nội dung của một tập quán thương mại quốc tế có thể gặp khó khăn.

II. Thách Thức Giải Quyết Tranh Chấp Thanh Toán Rào Cản Pháp Lý

Giải quyết tranh chấp thanh toán quốc tế là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về luật quốc tế, tập quán thương mại quốc tế, và các văn bản pháp lý quốc tế liên quan. Một trong những thách thức lớn nhất là sự khác biệt về hệ thống pháp luật giữa các quốc gia, dẫn đến xung đột pháp luật và khó khăn trong việc xác định luật áp dụng. Ngoài ra, việc thu thập chứng cứ và thi hành phán quyết ở nước ngoài cũng có thể là những trở ngại đáng kể. Sự thiếu hiểu biết hoặc hiểu sai về các quy định pháp lý cũng là nguyên nhân phổ biến dẫn đến tranh chấp.

2.1. Các Dạng Tranh Chấp Thường Gặp Trong Thanh Toán Quốc Tế

Các tranh chấp trong TTQT có thể phát sinh từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm: vi phạm hợp đồng mua bán hàng hóa, sai sót trong bộ chứng từ thanh toán, chậm trễ thanh toán, gian lận thương mại, và các vấn đề liên quan đến phương thức thanh toán quốc tế được sử dụng. Ví dụ, trong thanh toán bằng L/C, tranh chấp thường xảy ra do sự không phù hợp giữa bộ chứng từ xuất trình và các điều khoản của L/C (discrepancy). Trong thanh toán bằng nhờ thu, tranh chấp có thể phát sinh do người mua từ chối thanh toán.

2.2. Vấn Đề Hiệu Lực Của Văn Bản Pháp Lý Trong Giải Quyết Tranh Chấp

Hiệu lực của văn bản pháp lý quốc tế trong giải quyết tranh chấp phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm: sự chấp nhận của các quốc gia liên quan, nội dung của văn bản, và các quy định của luật quốc gia. Một số văn bản, như UCP 600, có tính chất tự nguyện và chỉ ràng buộc các bên nếu họ đồng ý áp dụng nó. Trong khi đó, các điều ước quốc tế có tính chất bắt buộc đối với các quốc gia đã ký kết và phê chuẩn. Việc xác định hiệu lực và phạm vi áp dụng của văn bản pháp lý là bước quan trọng trong quá trình giải quyết tranh chấp.

III. Giải Quyết Tranh Chấp Thanh Toán Quốc Tế Phương Pháp Hiệu Quả

Có nhiều phương pháp để giải quyết tranh chấp thanh toán quốc tế, bao gồm: thương lượng, hòa giải, trọng tài, và tòa án. Mỗi phương pháp có ưu điểm và nhược điểm riêng, và việc lựa chọn phương pháp nào phụ thuộc vào từng trường hợp cụ thể. Thương lượng và hòa giải thường được ưu tiên vì tính linh hoạt, nhanh chóng và chi phí thấp. Tuy nhiên, nếu các bên không thể đạt được thỏa thuận, trọng tài hoặc tòa án có thể là lựa chọn cuối cùng. Trọng tài thương mại quốc tế ngày càng trở nên phổ biến do tính bảo mật, chuyên nghiệp và khả năng thi hành phán quyết rộng rãi.

3.1. Giải Quyết Tranh Chấp Bằng Thương Lượng Và Hòa Giải

Thương lượng và hòa giải là các phương pháp giải quyết tranh chấp phi chính thức, dựa trên sự tự nguyện của các bên. Trong thương lượng, các bên tự trao đổi và tìm kiếm giải pháp chung. Trong hòa giải, một bên thứ ba trung lập (người hòa giải) giúp các bên giao tiếp và tìm kiếm thỏa thuận. Ưu điểm của hai phương pháp này là tính linh hoạt, nhanh chóng, chi phí thấp và duy trì mối quan hệ kinh doanh giữa các bên. Tuy nhiên, chúng chỉ hiệu quả nếu các bên thực sự thiện chí và sẵn sàng thỏa hiệp.

3.2. Giải Quyết Tranh Chấp Bằng Trọng Tài Thương Mại Quốc Tế

Trọng tài thương mại quốc tế là một phương pháp giải quyết tranh chấp tư, trong đó các bên đồng ý đưa tranh chấp ra giải quyết bởi một hoặc nhiều trọng tài viên. Phán quyết trọng tài có tính chất ràng buộc và có thể được thi hành ở nhiều quốc gia trên thế giới theo Công ước New York. Ưu điểm của trọng tài là tính bảo mật, chuyên nghiệp, linh hoạt và khả năng thi hành phán quyết rộng rãi. Tuy nhiên, chi phí trọng tài có thể cao hơn so với thương lượng và hòa giải.

IV. Ứng Dụng UCP 600 Giải Quyết Tranh Chấp L C Hướng Dẫn Chi Tiết

UCP 600 (Quy tắc Thực hành Thống nhất về Tín dụng Chứng từ) là một bộ quy tắc quốc tế do Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) ban hành, được sử dụng rộng rãi để điều chỉnh hoạt động tín dụng chứng từ (L/C). UCP 600 không phải là luật, mà là một tập hợp các quy tắc được các bên tự nguyện áp dụng. Tuy nhiên, khi được viện dẫn trong L/C, UCP 600 trở thành một phần của hợp đồng và có tính chất ràng buộc đối với các bên liên quan. UCP 600 cung cấp các quy tắc chi tiết về việc mở, sửa đổi, chuyển nhượng, thanh toán và từ chối thanh toán L/C.

4.1. Giải Thích Điều Khoản UCP 600 Để Tránh Tranh Chấp

Việc giải thích điều khoản của UCP 600 một cách chính xác là rất quan trọng để tránh tranh chấp. Các bên cần hiểu rõ ý nghĩa của từng điều khoản và áp dụng chúng một cách nhất quán. Ví dụ, điều 14 của UCP 600 quy định về việc kiểm tra chứng từ và thông báo từ chối thanh toán. Nếu ngân hàng phát hành không tuân thủ đúng các quy định này, họ có thể mất quyền từ chối thanh toán. Các ngân hàng và doanh nghiệp thường xuyên tham gia các khóa đào tạo và cập nhật kiến thức về UCP để đảm bảo tuân thủ và giảm thiểu rủi ro.

4.2. Áp Dụng UCP 600 Trong Trường Hợp Chứng Từ Không Phù Hợp

Khi bộ chứng từ xuất trình không phù hợp với các điều khoản của L/C và UCP 600, ngân hàng phát hành có quyền từ chối thanh toán. Tuy nhiên, ngân hàng phải tuân thủ đúng quy trình từ chối thanh toán theo điều 16 của UCP 600. Ngân hàng phải thông báo cho người xuất trình về việc từ chối thanh toán, nêu rõ lý do từ chối, và giữ chứng từ cho đến khi nhận được hướng dẫn từ người xuất trình. Việc tuân thủ đúng quy trình này là rất quan trọng để bảo vệ quyền lợi của ngân hàng và tránh bị kiện tụng.

V. Tổng Kết Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Vận Dụng Pháp Lý Quốc Tế

Việc vận dụng hiệu quả văn bản pháp lý quốc tế trong giải quyết tranh chấp thanh toán quốc tế là yếu tố then chốt để bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia. Để đạt được điều này, cần nâng cao nhận thức và kiến thức pháp lý cho các doanh nghiệp và ngân hàng, tăng cường hợp tác quốc tế, và hoàn thiện hệ thống pháp luật quốc gia. Cần khuyến khích sử dụng các phương pháp giải quyết tranh chấp thay thế (ADR) như thương lượng và hòa giải để giảm thiểu chi phí và thời gian.

5.1. Hoàn Thiện Pháp Luật Việt Nam Về Thanh Toán Quốc Tế

Để tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động TTQT, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về lĩnh vực này. Cần rà soát và sửa đổi các quy định pháp luật hiện hành để đảm bảo phù hợp với các văn bản pháp lý quốc tế và tập quán thương mại quốc tế. Cần xây dựng các quy định cụ thể về việc áp dụng UCP 600, Incoterms, và CISG trong các giao dịch TTQT. Việc này giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý và tăng cường tính minh bạch và công bằng của các giao dịch.

5.2. Nâng Cao Năng Lực Cho Doanh Nghiệp Và Ngân Hàng Việt Nam

Cần tăng cường đào tạo và bồi dưỡng kiến thức pháp lý về TTQT cho các doanh nghiệp và ngân hàng Việt Nam. Cần tổ chức các khóa học, hội thảo, và diễn đàn để cập nhật kiến thức về các văn bản pháp lý quốc tế, tập quán thương mại quốc tế, và các phương pháp giải quyết tranh chấp. Cần khuyến khích các doanh nghiệp và ngân hàng thuê luật sư chuyên về TTQT để tư vấn và hỗ trợ trong các giao dịch phức tạp. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý và nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp và ngân hàng Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hoạt động thương mại quốc tế của Việt Nam ghi nhận sự phát triển mạnh mẽ sau các mốc hội nhập kinh tế quan trọng: gia nhập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) năm 1995, Khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA) năm 1996, Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) năm 1998, trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào ngày 07/11/2006 và tham gia ký kết Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) cùng 12 quốc gia vào tháng 02/2016. Hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đã hiện diện tại 220 quốc gia và vùng lãnh thổ, đưa Việt Nam vào nhóm 30 nền kinh tế xuất khẩu hàng đầu thế giới, chuyển dịch từ trạng thái thường xuyên nhập siêu sang cân bằng và xuất siêu.

Đồng hành cùng sự mở rộng của hoạt động kinh tế đối ngoại, hệ thống ngân hàng thương mại đóng vai trò cung ứng dịch vụ thanh toán quốc tế và tài trợ thương mại. Trong các phương thức thanh toán, tín dụng chứng từ (Letter of Credit - L/C) chiếm tỷ trọng khoảng 11% đến 15% tổng giao dịch thương mại toàn cầu với giá trị đạt khoảng một nghìn tỷ USD mỗi năm. Phương thức này dung hòa quyền lợi và rủi ro giữa nhà xuất khẩu và nhà nhập khẩu thông qua cam kết thanh toán độc lập của ngân hàng phát hành. Tuy nhiên, quy trình kỹ thuật phức tạp cùng sự đa dạng của các nguồn luật điều chỉnh khiến tranh chấp phát sinh thường xuyên. Trước khi bản Tập quán Ngân hàng tiêu chuẩn quốc tế (ISBP) ra đời, tỷ lệ từ chối thanh toán ở lần xuất trình chứng từ đầu tiên trên thế giới dao động từ 60% đến 70%.

Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) đã ban hành "Quy tắc và thực hành thống nhất về tín dụng chứng từ" (UCP 600) có hiệu lực từ ngày 01/07/2007 và ấn phẩm sửa đổi "Tập quán Ngân hàng tiêu chuẩn quốc tế để kiểm tra chứng từ theo UCP 600" (ISBP 745) vào tháng 04/2013 nhằm thiết lập chuẩn mực chung. Dù vậy, việc vận dụng hai văn bản này tại các ngân hàng thương mại Việt Nam vẫn bộc lộ nhiều điểm bất cập, hiểu sai điều khoản dẫn đến các tranh chấp phức tạp. Khóa luận tập trung nghiên cứu vấn đề này với các mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về phương thức thanh toán tín dụng chứng từ, phân tích đặc điểm và nội dung điều chỉnh của hai văn bản UCP 600 và ISBP 745.
2. Khái quát khung pháp lý điều chỉnh hoạt động tín dụng chứng từ tại Việt Nam; phân tích các tranh chấp điển hình phát sinh trong thực tế bằng việc đối chiếu với các điều khoản của UCP 600 và ISBP 745; từ đó đánh giá thực trạng vận dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị đối với các cơ quan quản lý, ICC, ngân hàng thương mại và doanh nghiệp xuất nhập khẩu nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng văn bản pháp lý quốc tế trong giải quyết tranh chấp.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các quy định trong UCP 600, ISBP 745 và thực trạng giải quyết tranh chấp phát sinh từ phương thức tín dụng chứng từ. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động thanh toán tín dụng chứng từ tại các ngân hàng thương mại Việt Nam (tiêu biểu như Vietcombank, BIDV, MB, VietinBank) cùng một số tình huống tranh chấp thực tế phát sinh trong giai đoạn từ năm 2011 đến năm 2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý thuyết dựa trên các khái niệm pháp lý quốc tế và quy định nội luật về phương thức tín dụng chứng từ. Tác giả trích dẫn định nghĩa của Giáo sư Dominique Legeais (Đại học René Descartes Paris V) và Điều 2 UCP 600, xác định tín dụng chứng từ là sự thỏa thuận thể hiện cam kết chắc chắn và không hủy ngang của ngân hàng phát hành về việc thanh toán khi xuất trình chứng từ phù hợp. Giao dịch L/C xác lập mối quan hệ giữa ba chủ thể thông qua ba hợp đồng độc lập: hợp đồng mua bán ngoại thương giữa nhà xuất khẩu và nhà nhập khẩu, hợp đồng dịch vụ giữa nhà nhập khẩu và ngân hàng phát hành (thể hiện qua đơn mở L/C), và cam kết độc lập của ngân hàng phát hành đối với nhà xuất khẩu. Hai nguyên tắc vận hành cốt lõi được khẳng định là: tính độc lập của L/C đối với hợp đồng cơ sở và nguyên tắc thanh toán thuần túy dựa trên bề mặt chứng từ mà không căn cứ vào tình trạng thực tế của hàng hóa (Điều 5 UCP 600).

Khung khổ pháp lý được khóa luận khảo sát bao gồm hệ thống văn bản quốc tế do ICC ban hành và hệ thống quy phạm pháp luật Việt Nam:

• Văn bản pháp lý quốc tế: UCP 600 (39 điều khoản), ISBP 745 (280 điều khoản), eUCP phiên bản 1.1 (áp dụng cho xuất trình chứng từ điện tử), Quy tắc thống nhất về bồi hoàn chuyển tiền giữa các ngân hàng theo tín dụng chứng từ URR 725 (2008), cùng các phiên bản tiền nhiệm UCP 500 và ISBP 681 để so sánh. Khóa luận phân tích tính chất pháp lý tùy ý của các văn bản này: chỉ có hiệu lực bắt buộc khi L/C dẫn chiếu trực tiếp, các bên có quyền thỏa thuận sửa đổi hoặc loại trừ điều khoản, và phán quyết của luật quốc gia có giá trị pháp lý cao hơn nếu xảy ra xung đột.
• Văn bản pháp lý Việt Nam: Quyết định số 711/2001/QĐ-NHNN ngày 25/05/2001 ban hành Quy chế mở thư tín dụng nhập hàng trả chậm; Nghị định số 24/2001/NĐ-CP về hoạt động thanh toán qua các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán; Quyết định số 1092/2002/QĐ-NHNN ngày 08/10/2002; Quyết định số 226/2002/QĐ-NHNN; cùng các quy trình nội bộ của các ngân hàng thương mại như Quyết định số 29/2001/QĐ-Ngân hàng nông nghiệp-THTT, Quyết định số 1355/NHNT-QLTD của Vietcombank, Quyết định số 438/QĐ-NHCT22 và Quyết định số 5566/QĐ-TTTM của VietinBank.

Phương pháp nghiên cứu được triển khai gồm: phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử; phương pháp thống kê mô tả nhằm xử lý số liệu doanh số thanh toán và tỷ lệ lỗi sai sót; phương pháp so sánh - đối chiếu để chỉ ra sự khác biệt giữa các phiên bản quy tắc; phương pháp phân tích - tổng hợp; phương pháp diễn dịch và quy nạp kết hợp phân tích án lệ thực tế. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Tổng cục Thống kê, Báo cáo thường niên của các ngân hàng BIDV, MB, số liệu nghiệp vụ từ Trung tâm Thanh toán quốc tế Vietcombank, thống kê của ICC và hồ sơ giải quyết tranh chấp tại Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về phương thức thanh toán tín dụng chứng từ, UCP 600, ISBP 745

Chương này trình bày toàn diện cơ cấu nghiệp vụ thanh toán tín dụng chứng từ và quá trình chuẩn hóa các tập quán thương mại quốc tế. Quy trình luân chuyển chứng từ và thanh toán được khái quát hóa qua 11 bước tác nghiệp với sự tham gia của các chủ thể: Người xin mở L/C (Applicant), Người thụ hưởng (Beneficiary), Ngân hàng phát hành (Issuing Bank), Ngân hàng thông báo (Advising Bank), Ngân hàng xác nhận (Confirming Bank) và Ngân hàng được chỉ định (Nominated Bank). Tác giả phân loại thư tín dụng thành hai nhóm: các loại cơ bản (L/C có thể hủy ngang, L/C không thể hủy ngang) và các loại đặc thù (L/C chuyển nhượng, L/C giáp lưng, L/C tuần hoàn, L/C dự phòng, L/C đối ứng, L/C điều khoản đỏ). Thành phần bộ chứng từ thanh toán được hệ thống hóa gồm chứng từ tài chính (hối phiếu, kỳ phiếu, séc) và chứng từ thương mại (chứng từ vận tải, chứng từ bảo hiểm, hóa đơn thương mại, phiếu đóng gói, chứng nhận xuất xứ, chứng nhận chất lượng).

Trọng tâm của chương tập trung phân tích sự phát triển từ UCP 500 sang UCP 600 và từ ISBP 681 sang ISBP 745. Dựa trên số liệu tổng hợp 448 khiếu nại thực tế từ Ban soạn thảo ICC đối với UCP 500, tác giả chỉ ra các điểm bất cập dẫn đến sự ra đời của UCP 600:

Điều khoản UCP 500	Nội dung khiếu nại	Số vụ việc	Tỷ lệ (%)
Điều 14	Chứng từ có bất hợp lệ và thông báo	60	13,39%
Điều 23	Vận đơn đường biển	47	10,49%
Điều 13	Tiêu chuẩn kiểm tra chứng từ	43	9,60%
Điều 48	Thư tín dụng có thể chuyển nhượng	31	6,92%
Điều 21	Người phát hành hay nội dung không cụ thể của chứng từ	29	6,47%
Điều 37	Hóa đơn thương mại	26	5,80%
Điều 9	Trách nhiệm pháp lý của ngân hàng phát hành và ngân hàng xác nhận	26	5,80%
Các điều khác	42 điều khoản còn lại	186	41,52%
Tổng cộng	49 điều khoản	448	100%

UCP 600 đã tinh giản còn 39 điều, bổ sung các định nghĩa chính xác, thay thế các thuật ngữ mơ hồ như "thời gian hợp lý" (reasonable time) bằng thời hạn cố định "5 ngày làm việc của ngân hàng" (Điều 14, 16), đồng thời quy định vận đơn không bắt buộc phải có từ "clean" để được xem là vận đơn sạch (Điều 27). Đối với ISBP 745, bản sửa đổi có 280 điều khoản (tăng 95 điều so với ISBP 681), bổ sung các quy tắc diễn giải về dấu hiệu viết tắt, yêu cầu chữ ký và chứng từ vận tải hàng không. Tuy nhiên, tác giả chỉ ra lỗ hổng pháp lý: Điều 2 UCP 600 chỉ đề cập chung chung "tập quán ngân hàng tiêu chuẩn quốc tế" mà không ghi rõ số hiệu, khiến việc dẫn chiếu UCP 600 chưa thể đương nhiên ràng buộc áp dụng ISBP 745 nếu không được thỏa thuận cụ thể.

Cuối chương, tác giả tổng kết các nhóm tranh chấp thường gặp: tranh chấp do nhà nhập khẩu (mở L/C sai hợp đồng cơ sở, yêu cầu ngừng thanh toán khi có tranh chấp hàng hóa, từ chối thanh toán do giá thị trường sụt giảm); tranh chấp do nhà xuất khẩu (xuất trình chứng từ sai biệt về hóa đơn, vận đơn, bảo hiểm; đơn phương hủy hợp đồng; gian lận làm giả chứng từ); và tranh chấp do lỗi ngân hàng (không phát hiện hết bất hợp lệ, không thông báo tình trạng lưu giữ chứng từ theo Điều 16f UCP 600, ngân hàng thông báo vi phạm kiểm tra tính chân thật bề ngoài theo Điều 9 UCP 600).

Chương 2: Thực trạng vận dụng các văn bản pháp lý quốc tế để giải quyết tranh chấp phát sinh trong thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ tại các ngân hàng thương mại Việt Nam

Chương 2 phản ánh số liệu thực tế về hoạt động thanh toán tín dụng chứng từ trong hệ thống ngân hàng Việt Nam giai đoạn 2011-2015. Doanh số thanh toán quốc tế toàn hệ thống tăng trưởng liên tục, từ mức 167,01 tỷ USD năm 2011 lên 272,04 tỷ USD năm 2015 (tăng 62,89%), luôn chiếm trên 80% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước. Trong cơ cấu doanh số thanh toán quốc tế, phương thức L/C chiếm trên 60% (tại Vietcombank duy trì ở mức 65% - 68%, VietinBank đạt 60% - 65%). Thanh toán L/C nhập khẩu chiếm tỷ trọng chủ đạo với 60% - 65%, trong khi L/C xuất khẩu chiếm 35% - 40%.

Tác giả phân tích tỷ lệ sai sót chứng từ tại BIDV và MB giai đoạn 2011-2015 qua ba nhóm lỗi: lỗi giờ ngừng nhận lệnh (cut off time)/hạch toán muộn, lỗi kiểm tra chứng từ và lỗi khác. Tỷ lệ sai sót kiểm tra bộ chứng từ tại MB có chiều hướng tăng, trong khi BIDV có xu hướng giảm nhẹ. Thực tế rủi ro tác nghiệp được minh họa chi tiết qua số liệu của Vietcombank:

Vị thế ngân hàng tham gia	Loại rủi ro ghi nhận	Tỷ lệ rủi ro (%)
Ngân hàng thông báo (NHTB)	Sai sót trong việc xác định tính chân thật của L/C	30% - 40%
	Bị khiếu kiện vì thông báo hoặc chuyển tiếp chậm	5% - 9%
	Sai sót của bưu điện/dịch vụ chuyển phát	3% - 7%
Ngân hàng xác nhận (NHXN) & Ngân hàng chiết khấu (NHCK)	Chứng từ bất hợp lệ về thời gian xuất trình do L/C quy định hạn hiệu lực ở nước ngoài	23% - 40%
	Không phát hiện sai sót của L/C do bất cẩn	20% - 30%
	Gửi chứng từ không theo quy định của L/C	18% - 24%
Ngân hàng phát hành (NHPH)	Người mở L/C không nộp tiếp tiền, vỡ nợ, phá sản, mất khả năng thanh toán	15% - 21%
	Giá cả hàng hóa biến động bất lợi	13% - 15%
	Ngân hàng xuất trình không hoàn trả tiền khi phát hiện chứng từ không phù hợp	11% - 16%
	Tranh chấp liên quan tới việc phát hành bảo lãnh nhận hàng	6% - 8%
	Khách hàng khiếu kiện do nhân viên bất cẩn xác định tình trạng chứng từ	5% - 7%
	Phát hành bảo lãnh nhận hàng nhưng không kiểm soát hết vận đơn đường biển	3% - 5%

Khóa luận đi sâu phân tích hai vụ việc tranh chấp điển hình:

• Tình huống 1: Tranh chấp về mô tả hàng hóa giữa Jet Tide Trading Co (Hồng Kông) và PACKEXIM (Việt Nam). L/C thanh toán lô hàng 550 áo dài nữ cách tân lụa (trị giá 3.575 USD, đơn giá 6,5 USD/chiếc), mở qua Hongbank, thông báo qua Ocean Bank Ba Đình. Jet Tide Trading từ chối thanh toán vì cho rằng giấy chứng nhận đóng gói chỉ ghi mã hàng LD406 và số hóa đơn mà không mô tả chi tiết hàng hóa như trên hóa đơn thương mại. Căn cứ Điều 14d UCP 600 (dữ liệu không bắt buộc phải giống hệt dữ liệu L/C miễn không mâu thuẫn) và Điều 18c UCP 600 (chỉ yêu cầu hóa đơn thương mại phải mô tả hàng hóa khớp với L/C, các chứng từ khác chỉ cần mô tả chung), việc từ chối của người mua là trái quy định. Bộ chứng từ của PACKEXIM được xác định là hợp lệ.
• Tình huống 2: Tranh chấp không mở L/C và lỗi bản Telex gia hạn trong Hợp đồng 06/14 giữa nhà xuất khẩu Áo và nhà nhập khẩu Việt Nam. Lô hàng 1.500 MT thép tấm cán nóng CIF FO Hải Phòng, trị giá 370.880 USD, hạn mở L/C chậm nhất là 30/06/2014, phạt vi phạm 5% giá trị hợp đồng (18.544 USD) nếu chậm mở quá 15 ngày. Phía Việt Nam nợ ngân hàng nên không mở được L/C và đề nghị hủy hợp đồng. Ngày 03/07/2014, bên bán gửi telex gia hạn đến ngày 07/06/2014 (lỗi đánh máy ghi lùi tháng), 20 phút sau gửi telex đính chính thành 07/07/2014 nhưng bên mua từ chối tiếp nhận. Trọng tài bác bỏ lập luận của bên mua: khó khăn tài chính không phải trường hợp bất khả kháng để miễn trách; sự im lặng của bên bán không cấu thành sự đồng ý hủy hợp đồng; bên mua buộc phải bồi thường khoản phạt 18.544 USD do không thực hiện nghĩa vụ mở L/C.

Đánh giá thực trạng cho thấy các ngân hàng Việt Nam đã làm chủ quy trình tác nghiệp và xử lý chứng từ theo chuẩn mực quốc tế, nhưng vẫn vấp phải các hạn chế do trình độ ngoại ngữ, nghiệp vụ chuyên sâu của cán bộ chưa đồng đều, sự thiếu am hiểu luật pháp của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu vừa và nhỏ, cũng như sự xung đột giữa tập quán quốc tế và phán quyết của tòa án địa phương.

Chương 3: Giải pháp vận dụng hiệu quả các văn bản pháp lý quốc tế để giải quyết tranh chấp trong thanh toán tín dụng chứng từ tại các ngân hàng thương mại Việt Nam

Trên cơ sở định hướng phát triển thanh toán quốc tế và mở rộng hoạt động tài trợ thương mại, chương 3 thiết lập hệ thống giải pháp và kiến nghị có tính ứng dụng:

• Hoàn thiện môi trường pháp lý và nghiệp vụ ngân hàng: Hoàn thiện quy chế quản lý thanh toán quốc tế nội bộ, chuẩn hóa quy trình phát hành bảo lãnh nhận hàng nhằm triệt tiêu rủi ro không thu hồi được vận đơn gốc; tăng cường đào tạo đội ngũ chuyên viên thanh toán đạt các chứng chỉ quốc tế (như CDCS); thiết lập hệ thống cảnh báo sớm rủi ro thị trường và rủi ro đối tác.
• Giải pháp đối với các bên tham gia giao dịch: Doanh nghiệp nhập khẩu cần cẩn trọng trong khâu soạn thảo hợp đồng thương mại, không đưa các điều khoản mâu thuẫn hoặc yêu cầu chứng từ bất khả thi vào đơn mở L/C. Doanh nghiệp xuất khẩu phải kiểm tra kỹ nội dung L/C ngay khi nhận được từ ngân hàng thông báo để yêu cầu tu chỉnh kịp thời, tuân thủ nguyên tắc lập chứng từ theo đúng hướng dẫn của ISBP 745.
• Kiến nghị đối với Phòng Thương mại Quốc tế (ICC): Kiến nghị sửa đổi, làm rõ các khái niệm chưa được định nghĩa nhất quán trong UCP 600, bao gồm: khái niệm "ngày làm việc của ngân hàng" đối với các hoạt động ngoài phạm vi UCP; địa vị pháp lý độc lập của các chi nhánh trong cùng một quốc gia; xác định thời điểm chính thức phát hành L/C; làm rõ tiêu chí "tính chân thật bề ngoài" đối với trách nhiệm của ngân hàng thông báo; và sửa đổi Điều 2 UCP 600 để xác lập cơ chế ràng buộc áp dụng trực tiếp bản ISBP đang có hiệu lực thi hành.
• Kiến nghị đối với cơ quan quản lý nhà nước và Ngân hàng Nhà nước: Ban hành thông tư hướng dẫn thống nhất việc áp dụng tập quán quốc tế trong thanh toán ngoại thương, bảo đảm tính tương thích giữa pháp luật Việt Nam và các bộ quy tắc ICC; xây dựng cơ chế phối hợp tư pháp nhằm tôn trọng cam kết thanh toán độc lập của L/C, hạn chế việc can thiệp bằng lệnh đình chỉ thanh toán thiếu căn cứ xác đáng.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả nghiên cứu và đóng góp học thuật cụ thể:

• Hệ thống hóa toàn diện các căn cứ lý luận và phân tích sâu sắc cấu trúc pháp lý của phương thức tín dụng chứng từ, chỉ rõ bản chất độc lập của cam kết thanh toán và nguyên tắc xử lý thuần túy trên bề mặt chứng từ theo UCP 600.
• Cung cấp bức tranh dữ liệu thực tế về thị trường thanh toán quốc tế Việt Nam giai đoạn 2011-2015, chứng minh mức độ phụ thuộc vào phương thức L/C (chiếm 60% - 68% doanh số tại các ngân hàng lớn) và xác lập bảng cơ cấu rủi ro cụ thể tại Vietcombank với tỷ lệ rủi ro kiểm tra chứng từ chiếm từ 30% đến 40%.
• Đưa ra các phân tích so sánh định lượng giữa UCP 500 và UCP 600 (dựa trên 448 vụ khiếu nại thực tế của ICC), tổng hợp chi tiết 9 nhóm điều khoản mới, sửa đổi và loại bỏ của ISBP 745 so với ISBP 681.
• Chỉ ra lỗ hổng pháp lý thực tiễn trong mối quan hệ giữa UCP 600 và ISBP 745: Điều 2 UCP 600 không định danh số hiệu ISBP, dẫn đến nguy cơ xung đột khi áp dụng nếu các bên không quy định dẫn chiếu kép trong thư tín dụng.
• Giải quyết thuyết phục các tình huống tranh chấp điển hình (PACKEXIM vs Jet Tide Trading, tranh chấp thép tấm cán nóng tại VIAC) bằng các viện dẫn chính xác từng điều khoản trong UCP 600 và ISBP 745.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số hạn chế nhất định xuất phát từ phạm vi tiếp cận tư liệu:

• Số liệu thực tế về phân loại lỗi nghiệp vụ và rủi ro tác nghiệp chỉ tập trung tại một số ngân hàng thương mại nhà nước và ngân hàng cổ phần lớn (Vietcombank, BIDV, MB, VietinBank), chưa phản ánh toàn diện bức tranh thanh toán quốc tế của khối ngân hàng thương mại cổ phần quy mô nhỏ hoặc ngân hàng liên doanh.
• Các tình huống tranh chấp thực tế được phân tích chủ yếu xoay quanh các mặt hàng dệt may và thép cán nóng, chưa bao quát được các ngành hàng xuất nhập khẩu chủ lực khác như nông sản, thủy sản hay thiết bị công nghệ cao.
• Văn bản eUCP phiên bản 1.1 mới chỉ được đề cập ở góc độ khái quát, chưa có điều kiện khảo sát thực tế tình hình áp dụng chứng từ điện tử tại Việt Nam.

Hướng nghiên cứu tiếp theo của đề tài có thể tập trung vào: nghiên cứu thực tiễn ứng dụng các phiên bản cập nhật của eUCP và các nền tảng công nghệ số trong thanh toán tài trợ thương mại; đánh giá tác động sâu rộng của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA) đối với việc điều chỉnh rủi ro pháp lý và giải quyết tranh chấp tín dụng chứng từ tại Việt Nam.

Giá trị tham khảo

Nội dung khóa luận mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên và học viên cao học: Cung cấp tài liệu nghiên cứu chuyên khảo trong các học phần Thanh toán quốc tế, Tài trợ thương mại quốc tế, Luật thương mại quốc tế thuộc các ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế quốc tế và Kinh doanh thương mại.
• Chuyên viên tác nghiệp thanh toán quốc tế: Bảng phân tích rủi ro tại Vietcombank (Bảng 2.1) và bảng so sánh các điều khoản ISBP 745 (Bảng 1.2) là nguồn dữ liệu chuẩn mực để rà soát quy trình kiểm tra chứng từ, giúp phòng ngừa các lỗi sai sót phổ biến về vận đơn và hóa đơn thương mại.
• Doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Các tình huống thực tế và bài học kinh nghiệm trong Chương 2 giúp cán bộ phụ trách xuất nhập khẩu nắm vững kỹ thuật đối chiếu chứng từ theo Điều 14, 18, 20 UCP 600, tránh nguy cơ bị đối tác nước ngoài bắt lỗi chứng từ để từ chối thanh toán khi giá cả thị trường biến động.

Câu hỏi thường gặp

Theo thống kê của ICC đối với UCP 500 được trích dẫn trong văn bản, điều khoản nào bị khiếu nại nhiều nhất? Theo Bảng 1.1 của khóa luận, Điều 14 của UCP 500 (quy định về chứng từ có bất hợp lệ và thông báo) là điều khoản bị khiếu nại nhiều nhất với 60 vụ việc, chiếm tỷ lệ 13,39% trên tổng số 448 vấn đề thắc mắc được Ban soạn thảo ICC ghi nhận. Tiếp sau đó là Điều 23 về Vận đơn đường biển với 47 vụ việc (10,49%).

Thời hạn kiểm tra chứng từ theo UCP 600 có điểm gì khác biệt căn bản so với UCP 500? UCP 500 sử dụng các thuật ngữ định tính như "thời gian hợp lý" (reasonable time) và "không chậm trễ" (without delay) dẫn đến nhiều cách hiểu và tranh cãi. UCP 600 (tại Điều 14 và Điều 16) đã bãi bỏ các cụm từ này và lượng hóa cụ thể thành một khoảng thời gian cố định tối đa là "5 ngày làm việc của ngân hàng" (five banking days) tiếp sau ngày xuất trình để kiểm tra và thông báo bất hợp lệ.

Trong cơ cấu rủi ro tại Vietcombank, loại rủi ro nào chiếm tỷ lệ cao nhất khi ngân hàng đóng vai trò là Ngân hàng thông báo (NHTB)? Theo Bảng 2.1, khi Vietcombank đóng vai trò là Ngân hàng thông báo, loại rủi ro chiếm tỷ lệ xảy ra cao nhất là "Sai sót trong việc xác định tính chân thực của L/C", với mức độ rủi ro chiếm từ 30% đến 40%.

Trong tranh chấp giữa Jet Tide Trading Co và PACKEXIM, căn cứ nào xác định việc từ chối thanh toán của người mua là sai quy định? Jet Tide Trading từ chối thanh toán vì cho rằng giấy chứng nhận đóng gói không mô tả hàng hóa giống như hóa đơn thương mại. Căn cứ giải quyết dựa trên Điều 14d UCP 600 (dữ liệu trong chứng từ không bắt buộc phải giống hệt dữ liệu L/C, miễn không mâu thuẫn) và Điều 18c UCP 600 (chỉ có hóa đơn thương mại mới bắt buộc phải mô tả hàng hóa phù hợp hoàn toàn với L/C; các chứng từ khác chỉ cần mô tả chung không mâu thuẫn). Do đó, giấy chứng nhận đóng gói của PACKEXIM là hợp lệ và hành vi từ chối thanh toán của người mua là vi phạm UCP 600.

Tại sao việc L/C dẫn chiếu áp dụng UCP 600 không đương nhiên đồng nghĩa với việc áp dụng ISBP 745? Theo phân tích của tác giả tại Chương 1, Điều 2 UCP 600 định nghĩa xuất trình phù hợp là phù hợp với quy tắc UCP và "tập quán ngân hàng tiêu chuẩn quốc tế", nhưng không chỉ rõ số hiệu ấn phẩm ISBP nào (trong khi lịch sử ICC đã ban hành 3 bản ISBP khác nhau là 645, 681 và 745). Do đó, để bảo đảm tính ràng buộc pháp lý chặt chẽ và tránh tranh chấp, ngân hàng phát hành khi mở L/C cần phải dẫn chiếu đồng thời cả UCP 600 lẫn ISBP 745.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Đoàn Khánh Linh đã hoàn thành việc hệ thống hóa khung lý thuyết và tập quán quốc tế chi phối phương thức tín dụng chứng từ, đồng thời làm rõ mối quan hệ pháp lý phức tạp giữa UCP 600 và ISBP 745. Bằng việc kết hợp các dữ liệu thống kê nghiệp vụ từ các ngân hàng thương mại hàng đầu Việt Nam giai đoạn 2011-2015 với việc mổ xẻ các vụ việc tranh chấp thực tiễn, công trình đã chỉ rõ những lỗ hổng kỹ thuật trong lập và kiểm tra chứng từ của doanh nghiệp và ngân hàng. Hệ thống giải pháp và kiến nghị được xây dựng một cách đồng bộ từ cấp độ cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế ICC đến các ngân hàng thương mại, mang lại giá trị ứng dụng thiết thực trong việc phòng ngừa và giải quyết tranh chấp thanh toán ngoại thương tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan về phương thức thanh toán tín dụng chứng từ, UCP 600, ISBP 745 Chương 2: Thực trạng vận dụng các văn bản pháp lý quốc tế để giải quyết tranh chấp phát sinh trong Thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ tại các Ngân hàng thương mại Việt Nam Chương 3: Giải pháp vận dụng hiệu quả các văn bản pháp lý quốc tế để giải quyết tranh chấp trong thanh toán tín dụng chứng từ tại các Ngân hàng thương mại Việt Nam 5 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ PHƢƠNG THỨC THANH TOÁN TÍN DỤNG CHỨNG TỪ, UCP 600, ISBP 745 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ PHƢƠNG THỨC THANH TOÁN TÍN DỤNG CHỨNG TỪ 1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của phƣơng thức thanh toán tín dụng chứng từ 1. Khái niệm Hiện nay, có nhiều phương thức thanh toán trong thương mại quốc tế như nhờ thu, chuyển tiền, tín dụng chứng từ,… Trong số đó, tín dụng chứng từ là phương thức thanh toán được sử dụng phổ biến nhất.

Khoảng 11-15% giao dịch thương mại quốc tế sử dụng phương thức tín dụng chứng từ, với tổng trị giá hàng năm là một nghìn tỷ đô la Mỹ. Theo giáo sư Dominique Legeais, khoa Luật, trường Đại học René Descartes (Paris V), phương thức thanh toán tín dụng chứng từ là một sự thỏa thuận mà trong đó, một NH (Ngân hàng phát hành - NHPH) theo yêu cầu của khách hàng (người yêu cầu mở thư tín dụng) cam kết sẽ trả một số tiền nhất định cho một người thứ ba (người thụ hưởng) hoặc chấp nhận hối phiếu do người thứ ba ký phát trong phạm vi số tiền đó khi người thứ ba này xuất trình tại NH một bộ chứng từ thanh toán phù hợp với những điều khoản trong thư tín dụng. Điều 2 trong UCP 600 của Phòng Thương Mại Quốc Tế đưa ra một định nghĩa hoàn chỉnh hơn, theo đó, tín dụng chứng từ là: Tín dụng chứng từ là một sự thỏa thuận bất kỳ, cho dù được gọi tên hoặc mô tả như thế nào, thể hiện một cam kết chắc chắn và không hủy ngang của NHPH về việc thanh toán khi xuất trình phù hợp. So với các phương thức thanh toán khác, thanh toán bằng L/C có những ưu điểm hơn đó là: Đối với nhà XK: Được NHPH (không phải nhà NK) bảo đảm thanh toán chắc chắn nếu xuất trình được bộ chứng từ XK phù hợp.

Đối với nhà NK: Được NHPH bảo đảm không phải trả tiền chừng nào chưa nhận được bộ chứng từ NK phù hợp. Nhà NK có cơ sở tin chắc rằng, NHPH sẽ không trả tiền trước khi nhà XK giao hàng, bởi vì điều này đòi hỏi nhà XK phải xuất trình bộ chứng từ giao hàng; còn nhà XK tin chắc rằng sẽ nhận được tiền hàng XK nếu trao cho NHPH bộ chứng từ phù hợp với quy định của L/C. Như vậy, phương thức L/C đã dung hòa được lợi ích và rủi ro giữa nhà XK và nhà NK, đây là ưu điểm vượt trội của phương thức này. Đặc điểm Trong phương thức L/C, có ba mối quan hệ hợp đồng được hình thành theo mô hình: NHPH Application L/C for L/C HĐ 2 HĐ 3 Nhà NK HĐ 1 Nhà XK Sale contrac Sơ đồ 1.1: Mối quan hệ hợp đồng của ba chủ thể trong quy trình thanh toán L/C Hợp đồng 1: bao gồm quan hệ hợp đồng giữa người mua và người bán.

Hợp đồng có điều khoản quy định về phương thức thanh toán, nếu nhà XK và nhà NK đồng ý chọn phương thức thanh toán L/C thì nó cũng phải được thể hiện thành điều khoản trong hợp đồng mua bán. Hợp đồng 2: bao gồm quan hệ hợp đồng giữa nhà NK (người làm đơn mở L/C) và NHPH. Hợp đồng 3: bao gồm quan hệ hợp đồng giữa NHPH và nhà XK.