CHƯƠNG 1: MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VE VĂN HÓA CHÍNH TRI, TƯ TƯỞNG HO CHÍ MINH VE VAN HÓA CHÍNH TRI VÀ XÂY DUNG VAN HÓA CHÍNH TRI CHO SINH VIÊN 1. Một số khái niệm liên quan đến đề tài 1. Văn hóa Văn hóa của một dân tộc chính là nền tang tinh thần của dân tộc đó, nó không chỉ phản ánh bản sắc, truyền thống lịch sử dân.tộc mà còn thé hiện sức sống mãnh liệt, sức sáng tạo to lớn, sức đề kháng mạnh mẽ được tích lũy lại qua hàng ngàn năm mở nước dựng nước giữ nước của dân tộc. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh quan điểm rằng: “Van hóa soi đường cho quốc dân đi”[50, tr.
Trong dòng chảy lịch sử của dân tộc, đất nước ta đã trải qua quá trình dựng nước, giữ nước gian nan với hơn 1000 năm Bắc thuộc và hơn 100 năm chống dé quéc thuc dan, nho có tinh than dân tộc mạnh mẽ, lòng yêu nước, khát vọng hòa bình và khát vọng tự do mãnh liệt, toàn dân đã cùng nhau đứng lên đánh đuôi giặc ngoại xâm, mang lại độc lập, tự do cho dân tộc. Trong quá trình dựng nước và giữ nước, trải qua hơn 1000 năm Bắc thuộc nhưng người Việt Nam không bị đồng hóa mà vẫn giữ nguyên bản sắc văn hóa của dân tộc, có tiếng nói và chữ viết của riêng mình, từ đó hình thành nên những giá trị văn hóa truyền thống mà thé giới phải nề phục, đó chính là ý chí không bao giờ khuất phục trước kẻ thù.Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, đồng thời là mục tiêu của sự phát triển. Văn hóa, là một khái niệm phức tạp, được hình thành và có sự liên kết chặt chẽ với con người và đời sống xã hội. Từ lâu, văn hóa đã trở thành đối tượng của nhiều nghiên cứu trong các lĩnh vực khoa học khác nhau.
Các nhà văn hóa và các nhà nghiên cứu văn hóa trên khắp thế giới và cả Việt Nam đã đưa ra rất nhiều các định nghĩa về văn hóa với những cách tiếp cận khác nhau. Sự đa nghĩa của khái niệm văn hóa đã làm nên sự phong phú của các khái niệm này. Ở phương Tây, thuật ngữ Văn hóa bắt đầu từ một động từ tiếng Latinh “Cultura” với nghĩa gôc ban đâu chỉ sự cay cây, vun trông cây côi trong nông nghiệp, sau được chuyền nghĩa chỉ sự vun trồng trí tuệ, tinh thần và quá trình giáo dục, hình thành nhân cách con người. Cicero, nhà hùng biện cua La Mã (196-43 tr.CN) quan niệm: Triết học là văn hóa của gieo trồng trí tuệ cho con người.
Về bản chat, sự phát triển của con người luôn gan liền với trí tuệ và đạo đức, trong đó văn hóa chính là gieo trồng trí tuệ con người. Ở phương Đông, trong ngôn ngữ Trung Quốc cổ đại, văn hóa có hai ý nghĩa: “Nhân văn giáo hóa” và “văn tri giáo hóa”. “Văn trị giáo hóa” tức là lấy cái đẹp để giáo dục, đưa con người vào phép tắc, kỷ cương, lễ nghĩa mà tô chức, quản lý, cai trị họ. “Nhân văn giáo hóa” tức là đem cái đẹp để cải hóa, giáo hóa con người, làm cho con người trở nên tốt đẹp hơn.
Nếu “nhân văn giáo hóa” là đem văn hóa tác động trên từng cá nhân, biến sinh thể người thành con người xã hội thì “văn trị giáo hóa” là đem văn hóa tác động vào cộng đồng dé tổ chức cộng đồng, tô chức xã hội. Tập thé các tác giả cuốn “Từ điền chính trị rút gọn” của Liên Xô quan niệm rằng: “Văn hóa là trình độ phát triển lịch sử nhất định của xã hội, là sức sáng tạo và khả năng của con người biểu hiện trong các phương thức tổ chức đời sống và hoạt động sáng tao của con người, cũng như trong các giá trị vat chất và tinh thần do con người sáng tạo nén”[38, tr. Các định nghĩa định nghĩa đề cập đến một dang thức khác nhau của văn hóa rất đa dạng. Nguyễn Trọng Chuẩn: “Văn hóa chính là trình độ phát triển lịch sử của xã hội và của con người biểu hiện trong các kiểu, trong các cách thức tổ chức đời sống và hành động của con người, cũng như trong tổ hợp các giá trị vật chất, các giá trị tinh thần cùng các chuẩn mực hành vi do con người sáng tạo ra dé điều chỉnh hành vi con người và được tích lũy lại, được làm phong phú thêm trong quá trình con người tương tác với thiên nhiên va trong quan hệ với nhau trong xã hội”[38, tr.
Trong tuyên bố chung của UNESCO về tính đa dạng văn hóa, Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc, nêu ra rằng: “Văn hóa nên được đề cập đến như là một tập hợp của những đặc trưng về tâm hồn, vật chất, tri thức vả xúc cảm của một xã hội hay một nhóm người trong xã hội va nó chứa đựng, ngoai văn học và nghệ thuật, cả cách sống, phương thức chung sống, hệ thống gia tri, truyén thống và đức tin” 10 Trong quá trình lãnh đạo sự nghiệp cách mạng cũng như thực hiện công cuộc đôi mới, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn nhấn mạnh vai trò đặc biệt của văn hóa. Nghị quyết Trung ương Dang khang định rõ vai trò của văn hóa trong quá trình dựng nước, giữ nước và phát triển của đất nước. Trong Nghị quyết Trung ương 5 ( Khóa VHD, Đảng xác định 10 nhiệm vụ trọng tâm trong công tác xây dựng, phat triển nền văn hóa dân tộc, bao gồm: xây dựng con người, xây dựng môi trường văn hóa; phát triển sự nghiệp văn học, nghệ thuật; bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa; phát triển sự nghiệp giáo dục — dao tạo và khoa học — công nghệ; phát triển thông tin đại chúng; bảo ton, phat huy va phat triển văn hóa các dân tộc thiểu số; chính sách văn hóa đối với tôn giáo; mở rộng hợp tác quốc tế về văn hóa, củng có, xây dựng, hoàn thiện thể chế văn hóa, nhằm phát triển dan tộc Việt Nam khí phách, bản lĩnh. Như vậy, có thé thấy: Văn hóa là tổng thé sống động các hoạt động sáng tạo, lưu giữ, truyền bá và tiếp nhận, thưởng thức văn hóa; thé hiện năng lực, trình độ và khát vọng hướng đến giá trị chân, thiện, mỹ của các cá nhân và cộng đồng trong quá trình tồn tại và phát triển.
Khái niệm xây dựng, phát triển văn hóa ở đây được xác định đó là xây dựng, giúp kiến tạo các thành tố trong mối quan hệ văn hóa — xã hội với, các thành tố văn hóa theo hướng tiên tiến, đậm ban sắc dân tộc, dua trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mac - Lénin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lỗi văn hóa của Đảng nhằm phát triển con người.và môi trường văn hóa, tạo động lực để thực hiện thành công sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tô quốc xã hội chủ nghĩa. Xây dựng, phát triển văn hóa lay xây dựng, phát triển con người làm trung tâm. Chính trị Chính trị là một lĩnh vực quan trọng của đời sống xã hội kể từ khi phân chia xã hội thành giai cấp và hình thành nhà nước đến nay. Chính trị là quá trình giành và quản lý quyền lực của nhà nước.
Nó là sự nghiên cứu và thực hành về cách giành, giữ, và thực thi quyền lực chính tri, với mục tiêu dat được lợi ich cho giai cấp, quốc gia, và dân tộc. Chính trị có vai trò ngày càng tăng trong đời sống xã hội, là một phạm trù nhạy cảm nhất và phức tạp nhất. Chủ nghĩa Mác - Lênin đã trình 11 bày những quan điểm chính trị khá toàn diện: chính trị là lợi ích, là quan hệ lợi ích, là đấu tranh giai cấp trước hết vì lợi ích giai cấp. Việc tổ chức quyền lực nha nước đồng nghĩa với việc tham gia vào các hoạt động và công việc của nhà nước.
Nó giúp định rõ hướng di và mục tiêu cua nhà nước, xác định cả hình thức và nội dung nhiệm vụ co bản trong lĩnh vực chính trị. Chính tri là lĩnh vực phức tạp nhất, nhạy cảm nhất, vì vậy giải quyết những vấn đề chính trị vừa là khoa học vừa là nghệ thuật. Đảng chính trị của giai cấp cầm quyền thông qua cương lĩnh, đường lối của minh, bang những biện pháp khác nhau dé thực hiện mục tiêu chính trị của mình. Dé giành, giữ và thực thi quyền lực chính trị một cách hiệu quả, đảng cam quyền cần có một nền văn hóa chính trị.
Văn hóa chính trị Văn hóa chính trị là một phần quan trọng, không thể tách rời trong thực thi quyền lực chính trị. Mà ở đó, văn hóa là kết tinh toàn bộ giá tri vật chất và tinh thần của nhân loại. Nên mục tiêu của chính trị, cách t6 chức quyền lực, cơ chế chính trị, và hành vi chính trị của một chủ thê chính trị hướng đến việc đánh giá mức độ nhân văn, nhân bản, cũng như tính chân, thiện, mỹ. Hoặc điều này liên quan đến việc xem xét liệu văn hóa chính trị có đang đóng góp vào sự tiễn bộ của con người và xã hội loài người hay không.
Văn hóa chính trị, như một dạng của văn hóa, mô tả sự thấm thấu và xâm nhập của văn hóa vào lĩnh vực chính tri, cũng như tính chất văn hóa có trong chính trị. Từ thời cổ đại, các nhà tư tưởng Hy Lạp, La Mã, Trung Quốc đã chú ý tới mối quan hệ mật thiết giữa văn hóa và chính tri. Tuy nhiên, đến những năm 1950 văn hóa chính tri mới được xuất hiện với tư cách là một lĩnh vực nghiên cứu độc lập. Đến năm 1956 thuật ngữ “Văn hóa chính trị” lần đầu tiên được sử dụng trong khoa học chính trị, gắn với tên tuổi hai học giả Hoa Kỳ là G.Almond và Sverby.
Ho coi hành vi chính tri là một phần của hành vi xã hội, vi vậy khi phân tích hành vi chính trị, cần phải xem xét kỹ hơn các yếu tô văn hóa, tâm lý của cá nhân và toàn xã hội. “Văn hóa chính trị là tập hợp các lập trường và các xu hướng cá nhân của những người tham gia trong một hệ thống nào đó, là lĩnh vực chủ quan làm cơ sở cho hành động chính tri và làm cho hành động chính trị có ý nghia”[43, tr.